Рецитация Корана

Рецитация Корана
ərabcə	تجويد
kateqoriya	кораническая дисциплина, чтение Корана
sinonim	Təcvid
əlavə baxın	чтение нараспев, декламация Корана, чтения Корана

Təcvid (ər. تجويد‎) — Quranın orfoepik qaydada avazla oxunuşu; bu cür oxunuş qaydaları və müvafiq Quran intizamı (عِلْمُ التَّجْوِيد — عِلْمُ التَّجْوِيد — ilm ət-təcvid‎‎).

Etimologiya

Təcvid sözü cəvvadə (جَوَّدَ‎) feilindən əmələ gəlmiş (məsdər) ikinci cins feli isimdir, hərfi mənası - "daha yaxşı etmək", "keyfiyyəti yüksəltmək", " nəyisə ən yaxşı tərzdə etmək", "mükəmməlliyə çatdırmaq"dır. Ərəblər cavvada əl-əmələ (جوَّدَ العملَ‎) deyəndə, bu, kiminsə hər hansı işi ən yaxşı tərzdə, ustalıqla etdiyini bildirir. Təcvid sözünün sinonimi “həssənə” (حَسَّنَ‎) feilindən yaranmış “tahsin” (تحسين — "yaraşıq vermək", ‎ "bəzəmək") sözüdür. "Yüksək səviyyədə oxumaq", "yüksək səviyyədə tərcümə etmək" mənasında olan “cədə” (جَادَ‎) kökü “cəvdət” (جَوْدَة — "üstünlük"; "yüksək keyfiyyət" ‎) və “cəyyid” (جَيِّد — "yaxşı", "əla" ‎) sözlərindən törəmədir.

“Təcvid əl-Quran” (تَجْوِيدُ القُرْآن — «Quranın avazla oxunuşu»‎‎) söz birləşməsi daha gec yaranmış termindir, halbuki “təcvid” termini müsəlman tarixinin erkən mərhələsində istifadə olunmağa başlamışdır. Müqəddəs Quranda “təcvid” formasıyla eyniköklü iki söz var — “əl-Cudi” ({{ar|الجُودِيّ}) (daşqından sonra Nuh peyğəmbərin gəmisinin yan aldığı dağın adı [11:44]) və “əl-ciyad” (الجِيَادُ‎‎; (“Cavad” sözünün cəm forması - "cins çapağanlar") [38:31]). Məhəmməd Peyğəmbərin ﷺ hədislərində qida qəbulu qaydalarına aid “təcvid əl-madq» (تجويد المضغ — «əməlli çeynənmə»‎) sözünə rast gəlinir. Peyğəmbərin ﷺ sahabələri tərəfindən “təcvid” sözünün Müqəddəs Qurana aid iki halda istifadə edilməsi məlumdur: birinci rəvayətdə bildirilir ki,  Quranı da aramla oxu! [73:4]  cümləsinin mənası haqqında suala cavab olaraq Əli ibn Abu Talib demişdir: "Tərtil hərfləri avazla oxumaq və dayanma qaydalarını bilməkdir" (ət-Tərtil təcvid əl-huruf va-ma‘rifat əl-vukuf), digər rivayətə görə isə — "Tərtil pauzaların yadda saxlanılması və hərflərin səlis oxunuşudur" (əт-Tərtil huva hufz əl-vukuf va bayan əl-huruf).. Bu qısa tərifdə biz Quranın oxunuşunda həm fonetikanı, həm də dayanmaları bilməyin vacibliyini görürük. Sonuncu aspekt əl-vakf va-l-ibtida ("dayanma və yenidən başlama") kimi tanındı və təcvid (ilm ət-təcvid) elmində əhəmiyyətli yer tutmaqdadır. Ərəb Quran mətnlərinin müasir surətləri məcburi və ya arzu olunan olmasını göstərən bir neçə növ pauzaları bildirən işarələri daxil edir. Rəvayətdə həmçinin İbn Məs'udun (да будет доволен им Аллах) sözləri çatdırılır: "Cavvadu əl-Quran" ("Quranı avazla oxuyun").

