Uşağın tərbiyəsi: различия между версиями

Материал из Академия Корана
Перейти к навигации Перейти к поиску
ВизуальныйВики-текст
Новая страница: «Tərbiyə ({{lang+ar|ٌتَرْبِيَة||tərbiyat‎‎}}) — əqli qabiliyyətləri, fiziki və psixi sağlamlığı, mənəvi, əxlaqi və estetik dəyərl…»
 
 
(не показано 7 промежуточных версий этого же участника)
Строка 7: Строка 7:




== Значение воспитания детей в исламе ==
== İslamda uşaqların tərbiyəsinin əhəmiyyəti ==
Воспитание подрастающего поколения является одной из самых сложных задач, которые стоят перед родителями и [[общество]]м. От успеха в этом важном деле зависит будущее [[нация|нации]] и [[государство|государства]]. Поэтому [[ислам]] уделяет воспитанию детей очень большое внимание. В исламе перед родителями ставятся определённые цели, которые необходимо достигать при воспитании подрастающего поколения, приводятся поэтапные и последовательные шаги на этом пути, упоминаются источники, из которых воспитатели должны черпать [[знания]], а также перечисляются принципы и методы воспитания детей.


Знание об этих аспектах исламского воспитания и соблюдение норм такого воспитания во многом гарантирует успех в этом важнейшем процессе. Стоит отметить, что правильное воспитание человека зависит не только от родителей, но и от всего общества, начиная с [[родственник]]ов ребёнка, его [[сосед]]ей по дому, воспитателей в детском саду, учителей в школе, и кончая каждым членом общества, с которым так или иначе ребёнок может общаться или брать с нёго пример. В исламе сделан акцент на основные цели и задачи, которые ставятся исламом перед родителями при воспитании подрастающего поколения, хотя и общество не в малой степени несёт ответственность за сохранение и усовершенствование вклада родителей в воспитание молодых людей.
Böyüyən nəslin tərbiyəsi valideynlər və cəmiyyət qarşısında duran ən mürəkkəb məsələlərdən biridir. Bu vacib işdə əldə olunacaq müvəffəqiyyətdən millətin və dövlətin gələcəyi asılıdır. Buna görə də İslam uşaqların tərbiyəsinə çox böyük diqqət ayırır. İslamda valideynlər qarşısında böyüyən nəslin tərbiyəsində nail olunmalı müəyyən məqsədlər qoyulur, bu yolda mərhələli və ardıcıl addımlar göstərilir, tərbiyəçilərin bilik almalı olduqları mənbələr qeyd olunur, həmçinin uşaqların tərbiyəsi prinsipləri və metodları sadalanır.


== Ответственность родителей за воспитание детей ==
İslam tərbiyəsinin bu aspektləri haqqında bilmək və belə tərbiyənin normalarına riayət etmək bir çox hallarda bu kimi çox əhəmiyyətli prosesdə müvəffəqiyyət əldə edilməsinə zəmanət verir. Qeyd etmək lazımdır ki, insanın düzgün tərbiyəsi yalnız valideynlərindən deyil, həm də bütün cəmiyyətdən asılıdır: uşağın qohumlarından, yaşadığı yerdə qonşularından, uşaq bağçasında tərbiyəçilərindən, məktəbdə müəllimlərindən tutmuş istənilən halda uşağın ünsiyyət saxlaya və ya nümunə götürə biləcəyi cəmiyyətin hər bir üzvünə qədər. İslamda əsas məqsəd və məsələlər vurğulanır ki, onları islam böyüyən nəslin tərbiyəsində valideynlər qarşısında qoyur, hərçənd ki, cavan insanların tərbiyəsinə valideynlərin töhfəsinin qorunub saxlanması və təkmilləşməsinə görə cəmiyyət də az məsuliyyət daşımır.
Самую главную роль в вопросе воспитания детей [[Всевышний]] [[Аллах]] возложил на родителей. В Коране сказано: {{ЦК|О те, которые уверовали! Оберегайте себя и свои [[семья|семьи]] от [[Огонь|Огня]], растопкой которого будут [[люди]] и [[камни]]. Над ним есть [[ангелы]] суровые и [[сила|сильные]]. Они не отступают от [[повеление Аллаха|повелений Аллаха]] и выполняют всё, что им велено.|66|6}}. В толковании этого аята [[Ибн Касир]] приводит слова ад-Даххака, который сказал: «Каждый [[мусульманин]] [[обязаность|обязан]] обучать членов своей семьи и тех, кто находится у него в подчинении, тому, что Аллах вменил в обязанность и тому, что Он [[запрет]]ил». Родители, не беспокоящиеся за религиозное обучение детей и их нравственность считаются [[грешник]]ами. Невнимательность к обучению подрастающего поколения религиозным обязанностям и морально-этическим нормам является невыполнением родителями своих прямых обязанностей, возложенных на них Всевышним Аллахом. Пророк Мухаммад {{сас}}, указывая на ответственность родителей за своих детей, сказал: «''Каждый из вас является [[пастырь|пастырем]] и каждый из вас несёт ответственность за свою паству: [[правитель]] является пастырем и несёт ответственность за свою паству, и [[мужчина]] является пастырем для своей семьи и несёт ответственность за свою паству, и [[женщина]] является пастырем в [[дом]]е своего [[муж]]а и несёт ответственность за свою паству … Каждый из вас является пастырем и каждый из вас несёт ответственность за свою паству''»<!-- БухМус-->. В другом изречении Пророка {{сас}} сказано: «''Если человек, которому Аллах дал право стать [[опекун]]ом, умрёт будучи [[искренность|неискренним]] к своему подопечному, то тому Аллах запретит [[Рай]]''»<ref name="Бух" >{{аль-Бухари|}}</ref><ref name="Мус" >{{Муслим|}}</ref>. Существует много хадисов, в которых Пророк {{сас}} призывает будущих мужей выбирать себе лучших жён, так как многое в воспитании ребёнка зависит от матери{{sfn|Абдул-Мути|2010|с=19}}.


В наше время в обществе наблюдается изобилие греховных [[соблазн]]ов и призывов к безнравственности и [[Интимные отношения|половой]] распущенности, что делает задачу воспитания ребёнка очень сложной и требует от родителей колоссальных усилий в сохранении его нравственной чистоты и всесторонней защиты своего чада от пороков. А тот, кто небрежно относится к воспитанию своих детей и оставляет их без должного внимания, тот совершает преступление против своих детей. О роли родителей в сохранении истинной веры в детях, говорится в следующем [[хадис]]е: «''Каждый младенец рождается в своем естественном состоянии (''фитра''), а его родители делают из него [[иудей|иудея]], [[христианин]]а или [[огнепоклонник]]а''»<ref name="Бух" /><ref name="Мус" />. Из этого хадиса вытекает, что врождённое свойство веры в Единого Бога (''фитра'') есть в каждом ребёнке, но потом родители вносят в эту веру свои коррективы, и вера у детей начинает отличаться друг от друга — одни остаются мусульманами, вторые становятся иудеями, третьи — христианами, четвёртые — огнепоклонниками и т. д. Пророк Мухаммад {{сас}} призывает родителей к сохранению этого божественного дара — веры в [[Единобожие]], которая впоследствии приведёт к признанию всех Его пророков, [[Писания|Писаний]] и остальных [[столпы веры|столпов веры]] и [[столпы ислама|ислама]]. Если воспитание детей в духе Единобожия, с привитием им качеств [[доброта|доброты]] и [[праведность|праведности]] является обязанностью родителей по отношению ко всем своим детям, то забота о [[девочка]]х считается наиболее важной родительской обязанностью. Пророк {{сас}} сказал: «''Тот, кто воспитает трёх девочек, будет милосердным к ним, будет обеспечивать их и выдаст [[брак|замуж]], тому гарантирован Рай''». Когда его спросили: «А если будет две дочери?». Он ответил: «Даже если будет две дочери»<ref name="Ахмад" >{{Ахмад|}}</ref>.
== Uşaqların tərbiyəsinə görə valideynlərin məsuliyyəti ==


Трепетное отношение к воспитанию девочек в исламе демонстрирует кардинальное изменение отношения к ним, в отличие от [[доисламский период|доисламского периода]], когда девочек, мягко говоря, недолюбливали. Пророки и праведники всех времён заботились о праведности своих детей. Это было их главной целью в отношениях со своими детьми. Когда пророк [[Ибрахим]] (Авраам) {{ас}} просил потомства у Господа, попросил Его дать ему праведного ребёнка, и Господь ответил на его мольбу. В Коране сказано: {{ЦК|«Господи, одари меня праведным потомством». {{аят}} Тогда Мы обрадовали его вестью о кротком [[мальчик]]е.|37|100|101}}.
Uşaqların tərbiyəsi məsələsində başlıca rolu Uca Allah valideynlərin üzərinə qoymuşdur. Quranda deyilir: {{ЦК|Ey iman gətirənlər! Özünüzü və ailənizi yanacağı insanlar və daşlar olan oddan qoruyun! Onun başı üstündə Allahın onlara verdiyi əmrlərə (heç vaxt) asi olmayan, özlərinə buyurulanları yerinə yetirən amansız və güclü mələklər vardır.|66|6}}


