Namaz

Namaz
ərəbcə	الصلاة
категория	namaz, ibadət
əlavə baxın	dua
в Коране      2:3, 43, 45, 83, 110, 153, 177, 238, 277; 4:43, 77, 101, 102, 103, 142, 162; 5:6 …

Namaz

Namaz (ər. اَلصَّلَاةُ — əs-salat‎; fars., türk., namaz) — müsəlmanın Müqəddəs Qurandan və Məhəmməd peyğəmbərin ﷺ sünnəsindən irəli gələn buyuruqlara uyğun tərzdə etdiyi ibadətdir.

Namaz İslamın beş vacib sütunundan biridir. Namaz qılmaqla müsəlmanlar Rəbbə itaətini və minnətdarlığını ifadə edirlər. Vaxtdan, şəraitdən, hadisələrdən və dua edənin ehtiyaclarından asılı olaraq qılınan namazın müxtəlif növləri mövcuddur. Namaz qılan müsəlmanlar Allahın buyuruqlarından çıxış edirlər ki, insan, ona buraxılmış vaxtı bütün varlığı ilə Rəbbə ibadət edərək namaz qılmaqa sərf etsin.

İslam dininə əsasən, namaz insanı alçaq hərəkətlərdən və qəbahətdən qoruyur [29:45], o, möminlərin nurudur və qulun öz Rəbbi ilə ünsiyyət yaratması üçün vasitə kimi xidmət edir [2:153]. Quranda Rəbb namaz qılan insanları uğur qazanmışlar adlandırmışdır [87:15]. Quranın bir çox ayətlərində möminlərin keyfiyyətləri arasında Rəbb onların namaz qılmaqlarını qeyd edir ki, onlar bu işi düz-dürüst, məcburi və arzuolunan ayin buyuruqlarına uyğun tərzdə yerinə yetirirlər . Yer üzündə yaşayarkən və öləndən sonra dua edənləri gözləyən maddi və mənəvi mükafatlandırma barədə şad xəbər onların namaz qılması üçün bir növ motivasiya kimi xidmət edir

Namaz tarixi rakursda

Qurana əsasən, namaz haqqında ilk qeyd namaz qılacaq xələflərini tövhid tərəfdarları etməyi, özünü və törəmələrini bu ibadət ayinini yerinə yetirənlər sırasına daxil etməyi Allahdan diləyən İbrahim (Avraam) peyğəmbərlə bağlıdır . Bu dua ilə İbrahim , Rəbbin əmri ilə öz arvadı Həcəri (Aqar) südəmər uşağı İsmayılla (İzmaıl) birlikdə Şamdan Məkkəyə gətirib səhranın ortasında qoyduğu zaman müraciət etmişdi. (bax İbrahim)

Quranda bildirilir ki, Rəbb İbrahimə , İshaqa (İsaak) və Yaquba (Yakov) namaz qılmaqı təlqin etdi. Bu peyğəmbərlərin qıldığı namazın məzmunu və forması haqqında məlumat yoxdur. İbrahim Peyğəmbərə Kəəbəni şirkdən və itaətsizlikdən, həmçinin çirkdən və natəmizlikdən təmizləmək əmr olunmuşdu, çünki Kəəbə onun ətrafında dövrə vurub (təvaf) namaz qılanlar üçün nəzərdə tutulmuşdur [22:26]. Həmçinin Məkkədə “Hörmətli məscid”in ərazisində yerləşən "Makam İbrahim" yerinin arxasında müsəlmanlar tərəfindən edilən əlavə dua da İbrahim Peyğəmbərlə bağlıdır:  İbrahimin dayandığı yeri namazgah edin! [2:125] . İbrahim Peyğəmbərin xələfi İsmayıl peyğəmbər öz ailə üzvləri tərəfindən Allahın buyuruqlarına əməl edilməsinə nəzarət edir və onlara namaz qılmaqı əmr edirdi. [19:5]

Şuayb Peyğəmbər (İofor) müşriklərlə mübarizə apardığı üçün Quranda bütpərəstliklə mübarizə kontekstində xatırlanır. Quran yozucuları bildirirlər ki, məhz namaz Peyğəmbəri öz həmqəbilələrinə bütpərəstliyi və əmlaklarını öz bildikləri kimi istifadə etməyi qadağan etməyə sövq edirdi.