İslam filoloqlarının fikrincə, təcvid Quranda istifadə edilmiş ədəbi ərəb dilinin fonetikasıdır . Quran qiraətçiləri keçmişdən təcvidi "qiraətin bəzəyi" (xilyat əl-kirа̄’at), “avazla oxumanın yaraşığı" (xilyat əi-tilа̄vat) və "qiraətin gözəlliyi" (zayn əl-kirа̄’at) adlandırırdılar. Qiraətçilər hesab edirdilər ki, təcvid qaydalarının sadəcə öyrənilməsi, əgər onları əməldə tətbiq etmək cəhdilə bağlı deyilsə, faydasız olacaq.

.

А. Сувейд Суть науки Таджвид

Terminologiya

"Təcvid"in terminoloji mənası hər hərfi, ona məxsus bütün keyfiyyət və xüsusiyyətlərin qorunub saxlanılması şərtilə, artikulyasiya yerindən uyğun tərzdə tələffüzü deməkdir. "Təcvid" sözünün müsəlman alimləri tərəfindən verilmiş bir çox təyini mövcuddur. Əbu Əmr əd-Dani (vəf. 1052) demişdir: "Təcvid hər səsə məxsus xüsusiyyətlərin tətbiqi, təhriflərin və artıqlığın aradan qaldırılması ilə tələffüzün yaxşılaşdırılmasıdır". İmam əl-Mar'aşi (vəf. 1737) demişdir: "Bu, səslərin yerlərini və xüsusiyyətlərini öyrənən elmdir". Bütün yuxarıda qeyd olunanlardan belə nəticə çıxarmaq olar ki, avazla oxuma elmi hər bir səsin tələffüzü zamanı müəyyən qaydalara riayət edilməsidir . Beləliklə, tacvidlə oxuma aşağıdakılara əsaslanır: hərflərin artikulyasiya yerləri haqqında bilik; hərflərin keyfiyyət və xüsusiyyətləri haqqında bilik; hərflərin bu və ya digər hərflərlə qonşuluğundan asılı olaraq yaranan tələffüz qaydaları haqqında bilik; daimi məşq və çoxqat təkrar. Müasir Quran qiraətçisi və təcvid üzrə alim, d-r Ayman Ruşdi Suveyd yazır ki, təcvid ərəb hərflərinin düzgün tələffüzünü, onların artikulyasiya yerlərini, əsas və müəyyən şəraitdə özünü büruzə verən xüsusiyyətlərini, həmçinin bunların əsasında yaranan qaydaları öyrənməyə kömək edən elmdir.

Quranın oxunuşuna aid digər terminlərə kirа̄’at (قِرَاءَة — «qiraət»‎‎), tərtil (تَرْتِيل — «avazla oxunuş»‎‎) və tilа̄vat (تِلَاوَة — «deklamasiya»‎‎) daxildir. “Qiraət” sözü bir neçə mənaya malikdir. O bütün Quranın və ya onun bir parçasının oxunuşunu; Qurandan bir sözün və ya bir parçanın xüsusi tələffüzünü; bütün Quranın xüsusi tərzdə oxunuşunu bildirə bilər. Müxtəlif alimlərin fikrincə, Quran mətninin bir-birindən az fərqlənən yeddi, on və ya on dörd qanuni "oxunuş" qaydası mövcuddur. "Qiraətçi" (kari) çox vaxt Quranın bütün mətnini əzbər bilir, yəni Quranı "qoruyan" (حَافِظ — hafiz‎‎) hesab edilir. “Tərtil” termini Quran terminidir: {{ЦК|Kitab verdiyimiz kəslər onu layiqincə oxuyurlar.|2|121}. “Tiləva” Quranın deklamasiyası üçün ümumi termindir. Əbu Həmid əl-Qəzəli (vəf. 1111) yazırdı ki, əsl Quran deklamasiyası (tiləva) odur ki, orada dil, ağıl və ürək iştirak etsin. Dilin işi ondan ibarətdir ki, samitləri əsl tərtilə uyğunlaşdırsın, ağılın işi mənanı izah etməkdir, ürəyin işi isə nəsihət verməkdir.