Всевышний Аллах описывая в Коране признаки [[богобоязненность|богобоязненных]] людей, упомянул их мольбу, в которой говорится: {{ЦК|Господь наш! Даруй нам отраду глаз в наших [[супруга]]х и [[потомки|потомках]] и сделай нас образцом для богобоязненных.|25|74}}. Если родители будут уделять должное внимание воспитанию своего ребёнка, создавая необходимые условия для развития его [[души]], [[разум]]а и [[тело|тела]], то эти родители получат отраду [[глаз]] в своем ребёнке. Духовное, умственное и физическое развитие ребёнка должно проходить гармонично, реализуя потенциал ребёнка и совершенствуя все его [[природа|природные]] способности. Исламское воспитание подразумевает подготовку подрастающего поколения к полноценной [[жизнь|жизни]] в обществе, будучи отзывчивыми, всесторонне развитыми и праведными личностями, способными преодолевать разные трудности и жизненные [[испытания]].
Bu ayətin izahında İbn Kəsir əd-Dəhhakın sözlərini gətirir: "Hər bir müsəlman öz ailə üzvlərini və tabeliyində olanları öyrətməyə borcludur ki, nələri Allah vəzifə olaraq buyurmuş, nələrə isə qadağa qoymuşdur". Uşaqlarının dini təlimi və əxlaqı üçün narahat olmayan valideynlər günahkar hesab edilirlər. Dini vəzifələrin və mənəvi-etik normaların böyüyən nəslə öyrədilməsi məsələsinə göstərilən etinasızlıq Uca Allahın valideynlər üzərinə qoyduğu birbaşa vəzifələrin onlar tərəfindən yerinə yetirilməməsidir. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} valideynlərin öz uşaqlarına görə məsuliyyət daşımasını qeyd edərək, demişdi: "Sizin hər biriniz bir himayədarsınız və hər biriniz də öz əlinin altındakılara cavabdehsiniz. Əmir də bir himayədardır. Kişi öz ailə üzvlərinin idarəçisidir. Qadın isə ərinin evi və övladları üzərində bir nəzarətçidir. Bir sözlə, sizin hər biriniz bir himayədarsınız və hər biriniz də öz əlinin altındakılara cavabdehsiniz" <!-- БухМус-->.  
Peyğəmbərin {{сас}} digər kəlamında deyilir: " Əgər Allah tərəfindən qəyyumluq hüququ verilən bir insan qəyyumu olduğu adama qarşı qeyri-səmimi olaraq ölsə, o zaman Allah ona Cənnəti qadağan edəcək"<ref name="Бух" >{{аль-Бухари|}}</ref><ref name="Мус" >{{Муслим|}}</ref>. Bir çox hədis mövcuddur ki, onlarda Peyğəmbər {{сас}} gələcək ərləri özlərinə ən yaxşı zövcələr seçməyə çağırır, çünki uşağın tərbiyəsində çox şey anadan asılıdır{{sfn|Абдул-Мути|2010|с=19}}.


== Цели воспитания детей в исламе ==
İndiki dövrdə qəbahətli nəfslərin, əxlaqsızlığa və cinsi pozğunluğa çağırışların bolluğu müşahidə olunur ki, bu da uşağın tərbiyəsi məsələsini xeyli çətinləşdirir və valideynlərdən öz övladının əxlaqi saflığının qorunub saxlanmasına və qüsurlardan hərtərəfli müdafiə edilməsinə yönəlik böyük səylər tələb edir. Öz uşaqlarının tərbiyəsinə səhlənkar yanaşan və onlara lazımi diqqəti yetirməyən kəslər öz uşaqlarına qarşı cinayət törətmiş olurlar. Uşaqlarda həqiqi imanın qorunub saxlanmasında valideynlərin rolu haqqında növbəti hədisdə deyilir: "Hər bir körpə öz təbii vəziyyətində (fitrə) doğulur, onun valideynləri isə onu yəhudi, xaçpərəst və ya atəşpərəst edirlər"<ref name="Бух" /><ref name="Мус" />. Bu hədisdən belə çıxır ki, Vahid Allaha  inam (fitra) hər bir uşağın anadangəlmə xüsusiyyətidir, amma sonra valideynlər bu inama öz düzəlişlərini edirlər və uşaqlar imanına görə bir-birindən fərqlənməyə başlayır — bəziləri müsəlman qalır, ikincilər yəhudi olur, üçüncülər — xaçpərəst, dördüncülər — atəşpərəst və s. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} valideynləri bu ilahi verginin – Vahid Allaha inamın qoruyub saxlanmasına çağırır ki, bu da Onun bütün peyğəmbərlərinin, Kitablarının, imanın və İslamın qalan sütunlarının tanınmasına gətirib çıxaracaq. Əgər uşaqların Tövhid ruhunda tərbiyələndirilməsi, onlara xeyirxahlıq və möminlik keyfiyyətlərinin aşılanması valideynlərin bütün övladlarına aid vəzifəsidirsə, qızlara qayğı göstərmək onların ən əhəmiyyətli vəzifəsi hesab edilir. Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "O kəs ki, üç qızı tərbiyə edər, onlara mərhəmətli olar, onları təmin edər və ərə verər, ona Cənnət zəmanət verilir". Ondan soruşmuşlar: " Bəs əgər iki qızı olarsa?". O cavab vermişdir: " Hətta iki qızı olarsa belə" <ref name="Ахмад" >{{Ахмад|}}</ref>.
Если говорить об основных целях исламского воспитания то их можно сформулировать в следующем порядке:
# Ознакомление ребёнка со своей [[религия|религией]]. Постепенно, с учётом [[возраст]]а, следует увеличивать его знания о Господе, укреплять его веру в [[Аллах]]а и в религиозные воззрения. Тем самым будет установлена связь молодого мусульманина со своей религией и привита [[любовь]] к Всевышнему Аллаху и к исламским ценностям.
# Обучение ребёнка истории своей религии и своей общины (''умма''). Узнав о том, что Пророк Мухаммад {{сас}} был послан только в качестве милости для [[миры|миров]], и то, что ислам принёс человечеству огромное [[благо]], у юного мусульманина появится желание приносить пользу своей религии, [[родина|родине]] и всему человечеству.
# Объяснение роли человека в жизни общества и окружающего мира. Ребёнок постепенно должен узнавать о своей миссии на [[Земля|Земле]], должен узнать о своих правах и обязанностях в качестве мусульманина, члена общества и гражданина своей страны.
# Молодой мусульманин должен научиться соблюдать [[баланс]] между духовными и материальными ценностями. [[Упование на Аллаха]] и целеустремленность должны гармонично сочетаться в нём. Стремление к успеху в [[мирские дела|мирских делах]] должно основываться на честности и порядочности. Любознательность и тяга к новым открытиям должны опираться на ответственность и законопослушность.
# [[нравственность|Высоконравственность]] должна характеризовать его личность с юного возраста, милосердие и доброжелательность должны стать визитной карточкой молодого мусульманина, а его нрав и моральные качества должны украшать его религиозность и взаимоотношения с людьми.
# Полноценное исламское воспитание должно под собой подразумевать все сферы полезного воспитания. Родители должны вносить весомый вклад не только в эффективное религиозное и нравственное воспитание ребёнка, но не меньше внимания они должны уделять его интеллектуальному, физическому, психологическому, социальному, эстетическому и половому воспитанию.