Allahın namaz qılmaq əmrinə Tuva vadisində Rəbb ilə Musa peyğəmbərin ilk görüşünün məzmununda da rast gəlinir [20:14]. Qurana əsasən, Rəbb İsrail oğullarından vəd aldı ki, onun mahiyyəti ömür boyu namaz qılmaq əmrindən ibarət idi. Allah İsrail oğullarına və Kitab əhlinə istənilən vəziyyətdə köməyə görə namaza müraciət etməyi və yalnız Tək olan Allaha ibadət etməyi əmr etdi

İsraillilərin vəziyyəti həddən artıq ağırlaşanda, Fir'avn və misir əyanları isə onları dindən döndərməyə cəhdlər edəndə, Rəbb Musa və Harun (Aaron) peyğəmbərlərə təlqin etdi ki, İsrail oğulları Misirdə yad gözlərdən gizlənə və namaz qıla biləcəkləri məskən tapmalıdırlar [10:87]. Bəzi mənbələrin verdiyi məlumata görə, İsrail oğulları ibadət evlərində açıq şəkildə dua edə bilmədiklərindən Musyaya şikayət etməyə başlayanda, onlara Qiblə istiqamətində ev tikbmək əmr edilmiş və bu evlərdə onları özləri üçün ibadət yeri edib) namazı qılmaqa icazə verilmişdi .

Vəsiyyətlərdən biri olan namaz haqqında qeydə İsa peyğəmbərin körpəlik dövründə çox gözəl nitqində rast gəlinir.  Harada oluramsa olum, məni mübarək etdi və nə qədər ki sağam, mənə namaz qılıb zəkat verməyi əmr etdi. [19:31] 

Quran həmçinin mömin Loğmanın öz oğuluna verdiyi öyüdüylə bağlı süjeti əks etdirir ki, burada o, onu namaz qılmaqa çağırır [31:17].

Həmçinin Quranda Rəbbin Məhəmməd peyğəmbərə ﷺ öz ailəsini namaz qılmaqa çağırmağı əmr etməsini əks etdirən vəhy mövcuddur [20:132]. Namaz qılmaq əmri ailə şəraitiylə bağlı hadisədən sonra Allahın Məhəmməd peyğəmbərin ﷺ zövcələrinə yönəltdiyi hökmündə də yer almışdır [33:33].

Namaz qılmağın şərtləri

İslam dininə əsasən, namaz qılmaq aşağıdakı şərtlərə riayət olunmasını nəzəedə tutur:

1. Yetikin yaşa çatmış müsəlman olmalı (uşaqları artıq yeddi-on yaşlarından dua etməyə öyrəşdirmək lazımdır);
2. Sağlam ağılda-şüurda olmalı. Psixi çatışmazlıqları olan insanlar dini praktikanın icrasından tamamilə azad edilmişlər;
3. Namazın vaxtlarına riayət etməli;
4. Ayini paklıq vəziyyətində olmalı;
5. Geyim və namaz qılınan yer təmiz olmalıdır;
6. İslam qanunlarına əsasən çılpaq qalması qadağan edilən bədən hissələrini örtməli;
7. Üzü ən əsas Tövhid ziyarətgahı Kəəbənin yerləşdiyi Məkkəyə tərəf yönəlməli;
8. Allah rizası üçün səmimi niyyətli olmalı [6:162] .

Namazdan əvvəl dəstəmaz alınmalıdır. Müqəddəs Quranda dəstəmaz almanın vacib tələbləri yazılmışdır:

• üzü və dirsəklərə qədər əlləri yumalı;
• başa məsh çəkməli;
• ayaqları topuqlaradək yumalı [5:6].

Əksər alimlərin fikrincə, bundan əvvəl niyyət edilməlidir, həmçinin bədən hissələri müəyyən ardıcıllıqda yuyulmalı və silinməlidir. Bundan başqa Məhəmməd peyğəmbərin ﷺ sünnəsindən irəli gələn aşağıdakı hərəkətlər icra edilir:

Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir. Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman o, təyəmmüm edə bilər.

• Sağ ələ su yığılaraq ağız üç dəfə yaxalanır;
• Sağ ələ su yığılaraq, sol əllə boşaltmaqla burun üç dəfə yuyulur.
• Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir..

Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman, o təyəmmüm edə bilər. .

Namazın vacibliyi

Namazın vacibiliyi Məhəmməd peyğəmbərin ﷺ səmaya qalxdığı zaman (mirac) Allahdan alıdığı əmrdən irəli gəlir . Mütləq namaz qılmaq zərurəti həmçinin Quran vəhylərindən irəli gəlir ki, onlarda dua etmək buyurulur və onlar duaetmə vaxtlarının göstərildiyi mənbə kimi xidmət edirlər . Bu göstərişlərə əsasən, müsəlmanlara gündə beş dəfə namaz qılmaqa vacib buyurulur:

• Sübh(şəfəq) namazı (ər. فجر‎ — fəcr‎‎);
• Günorta (nahar) namazı (ər. ظهر — zühr‎‎);
• Əsr(Günortadan sonrakı) namazı(ər. عصر — ‘asr‎‎);
• Axşam namazı (ər. مغرب — məğrib‎‎);
• Gecə namazı (ər. عشاء — ‘işa‎).