Tarix

Təcvid barədə əməli nöqteyi-nəzərdən biz Məhəmməd peyğəmbərdən ﷺ məlumatlandıq. Quran və onun düzgün oxunuşu ona Cəbrayil mələyin vasitəsilə Uca Allahdan vəhy şəklində nazil oldu. Məhəmməd Peyğəmbər ﷺ öz növbəsində Quranı eynilə Cəbrayıl mələkdən aldığı kimi sahabələrə çatdırdı. Növbəti nəsil Quranı artıq sahabələrdən aldı, hərfbəhərf, sözbəsöz, eynən Allahın elçisi ﷺ onlara ötürdüyü kimi. Beləcə nəsildən-nəsilə keçərək bu günə kimi davam etdi, Quran və onun düzgün oxunuşu hər hansı dəyişikliyi, əlavə və ya təhrifi istisna edən qırılmaz zəncirtək ötürücülər (التَّوَاتُر — tavatur‎‎) vasitəsilə bizə çatdırıldı. Çoxdan bəri təcvid ifaçı sənətinə aid olub ki, ona əsasən peşəkar qiraətçi-deklamatorlar (kari, cəmdə kurra) yiyələnmişdilər . Quranın öyrənilməsi üzrə unikal sistem isnada prinsipinə əsaslanır ki, bu zaman tələbə təcvidin bütün qaydalarına riayət edərək əvvəldən axıradək Quranı əzbər oxumağı öyrənməlidir. İmtahanı müvəffəqiyyətlə verdikdə, müəllim Quranın oxunuşunda və bu sənətin başqalarına tədris edilməsində tələbənin ixtisaslaşdığını təsdiqləyir. Tələbəyə sertifikat (إِجَازَة — icazat‎) verilir ki, orada sertifikatı vermiş müəllimin Peyğəmbərə ﷺ qədərki bütün müdərrislərinin sırası sadalanır.

.

А. Сувейд Пути передачи Корана. Понятие «ат-Таватур»

Təcvid problemi quranşünaslıq sahəsində toxunulan ən erkən məsələlərdən birinə çevrilir. islam alimləri tərəfindən təcvid qaydalarının nəzəriyyə şəklində təsvir və o ifadəsinə başlanılmasına səbəblərdən biri o oldu ki, islam dövlətinin ərazisinin genişlənilməsi şəraitində qeyri-ərəb mənşəli müsəlmanların sayı artmışdır. Onlar Quranı oxuyarkən çoxlu səhvlərə yol verirdilər. Təcvidə klassik ərəb dilinin (Quran dilinin xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq) fonetikasının, samitlərin assimilyasiya və dissimilyasiyasının, onların qonşu saitlərin, cümlə və məna vurğularının, pauzaların və sait birləşmələrinin tələffüzünə təsirinin, nəfəsin və xüsusi üsulların qoyulmasının ətraflı təsvirini ehtiva edən çoxsaylı traktatlar həsr edilmişdir ki, onların köməyilə qiraətin gözəlliyi və ifadəliliyi əldə edilir. Quranın avazla oxunuşu və fonetika sahəsində biliklərin yayılması və genişlənilməsinə müxtəlif vaxtlarda bir sıra alim, hüquqşünas, ensiklopediyaçı, natiq və şərhçi öz töhfələrini veriblər. At-Taxdid cəhənnəm-Vergisinin 'Amrası Abusunun kitabına tədqiqatda Qənim Kadduri əl-Həmd Əbu Əmr əd-Daninin “Təhdid fil-İtkan va Təcvid” adlı kitabına aid etdiyi tədqiqatında yazır ki, səslər və hərflər haqqında elmin nəzəriyyəsinin (ərəb dilinin fonetikasının) baniləri Əbu əl-Əsvad əd-Duali (vəf. 688) və əl-Xəlil ibn Əhməd əl-Fərəhidi (vəf. 786) hesab edilirlər.