Те родители, которые достигнут поставленной цели в исламском воспитании своего потомства, удостоятся великой [[награда|награды]] перед Всевышним Аллахом и [[благодарность|благодарности]] от общества. Успех в выполнении этой важнейшей миссии станет источником множества благ, в первую очередь, для [[отец|отца]] и [[мать|матери]]. Когда родители достигнут [[старость|старости]], праведные дети будут окружать их вниманием со всех сторон. Дети будут молиться при жизни своих родителей и после их [[смерть|смерти]], со словами, которым научил Священный Коран: {{ЦК|Господи! Помилуй их, ведь они растили меня ребенком.|17|24}}. Благие дела праведных детей приносят пользу родителям даже после их смерти. Пророк Мухаммад {{сас}} сказал: «''Когда человек умирает, все его дела прекращаются, кроме трёх: [[благотворительность|благотворительности]], которая продолжает приносить людям пользу, знания, которому следуют после его смерти, и праведного потомка, который молится за него''»<ref name="Мус" />.
Qızların sevilmədiyi islamaqədərki dövrdən fərqli olaraq, İslamda qızların tərbiyəsinə qayğıkeş münasibət qızların özünə münasibətin mühüm dərəcədə dəyişməsini göstərir. Bütün dövrlərin peyğəmbərləri və möminləri öz uşaqlarının möminliyinin qayğısına qalırdılar. Bu, öz uşaqlarıyla münasibətlərində onların əsas məqsədi idi. İbrahim (Avraam) peyğəmbər Rəbdən övlad diləyəndə, ona mömin uşaq verməyini Ondan xahiş etdi və Rəbb onun diləyinə cavab verdi. Quranda deyilir: [37:100-101].
{{ЦК|«O dedi: 'Ey Rəbbim! Mənə əməlisalehlərdən olan (övlad) bəxş et!'. {{аят}} Biz də onu həlim xasiyyətli bir oğlan uşağı ilə müjdələdik.|37|100|101}}


== Права детей в исламе ==
Некоторые исследователи резюмируют обязанности родителей по отношению к своим чадам в следующих пунктах:
# Право на жизнь. Родители не имеют права [[убийство|отнимать жизнь]] у своих детей, в том числе посредством [[аборт]]а.
# Право на семью. Это очень важный аспект эмоционального здоровья и интеллектуального развития ребёнка. Родители не могут отречься от своего ребёнка либо лишить его своего [[имя|имени]].
# Право на имя с хорошим значением. Значение имени подсознательно влияет на характер человека, поэтому оно не должно быть плохим.
# Право на [[обеспечение]]. Родители обязаны давать детям все жизненно необходимые вещи, в том числе кров над головой, еду и одежду.
# Право на академическое и религиозное [[образование]]{{Ссылка|url=http://www.ansar.ru/rightway/vospitanie-detej-v-islame-ili-tri-perioda-vzrosleniya|title=Воспитание детей в Исламе или три периода взросления|site=Ansar.ru |info= Мусульманка / Пер. с англ. А. Бастылевой (Bayynat.Org)|дата=20.09.2016|автор=Фатема Макки|name="три периода"}}.


== Рекомендации мусульманских педагогов относительно времени и метода воспитания детей ==
Uca Allah Quranda Allah qorxusu olan insanların əlamətlərini təsvir edərkən, onların diləyini yada saldı:. {{ЦК|Onlar deyərlər: 'Ey Rəbbimiz! Bizə gözümüzün aydınlığı olan zövcələr və övladlar bəxş et və bizi müttəqilərə imam et!'.|25|74}}. Əgər valideynlər öz uşağının tərbiyəsinə lazımi diqqəti ayırıb, onun ruhunun, ağlının və bədəninin inkişafı üçün zəruri şəraiti yaratsalar, o uşaq valideynlərinin gözlərini sevindirər. Uşağın mənəvi, əqli və fiziki inkişafı ahəngdar keçməli, uşağın potensialı reallaşdırılmalı və onun bütün təbii qabiliyyətləri təkmilləşdirilməlidir. İslam tərbiyəsi böyüyən nəslin qanuna tabe olan və xeyirxah vətəndaşlar, müxtəlif çətinlikləri və həyatın sınaqlarını dəf etməyi bacaran hərtərəfli inkişaf etmiş və mömin şəxsiyyətlər olaraq cəmiyyətdə tam dolğun həyata hazır olmağını nəzərdə tutur.
Преподаватель по исламу Гульфия Кирасирова высказала мнение о том, что ребёнка нужно воспитывать уже тогда, когда он находится в [[утроба|утробе]] матери, так как малыш воспринимает всё, что с ней происходит. Она обратила внимание на то, что при воспитании детей также важную роль играет правильное [[намерение]]. Заниматься своими чадами нужно непременно искренне и только ради Аллаха.


=== Метод воспитания детей в исламе ===
== İslamda uşaqların tərbiyəsinin məqsədləri ==
Педагог Гульсем Бибарсова рекомендует воспитателям следующее:
Əgər söhbət islam tərbiyəsinin əsas məqsədlərindən gedirsə, onları növbəti sırada ifadə etmək olar:
# Нужно уважать ребёнка. Смотреть на него как на самостоятельную личность. Это не наша вещь. Ребёнок — это то, что [[доверенное|доверено]] нам, то, за что мы отвечаем.
# Нужно относиться к нему вежливо и мягко, без [[грубость|грубости]] и жёсткости.
# Нужно возлагать на ребёнка семейные обязанности, причём с раннего возраста. Так ребёнок постепенно приучается к [[труд]]у и начинает уважать труд других людей.
# Важно обсуждать с ребёнком домашние дела, чтобы он чувствовал себя полноценным членом семьи, и пр.{{Ссылка|url=http://www.ansar.ru/sobcor/srednyaya-elyuzan-kak-vospityvat-rebenka|title=Когда начинать воспитание ребенка? Ответ искали мусульманки Пензенской области|site=Ansar.ru|info=Ансар|дата=20.09.2016}}


Стоит отметить, что согласно исламу, детей следует обучать совершению молитвы (салят, намаз) с семи лет, а если сын или дочь не желают выполнять намаз после достижения ими десяти лет, то разрешается применять по отношению к ним некоторую силу. Мусульманские исследователи подчеркивают, что обучение детей намазу в семилетнем возрасте — одна из обязанностей отца по [[шариат]]у. Пророк Мухаммад {{сас}} сказал: «''Требуйте от своих детей намаза, когда им семь лет, и бейте их за неё (то есть за её невыполнение), когда им десять лет''»<ref name="Ахмад" /><ref>{{Абу Дауд|}}</ref>. Для приучения к намазу в исламе выделен самый долгий период по сравнению с приобретением других навыков поклонения Аллаху: с семи до десяти лет ребёнок обучается, приучается и поощряется к намазу, а затем, с десяти лет до наступления возраста шариатской ответственности, то есть до совершеннолетия, в случае ослушания применяется [[наказание]]{{Ссылка|url= http://islam.uz/islam/namaz/uchimsya-sovershat-namaz/502-ilm.html |title=Как приучить наших детей к намазу?|site=Islam.uz|info=Исламский информационный канал Узбекистана|дата=20.09.2016}}. Однако не следует забывать о том, что применение некоторый силы при воспитании является крайней мерой, к которой прибегают только в исключительных случаях и оно должно быть ограничено пределами необходимости. Тем более, что сам Пророк {{сас}} никогда не применял физическую силу по отношению к своим детям или воспитанникам.
# Uşağı öz diniylə tanış etmə. Tədricən, onun yaşını nəzərə alaraq, onun Rəbb haqqında biliklərini artırmaq, Allaha və dini nöqteyi-nəzərlərə inamını möhkəmləndirmək lazımdır. Bununla gənc müsəlmanın öz diniylə bağlılığı yaranacaq və ona Uca Allaha və islam dəyərlərinə qarşı məhəbbət hissi aşılanmış olacaq.
# Uşağa öz dininin və icmasının (ümmətinin) tarixini öyrətmə. Biləndə ki, Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} dünyalar üçün yalnız mərhəmət kimi göndərilmişdi və İslam bəşəriyyətə böyük xeyir gətirmişdir, gənc müsəlmanın öz dininə, vətəninə və bütün bəşəriyyətə xeyir vermək arzusu yaranacaq.
# Cəmiyyətin və ətraf mühitin həyatında insanın rolunu izah etmə. Uşaq tədricən Yer üzündə öz missiyasını bilməli, müsəlman, cəmiyyətin üzvü və öz ölkəsinin vətəndaşı kimi öz hüquq və vəzifələri haqqında öyrənməlidir.
# Gənc müsəlman mənəvi və maddi dəyərlər arasında tarazlığı gözləməyi öyrənməlidir. Onun daxilində Allaha ümid və məqsədyönlülük bir-birini ahənglə tamamlamalıdır. Dünyəvi işlərində onun müvəffəqiyyət əldə etmək cəhdləri dürüstlüyə və əxlaqa əsaslanmalıdır. Elmlənməyə və yeni kəşflərə həvəsi məsuliyyətə və qanuna tabeliyə söykənməlidir.
# Yüksək əxlaqlılıq gənc yaşlarından onun şəxsiyyətini xarakterizə etməlidir, mərhəmət və xeyirxahlıq gənc müsəlmanın vizit kartı olmalıdır, onun xasiyyəti və mənəvi keyfiyyətləri isə onun möminliyini və insanlarla münasibətlərini bəzəməlidir.
# Tam dolğun islam tərbiyəsi faydalı tərbiyənin bütün sahələrini nəzərdə tutmalıdır. Valideynlər təkcə uşağın effektiv dini və əxlaqi tərbiyəsinə tutumlu töhfə verməli deyil, onun intellektual, fiziki, psixoloji, sosial, estetik və cinsi tərbiyəsinə ayırdıqları diqqət də az olmamalıdır.


