https://az.holyquran.wiki/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Ilham.zabirovАкадемия Корана - Вклад [ru]2026-10-17T02:41:50ZВкладMediaWiki 1.43.8https://az.holyquran.wiki/index.php?title=U%C5%9Fa%C4%9F%C4%B1n_t%C9%99rbiy%C9%99si&diff=430Uşağın tərbiyəsi2018-03-03T05:56:47Z<p>Ilham.zabirov: /* Uşaqları tərbiyə etmə dövrləri və onların xüsusiyyətləri */</p>
<hr />
<div>Tərbiyə ({{lang+ar|ٌتَرْبِيَة||tərbiyat}}) — əqli qabiliyyətləri, fiziki və psixi sağlamlığı, mənəvi, əxlaqi və estetik dəyərləri harmonik şəkildə inkişaf edən uşağın şəxsiyyətinin formalaşmasına yönəlik tədbirlər kompleksidir. Ərəb sözü “tərbiyat” “rubuvv” sözündən törəmədir, "fiziki böyümə", "inkişaf" deməkdir və rabba ({{ar|رَبَّى}}) - "tərbiyə etmək", "böyütmək" feilindən əmələ gəlir. {{Ссылка|url= http://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/تربية/ |title=تَربية|site=Almaany.com|info=almaany.com|дата=20.09.2016|язык=ar}} <br />
Fiziki tərbiyə mənasında rubuvv kökündən yaranan törəmələrə Quranda iki yerdə rast gəlinir: <br />
1) Uca Allahın uşaqlara vacib buyurduğu valideynlərə görə duada: {{ЦК|Onların hər ikisinə rəhm edərək təvazökarlıq qanadının altına al və: 'Ey Rəbbim! Onlar məni körpəliyimdən tərbiyə edib böyütdükləri kimi, Sən də onlara rəhm et!'– de.|17|24}}; <br />
2) Fironun (Fir'avn) Musa peyğəmbərə {{ас}} müraciətindəki sözlərdə: {{ЦК|(Firon) dedi: 'Biz səni körpə ikən (götürüb saxlayıb) boya-başa çatdırmadıqmı? Sən ömrünün bəzi illərini bizimlə yaşamadınmı?|26|18}}.{{Превью}}<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
== İslamda uşaqların tərbiyəsinin əhəmiyyəti ==<br />
<br />
Böyüyən nəslin tərbiyəsi valideynlər və cəmiyyət qarşısında duran ən mürəkkəb məsələlərdən biridir. Bu vacib işdə əldə olunacaq müvəffəqiyyətdən millətin və dövlətin gələcəyi asılıdır. Buna görə də İslam uşaqların tərbiyəsinə çox böyük diqqət ayırır. İslamda valideynlər qarşısında böyüyən nəslin tərbiyəsində nail olunmalı müəyyən məqsədlər qoyulur, bu yolda mərhələli və ardıcıl addımlar göstərilir, tərbiyəçilərin bilik almalı olduqları mənbələr qeyd olunur, həmçinin uşaqların tərbiyəsi prinsipləri və metodları sadalanır.<br />
<br />
İslam tərbiyəsinin bu aspektləri haqqında bilmək və belə tərbiyənin normalarına riayət etmək bir çox hallarda bu kimi çox əhəmiyyətli prosesdə müvəffəqiyyət əldə edilməsinə zəmanət verir. Qeyd etmək lazımdır ki, insanın düzgün tərbiyəsi yalnız valideynlərindən deyil, həm də bütün cəmiyyətdən asılıdır: uşağın qohumlarından, yaşadığı yerdə qonşularından, uşaq bağçasında tərbiyəçilərindən, məktəbdə müəllimlərindən tutmuş istənilən halda uşağın ünsiyyət saxlaya və ya nümunə götürə biləcəyi cəmiyyətin hər bir üzvünə qədər. İslamda əsas məqsəd və məsələlər vurğulanır ki, onları islam böyüyən nəslin tərbiyəsində valideynlər qarşısında qoyur, hərçənd ki, cavan insanların tərbiyəsinə valideynlərin töhfəsinin qorunub saxlanması və təkmilləşməsinə görə cəmiyyət də az məsuliyyət daşımır.<br />
