Tövbə

Tövbə
ərabcə	توبة
kateqoriya	tövbə, istiqfar
sinonimlər	tauba, istiqfar
Quranda     2:37, 54, 128, 160, 187; 3:128; 4:16-17, 26-27, 64; 5:39, 71; 9:15, 102-106, 117-118; 20:122; 24:10; 25:71; 49:12; 110:3

Tövbə (ər. ٌتَوْبَة‎ — tavbat; «qayıdış»‎) — müsəlmanın Allah qarşısında günahlı olduğunu etiraf etməsi, buna görə təəssüflənməsi və günahlarının bağışlanması üçün Allaha dua edərək onlardan qəti imtina etmək niyyətini bildirməsi ilə ifadə olunan tövbədir .

Müsəlman ilahiyyatçı alimlərinin fikrincə, əgər insan öz günahlarının yalnız bir qisminə tövbə etdisə, o zaman onun qalan günahları yenə də onun boynunda qalacaq. Bu səbəbdən bütün günahlara tövbə etmək mütləqdir. Tövbə qəbul olunsun deyə imansızlıqdan imana qayıtmaq, pisliklərdən xeyirxahlığa doğru dönmək, dərin təəssüf hissi ilə günahlardan əl çəkmək və əvvəlki vəziyyətə daha heç vaxt qayıtmamağa qəti qərar vermək lazımdır. Əsl tövbənin vacib şərtləri həmçinin odur ki, müsəlman ibadətin mütləq ayinlərinə əməl etsin, borclarını ödəsin və icazə verilmiş (halal) qida qəbul etsin. Quranın surələrindən biri ət-Tövbə adlanır. .

Quranda

Tövbənin vacibliyini bir çox Quran ayətləri və Məhəmməd peyğəmbərin ﷺ hədisləri göstərir. Məsələn, ət-Tahrim Qadağa surəsində deyilir: Ey iman gətirənlər! Allaha səmimi olaraq tövbə edin. Ola bilsin ki, Rəbbiniz günahlarınızdan keçsin və sizi, Allah o Peyğəmbəri və onunla birlikdə iman gətirənləri utandırmayacağı gündə, (ağacları) altından çaylar axan Cənnət bağlarına daxil etsin. Onların nuru önlərindən və sağ tərəflərindən ətrafa yayılacaqdır. Onlar deyəcəklər: 'Ey Rəbbimiz! Nurumuzu bizim üçün tamamla və bizi bağışla. Həqiqətən, Sən hər şeyə qadirsən!' [66:8] .

T-v-b kökündən yaranmış sözlərə Quranda 86 dəfə rast gəlinir..

Göstərilən ayətdə tövbənin mahiyyəti haqqında, əsl tövbənin yalnız nəsuh tövbə şəklində, yəni günah işlətdiyinə qəlbən təəssüflənərək və onu bir daha təkrarlamamaqda qəti niyyətli olaraq mümkün olması barədə söhbət gedir. Belə tövbəyə ciddi riayət etmək lazımdır. . “Tövbə” sözü Allah haqqında istifadə olunursa, Rəbbinin Öz qulunu ən yaxşı vəziyyətə qaytarması, ona fürsət verməsi və onun tövbəsini qəbul etməsi nəzərdə tutulur. . Tövbənin qəbul edilməsi İlahi Mərhəmətin vacib aspektidir. .

Tövbə Adəm peyğəmbərdən bəri gəlir və Qiyamət gününün (yavm əl-kiyama) özünədək qüvvədə qalacaq. Allah bilildirir ki, O, çoxallahlılıqdan (şirk) başqa istənilən günahları bağışlaya bilər. İnsana böyük dəyər və əhəmiyyət verərək, Tanrı insanların münasibətlərinə qarışmaq istəmədiyini bildirdi və onlara qarşılıqlı inciklik və iddialarını öz aralarında həll etməyi buyurdu. Əgər günah edilməsi nəticəsində başqa insana ziyan vurulmuşdursa, o zaman tövbə vurulmuş ziyanın ödənilməsini də nəzərdə tutur. Möminlər etdikləri günahlara görə ümidsizliyə qərq olmamalı, özlərini Allahın ixtiyarına buraxıb, mənəvi cəhətdən paklaşmağa və yenilənməyə cəhd etməlidirlər. Heç də təsadüfi deyil ki, Rəbb möminlərə heç vaxt Onun mərhəmətinə ümidi itirməməyi məsləhət görür. Əgər möminlər Allahın buyurduğu kimi tövbə edərlərsə, deməli, onların qurtulmasına ümid var. Uca Allah insanların tövbə etməsinə ehtiyac duymur. Ancaq yenə də onlar, Rəbb sədaqətli qulları olaraq, əllərini göyə açıb dua etsələr və günahlarını bağışlamasını Ondan xahiş etsələr, O, bundan razı qalar..