=== Периоды воспитания детей и их особенности ===
Öz övladlarının islami tərbiyəsində qoyulan məqsədə nail olan valideynlər Uca Allahın böyük mükafatına və cəmiyyətin minnətdarlığına layiq görüləcəklər. Çox əhəmiyyətli bu missiyanın icrasında uğur əldə etmə, ilk növbədə, ata və ana üçün bir çox nemətlərin mənbəyi olacaq. Valideynlər qocalanda, dürüst övladlar nlarınhər tərəfli diqqətlə əhatə edəcəklər. Uşaqlar, valideynləri həyatda ikən və ölümündən sonra, Müqəddəs Quran öyrətdiyi sözlərlə onlar üçün dua edəcəklər: Ya Rəbb! Onları əfv et, axı onlar məni uşaqlıqdan böyüdürdülər {{ЦК|'Ey Rəbbim! Onlar məni körpəliyimdən tərbiyə edib böyütdükləri kimi, Sən də onlara rəhm et!'|17|24}}. Dürüst övladların xeyirli işləri valideynlərə hətta onların ölümündən sonra belə xeyir verir. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} demişdir: " İnsan öləndə, onun bütün işləri dayanır, üç işindən başqa: insanlara xeyir gətirməkdə davam edən xeyriyyəçiliyindən, onun ölümündən sonra izlənilən biliklərindən və onun üçün dua edən mömin övladından"<ref name="Мус" />.
Исследователь Фатима Макки делит воспитание детей на три периода:
;Первый период
В течение первых семи лет жизни происходит физическое развитие ребёнка, поэтому ему должны позволить заниматься разнообразными видами физической активности и спортом. В хадисе от Пророка {{сас}} перечисляются такие виды спорта, как плавание, верховая езда и стрельба из лука. Родителям не следует ограничивать физическую активность своих детей. Даже если они боятся, что дети могут пострадать, они должны быть лишь сторонними наблюдателями, не стесняя их движений. Помимо этого, родителям следует обратить внимание на физические и умственные способности ребёнка. Его маленькие ручки, маленькие ножки, ещё развивающийся ум — на все это нужно сделать скидку. Например, ребёнок не может приготовить себе [[еда|еду]] либо позаботиться о себе во время [[болезни]]. В этом случае родителям нужно проявить [[терпение]] и [[сострадание]] и не просто прийти ему на помощь, но сделать это с большой любовью и [[забота|заботой]].


Не следует запрещать детям [[плач|плакать]], ведь для них это один из способов проявления своих [[эмоции|эмоций]]. Как отмечено физиологами, ребёнок таким образом справляется со стрессом, а его лёгкие развиваются. Как бы плач ни раздражал родителей, для детей это здоровое физиологическое явление. Родители должны прививать любовь к порядку и нравственность посредством раннего обучения. Нужно установить систему наказаний и поощрений, которая даст понять ребёнку, что плохой поступок будет наказан, а хороший — поощрён. Важно, чтобы совершенные ребёнком ошибки не воспринимались в штыки, но были приняты с [[мудрость]]ю и терпением. В конце концов, ребёнок ещё не понимает в полной мере, что хорошо, а что плохо.
== İslamda uşaqların hüquqları ==
Bəzi tədqiqatçılar valideynlərin öz uşaqları qarşısında vəzifələrini aşağıdakı bəndlərdə cəmləşdirirlər:
# Yaşamaq hüququ. Valideynlər öz uşaqlarının həyatını onların əlindən almaq hüququna malik deyillər, o cümlədən abort vasitəsilə.
# Ailəyə hüququ. Bu uşağın emosional sağlamlığının və intellektual inkişafının çox vacib aspektidir. Valideynlər öz uşağından imtina edə və ya öz adını ona verməməyə bilməzlər.
# Yaxşı mənalı ad daşımaq hüquqü. Adının mənası şüuraltı olaraq insanın xasiyyətinə təsir edir, buna görə də o, pis olmamalıdır.
# Təminat hüququ. Valideynlər uşaqların həyat əhəmiyyətli bütün  ehtiyaclarını, həmçinin başının üstündə damını, yeməyini və geyimini təmin etməyə borcludurlar.
# Akademik və dini təhsil almaq hüququ{{Ссылка|url=http://www.ansar.ru/rightway/vospitanie-detej-v-islame-ili-tri-perioda-vzrosleniya|title=Воспитание детей в Исламе или три периода взросления|site=Ansar.ru |info= Мусульманка / Пер. с англ. А. Бастылевой (Bayynat.Org)|дата=20.09.2016|автор=Фатема Макки|name="три периода"}}.


;Второй период
== Uşaqların tərbiyəsinin zamanı və üsulu haqqında müsəlman pedaqoqlarının tövsiyələri ==
Данный период ознаменован тем, что нужно уделить большое внимание дисциплине и образованию ребёнка. Он уже получил физическое и умственное развитие, а потому способен проявлять себя и знает, что каждый его поступок влечёт за собой определённые последствия. Чрезвычайно важно, чтобы на данном этапе отношения с ребёнком были построены на основе понимания, чтобы родители наладили с ним [[диалог]]. Также важно сохранить авторитет. Ребёнок должен усвоить, что есть свод определённых правил и ограничений, которого ему необходимо придерживаться, что есть границы, которые ему не следует преступать. Если ребёнок совершает [[ошибка|ошибку]], родителям следует спокойно поговорить с ним. Реакция родителей на ошибки и плохие поступки ребёнка не должна его пугать или травмировать. В течение данного периода родители могут давать детям поручения, чтобы привить им чувство ответственности. Однако следует быть внимательными и следить за тем, чтобы поручения были под силу ребёнку и не превышали его способностей.
İslam üzrə müəllim Qulfiya Kirasirova fikir söylədi ki, uşağı artıq ana bətnində olarkən tərbiyə etmək lazımdır, çünki körpə anasının hər halını hiss edir. O, diqqəti ona çəkdi ki, uşaqların tərbiyəsində həmçinin düzgün niyyət əhəmiyyətli rol oynayır. Öz uşaqlarımızla hökmən səmimi və yalnız Allah naminə məşğul olmalıyıq.
 
=== İslamda uşaqların tərbiyəsi üsulu ===
Pedaqoq Qulsem Bibarsova tərbiyəçilərə məsləhət görür:
# Uşağa hörmət etməli. Ona sərbəst şəxsiyyət kimi baxmalı. O, bizim əşyamız deyil. Uşaq bizə etibar edilmiş, cavabdeh olduğumuz əmanətdir.
# Ona nəzakətli və yumşaq münasibət bəsləməli, onunla kobud və sərt olmamalı.
# Hətta erkən yaşlarından belə uşağa ailə vəzifələrini həvalə etməli. Bu yolla uşaq əməyə tədricən alışır və başqa insanların əməyinə hörmət etməyə başlayır.
# Uşaqla ev işlərini müzakirə etmək vacibdir ki, o özünü ailənin dəyərli bir üzvü hiss etsin və s. {{Ссылка|url=http://www.ansar.ru/sobcor/srednyaya-elyuzan-kak-vospityvat-rebenka|title=Когда начинать воспитание ребенка? Ответ искали мусульманки Пензенской области|site=Ansar.ru|info=Ансар|дата=20.09.2016}}
 
Qeyd etmək vacibdir ki, İslama əsasən, uşaqları yeddi yaşından dua (salət, namaz) etməyə öyrətmək lazımdır, əgər oğul və ya qız on yaşına çatdıqdan sonra namaz qılmaq istəmirlərsə, onlara qarşı bir qədər güc tətbiq etməyə icazə verilir. Müsəlman tədqiqatçıları vurğulayırlar ki, uşaqlara yeddi yaşında namaz qılmağı öyrətmək, şəriətə görə, atanın vəzifələrindən biridir. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "Uşaqlarınızın yeddi yaşı olanda, onlardan namaz qılmağı tələb edin, və onların on yaşı olanda, onları ona görə (yəni onu yerinə yetirməməklərinə görə) döyün"<ref name="Ахмад" /><ref>{{Абу Дауд|}}</ref>. İslamda Allaha ibadətdə digər bacarıqlara yiyələnməklə müqayisədə namazın öyrədilməsinə ən uzun müddət ayrılır: yeddi yaşından on yaşınadək uşağı namaza öyrədirlər, alışdırırlar və həvəsləndirirlər, daha sonra, on yaşından şəriət məsuliyyəti yaşına dolanadək, yəni həddi-buluğa çatana qədər - sözə baxmadığı halda cəza tətbiq edirlər {{Ссылка|url= http://islam.uz/islam/namaz/uchimsya-sovershat-namaz/502-ilm.html |title=Как приучить наших детей к намазу?|site=Islam.uz|info=Исламский информационный канал Узбекистана|дата=20.09.2016}}. Ancaq onu da unutmaq lazım deyil ki, tərbiyə zamanı bir qədər gücün tətbiq edilməsi qəti tədbirdir  və ona yalnız xüsusi hallarda əl atırlar, o da böyük ehtiyac yarandıqda. Xüsusən də, Peyğəmbər {{сас}} özü uşaqlarına və ya şagirdlərinə qarşı heç zaman fiziki güc tətbiq etmirdi.
 