Müsəlman elmi çərçivəsində fonetik problemlərin işıqlandırılmasına {{Из хиджры|III|век=IX} əsrin ikinci yarısında, Sibaveyhinin (vəf. 793) əsəri sayəsində başlanmışdı, və Quranın oxunuşu (qiraət) məsələlərinə həsr edilmiş kitablarda təcvidlə bağlı süjetlərin yaranması isə həmin yüzilliyin sonuna aiddir. Müsəlman dünyasında fonetik tədqiqatlar sahəsində birincilər sırasında Sibaveyhidən başqa Xəlil ibn Əhməd Fərahidi (vəf. 791) və İbn Cinninin (vəf. 1002) adları çəkilir. Faraxidi ilk dəfə fonetika nöqteyi-nəzərdən ərəb dilinin səs və fonemlərini tədqiq etdi və buna əsasən 'ayn hərfindən başlanan ərəb əlifbasını yaratdı. O, hər bir fonem qrupuna qısa xarakteristika verdi və beləliklə leksikologiya ilə fonetikanı birləşdirdi. Sibaveyhi Farahidinin fonetik məktəbinin müddəalarını əsas tutaraq onları nəzərə çarpacaq qədər genişləndirdi. İbn Cinni müsəlman elminin bu gənc sahəsinin nailiyyətlərini nəzəri səviyyəyə çatdırdı. Məhz o, ilk dəfə "səslər haqqında elm" (ilm əl-əsvat) ifadəsini istifadə etdi. Məşhur fars alimi İbn Sina (vəf. 1037) fonetikanın Quranın avazla oxunuşu və ərəb dili çərçivəsindən kənar inkişaf etdirilməsi işinə olduqca qiymətli töhfə verdi. Məkalət fi əsbab hüdus əl-hüruf va məxaricuha” ("Hərflərin və onların artikulyasiyasının yaranması səbəbləri haqqında hekayə") traktatının birinci fəsilində (fəsl) İbn Sina səslərin yaranması səbəblərini tədqiq etmiş, ikinci fəsildə — hərflərin yaranması səbəblərini öyrənmiş, üçüncüdə isəqırtlağın və dilin quruluşunu təfərrüatı ilə təsvir etmişdir. Öz əməyinin altıncı fəslində İbn Sina yenə də daha əvvəl öyrənilməmiş və əsasən bədii xarakter daşıyan səs və hərflər mövzusuna toxunur. .

Комментарий к Касыде аль-Хакани

Bir çox əsrlər boyunca müsəlman filoloqları təcvid üzrə müxtəlif traktat və əsərlər yazmışlar ki, onlar "Qiraətlər haqqında elm”ə həsr edilmiş mətnlərə bənzəyir. Sırf təcvid elminə həsr edilmiş birinci mənzum poema Əbu Müzahim əl-Xəqaninin (vəf. 927) Raiyə ("Görən") qəsidəsi olmuşdur ki, o, Əbu Müzahim əl-Xəqaninin qəsidəsi (قصيدة أبي مزاحم الخاقاني‎‎), əl-Qəsidət əl-Xəqaniyat fi qiraət (“əl-Xəqaninin qiraət haqqında qəsidəsi»), Qəsidət əl-Xəqaniyat fi məcvid əl-Quran əl-Kərim («Müqəddəs Quranın oxunuşu haqqında Xəqaninin qəsidəsi”) və Mənzumat fi-l-qiraət əs-sab (“Yeddi oxunuş [üsulu] haqqında şeir”) adları ilə də məşhurdur. Qəsidə əl-Xəqani bir çox əsrlər ərzində tacvid üzrə dərslik kimi xidmət etmişdi;onu öyrənən tələbələr qəsidənin tam mətnini əzbərləyirdi. Təcvid üzrə ən məşhur əsərlər Şəms əd-din ibn Cəzarinin (vəf. 1430) üç əsəridir: Kitab ət-təmhid fi ilm ət-təcvid (التمهيد في علم التجويد — «Təcvid elminə hazırlıq üzrə kitab»‎), ən-Nəşr fi l-qiraət əl-uşr (النشر في القراءات العشر — «Onuncu hissənin oxunuşu haqqında izah‎) və Mənzumat əl-müqəddimat fi-ma yucibu ələ karihu ən yuəlləmahu (“Qiraətçinin bilməli olduqları haqqında mənzum müqəddimə”) və ya Müqəddimat əl-Cəzariyat («Əl-Cəzarinin müqəddiməsi») kimi tanınan Hidayət əl-məharət (“Bilənlər üçün təlimat”). Məhz bu əməklər bu gün Quran qiraətçiləri, həmçinin alimlər və tadjvid elmini öyrənənlər arasında daha populyardır{{sfn|Абу ‘Амр ад-Дани|2000|}.