Vacib namazlar kateqoriyasına cümə namazı aiddir. Cümə namazı yalnız kişilər üçün vacibdir. Onun icra vaxtı günorta duasının (Zühr) vaxtıdır. Yalnız məscidlərdə və xüsusilə namaz duası üçün ayrılmış yerlərdə icra olunur. İslam dininə əsasən, gündəlik beş vacib namazın müntəzəm olaraq qılınması, insanı Rəbbə yaxınlaşdırmaqdan əlavə, onun mükafatlanacağını təmin edir və yol verdiyi kiçik günahlarını yuyur.

Время намаза, бережливое отношение и смирение

Следуя повелениями из Корана мусульмане обязаны исправно совершать все намазы, и особенно послеполуденный:  Оберегайте намазы, и особенно, средний (послеполуденный) намаз. И стойте перед Аллахом смиренно. [2:238] . Бережливое отношение к намазу подразумевает совершение их в установленное время, исправное выполнение их условий и столпов, смирение во время молитвы, совершение всех обязательных, и по мере возможности, желательных действий. Молящиеся, совершающие намаз не вовремя, относящиеся к нему небрежно губят свои молитвы. Причина этого в их невнимательности к Божьим повелениям [107:4-5]. Существенную роль в отвращении от намаза играют соблазны дьявола, который разными способами пытается отвлечь человека от совершения молитвы [5:91].

Суровое наказание ожидает тех, кто не совершал намаз. Что касается многобожников, в случае если они раскаивались и начинали надлежащим образом совершать намаз, то получали такие же права, что и остальные мусульмане.

Считается рекомендуемым во время совершения намазов чтение аятов Корана, придерживаясь среднего тембра. Нельзя кричать а также молиться шёпотом, поскольку каждый из этих двух поступков предосудителен. Необходимо придерживаться среднего пути, лежащего между двумя крайностями [17:110].

По завершении намаза Господь повелел поминать Его в любом положении [4:103].

Дополнительные намазы

В религиозной практике мусульман, помимо обязательных молитв, совершаются также и дополнительные, суннат намазы. К ним относятся молитвы, совершаемые до и после обязательных намазов, где существует свой регламентированный, мусульманским правом (фикхом), порядок.

• Молитва «Тахаджуд». Лучшим из дополнительных намазов, считается намаз, выполняемый глубокой ночью — намаз «Тахаджуд». Пророк Мухаммад ﷺ относительно этого намаза сказал: «Наилучшей молитвой, после пяти обязательных, является молитва ночи». Время «Тахаджуда» наступает после обязательной ночной молитвы и длится до появления зари. Рекомендуется, чтобы эта молитва совершалась после сна.
• Молитва «Духа». Время её совершения наступает после того как солнце поднимется над землей на высоту одного копья и завершается с приближением солнца к зениту.
• Молитва омовения. После совершения омовения мусульмане по своему желанию выполняют два ракяата молитвы.
• Молитва приветствия мечети (Тахийят аль-масджид). Молитва приветствия мечети совершается сразу после входа в мечеть. Пророк Мухаммад ﷺ говорил: «Если кто-либо из вас зайдет в мечеть, пусть не садится, пока не совершит два ракяата молитвы [приветствия]». Ханафитские богословы высказывают мнение о нежелательности совершения двух ракаатов молитвы приветствия, если человек зашёл в мечеть в то время, когда совершать молитву-намаз канонически запрещено. Богословы шафиитского мазхаба говорят о том, что, когда бы человек ни зашёл в мечеть, он должен совершить эти два ракаата. Это, по их мнению, канонически обосновано. Касательно случая, когда человек заходит в мечеть во время пятничной проповеди, то здесь также существует несколько мнений. Богословы ханафитского мазхаба считают, что «во время чтения проповеди никакая молитва не совершается, а шафииты утверждают, что во время пятничной проповеди никакая молитва не совершается, кроме намаза приветствия». Оба мнения основаны на Сунне Пророка, однако их отличают разные критерии, легшие в основу богословского анализа.
• Молитва «Истихара» — намаз, совершаемый верующим в случае возникновения сомнений при принятии решения в определённом деле. Мусульманин, полностью отказавшись от своих желаний, полагаясь на Всевышнего испрашивает у Господа благословения и наставления на угодный Ему путь.

Порядок и содержание всех обязательных и дополнительных намазов регулируется мусульманским правом — фикхом.

Намазы, совершаемые по определённому случаю

• Праздничный намаз — совершается по случаю двух мусульманских праздников «Курбан-байрам» (‘Ид аль-Адха) и «Ураза-байрам» (‘Ид аль-Фитр).
• Заупокойная молитва (джаназа-намаз) — совершается после смерти мусульманина.