 
=== Uşaqları tərbiyə etmə dövrləri və onların xüsusiyyətləri ===
Tədqiqatçı Fatimə Makki uşaqların tərbiyəsini üç dövrə bölür:
;Birinci dövr
Həyatının ilk yeddi ili ərzində uşağın fiziki inkişafı baş verir, ona görə də ona fiziki fəallığın müxtəlif növləriylə və idmanla məşğul olmağa icazə verilməlidir. Peyğəmbərdən {{сас}} gələn hədisdə belə idman növləri sadalanır: üzgüçülük, atçapma və oxatma. Valideynlər öz uşaqlarının fiziki fəallığını məhdudlaşdırmalı deyil. Hətta onlar uşaqları zərər çəkə bilər deyə qorxurlarsa belə, onların hərəkətlərinə mane olmadan, yalnız kənar müşahidəçi olmalıdırlar. Bundan başqa, valideynlər uşağın fiziki və əqli qabiliyyətlərinə diqqət yetirməlidirlər. Onun kiçik əlləri, kiçik ayaqları, hələ inkişaf etməkdə olan şüuru — bütün bunlara güzəşt etmək lazımdır. Məsələn, uşaq özünə yemək hazırlaya və ya xəstə olarkən öz qayğısına qala bilmir. Bu halda valideynlər səbir və mərhəmət göstərməli və nəinki onun köməyinə gəlməli, hətta bunu böyük sevgi və qayğıyla etməlidirlər.
 
Uşaqlara ağlamağı qadağan etmək lazım deyil, axı onlar üçün bu, öz hisslərini göstərmək vasitələrindən biridir. Fizioloqların qeyd etdiyi kimi, uşaq beləliklə stresin öhdəsindən gəlir, onun ağciyərləri isə inkişaf edir. Ağlamaq valideynləri nə qədər qıcıqlandırsa da, uşaqlar üçün bu, sağlam fizioloji haldır. Valideynlər uşaqlara erkən təlim vasitəsilə səliqə-səhmana sevgi və əxlaqlılıq aşılamalıdırlar. Cəzalandırma və təqdiretmə sistemini qurmaq lazımdır ki, uşaq anlaya bilsin: pis əməl cəzalandırılacaq, yaxşısı isə təqdir ediləcək. Vacibdir ki, uşağın yol verdiyi səhvlər qəzəblə deyil, müdrikliklə və səbirlə qarşılanmasın. Nəticə etibarilə, uşaq hələ tam anlamır, nə yaxşıdır, nə isə pis.
 
 
;İkinci dövr
Bu dövr onunla əlamətdardır ki, uşağın nizam-intizamına və təhsilinə böyük diqqət ayırmaq lazımdır. O artıq fiziki və əqli inkişafı aldı, odur ki, özünü göstərməyi bacarır və bilir ki, onun hər hərəkəti müəyyən nəticələrə səbəb olur. Həddən artıq vacibdir ki, bu mərhələdə uşaqla münasibətlər anlaşma əsasında qurulsun, valideynlər onunla dialoqa girsinlər. Həmçinin vacibdir ki, onlar nüfuzlarını qoruyub saxlasınlar. Uşaq qavramalıdır ki, müəyyən bir qayda və məhdudiyyət toplusu mövcuddur və onlara riayət etmək lazımdır, elə sərhədlər var ki, o, onları keçməməlidir. Əgər uşaq səhv edirsə, valideynləri onunla sakitcə danışmalıdır. Uşağın səhvlərinə və pis hərəkətlərinə valideynlərin reaksiyası onu qorxutmamalı və ya şüurunu zədələməməlidirl. Bu dövr ərzində valideynlər uşaqlarına tapşırıq verə bilərlər ki, onlara məsuliyyət hissi aşılasınlar. Ancaq diqqətli olmaq və gözləmək lazımdır ki, uşaq bu tapşırıqların öhdəsindən gələ bilsin və onlar uşağın bacarıqlarına uyğun olsun.
 
Ən əhəmiyyətlisi uşaqların dini istiqamətdə tərbiyə almasıdır. Müsəlmanların əksəriyyəti güman edirlər ki, dini tərbiyə yalnız Quranın və müsəlman hüququnun (fikxin) tədrisindən ibarətdir, və unudurlar ki, dini təlimin məqsədi namaz qılmağı və oruc tutmağı daxil edən dini öhdəlikləri icra etmək vərdişinin aşılanmasıdır. Uşaq imanın dərinliklərinə nüfuz etməlidir ki, İslamla onun emosional əlaqəsi yaransın. İlk növbədə valideynlər öz uşağında həyat prinsipləri və dəyərlər haqqında təsəvvür yaradırlar. Əgər onun xasiyyətində arzuolunmayan vərdişlər və mənəvi oriyentirlər əmələ gələrsə, o nümunəvi müsəlman olmayacaq. Dördüncü Mömin xəlifə Əli ibn Əbu Talibin {{ра}} sözləri gətirilir: "Gili yöndəmə salın, hələ ki o yumşaqdır, və toxumları əkin, hələ ki onlar cücərə bilir". Əl-Qəzəli isə yazmışdır: "Sən bil ki, uşaq valideynlərə əmanət verilir. Onun saf ürəyi qiymətli mirvaridir və onun üzərində biz hansı naxışı döysək, o onun da şəklini alacaq {Ссылка|url=http://islamdag.ru/vse-ob-islame/26361|title=Воспитание детей в семье|site=IslamDag.ru|info=Ислам в Дагестане|дата=20.09.2016|автор=Магомедова, Ш.}}.
 
;Üçüncü mərhələ
Uşağın 14 yaşı tamam olanda, valideynlər anlamalıdır ki, indi o, son yeddi il ərzində olduğu kimi sözəbaxan və güzəştə gedən deyil. Gənc oğlanlar və qızlar adətən müstəqil, həddən artıq həssas və bəzən üsyankarlığa meylli olurlar. Artıq təqdiretmə və cəzalandırma sistemi tətbiq edilə bilməz. Tərbiyəvi rolu oynamaqdan əlavə, valideynlər öz övladının dostu olmalıdır. Valideynlərin sözləri və hərəkətləri avtoritar üslubdan uzaq olmalıdır. Uşağa digər tərəfdən baxmaq lazımdır. Etibarlı dostluq münasibətləri qurmaq üçün əsas məqam yeni ideyaların qəbuludur. Yeniyetmələrin fikri valideynlər tərəfindən istehza və inkarla deyil, hörmətlə qarşılanmalıdır. Belə yanaşma sayəsində yeniyetmə problemlərin həlli zamanı və ya qərar qəbul etdikdə öz gücünə inana biləcək<ref name="три периода" />.


Самым важным является воспитание детей в религиозном ключе. Большинство мусульман полагают, что религиозное воспитание сводится к обучению [[Коран]]у и мусульманскому праву (''фикх''), и забывают, что цель религиозного обучения заключается в привитии привычки исполнять религиозные обязательства, среди которых молитва и [[пост]]. Ребёнок должен проникнуться верой, чтобы образовалась его эмоциональная связь с исламом. В первую очередь ребёнок получает представление о жизненных принципах и ценностях от своих родителей. Если в его характере появятся нежелательные привычки и моральные ориентиры, он не станет примерным мусульманином. Передаются слова четвёртого Праведного халифа [[‘Али ибн Абу Талиб]]а {{ра}}: «Лепите [[глина|глину]], пока она податлива, и сажайте [[семена]], пока они могут дать всходы». А аль-Газали написал: «Ты знай, что ребёнок дан родителям на [[хранение]]. Его чистое сердце является драгоценной [[жемчужина|жемчужиной]], и какой бы узор мы не высекли в нём, оно принимает его»{{Ссылка|url=http://islamdag.ru/vse-ob-islame/26361|title=Воспитание детей в семье|site=IslamDag.ru|info=Ислам в Дагестане|дата=20.09.2016|автор=Магомедова, Ш.}}.


;Третий этап
Когда ребёнку исполняется 14 лет, родители должны понять, что теперь он не такой послушный и уступчивый, каким был последние семь лет. Молодые парни и девушки обычно независимы, сверхчувствительны и иногда склонны к бунту. Система поощрения и наказания больше не может практиковаться. Помимо исполнения воспитательной роли, родителям следует стать [[друг]]ом своему ребёнку. Слова и действия родителей должны отходить от авторитарного стиля. На ребёнка следует посмотреть с другой стороны. Ключевым моментом для построения доверительных дружественных отношений является принятие новых идей. Мнение подростков должно встречать уважение со стороны родителей, а не насмешку и отрицание. Благодаря такому подходу подросток сможет быть уверен в своих силах при возникновении проблем либо принятии решений<ref name="три периода" />.