Təcvid elmi

"Quran resitasiyası haqqında elm" (ilm ət-təcvid) hərflərin artikulyasiyası, həmçinin onların ilkin və Quranın oxunuşu zamanı qazanılmış xüsusiyyətləri ilə bağlı qaydaların və problemlərin öyrənilməsiylə məşğul olur. Təcvidin məqsədi Quranın oxunuşunda düzgünlüyəvə dəqiqliyə nail olmaqdır; necə ki onu Peyğəmbər ﷺoxuyurdu, həmçinin Quran oxuyarkən dili səhvlərdən qorumaqdır. Onun tədqiqat predmeti ərəb hərfləri, həmçinin Quran sözləridir. Bəzi alimlər deyirmiş ki, hədislərdəki sözlər də təcvidin öyrəndiyi predmetə aiddir, ancaq alimlərin əksəriyyəti bu fikiri rədd edir. Onlar demişlər ki, təcvid ona görə islam elmləri arasında yüksək yer tutur ki, o, Uca Allahın Nitqiylə bağlıdır və həm də ona görə ki, onun məqsədi — Uca Allahın razılığını qazanmaqdır. Təcvid üzrə bir çox dərsliklərdə təbiəti üzrə sırf fonetik olmayan bölmələr mövcuddur, məsələn, deklamasiya etiketi (ədəb ət-tilavat).

Təcvid problemləri aşağıdakı məsələlərlə məhdudlaşdırılır: samitlərin artikulyasiya yeri, yumşalma (tərkik), velyarizasiya (təfhim), qismi assimilyasiya (ihfa), səsin aydın və dəqiq tələffüzü (izhar), tam assimilyasiya (idqam), fonetik növbələşmə (iklab), "gizli" səslənmə (raum), "i" və "u" səslərinin dodaqlanması (işmam), incələşmə (imala), həmçinin hərf və sözlərin digər tələffüz üsulları. Bununla belə, baxmayaraq ki, pauzaların saxlanması məsələləri (sözlərin sonunda fasilə qaydalarından başqa) Quranın avazla oxunuşuna həsr edilmiş mətnlərdə öz yerini tapmışdır, mövzu baxımından onlar "təcvid elmi"ndən xaric qalmışlar. “Təcvid elmi”nin daha sonra ayrılmasına baxmayaraq, “Quran oxunuşu haqqında elm”ə (ilm əl-qiraət) həsr edilmiş müxtəlif həcmli əsərlər, bir qayda olaraq, Quranın avazla oxunuşu ilə bağlı problemlərin əsaslarını daxil edirdi.

Təcvidi nəzəri və praktiki təcvidə ayırırlar. Belə ayırma onunla şərtlənir ki, onların hər biri üzrə öz şəriət qanunu işləyir. Praktiki və nəzəri təcvid arasında qırılmaz əlaqə var və çox zaman nəzəri qaydaları öyrənmədən Quranın əməldə düzgün oxunuşuna yiyələnmək daha çətin olur. Praktiki təcvid Peyğəmbərdən ﷺ götürülmüşdü, nəzəri təsvir isə daha sonra alimlər tərəfindən edilmişdi. Nəzəri təcvid dedikdə, təcvid elmi üzrə nəzəri biliklər, qaydalar və məsələlər nəzərdə tutulur ki, onlar Müqəddəs Quranı təhrifdən qorumaq (Quranın düzgün oxunuşunu qoruyub saxlamaq) üçün təcrübədə öz müəllimlərindən götürdükləri oxunuşu nəzəri qaydalarla ifadə etmiş imamların və qiraətçilərin kitablarından götürülmüşdü. Bu, əsrlər boyunca Quranın qorunub saxlanılması səbəblərindən biri oldu.

Р. Арсланов О науке таджвид

Praktiki təcvid hər bir hərfə həm əsas, həm də müəyyən şəraitdə özünü göstərən müvafiq və lazımi keyfiyyətləri verməklə, onun yaranma yerindən (artikulyasiya yerindən) tələffüzüdür ki, bu, qiraətçi üçün təbii, asan olacaq qədər yüksək bacarığa çatdırılmalıdır. İbn əl-Cəzari “əl-Müqəddəmat əl-Cəzariyat”da yazırdı ki, "oxunuşda təcvidin yoxluğu ilə varlığı arasında yalnız qiraətçinin məşqdə, təkrarda, şeyxlərin düzgün oxumasını dinləməkdə daimiliyi tələb olunur, nə qədər ki, onun oxuması onların oxumasına uyğun deyil". Əbu Əmr əd-Dani yazırdı: "Qiraətçi səslərin düzgün tələffüzünə can atmalıdır. Bu məqsədə yalnız öyrənənin möhkəm nəzəri bazaya malik olub inadla məşq etməsi nəticəsində nail olmaq mümkündür. Artıqlıqlara qapılmadan uzatmaya yiyələnmək, “həmzə” səsini düzgn tələffüz etmək, “idqam” qaydasını, həmçinin qalan bütün aydın və gizli oxunuş qaydalarını tam dolğun şəkildə tətbiq etmək, səsləri səslənmələri və sükunu gözləyərək düzgün tələffüz etmək üçün aldıqları bilikləri zəncirvari qaydada Peyğəmbərə ﷺ gedib çıxan müəllimlərdən bilik almaq lazımdır".