Tövbənin zəruriliyinə sübut kimi Quranın növbəti ayətini gətirmək olar ki, burada deyilir: :  Ey iman gətirənlər! Hamınız Allaha tövbə edin ki, bəlkə nicat tapasınız! [24:31] . Tövbə günahların bağışlanması vasitəsilə qurtuluş və müvəffəqiyyətə doğru bir yoldur. Tövbə etmək hökmü bildirilən ayətdə Uca Allah bütün möminlərə müraciət edir. Bu o deməkdir ki, günahsız və səhvsiz insanlar olmur. Hər bir insanın öz günahlarından qurtulması üçün Allaha müraciəti bütün cəmiyyətin sağlam olmasının təməlidir. Tövbə etməklə, insan öz səhvlərini etiraf edir, Allah qarşısında onları bir daha etməmək öhdəliyini öz üzərinə götürür, Allahın Mərhəmətinə sığınır, çünki anlayır ki, yalnız O, günahları bağışlayır. .

Sünnədə

Tövbənin vacibliyi haqqında Məhəmməd peyğəmbərin ﷺ hədislərində də deyilir:

• Allaha and olsun ki, həqiqətən, mən gündə yetmiş dəfədən çox Allahdan məni bağışlamasını diləyirəm və Onun qarşısında tövbə edirəm..
• Ey insanlar, Allahın qarşısında tövbə edin, mən, həqiqətən, gündə yüz dəfə Onun qarşısında tövbə edirəm..
• Allah o kəsləri bağışlayar ki, onlar desin: "Böyük Allahdan üzr diləyirəm ki, Ondan qeyrisi ibadətə laig olanı yoxdur. O vardır, hər yerdədir və mən Onun qarşısında tövbə edirəm.
• Rəbb Öz quluna gecənin sonunda daha yaxın olur, və əgər sən o zaman Allahı yad edənlərdən biri ola bilirsənsə, ol. .
• Qul öz Rəbbinə səcdə etdiyi zaman daha yaxın olur, odur ki, belə anlarda Allahı daha çox çağırın.
• Allaha and olsun ki, mən gündə yetmiş dəfədən çox Allaha günahlarımı bağışlasın deyə dua [istiqfar] oxuyuram və Onun qarşısında tövbə edirəm.

Tövbənin mənası

İstənilən müsəlman ixtiyari yaxud qeyri-ixtiyari olaraq günaha bata bilər, ancaq tövbə günahdan təmizlənmək üçün bir vasitədir. O, müsəlmana daha yaxşı, daha pak olmağa imkan verir. O, öz əməllərin haqqında düşünməyə vadar edir və bu günahları bir daha etməməyi buyurur. Tövbə hər kəsə lazımdır. O, insanın ürəyindən gəlməli və zahiri olmamalıdır, əks halda onun bir faydası olmayacaq. Lovğalıqdan uzaq olan ictimai tövbələr istisna təşkil edir. Tövbə öz əməllərinə görə Allah və insanlar qarşısında duyulan utanc hissindən döğmalıdır. Edilmiş günaha tövbə etdikdən sonra müsəlman bir daha belə günaha yol verməməlidir. Müsəlmanın yol verdiyi günahın böyük və ya kiçikliyinin fərqi yoxdur, hətta kiçik yalan böyük faciəyə gətirib çıxara bilər.

Tövbənin şərtləri

İslam mənbələrinə görə, əgər tövbə edənin səmimiyyətini sübut edən müəyyən şərtlərə riayət olunmasa, tövbə səmimi və düzgün olmayacaq və Allah onu qəbul etməyəcək. Bu şərtlər aşağıdakılardır::