{{Литература}}
{{Литература}}

Текущая версия от 05:56, 3 марта 2018

Tərbiyə (ər. ٌتَرْبِيَة — tərbiyat‎‎‎) — əqli qabiliyyətləri, fiziki və psixi sağlamlığı, mənəvi, əxlaqi və estetik dəyərləri harmonik şəkildə inkişaf edən uşağın şəxsiyyətinin formalaşmasına yönəlik tədbirlər kompleksidir. Ərəb sözü “tərbiyat” “rubuvv” sözündən törəmədir, "fiziki böyümə", "inkişaf" deməkdir və rabba (رَبَّى‎) - "tərbiyə etmək", "böyütmək" feilindən əmələ gəlir. [1] Fiziki tərbiyə mənasında rubuvv kökündən yaranan törəmələrə Quranda iki yerdə rast gəlinir: 1) Uca Allahın uşaqlara vacib buyurduğu valideynlərə görə duada: « Onların hər ikisinə rəhm edərək təvazökarlıq qanadının altına al və: 'Ey Rəbbim! Onlar məni körpəliyimdən tərbiyə edib böyütdükləri kimi, Sən də onlara rəhm et!'– de. [17:24] »; 2) Fironun (Fir'avn) Musa peyğəmbərə (мир ему) müraciətindəki sözlərdə: « (Firon) dedi: 'Biz səni körpə ikən (götürüb saxlayıb) boya-başa çatdırmadıqmı? Sən ömrünün bəzi illərini bizimlə yaşamadınmı? [26:18] ».



İslamda uşaqların tərbiyəsinin əhəmiyyəti

Böyüyən nəslin tərbiyəsi valideynlər və cəmiyyət qarşısında duran ən mürəkkəb məsələlərdən biridir. Bu vacib işdə əldə olunacaq müvəffəqiyyətdən millətin və dövlətin gələcəyi asılıdır. Buna görə də İslam uşaqların tərbiyəsinə çox böyük diqqət ayırır. İslamda valideynlər qarşısında böyüyən nəslin tərbiyəsində nail olunmalı müəyyən məqsədlər qoyulur, bu yolda mərhələli və ardıcıl addımlar göstərilir, tərbiyəçilərin bilik almalı olduqları mənbələr qeyd olunur, həmçinin uşaqların tərbiyəsi prinsipləri və metodları sadalanır.

İslam tərbiyəsinin bu aspektləri haqqında bilmək və belə tərbiyənin normalarına riayət etmək bir çox hallarda bu kimi çox əhəmiyyətli prosesdə müvəffəqiyyət əldə edilməsinə zəmanət verir. Qeyd etmək lazımdır ki, insanın düzgün tərbiyəsi yalnız valideynlərindən deyil, həm də bütün cəmiyyətdən asılıdır: uşağın qohumlarından, yaşadığı yerdə qonşularından, uşaq bağçasında tərbiyəçilərindən, məktəbdə müəllimlərindən tutmuş istənilən halda uşağın ünsiyyət saxlaya və ya nümunə götürə biləcəyi cəmiyyətin hər bir üzvünə qədər. İslamda əsas məqsəd və məsələlər vurğulanır ki, onları islam böyüyən nəslin tərbiyəsində valideynlər qarşısında qoyur, hərçənd ki, cavan insanların tərbiyəsinə valideynlərin töhfəsinin qorunub saxlanması və təkmilləşməsinə görə cəmiyyət də az məsuliyyət daşımır.

Uşaqların tərbiyəsinə görə valideynlərin məsuliyyəti

Uşaqların tərbiyəsi məsələsində başlıca rolu Uca Allah valideynlərin üzərinə qoymuşdur. Quranda deyilir: « Ey iman gətirənlər! Özünüzü və ailənizi yanacağı insanlar və daşlar olan oddan qoruyun! Onun başı üstündə Allahın onlara verdiyi əmrlərə (heç vaxt) asi olmayan, özlərinə buyurulanları yerinə yetirən amansız və güclü mələklər vardır. [66:6] »

Bu ayətin izahında İbn Kəsir əd-Dəhhakın sözlərini gətirir: "Hər bir müsəlman öz ailə üzvlərini və tabeliyində olanları öyrətməyə borcludur ki, nələri Allah vəzifə olaraq buyurmuş, nələrə isə qadağa qoymuşdur". Uşaqlarının dini təlimi və əxlaqı üçün narahat olmayan valideynlər günahkar hesab edilirlər. Dini vəzifələrin və mənəvi-etik normaların böyüyən nəslə öyrədilməsi məsələsinə göstərilən etinasızlıq Uca Allahın valideynlər üzərinə qoyduğu birbaşa vəzifələrin onlar tərəfindən yerinə yetirilməməsidir. Məhəmməd Peyğəmbər ﷺ valideynlərin öz uşaqlarına görə məsuliyyət daşımasını qeyd edərək, demişdi: "Sizin hər biriniz bir himayədarsınız və hər biriniz də öz əlinin altındakılara cavabdehsiniz. Əmir də bir himayədardır. Kişi öz ailə üzvlərinin idarəçisidir. Qadın isə ərinin evi və övladları üzərində bir nəzarətçidir. Bir sözlə, sizin hər biriniz bir himayədarsınız və hər biriniz də öz əlinin altındakılara cavabdehsiniz" . Peyğəmbərin ﷺ digər kəlamında deyilir: " Əgər Allah tərəfindən qəyyumluq hüququ verilən bir insan qəyyumu olduğu adama qarşı qeyri-səmimi olaraq ölsə, o zaman Allah ona Cənnəti qadağan edəcək"[2][3]. Bir çox hədis mövcuddur ki, onlarda Peyğəmbər ﷺ gələcək ərləri özlərinə ən yaxşı zövcələr seçməyə çağırır, çünki uşağın tərbiyəsində çox şey anadan asılıdır[4].

İndiki dövrdə qəbahətli nəfslərin, əxlaqsızlığa və cinsi pozğunluğa çağırışların bolluğu müşahidə olunur ki, bu da uşağın tərbiyəsi məsələsini xeyli çətinləşdirir və valideynlərdən öz övladının əxlaqi saflığının qorunub saxlanmasına və qüsurlardan hərtərəfli müdafiə edilməsinə yönəlik böyük səylər tələb edir. Öz uşaqlarının tərbiyəsinə səhlənkar yanaşan və onlara lazımi diqqəti yetirməyən kəslər öz uşaqlarına qarşı cinayət törətmiş olurlar. Uşaqlarda həqiqi imanın qorunub saxlanmasında valideynlərin rolu haqqında növbəti hədisdə deyilir: "Hər bir körpə öz təbii vəziyyətində (fitrə) doğulur, onun valideynləri isə onu yəhudi, xaçpərəst və ya atəşpərəst edirlər"[2][3]. Bu hədisdən belə çıxır ki, Vahid Allaha inam (fitra) hər bir uşağın anadangəlmə xüsusiyyətidir, amma sonra valideynlər bu inama öz düzəlişlərini edirlər və uşaqlar imanına görə bir-birindən fərqlənməyə başlayır — bəziləri müsəlman qalır, ikincilər yəhudi olur, üçüncülər — xaçpərəst, dördüncülər — atəşpərəst və s. Məhəmməd Peyğəmbər ﷺ valideynləri bu ilahi verginin – Vahid Allaha inamın qoruyub saxlanmasına çağırır ki, bu da Onun bütün peyğəmbərlərinin, Kitablarının, imanın və İslamın qalan sütunlarının tanınmasına gətirib çıxaracaq. Əgər uşaqların Tövhid ruhunda tərbiyələndirilməsi, onlara xeyirxahlıq və möminlik keyfiyyətlərinin aşılanması valideynlərin bütün övladlarına aid vəzifəsidirsə, qızlara qayğı göstərmək onların ən əhəmiyyətli vəzifəsi hesab edilir. Peyğəmbər ﷺ demişdir: "O kəs ki, üç qızı tərbiyə edər, onlara mərhəmətli olar, onları təmin edər və ərə verər, ona Cənnət zəmanət verilir". Ondan soruşmuşlar: " Bəs əgər iki qızı olarsa?". O cavab vermişdir: " Hətta iki qızı olarsa belə" [5].