Təcvid elminin problemlərinin ilkin olaraq formalaşması leksikoqrafların və qrammatiklərin səyləri nəticəsində baş tutdu. Qiraət elminin sahəsinə nüfuz etdikdən sonra, onlar genişləndi və yayıldı. İlk Quran qiraətçiləri ilə birlikdə qrammatik və leksikoqraf alimlər İlahi kitabət hərfləri və sözlərinin düzgün və ilkin tələffüzünü onların Məhəmməd peyğəmbərin ﷺdövründə olduğu kimi qoruyub saxlamaq istəyir və Quran oxunuşu zamanı qiraətçilərin danışıq aparatını səhvlərdən qorumağa çalışırdılar. Bunun üçün onlar 14 əsr ərzində dəyişməz qalan ədəbi ərəb dilinin fonetika aparatını təfərrüatı ilə təsvir etmiş və praktiki cəhətdən təsbit etmişlər, hərçənd ki, başqa dillərdə və hətta ərəb dilinin danışıq dialektlərində hərflərin və səslərin tələffüzü qaçılmaz olaraq əhəmiyyətli dəyişikliklərə məruz qalmışdı.

Yarandığı vaxtdan ədəbi ərəb dilinin səs tərkibi ilə məşğul olan təcvid elmi ( yəni Quran dili) daim ərəb fonetikasını (ilm əl-asvat) müşayiət edirdi. Müqəddəs Kitab ilə bağlı olduğuna görə təcvid elmi müsəlman icmalarında özünəməxsus müqəddəsliyə malik idi. Quran təcvid vasitəsilə nazil olmasına istinad edərək, bəzi alimlər, məsələn İbn Cəzari, onun mənimsənilməsini və ona riayət edilməsini bütün müsəlmanlar üçün məcburi (vacib) hesab edirdilər, təcvid qaydalarına riayət etmədən Quranın oxunmasını isə onlar günah və qəbuledilməz "saxta resitasiya" kimi qiymətləndirirdilər . Ancaq başqa alimlər hesab edirlər ki, təcvid qaydaları əməl edilməsi üçün yalnız məsləhətlidir (müstəhəb), məcburi deyil, o şərtlə ki, ərəb dili nöqteyi-nəzərindən sözlər düzgün tələffüz edilsin və heç bir səhv olmasın. Bununla belə, müsəlman bütün səylə çalışmalıdır ki, öz qiraətini yaxşılaşdırsın, çünki Məhəmməd peyğəmbər ﷺ demişdir: "O kəs ki, Quranı məharətlə oxuyur, zadəgan, səmimi və yazan mələklərə qoşulur. O kəs ki, Quranı oxuyarkən çaşır və Quranı oxumaq ona çətindir, o, ikiqat mükafat alacaq". Şəriət nöqteyi-nəzərdən təcvidin öyrənilməsi "ümumi vəzifə" (Fərd əl-kəfayə), Quran oxunuşu zamanı onun bütün qaydalarına riayət etmək isə "fərdi vəzifə"dir (Fərd əl-ayn). Özdə müxtəlif məzhəb hüquqşünaslar öz fətvalarında təcvid qaydalarını "lazım" və "vacib olmayan”lara bölürdülər.