<br />
== Uşaqların tərbiyəsinə görə valideynlərin məsuliyyəti ==<br />
<br />
Uşaqların tərbiyəsi məsələsində başlıca rolu Uca Allah valideynlərin üzərinə qoymuşdur. Quranda deyilir: {{ЦК|Ey iman gətirənlər! Özünüzü və ailənizi yanacağı insanlar və daşlar olan oddan qoruyun! Onun başı üstündə Allahın onlara verdiyi əmrlərə (heç vaxt) asi olmayan, özlərinə buyurulanları yerinə yetirən amansız və güclü mələklər vardır.|66|6}}<br />
<br />
Bu ayətin izahında İbn Kəsir əd-Dəhhakın sözlərini gətirir: "Hər bir müsəlman öz ailə üzvlərini və tabeliyində olanları öyrətməyə borcludur ki, nələri Allah vəzifə olaraq buyurmuş, nələrə isə qadağa qoymuşdur". Uşaqlarının dini təlimi və əxlaqı üçün narahat olmayan valideynlər günahkar hesab edilirlər. Dini vəzifələrin və mənəvi-etik normaların böyüyən nəslə öyrədilməsi məsələsinə göstərilən etinasızlıq Uca Allahın valideynlər üzərinə qoyduğu birbaşa vəzifələrin onlar tərəfindən yerinə yetirilməməsidir. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} valideynlərin öz uşaqlarına görə məsuliyyət daşımasını qeyd edərək, demişdi: "Sizin hər biriniz bir himayədarsınız və hər biriniz də öz əlinin altındakılara cavabdehsiniz. Əmir də bir himayədardır. Kişi öz ailə üzvlərinin idarəçisidir. Qadın isə ərinin evi və övladları üzərində bir nəzarətçidir. Bir sözlə, sizin hər biriniz bir himayədarsınız və hər biriniz də öz əlinin altındakılara cavabdehsiniz" <!-- БухМус-->. <br />
Peyğəmbərin {{сас}} digər kəlamında deyilir: " Əgər Allah tərəfindən qəyyumluq hüququ verilən bir insan qəyyumu olduğu adama qarşı qeyri-səmimi olaraq ölsə, o zaman Allah ona Cənnəti qadağan edəcək"<ref name="Бух" >{{аль-Бухари|}}</ref><ref name="Мус" >{{Муслим|}}</ref>. Bir çox hədis mövcuddur ki, onlarda Peyğəmbər {{сас}} gələcək ərləri özlərinə ən yaxşı zövcələr seçməyə çağırır, çünki uşağın tərbiyəsində çox şey anadan asılıdır{{sfn|Абдул-Мути|2010|с=19}}.<br />
<br />
İndiki dövrdə qəbahətli nəfslərin, əxlaqsızlığa və cinsi pozğunluğa çağırışların bolluğu müşahidə olunur ki, bu da uşağın tərbiyəsi məsələsini xeyli çətinləşdirir və valideynlərdən öz övladının əxlaqi saflığının qorunub saxlanmasına və qüsurlardan hərtərəfli müdafiə edilməsinə yönəlik böyük səylər tələb edir. Öz uşaqlarının tərbiyəsinə səhlənkar yanaşan və onlara lazımi diqqəti yetirməyən kəslər öz uşaqlarına qarşı cinayət törətmiş olurlar. Uşaqlarda həqiqi imanın qorunub saxlanmasında valideynlərin rolu haqqında növbəti hədisdə deyilir: "Hər bir körpə öz təbii vəziyyətində (fitrə) doğulur, onun valideynləri isə onu yəhudi, xaçpərəst və ya atəşpərəst edirlər"<ref name="Бух" /><ref name="Мус" />. Bu hədisdən belə çıxır ki, Vahid Allaha inam (fitra) hər bir uşağın anadangəlmə xüsusiyyətidir, amma sonra valideynlər bu inama öz düzəlişlərini edirlər və uşaqlar imanına görə bir-birindən fərqlənməyə başlayır — bəziləri müsəlman qalır, ikincilər yəhudi olur, üçüncülər — xaçpərəst, dördüncülər — atəşpərəst və s. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} valideynləri bu ilahi verginin – Vahid Allaha inamın qoruyub saxlanmasına çağırır ki, bu da Onun bütün peyğəmbərlərinin, Kitablarının, imanın və İslamın qalan sütunlarının tanınmasına gətirib çıxaracaq. Əgər uşaqların Tövhid ruhunda tərbiyələndirilməsi, onlara xeyirxahlıq və möminlik keyfiyyətlərinin aşılanması valideynlərin bütün övladlarına aid vəzifəsidirsə, qızlara qayğı göstərmək onların ən əhəmiyyətli vəzifəsi hesab edilir. Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "O kəs ki, üç qızı tərbiyə edər, onlara mərhəmətli olar, onları təmin edər və ərə verər, ona Cənnət zəmanət verilir". Ondan soruşmuşlar: " Bəs əgər iki qızı olarsa?". O cavab vermişdir: " Hətta iki qızı olarsa belə" <ref name="Ахмад" >{{Ахмад|}}</ref>.<br />
<br />
Qızların sevilmədiyi islamaqədərki dövrdən fərqli olaraq, İslamda qızların tərbiyəsinə qayğıkeş münasibət qızların özünə münasibətin mühüm dərəcədə dəyişməsini göstərir. Bütün dövrlərin peyğəmbərləri və möminləri öz uşaqlarının möminliyinin qayğısına qalırdılar. Bu, öz uşaqlarıyla münasibətlərində onların əsas məqsədi idi. İbrahim (Avraam) peyğəmbər Rəbdən övlad diləyəndə, ona mömin uşaq verməyini Ondan xahiş etdi və Rəbb onun diləyinə cavab verdi. Quranda deyilir: [37:100-101].<br />
{{ЦК|«O dedi: 'Ey Rəbbim! Mənə əməlisalehlərdən olan (övlad) bəxş et!'. {{аят}} Biz də onu həlim xasiyyətli bir oğlan uşağı ilə müjdələdik.|37|100|101}}<br />
<br />
<br />
Uca Allah Quranda Allah qorxusu olan insanların əlamətlərini təsvir edərkən, onların diləyini yada saldı:. {{ЦК|Onlar deyərlər: 'Ey Rəbbimiz! Bizə gözümüzün aydınlığı olan zövcələr və övladlar bəxş et və bizi müttəqilərə imam et!'.|25|74}}. Əgər valideynlər öz uşağının tərbiyəsinə lazımi diqqəti ayırıb, onun ruhunun, ağlının və bədəninin inkişafı üçün zəruri şəraiti yaratsalar, o uşaq valideynlərinin gözlərini sevindirər. Uşağın mənəvi, əqli və fiziki inkişafı ahəngdar keçməli, uşağın potensialı reallaşdırılmalı və onun bütün təbii qabiliyyətləri təkmilləşdirilməlidir. İslam tərbiyəsi böyüyən nəslin qanuna tabe olan və xeyirxah vətəndaşlar, müxtəlif çətinlikləri və həyatın sınaqlarını dəf etməyi bacaran hərtərəfli inkişaf etmiş və mömin şəxsiyyətlər olaraq cəmiyyətdə tam dolğun həyata hazır olmağını nəzərdə tutur.<br />
<br />
== İslamda uşaqların tərbiyəsinin məqsədləri ==<br />
Əgər söhbət islam tərbiyəsinin əsas məqsədlərindən gedirsə, onları növbəti sırada ifadə etmək olar:<br />