Намаз в случае опасности и его укорачивание

Мусульманам разрешается укорачивание намазов во время поездок и при опасности [4:101]. Если человек опасается врагов, диких зверей или того, что сложившиеся обстоятельства могут навредить ему, то ему разрешается молиться на ходу или верхом. Он может совершить намаз верхом на лошади, верблюде или на любом другом транспортном средстве, причём ему необязательно поворачиваться лицом в сторону Ка‘бы. Молиться так разрешается только во время опасности [2:239]. В случае если мусульмане собираются совершить намаз во время опасности, то имам, руководящий намазом, и все остальные молящиеся должны выполнять обязательные предписания молитвы. Всевышний Аллах приказал совершать групповой намаз даже в таких условиях, когда мусульмане опасаются нападения со стороны неприятеля [4:102].

Истинные прихожане мечети и кибла мусульман

Очень рекомендуемым действием в исламе является совершение молитвы в мечети. Мечеть также служит местом откуда мусульман призывают на молитву. Услышав призыв на намаз (азан), неверующие начинают насмехаться над молитвой и называют её забавой [5:58].

Согласно Корану, истинными прихожанами мечетей могут быть только верующие, которые уверовали в Единого Бога и Судный день, душой и телом совершают обязательные и дополнительные намазы, выплачивают закят тем, кому полагается, и испытывают страх только перед Всевышним, воздерживаясь от всего запрещённого и не делая упущений при выполнении своих обязанностей.

При совершении намазов мусульмане становятся в сторону Ка‘бы, расположенной в Заповедной мечети в городе Мекке, куда все мусульмане обращают свои лица во время исполнения намазов и некоторых других обрядов поклонения. В первые годы распространения ислама, киблой являлся священный город Кудс (Иерусалим). Согласно некоторым источникам, изменение киблы с Кудса на Мекку произошло спустя семнадцать месяцев после хиджры, в месяце Шабан 2 года хиджры. Согласно мнению некоторых толкователей Корана, Господь предписал мусульманам поначалу во время намазов обращаться лицом в сторону Иерусалима, чтобы подвергнуть их испытанию и определить тех, кто уверовал в пророка Мухаммада ﷺ, и готов следовать за ним при любых обстоятельствах [2:142-144].

Лицемеры и намаз

Одним из качеств лицемеров является неохотное совершение намаза. Лицемеры неохотно поднимаются на намаз и недовольны тем, что им приходится молиться [4:142]. Когда они собираются совершить намаз, они встают на него лениво. Намаз представляется им настолько обременительным, что они готовы вовсе не совершать его [9:54]. Господь запретил пророку Мухаммаду ﷺ совершать заупокойную молитву по кому-либо из лицемеров стоять над их могилами после похорон для того, чтобы помолиться за него [9:84]. Аллах запретил пророку Мухаммаду ﷺ совершать намаз в мечети, которая была построена лицемерами в Медине с целью посеять и распространить смуту среди мусульман [9:108].

Ədəbiyyat

İstifadə edilən ədəbiyyat

• Али-заде, А. А. Салат // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — С. 163, 271.
• Шаблон:Мубаракфури
• as-Sa‘di, ‘А. Səxavətli və Mərhəmətli Allahdan gələn asanlaşdırma : в 3 т. — М. : Umma, 2008. — С. 106 (1), 39—40 (2), 79 (2), 176—177 (2).

Дополнительная литература

• Боголюбов, А. С. ас̣-С̣ала̄т // Ислам: энциклопедический словарь. — М. : Наука, 1991. — С. 204.
• Böwering, Gerhard, Prayer // Encyclopaedia of the Qurʾān. — Leiden : E. J. Brill, 2004. — Vol. 4 (P—Sh).
• Monnot, G., Ṣalāt // Encyclopaedia of Islam, Second Edition. — Leiden : E. J. Brill, 1995. — Vol. 8 (Ned—Sam).
• Prayer // Integrated Encyclopedia of the Qurʾān. — Sherwood Park: CIS, 2013—2017. — Vol. 5 (P—So).

Məqalə haqqında məlumat

• Müəllif: канд. полит. наук Эжиев, И. Б.; E-mail: feedback@quranacademy.org.
• Biblioqrafik istinad: Namaz [Elektron resurs] // QuranAcademy.org: Quran Akademiyası. 2016—2018 il.
• URL: http://az.quranacademy.org/encyclopedia/article/Molitva
• İlk dərc edilməsi tarixi: 12 июня 2017 il.

Основной автор этой статьи — участник Иса. Если вы хотите обсудить содержание статьи, то перейдите на страницу обсуждения статьи или на страницу обсуждения участника. Ссылки: Цитаты / Просмотр (адм) / Википедия / Integrated EQ / Brill: 1-st, 2-nd, EQ / Ислам: ЭС / Али-заде, А. Мета-теги:  / Google / Яндекс : время намаза, расписание намаза, таравих намаз