А. Сувейд Скорости чтения Корана

Qiraət üslubları

qiraəti üslubları

Quran qiraəti üslubları (tərtil) müəyyən dərəcədə asta (تحقيق — təhkik‎‎), orta (تدوير — tədvir‎‎) və sürətli (حَدر — hədr‎ üslubları daxil edən təkraretmə templəriylə təyin edilir. Təhkik ("diqqətlilik") çoxdan bəri öyrənmə mərhələsində olan qiraətçilər arasında yayılmışdı. Təhkiklə oxuyan zaman qiraətçi böyük ehtiyatlla öz mənşəyi yerindən (məxrəc) hər hərfin tələffüzündə aydınlığa riayət edir, təcvidin bütün qaydalarını ciddi gözləyir, melodik səsdən istifadə edir, dayanmalar edir və düşünmək üçün dinləyicilərə hər hərfi və hər sözün mənasını anlamağa imkan verir. Şagirdlər qeyd olunmuş üsulu bu sənətin ustalarından mənimsəməli və Quranı onların yanında oxumalı idilər. Bəzən təkraretmə tempinə görə təhkiklə tədvir arasında olanı oxunuş üslubunu tərtil adlandırırlar. Tadvir, mülayim üsul olaraq, təhkiklə hədr arasındadır. Hədr Müqəddəs Quranın sürətlə və tələsik oxunuşunu təşkil edir, əlbəttə, görkəmli qiraətçilərin yolverilən hesab etdikləri müxtəlif tələffüz üsullarından istifadə etməklə, həmçinin hədr metodikasıyla uyğunlaşması mümkün olan qədər əsas tərtil tələblərinə riayət etməklə. Hədr, bir qayda olaraq, gizlində istifadə olunur, çünki Quranın mətnini yadda saxlamaq üçün hafiz onu tez-tez təkrarlamalıdır. Bütün üslublar təcvid qaydalarıyla ciddi tənzimlənir.

Deklamasiyaların bəzi növləri yaramaz, bəziləri isə qadağan olunmuş hesab edilir. Qısa saitlərin uzadılması, daha sonra uzadılmış saitlərin (madd) bir qədər də uzadılması, nəticədə isə oxunuşun nəğmə ifasına çevrilməsi birinci növ deklamasiyanın nümunəsidir. Sözlərin yanlış tələffüzü mətnin mənasının dəyişməsinə və qiraətçinin küfr etməsinə gətirib çıxarır ki, bu da qadağan olunmuş oxunuş növlərinə aiddir. D-r M. İ. Surtinin “A course in the science of reciting the Qurʾān” (Leicester, 1988) kitabında nümunələr və cədvəldə sözlər göstərilib ki, onların yanlış tələffüzü mənalarını dəyişə və küfrə gətirib çıxara bilər.

Учебник аль-Му‘аллим сани

Təcvid üzrə dərslik

Adətən təcvid üzrə dərslik müqəddimədən başlanır ki, burada Quran oxunuşunun əhəmiyyəti və xüsusiyyətləri, oxunuşun düzgünlüyü üçün zəruri şərtlər, islamda Quran oxunuşu zamanı təcvidə riayətetmə qaydası və sürətdən asılı olaraq oxunuş növləri izah olunur. Daha sonra ərəb fonetikası məsələləri gəlir, ərəb əlifbasının hərfləri və onların artikulyasiya yerləri (məxrəc əl-hüruf), onların xarakteristikaları (sifət əl-hüruf) öyrənilir. Məxrəc əl-hürufa gəlincə, müasir dərsliklərdə bəzən hər bir səsin məhz haradan başlanması göstərilməklə ağız, boğaz, diş və dodaqların illüstrasiyaları verilir. Sifət əl-hüruf artikulyasiya yerinə, qalınlığına və s. görə qruplaşdırılmış əlifba hərflərini öyrənir. Bundan sonra dərsliklər təcvidə aid olan bir sıra əlavə məsələlərin müzakirəsinə başlayır: ayrı-ayrı hərflərin tələffüzünün nazalizasiyası (hunna); assimilyasiya (idqam); heca davamının "uzadılması" (madd); hərf səsinin "dəyişilməsi" (ikləb) və s. Təcvid üzrə müasir dərsliklər arasında ən populyar olan “əl-Müəllim sani” ("İkinci müəllim") və s. dərsliklərdir. Təcvidin ən sadə elementlərinə ibtidai məktəb və mədrəsələrdə öyrədirlər. Son vaxtlar Quran oxunuşunun tədrisi televiziya verilişləri, audio-kurslar və İnternetdə onlayn-dərslər vasitəsilə keçirilir.