<br />
# Uşağı öz diniylə tanış etmə. Tədricən, onun yaşını nəzərə alaraq, onun Rəbb haqqında biliklərini artırmaq, Allaha və dini nöqteyi-nəzərlərə inamını möhkəmləndirmək lazımdır. Bununla gənc müsəlmanın öz diniylə bağlılığı yaranacaq və ona Uca Allaha və islam dəyərlərinə qarşı məhəbbət hissi aşılanmış olacaq.<br />
# Uşağa öz dininin və icmasının (ümmətinin) tarixini öyrətmə. Biləndə ki, Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} dünyalar üçün yalnız mərhəmət kimi göndərilmişdi və İslam bəşəriyyətə böyük xeyir gətirmişdir, gənc müsəlmanın öz dininə, vətəninə və bütün bəşəriyyətə xeyir vermək arzusu yaranacaq.<br />
# Cəmiyyətin və ətraf mühitin həyatında insanın rolunu izah etmə. Uşaq tədricən Yer üzündə öz missiyasını bilməli, müsəlman, cəmiyyətin üzvü və öz ölkəsinin vətəndaşı kimi öz hüquq və vəzifələri haqqında öyrənməlidir.<br />
# Gənc müsəlman mənəvi və maddi dəyərlər arasında tarazlığı gözləməyi öyrənməlidir. Onun daxilində Allaha ümid və məqsədyönlülük bir-birini ahənglə tamamlamalıdır. Dünyəvi işlərində onun müvəffəqiyyət əldə etmək cəhdləri dürüstlüyə və əxlaqa əsaslanmalıdır. Elmlənməyə və yeni kəşflərə həvəsi məsuliyyətə və qanuna tabeliyə söykənməlidir.<br />
# Yüksək əxlaqlılıq gənc yaşlarından onun şəxsiyyətini xarakterizə etməlidir, mərhəmət və xeyirxahlıq gənc müsəlmanın vizit kartı olmalıdır, onun xasiyyəti və mənəvi keyfiyyətləri isə onun möminliyini və insanlarla münasibətlərini bəzəməlidir.<br />
# Tam dolğun islam tərbiyəsi faydalı tərbiyənin bütün sahələrini nəzərdə tutmalıdır. Valideynlər təkcə uşağın effektiv dini və əxlaqi tərbiyəsinə tutumlu töhfə verməli deyil, onun intellektual, fiziki, psixoloji, sosial, estetik və cinsi tərbiyəsinə ayırdıqları diqqət də az olmamalıdır.<br />
<br />
Öz övladlarının islami tərbiyəsində qoyulan məqsədə nail olan valideynlər Uca Allahın böyük mükafatına və cəmiyyətin minnətdarlığına layiq görüləcəklər. Çox əhəmiyyətli bu missiyanın icrasında uğur əldə etmə, ilk növbədə, ata və ana üçün bir çox nemətlərin mənbəyi olacaq. Valideynlər qocalanda, dürüst övladlar nlarınhər tərəfli diqqətlə əhatə edəcəklər. Uşaqlar, valideynləri həyatda ikən və ölümündən sonra, Müqəddəs Quran öyrətdiyi sözlərlə onlar üçün dua edəcəklər: Ya Rəbb! Onları əfv et, axı onlar məni uşaqlıqdan böyüdürdülər {{ЦК|'Ey Rəbbim! Onlar məni körpəliyimdən tərbiyə edib böyütdükləri kimi, Sən də onlara rəhm et!'|17|24}}. Dürüst övladların xeyirli işləri valideynlərə hətta onların ölümündən sonra belə xeyir verir. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} demişdir: " İnsan öləndə, onun bütün işləri dayanır, üç işindən başqa: insanlara xeyir gətirməkdə davam edən xeyriyyəçiliyindən, onun ölümündən sonra izlənilən biliklərindən və onun üçün dua edən mömin övladından"<ref name="Мус" />.<br />