Qızların sevilmədiyi islamaqədərki dövrdən fərqli olaraq, İslamda qızların tərbiyəsinə qayğıkeş münasibət qızların özünə münasibətin mühüm dərəcədə dəyişməsini göstərir. Bütün dövrlərin peyğəmbərləri və möminləri öz uşaqlarının möminliyinin qayğısına qalırdılar. Bu, öz uşaqlarıyla münasibətlərində onların əsas məqsədi idi. İbrahim (Avraam) peyğəmbər Rəbdən övlad diləyəndə, ona mömin uşaq verməyini Ondan xahiş etdi və Rəbb onun diləyinə cavab verdi. Quranda deyilir: [37:100-101]. « «O dedi: 'Ey Rəbbim! Mənə əməlisalehlərdən olan (övlad) bəxş et!'. ۝ Biz də onu həlim xasiyyətli bir oğlan uşağı ilə müjdələdik. [37:100-101] »


Uca Allah Quranda Allah qorxusu olan insanların əlamətlərini təsvir edərkən, onların diləyini yada saldı:. « Onlar deyərlər: 'Ey Rəbbimiz! Bizə gözümüzün aydınlığı olan zövcələr və övladlar bəxş et və bizi müttəqilərə imam et!'. [25:74] ». Əgər valideynlər öz uşağının tərbiyəsinə lazımi diqqəti ayırıb, onun ruhunun, ağlının və bədəninin inkişafı üçün zəruri şəraiti yaratsalar, o uşaq valideynlərinin gözlərini sevindirər. Uşağın mənəvi, əqli və fiziki inkişafı ahəngdar keçməli, uşağın potensialı reallaşdırılmalı və onun bütün təbii qabiliyyətləri təkmilləşdirilməlidir. İslam tərbiyəsi böyüyən nəslin qanuna tabe olan və xeyirxah vətəndaşlar, müxtəlif çətinlikləri və həyatın sınaqlarını dəf etməyi bacaran hərtərəfli inkişaf etmiş və mömin şəxsiyyətlər olaraq cəmiyyətdə tam dolğun həyata hazır olmağını nəzərdə tutur.

İslamda uşaqların tərbiyəsinin məqsədləri

Əgər söhbət islam tərbiyəsinin əsas məqsədlərindən gedirsə, onları növbəti sırada ifadə etmək olar:

  1. Uşağı öz diniylə tanış etmə. Tədricən, onun yaşını nəzərə alaraq, onun Rəbb haqqında biliklərini artırmaq, Allaha və dini nöqteyi-nəzərlərə inamını möhkəmləndirmək lazımdır. Bununla gənc müsəlmanın öz diniylə bağlılığı yaranacaq və ona Uca Allaha və islam dəyərlərinə qarşı məhəbbət hissi aşılanmış olacaq.
  2. Uşağa öz dininin və icmasının (ümmətinin) tarixini öyrətmə. Biləndə ki, Məhəmməd Peyğəmbər ﷺ dünyalar üçün yalnız mərhəmət kimi göndərilmişdi və İslam bəşəriyyətə böyük xeyir gətirmişdir, gənc müsəlmanın öz dininə, vətəninə və bütün bəşəriyyətə xeyir vermək arzusu yaranacaq.
  3. Cəmiyyətin və ətraf mühitin həyatında insanın rolunu izah etmə. Uşaq tədricən Yer üzündə öz missiyasını bilməli, müsəlman, cəmiyyətin üzvü və öz ölkəsinin vətəndaşı kimi öz hüquq və vəzifələri haqqında öyrənməlidir.
  4. Gənc müsəlman mənəvi və maddi dəyərlər arasında tarazlığı gözləməyi öyrənməlidir. Onun daxilində Allaha ümid və məqsədyönlülük bir-birini ahənglə tamamlamalıdır. Dünyəvi işlərində onun müvəffəqiyyət əldə etmək cəhdləri dürüstlüyə və əxlaqa əsaslanmalıdır. Elmlənməyə və yeni kəşflərə həvəsi məsuliyyətə və qanuna tabeliyə söykənməlidir.
  5. Yüksək əxlaqlılıq gənc yaşlarından onun şəxsiyyətini xarakterizə etməlidir, mərhəmət və xeyirxahlıq gənc müsəlmanın vizit kartı olmalıdır, onun xasiyyəti və mənəvi keyfiyyətləri isə onun möminliyini və insanlarla münasibətlərini bəzəməlidir.
  6. Tam dolğun islam tərbiyəsi faydalı tərbiyənin bütün sahələrini nəzərdə tutmalıdır. Valideynlər təkcə uşağın effektiv dini və əxlaqi tərbiyəsinə tutumlu töhfə verməli deyil, onun intellektual, fiziki, psixoloji, sosial, estetik və cinsi tərbiyəsinə ayırdıqları diqqət də az olmamalıdır.

Öz övladlarının islami tərbiyəsində qoyulan məqsədə nail olan valideynlər Uca Allahın böyük mükafatına və cəmiyyətin minnətdarlığına layiq görüləcəklər. Çox əhəmiyyətli bu missiyanın icrasında uğur əldə etmə, ilk növbədə, ata və ana üçün bir çox nemətlərin mənbəyi olacaq. Valideynlər qocalanda, dürüst övladlar nlarınhər tərəfli diqqətlə əhatə edəcəklər. Uşaqlar, valideynləri həyatda ikən və ölümündən sonra, Müqəddəs Quran öyrətdiyi sözlərlə onlar üçün dua edəcəklər: Ya Rəbb! Onları əfv et, axı onlar məni uşaqlıqdan böyüdürdülər « 'Ey Rəbbim! Onlar məni körpəliyimdən tərbiyə edib böyütdükləri kimi, Sən də onlara rəhm et!' [17:24] ». Dürüst övladların xeyirli işləri valideynlərə hətta onların ölümündən sonra belə xeyir verir. Məhəmməd Peyğəmbər ﷺ demişdir: " İnsan öləndə, onun bütün işləri dayanır, üç işindən başqa: insanlara xeyir gətirməkdə davam edən xeyriyyəçiliyindən, onun ölümündən sonra izlənilən biliklərindən və onun üçün dua edən mömin övladından"[3].

İslamda uşaqların hüquqları

Bəzi tədqiqatçılar valideynlərin öz uşaqları qarşısında vəzifələrini aşağıdakı bəndlərdə cəmləşdirirlər:

  1. Yaşamaq hüququ. Valideynlər öz uşaqlarının həyatını onların əlindən almaq hüququna malik deyillər, o cümlədən abort vasitəsilə.
  2. Ailəyə hüququ. Bu uşağın emosional sağlamlığının və intellektual inkişafının çox vacib aspektidir. Valideynlər öz uşağından imtina edə və ya öz adını ona verməməyə bilməzlər.
  3. Yaxşı mənalı ad daşımaq hüquqü. Adının mənası şüuraltı olaraq insanın xasiyyətinə təsir edir, buna görə də o, pis olmamalıdır.
  4. Təminat hüququ. Valideynlər uşaqların həyat əhəmiyyətli bütün ehtiyaclarını, həmçinin başının üstündə damını, yeməyini və geyimini təmin etməyə borcludurlar.
  5. Akademik və dini təhsil almaq hüququ[6].

Uşaqların tərbiyəsinin zamanı və üsulu haqqında müsəlman pedaqoqlarının tövsiyələri

İslam üzrə müəllim Qulfiya Kirasirova fikir söylədi ki, uşağı artıq ana bətnində olarkən tərbiyə etmək lazımdır, çünki körpə anasının hər halını hiss edir. O, diqqəti ona çəkdi ki, uşaqların tərbiyəsində həmçinin düzgün niyyət əhəmiyyətli rol oynayır. Öz uşaqlarımızla hökmən səmimi və yalnız Allah naminə məşğul olmalıyıq.

İslamda uşaqların tərbiyəsi üsulu

Pedaqoq Qulsem Bibarsova tərbiyəçilərə məsləhət görür:

  1. Uşağa hörmət etməli. Ona sərbəst şəxsiyyət kimi baxmalı. O, bizim əşyamız deyil. Uşaq bizə etibar edilmiş, cavabdeh olduğumuz əmanətdir.
  2. Ona nəzakətli və yumşaq münasibət bəsləməli, onunla kobud və sərt olmamalı.
  3. Hətta erkən yaşlarından belə uşağa ailə vəzifələrini həvalə etməli. Bu yolla uşaq əməyə tədricən alışır və başqa insanların əməyinə hörmət etməyə başlayır.
  4. Uşaqla ev işlərini müzakirə etmək vacibdir ki, o özünü ailənin dəyərli bir üzvü hiss etsin və s. [7]

Qeyd etmək vacibdir ki, İslama əsasən, uşaqları yeddi yaşından dua (salət, namaz) etməyə öyrətmək lazımdır, əgər oğul və ya qız on yaşına çatdıqdan sonra namaz qılmaq istəmirlərsə, onlara qarşı bir qədər güc tətbiq etməyə icazə verilir. Müsəlman tədqiqatçıları vurğulayırlar ki, uşaqlara yeddi yaşında namaz qılmağı öyrətmək, şəriətə görə, atanın vəzifələrindən biridir. Məhəmməd Peyğəmbər ﷺ demişdir: "Uşaqlarınızın yeddi yaşı olanda, onlardan namaz qılmağı tələb edin, və onların on yaşı olanda, onları ona görə (yəni onu yerinə yetirməməklərinə görə) döyün"[5][8]. İslamda Allaha ibadətdə digər bacarıqlara yiyələnməklə müqayisədə namazın öyrədilməsinə ən uzun müddət ayrılır: yeddi yaşından on yaşınadək uşağı namaza öyrədirlər, alışdırırlar və həvəsləndirirlər, daha sonra, on yaşından şəriət məsuliyyəti yaşına dolanadək, yəni həddi-buluğa çatana qədər - sözə baxmadığı halda cəza tətbiq edirlər [9]. Ancaq onu da unutmaq lazım deyil ki, tərbiyə zamanı bir qədər gücün tətbiq edilməsi qəti tədbirdir və ona yalnız xüsusi hallarda əl atırlar, o da böyük ehtiyac yarandıqda. Xüsusən də, Peyğəmbər ﷺ özü uşaqlarına və ya şagirdlərinə qarşı heç zaman fiziki güc tətbiq etmirdi.