1. tövbə yalnız Allah üçün olmalıdır və Onu razı salmaq məqsədini daşımalıdır, çünki Allah heç bir əməli qəbul etmir, əgər o əməl yalnız Onun üçün edilməyibsə və Onu razı salmaq məqsədini daşımırsa və Onun buyurduğu kimi Onun elçisinin əməllərinə uyğun deyilsə. Bu o deməkdir ki, istənilən əməl Allahı razı salmaq məqsədini daşımalı, saleh əməl olmalı, yəni sünnəyə uyğun olmalıdır.
2. günah etməkdən imtina. Əgər insan, günahlı olaraq, günah edir və qadağalı əməllər törədirsə, o zaman o, onlardan dərhal imtina etməlidir və əgər o, Allahın buyuruqlarına əməl etmirsə, o zaman o, yubatmadan onlara əməl etməli və əməl etmədiyi buyuruqlarını ödəmək olursa, onları ödəməlidir.
3. insan vicdan əzabı çəkməli və əvvəl işlətdiyi günahlara görə heyfsilənməli və dərhal günah etməkdən imtina etməli və səmimi olaraq gələcəkdə onları etməmək niyyətində olmalıdır. Axı nə qədər ki insan günahlı olaraq Allahın buyurduğuna əməl etmədiyinə görə dərin təəssüf hissi keçirmir, vicdan əzabı çəkmir, peşman deyil və kədərlənmir, onun tövbəsi səmimi və düzgün olmayacaq.
4. gələcəkdə günah etməməyə qəti niyyət. İnsan gələcəkdə günah etməməyə və Allahın buyuruqlarına daim əməl etməyə, onlardan əməl etmədiklərini ödəməyə, həmişə Allaha tabe olmağa və ölənə qədər günah iş törətməməyə qəti niyyətli olaraq, həyatı boyu Allahın əmr etdiklərinə və buyurduqlarına əməl etməyə və Allahın qadağan etdiyi hər şeydən imtina etməyə qəti niyyətli olaraq, öz günahlarına görə Allah qarşısında tövbə etməlidir.
5. günahların edilməsində qəsdin və inadın olmaması. Günahların edilməsində qəsdin və inadın olması o deməkdir ki, insan Allaha tabe olmadan və bu günahları təkrarlamaq fikrində olaraq qabaqcadan günahı etməyə və ondan həzz almağa qərar verib. Belə olan halda tövbə yalançıların tövbəsidir ki, onlar günahlardan müvəqqəti əl çəkib və onları etmək üçün münasib bir fürsət gözləyirlər.
6. tövbə edən peşman olduğunu yalnız ürəkdə və dildə deyil, həm də onun səmimi qəlbdən peşman olduğunu sübuta yetirən xeyirxah əməlləri ilə bildirməlidir. Axı Allaha tabe olmaq, dini vəzifələrə əməl etmək və yaxşılıqlar etmək tövbə edənin ürəyində imanı gücləndirir və ona günahdan imtina etməyə və həyatının bir hissəsini əylənərək, həzz alaraq və günah edərək keçirdiyini ödəməyə ona kömək edir.
7. tövbə edən daim tövbəni gözləməli və onu pozmamalıdır, çünki bu həqiqi, səmimi, faydalı tövbənin şərtidir.
8. tövbə vaxtında olmalıdır, yəni nə qədər ki insana ölüm gəlməyib və nə qədər ki günəş qərbdən çıxmayıb. .

Əgər günahın edilməsi nəticəsində başqa insana ziyan vurulmuşdursa, o zaman tövbə edən vurduğu ziyanı ödəməlidir. Məsələn, iftiraya (sübut edilməmiş günahda, daha çox — zinada ittihama) görə incidən incidiləndən üzr istəməli və ona ya bağışlamaq, ya da vurulmuş ziyana görə onu cəzalandırmaq hüququ təqdim etməlidir. Əgər ziyan qeybət və dedi-qodu etməkdən ibarət idisə, o zaman yenə də zərərçəkəndən üzr istəmək lazımdır. Hər bir insanın öz günahlarından qurtulması üçün Allaha müraciət etməsi bütün cəmiyyətin sağlamlığının təməlidir. Tövbə etməklə insan öz səhvlərini etiraf edir, Allah qarşısında onları bir daha etməmək öhdəliyini öz üzərinə götürür, Allahın Mərhəmətinə sığınır, çünki anlayır ki, yalnız O, günahları bağışlayır..

Ədəbiyyat

İstifadə edilən ədəbiyyat

• Али-заде, А. А. Тауба // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007.
• Rubin, Uri, Repentance and Penance // Encyclopaedia of the Qurʾān. — Leiden : E. J. Brill, 2004. — Vol. 4 (P—Sh). — P. 426.

Первоисточники

• Bayḍāwī, Anwār.
• Ibn al-Jawzī, Zād.
• Ibn Qudāma, ʿAbdallāh b. Aḥmad, Kitāb al-Tawwābīn. — Beirut, 1974.

Дополнительная литература

• Denny, F.M., Tawba // Encyclopaedia of Islam, Second Edition. — Leiden : E. J. Brill, 2000. — Vol. 10 (Tā'—U).
• Repentance // Integrated Encyclopedia of the Qurʾān. — Sherwood Park: CIS. — Vol. 5 (P—So).
• Rubin, U., Between Bible and Qurʾān. — Princeton, 1989.

Məqalə haqqında məlumat

• Müəllif: д-р ислам. наук Гасанов, М. Ш.; E-mail: feedback@quranacademy.org.
• Biblioqrafik istinad: Tövbə [Elektron resurs] // QuranAcademy.org: Quran Akademiyası. 2016—2018 il.
• URL: http://az.quranacademy.org/encyclopedia/article/Tawba
• İlk dərc edilməsi tarixi: 27 ноября 2017 il.

Основной автор этой статьи — участник MaxAK. Если вы хотите обсудить содержание статьи, то перейдите на страницу обсуждения статьи или на страницу обсуждения участника. Ссылки: Цитаты / Просмотр (адм) / Википедия / Integrated EQ / Brill: 1-st, 2-nd, EQ / Али-заде, А. Мета-теги:  / Google / Яндекс :