<br />
== İslamda uşaqların hüquqları ==<br />
Bəzi tədqiqatçılar valideynlərin öz uşaqları qarşısında vəzifələrini aşağıdakı bəndlərdə cəmləşdirirlər:<br />
# Yaşamaq hüququ. Valideynlər öz uşaqlarının həyatını onların əlindən almaq hüququna malik deyillər, o cümlədən abort vasitəsilə.<br />
# Ailəyə hüququ. Bu uşağın emosional sağlamlığının və intellektual inkişafının çox vacib aspektidir. Valideynlər öz uşağından imtina edə və ya öz adını ona verməməyə bilməzlər.<br />
# Yaxşı mənalı ad daşımaq hüquqü. Adının mənası şüuraltı olaraq insanın xasiyyətinə təsir edir, buna görə də o, pis olmamalıdır.<br />
# Təminat hüququ. Valideynlər uşaqların həyat əhəmiyyətli bütün ehtiyaclarını, həmçinin başının üstündə damını, yeməyini və geyimini təmin etməyə borcludurlar.<br />
# Akademik və dini təhsil almaq hüququ{{Ссылка|url=http://www.ansar.ru/rightway/vospitanie-detej-v-islame-ili-tri-perioda-vzrosleniya|title=Воспитание детей в Исламе или три периода взросления|site=Ansar.ru |info= Мусульманка / Пер. с англ. А. Бастылевой (Bayynat.Org)|дата=20.09.2016|автор=Фатема Макки|name="три периода"}}.<br />
<br />
== Uşaqların tərbiyəsinin zamanı və üsulu haqqında müsəlman pedaqoqlarının tövsiyələri ==<br />
İslam üzrə müəllim Qulfiya Kirasirova fikir söylədi ki, uşağı artıq ana bətnində olarkən tərbiyə etmək lazımdır, çünki körpə anasının hər halını hiss edir. O, diqqəti ona çəkdi ki, uşaqların tərbiyəsində həmçinin düzgün niyyət əhəmiyyətli rol oynayır. Öz uşaqlarımızla hökmən səmimi və yalnız Allah naminə məşğul olmalıyıq.<br />
<br />
=== İslamda uşaqların tərbiyəsi üsulu ===<br />
Pedaqoq Qulsem Bibarsova tərbiyəçilərə məsləhət görür:<br />
# Uşağa hörmət etməli. Ona sərbəst şəxsiyyət kimi baxmalı. O, bizim əşyamız deyil. Uşaq bizə etibar edilmiş, cavabdeh olduğumuz əmanətdir.<br />
# Ona nəzakətli və yumşaq münasibət bəsləməli, onunla kobud və sərt olmamalı.<br />
# Hətta erkən yaşlarından belə uşağa ailə vəzifələrini həvalə etməli. Bu yolla uşaq əməyə tədricən alışır və başqa insanların əməyinə hörmət etməyə başlayır.<br />
# Uşaqla ev işlərini müzakirə etmək vacibdir ki, o özünü ailənin dəyərli bir üzvü hiss etsin və s. {{Ссылка|url=http://www.ansar.ru/sobcor/srednyaya-elyuzan-kak-vospityvat-rebenka|title=Когда начинать воспитание ребенка? Ответ искали мусульманки Пензенской области|site=Ansar.ru|info=Ансар|дата=20.09.2016}}<br />
<br />