Uşaqları tərbiyə etmə dövrləri və onların xüsusiyyətləri

Tədqiqatçı Fatimə Makki uşaqların tərbiyəsini üç dövrə bölür:

Birinci dövr

Həyatının ilk yeddi ili ərzində uşağın fiziki inkişafı baş verir, ona görə də ona fiziki fəallığın müxtəlif növləriylə və idmanla məşğul olmağa icazə verilməlidir. Peyğəmbərdən ﷺ gələn hədisdə belə idman növləri sadalanır: üzgüçülük, atçapma və oxatma. Valideynlər öz uşaqlarının fiziki fəallığını məhdudlaşdırmalı deyil. Hətta onlar uşaqları zərər çəkə bilər deyə qorxurlarsa belə, onların hərəkətlərinə mane olmadan, yalnız kənar müşahidəçi olmalıdırlar. Bundan başqa, valideynlər uşağın fiziki və əqli qabiliyyətlərinə diqqət yetirməlidirlər. Onun kiçik əlləri, kiçik ayaqları, hələ inkişaf etməkdə olan şüuru — bütün bunlara güzəşt etmək lazımdır. Məsələn, uşaq özünə yemək hazırlaya və ya xəstə olarkən öz qayğısına qala bilmir. Bu halda valideynlər səbir və mərhəmət göstərməli və nəinki onun köməyinə gəlməli, hətta bunu böyük sevgi və qayğıyla etməlidirlər.

Uşaqlara ağlamağı qadağan etmək lazım deyil, axı onlar üçün bu, öz hisslərini göstərmək vasitələrindən biridir. Fizioloqların qeyd etdiyi kimi, uşaq beləliklə stresin öhdəsindən gəlir, onun ağciyərləri isə inkişaf edir. Ağlamaq valideynləri nə qədər qıcıqlandırsa da, uşaqlar üçün bu, sağlam fizioloji haldır. Valideynlər uşaqlara erkən təlim vasitəsilə səliqə-səhmana sevgi və əxlaqlılıq aşılamalıdırlar. Cəzalandırma və təqdiretmə sistemini qurmaq lazımdır ki, uşaq anlaya bilsin: pis əməl cəzalandırılacaq, yaxşısı isə təqdir ediləcək. Vacibdir ki, uşağın yol verdiyi səhvlər qəzəblə deyil, müdrikliklə və səbirlə qarşılanmasın. Nəticə etibarilə, uşaq hələ tam anlamır, nə yaxşıdır, nə isə pis.


İkinci dövr

Bu dövr onunla əlamətdardır ki, uşağın nizam-intizamına və təhsilinə böyük diqqət ayırmaq lazımdır. O artıq fiziki və əqli inkişafı aldı, odur ki, özünü göstərməyi bacarır və bilir ki, onun hər hərəkəti müəyyən nəticələrə səbəb olur. Həddən artıq vacibdir ki, bu mərhələdə uşaqla münasibətlər anlaşma əsasında qurulsun, valideynlər onunla dialoqa girsinlər. Həmçinin vacibdir ki, onlar nüfuzlarını qoruyub saxlasınlar. Uşaq qavramalıdır ki, müəyyən bir qayda və məhdudiyyət toplusu mövcuddur və onlara riayət etmək lazımdır, elə sərhədlər var ki, o, onları keçməməlidir. Əgər uşaq səhv edirsə, valideynləri onunla sakitcə danışmalıdır. Uşağın səhvlərinə və pis hərəkətlərinə valideynlərin reaksiyası onu qorxutmamalı və ya şüurunu zədələməməlidirl. Bu dövr ərzində valideynlər uşaqlarına tapşırıq verə bilərlər ki, onlara məsuliyyət hissi aşılasınlar. Ancaq diqqətli olmaq və gözləmək lazımdır ki, uşaq bu tapşırıqların öhdəsindən gələ bilsin və onlar uşağın bacarıqlarına uyğun olsun.

Ən əhəmiyyətlisi uşaqların dini istiqamətdə tərbiyə almasıdır. Müsəlmanların əksəriyyəti güman edirlər ki, dini tərbiyə yalnız Quranın və müsəlman hüququnun (fikxin) tədrisindən ibarətdir, və unudurlar ki, dini təlimin məqsədi namaz qılmağı və oruc tutmağı daxil edən dini öhdəlikləri icra etmək vərdişinin aşılanmasıdır. Uşaq imanın dərinliklərinə nüfuz etməlidir ki, İslamla onun emosional əlaqəsi yaransın. İlk növbədə valideynlər öz uşağında həyat prinsipləri və dəyərlər haqqında təsəvvür yaradırlar. Əgər onun xasiyyətində arzuolunmayan vərdişlər və mənəvi oriyentirlər əmələ gələrsə, o nümunəvi müsəlman olmayacaq. Dördüncü Mömin xəlifə Əli ibn Əbu Talibin (да будет доволен им Аллах) sözləri gətirilir: "Gili yöndəmə salın, hələ ki o yumşaqdır, və toxumları əkin, hələ ki onlar cücərə bilir". Əl-Qəzəli isə yazmışdır: "Sən bil ki, uşaq valideynlərə əmanət verilir. Onun saf ürəyi qiymətli mirvaridir və onun üzərində biz hansı naxışı döysək, o onun da şəklini alacaq {Ссылка|url=http://islamdag.ru/vse-ob-islame/26361%7Ctitle=Воспитание детей в семье|site=IslamDag.ru|info=Ислам в Дагестане|дата=20.09.2016|автор=Магомедова, Ш.}}.

Üçüncü mərhələ

Uşağın 14 yaşı tamam olanda, valideynlər anlamalıdır ki, indi o, son yeddi il ərzində olduğu kimi sözəbaxan və güzəştə gedən deyil. Gənc oğlanlar və qızlar adətən müstəqil, həddən artıq həssas və bəzən üsyankarlığa meylli olurlar. Artıq təqdiretmə və cəzalandırma sistemi tətbiq edilə bilməz. Tərbiyəvi rolu oynamaqdan əlavə, valideynlər öz övladının dostu olmalıdır. Valideynlərin sözləri və hərəkətləri avtoritar üslubdan uzaq olmalıdır. Uşağa digər tərəfdən baxmaq lazımdır. Etibarlı dostluq münasibətləri qurmaq üçün əsas məqam yeni ideyaların qəbuludur. Yeniyetmələrin fikri valideynlər tərəfindən istehza və inkarla deyil, hörmətlə qarşılanmalıdır. Belə yanaşma sayəsində yeniyetmə problemlərin həlli zamanı və ya qərar qəbul etdikdə öz gücünə inana biləcək[6].


Qeydlər

  1. ↑ تَربية // Almaany.com. (ар.)
  2. ↑ 2,0 2,1 al-Buhari as-Sahih.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Муслим ас-Сахих.
  4. ↑ Абдул-Мути, 2010, с. 19.
  5. ↑ 5,0 5,1 Ахмад Муснад.
  6. ↑ 6,0 6,1 Фатема Макки Воспитание детей в Исламе или три периода взросления // Ansar.ru.
  7. ↑ Когда начинать воспитание ребенка? Ответ искали мусульманки Пензенской области // Ansar.ru.
  8. ↑ Абу Дауд Сунан.
  9. ↑ Как приучить наших детей к намазу? // Islam.uz.

Ədəbiyyat

İstifadə edilən ədəbiyyat
  • Абдул-Мути, Абдулла М. Воспитание в Исламе. Наши дети. Практическое руководство. — Шаблон:СПб. : Диля, 2010. — 384 с.
Дополнительная литература

Məqalə haqqında məlumat

  • Müəllif: д-р ислам. наук Гасанов, М. Ш.; E-mail: feedback@quranacademy.org.
  • Biblioqrafik istinad: Uşağın tərbiyəsi [Elektron resurs] // QuranAcademy.org: Quran Akademiyası. 2016—2018 il.
  • URL: http://az.quranacademy.org/encyclopedia/article/Vospitanie-rebenka
  • İlk dərc edilməsi tarixi: 5 июля 2017 il.
Основной автор этой статьи — участник MaxAK. Если вы хотите обсудить содержание статьи, то перейдите на страницу обсуждения статьи или на страницу обсуждения участника.

Ссылки: Цитаты / Просмотр (адм) / Википедия / Brill: EQ

Мета-теги:  / Google / Яндекс :


Источник — https://az.holyquran.wiki/index.php?title=Uşağın_tərbiyəsi&oldid=430