Ədəbiyyat

İstifadə edilən ədəbiyyat

• Абу ‘Амр ад-Дани ат-Тахдид фӣ ль-Иткан ва Таджвӣд / ред. Ганим Каддурий аль-Хамд. — Оман, 2000.
• Ильясов В. С. Таджвид. — Саратов, 2013. — Ч. 1.
• Махджуб, Фатима Золотая энциклопедия исламских наук. — Каир : Дар аль-Гад аль-Арабий. — Т. 8.
• Мар‘ашли, Йусуф ‘Абд ар-Рахман и др. Та‘ликат бар Бурхан, Заркеши = Комментарии к Бурхану аз-Заркаши. — Бейрут, 1990.
• Мубарак, Мухаммад Фикх аль-лугат ва хаса’ис аль-‘арабийа = Филология и особенности арабского языка. — 1975.
• Сагир, Мухаммад Хусейн ‘Али ас-Саут аль-люгави фӣ-ль-К̣ур’ан = Фонема в Коране. — Бейрут, 2000.
• Сафар, Ибтисам Мархун Му‘джам ад-дирасат аль-кур’анийат = Словарь по коранистике. — Мосул, 1984.
• Сувейд, Айман Рушди Таджвид в картинках. — Дамаск : Ибн аль-Джазарий, 2009. — Ч. 1.
• Туни, Мустафа Алийат ан-нутк ‘инда ‘улама’ ат-таджвӣд = Упущения в артикуляции знатоков таджвида. — Каир, 1990.
• Фазли, ‘Абд аль-Хади аль-К̣ира̄’ат̈ аль-К̣ур’анийа = Чтение Корана. — Бейрут, 1985.
• Халидов, А. Б. Тажвид // Ислам: энциклопедический словарь. — М. : Наука, 1991. — С. 220.
• аль-Хулий, Каусар Сирадж аль-бахисин ан мунтаха аль-иткан фӣ таджвид аль-К̣ур’ан. — Умм аль-Кура аль-исламиййа, 2010. — Т. 1.
• Шаввах Исхак, ‘Али Му‘джам мусаннафат аль-К̣ур’ан аль-Карим = Справочник трудов по Священному Корану. — Эр-Рияд : Дар ар-рифа‘и.
• Denny, F. M., Tad̲j̲wīd // Encyclopaedia of Islam, Second Edition. — Leiden : E. J. Brill, 2000. — Vol. 10 (Tā'—U).

Первоисточники

• Абу ‘Амр ад-Дани аль-Муктафи фӣ-ль-вак̣ф ва-ль-ибтида = Необходимый минимум о паузах и зачинах. — Бейрут, 1987.
• Ибн Джазари, Мухаммад Гайат ан-нихайат / ред. Г. Бергштрессер. — Каир, 1933.
• Ибн Джазари, Мухаммад аль-Мукаддамат аль-Джазарийат̈ = Введение Джазари. — Дамаск, 1986.
• Ибн Джазари, Мухаммад ан-Нашр фӣ-ль-к̣ира’ат аль-‘ушр = Разъяснение о чтении десятой части. — Бейрут : Дар аль-кутуб аль-‘ильмийа.
• Ибн Джазари, Мухаммад ат-Тамхид фӣ ‘ильм ат-таджвид = Приготовление к науке о рецитации. — Бейрут, 1986.
• ас-Суйути, Джалал ад-Дин аль-Иткан фӣ ‘улум аль-К̣ур’ан = Совершенство в науках о Коране. — Каир, 1967.

Дополнительная литература

• J. Cantineau and L. Barbès, La récitation coranique àDamas et à Alger // AIEO Alger. — 1942—1947. — 6/66-107.
• F. Denny, Qurʾān recitation training in Indonesia: a survey of contexts and handbooks // Approaches to the history of the interpretation of the Qurʾān. — Oxford, 1988. — P. 288-306.
• F. Denny, The ādāb of Qurʾān recitation: text and context // Proceedings. — Canberra, 1980. — P. 143-160.
• M. Talbi, La qirāʾa bi’l-alḥān // Arabica. — 1958. — № 5. — P. 183-190.

Məqalə haqqında məlumat

• Müəllif: Nagmetov, R. Ş.; E-mail: feedback@quranacademy.org.
• Biblioqrafik istinad: Рецитация Корана [Elektron resurs] // QuranAcademy.org: Quran Akademiyası. 2016—2018 il.
• URL: http://az.quranacademy.org/encyclopedia/article/Tadjwid
• İlk dərc edilməsi tarixi: 9 октября 2017 il.

Основной автор этой статьи — участник Maqivi. Если вы хотите обсудить содержание статьи, то перейдите на страницу обсуждения статьи или на страницу обсуждения участника. Ссылки: Цитаты / Просмотр (адм) / Википедия / Brill: 1-st, 2-nd Мета-теги:  / Google / Яндекс :