Qeyd etmək vacibdir ki, İslama əsasən, uşaqları yeddi yaşından dua (salət, namaz) etməyə öyrətmək lazımdır, əgər oğul və ya qız on yaşına çatdıqdan sonra namaz qılmaq istəmirlərsə, onlara qarşı bir qədər güc tətbiq etməyə icazə verilir. Müsəlman tədqiqatçıları vurğulayırlar ki, uşaqlara yeddi yaşında namaz qılmağı öyrətmək, şəriətə görə, atanın vəzifələrindən biridir. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "Uşaqlarınızın yeddi yaşı olanda, onlardan namaz qılmağı tələb edin, və onların on yaşı olanda, onları ona görə (yəni onu yerinə yetirməməklərinə görə) döyün"<ref name="Ахмад" /><ref>{{Абу Дауд|}}</ref>. İslamda Allaha ibadətdə digər bacarıqlara yiyələnməklə müqayisədə namazın öyrədilməsinə ən uzun müddət ayrılır: yeddi yaşından on yaşınadək uşağı namaza öyrədirlər, alışdırırlar və həvəsləndirirlər, daha sonra, on yaşından şəriət məsuliyyəti yaşına dolanadək, yəni həddi-buluğa çatana qədər - sözə baxmadığı halda cəza tətbiq edirlər {{Ссылка|url= http://islam.uz/islam/namaz/uchimsya-sovershat-namaz/502-ilm.html |title=Как приучить наших детей к намазу?|site=Islam.uz|info=Исламский информационный канал Узбекистана|дата=20.09.2016}}. Ancaq onu da unutmaq lazım deyil ki, tərbiyə zamanı bir qədər gücün tətbiq edilməsi qəti tədbirdir və ona yalnız xüsusi hallarda əl atırlar, o da böyük ehtiyac yarandıqda. Xüsusən də, Peyğəmbər {{сас}} özü uşaqlarına və ya şagirdlərinə qarşı heç zaman fiziki güc tətbiq etmirdi.<br />
<br />
<br />
=== Uşaqları tərbiyə etmə dövrləri və onların xüsusiyyətləri ===<br />
Tədqiqatçı Fatimə Makki uşaqların tərbiyəsini üç dövrə bölür:<br />
;Birinci dövr<br />
Həyatının ilk yeddi ili ərzində uşağın fiziki inkişafı baş verir, ona görə də ona fiziki fəallığın müxtəlif növləriylə və idmanla məşğul olmağa icazə verilməlidir. Peyğəmbərdən {{сас}} gələn hədisdə belə idman növləri sadalanır: üzgüçülük, atçapma və oxatma. Valideynlər öz uşaqlarının fiziki fəallığını məhdudlaşdırmalı deyil. Hətta onlar uşaqları zərər çəkə bilər deyə qorxurlarsa belə, onların hərəkətlərinə mane olmadan, yalnız kənar müşahidəçi olmalıdırlar. Bundan başqa, valideynlər uşağın fiziki və əqli qabiliyyətlərinə diqqət yetirməlidirlər. Onun kiçik əlləri, kiçik ayaqları, hələ inkişaf etməkdə olan şüuru — bütün bunlara güzəşt etmək lazımdır. Məsələn, uşaq özünə yemək hazırlaya və ya xəstə olarkən öz qayğısına qala bilmir. Bu halda valideynlər səbir və mərhəmət göstərməli və nəinki onun köməyinə gəlməli, hətta bunu böyük sevgi və qayğıyla etməlidirlər.<br />
<br />
Uşaqlara ağlamağı qadağan etmək lazım deyil, axı onlar üçün bu, öz hisslərini göstərmək vasitələrindən biridir. Fizioloqların qeyd etdiyi kimi, uşaq beləliklə stresin öhdəsindən gəlir, onun ağciyərləri isə inkişaf edir. Ağlamaq valideynləri nə qədər qıcıqlandırsa da, uşaqlar üçün bu, sağlam fizioloji haldır. Valideynlər uşaqlara erkən təlim vasitəsilə səliqə-səhmana sevgi və əxlaqlılıq aşılamalıdırlar. Cəzalandırma və təqdiretmə sistemini qurmaq lazımdır ki, uşaq anlaya bilsin: pis əməl cəzalandırılacaq, yaxşısı isə təqdir ediləcək. Vacibdir ki, uşağın yol verdiyi səhvlər qəzəblə deyil, müdrikliklə və səbirlə qarşılanmasın. Nəticə etibarilə, uşaq hələ tam anlamır, nə yaxşıdır, nə isə pis.<br />
<br />
<br />
;İkinci dövr<br />
Bu dövr onunla əlamətdardır ki, uşağın nizam-intizamına və təhsilinə böyük diqqət ayırmaq lazımdır. O artıq fiziki və əqli inkişafı aldı, odur ki, özünü göstərməyi bacarır və bilir ki, onun hər hərəkəti müəyyən nəticələrə səbəb olur. Həddən artıq vacibdir ki, bu mərhələdə uşaqla münasibətlər anlaşma əsasında qurulsun, valideynlər onunla dialoqa girsinlər. Həmçinin vacibdir ki, onlar nüfuzlarını qoruyub saxlasınlar. Uşaq qavramalıdır ki, müəyyən bir qayda və məhdudiyyət toplusu mövcuddur və onlara riayət etmək lazımdır, elə sərhədlər var ki, o, onları keçməməlidir. Əgər uşaq səhv edirsə, valideynləri onunla sakitcə danışmalıdır. Uşağın səhvlərinə və pis hərəkətlərinə valideynlərin reaksiyası onu qorxutmamalı və ya şüurunu zədələməməlidirl. Bu dövr ərzində valideynlər uşaqlarına tapşırıq verə bilərlər ki, onlara məsuliyyət hissi aşılasınlar. Ancaq diqqətli olmaq və gözləmək lazımdır ki, uşaq bu tapşırıqların öhdəsindən gələ bilsin və onlar uşağın bacarıqlarına uyğun olsun.<br />
<br />
Ən əhəmiyyətlisi uşaqların dini istiqamətdə tərbiyə almasıdır. Müsəlmanların əksəriyyəti güman edirlər ki, dini tərbiyə yalnız Quranın və müsəlman hüququnun (fikxin) tədrisindən ibarətdir, və unudurlar ki, dini təlimin məqsədi namaz qılmağı və oruc tutmağı daxil edən dini öhdəlikləri icra etmək vərdişinin aşılanmasıdır. Uşaq imanın dərinliklərinə nüfuz etməlidir ki, İslamla onun emosional əlaqəsi yaransın. İlk növbədə valideynlər öz uşağında həyat prinsipləri və dəyərlər haqqında təsəvvür yaradırlar. Əgər onun xasiyyətində arzuolunmayan vərdişlər və mənəvi oriyentirlər əmələ gələrsə, o nümunəvi müsəlman olmayacaq. Dördüncü Mömin xəlifə Əli ibn Əbu Talibin {{ра}} sözləri gətirilir: "Gili yöndəmə salın, hələ ki o yumşaqdır, və toxumları əkin, hələ ki onlar cücərə bilir". Əl-Qəzəli isə yazmışdır: "Sən bil ki, uşaq valideynlərə əmanət verilir. Onun saf ürəyi qiymətli mirvaridir və onun üzərində biz hansı naxışı döysək, o onun da şəklini alacaq {Ссылка|url=http://islamdag.ru/vse-ob-islame/26361|title=Воспитание детей в семье|site=IslamDag.ru|info=Ислам в Дагестане|дата=20.09.2016|автор=Магомедова, Ш.}}.<br />
<br />
;Üçüncü mərhələ<br />
Uşağın 14 yaşı tamam olanda, valideynlər anlamalıdır ki, indi o, son yeddi il ərzində olduğu kimi sözəbaxan və güzəştə gedən deyil. Gənc oğlanlar və qızlar adətən müstəqil, həddən artıq həssas və bəzən üsyankarlığa meylli olurlar. Artıq təqdiretmə və cəzalandırma sistemi tətbiq edilə bilməz. Tərbiyəvi rolu oynamaqdan əlavə, valideynlər öz övladının dostu olmalıdır. Valideynlərin sözləri və hərəkətləri avtoritar üslubdan uzaq olmalıdır. Uşağa digər tərəfdən baxmaq lazımdır. Etibarlı dostluq münasibətləri qurmaq üçün əsas məqam yeni ideyaların qəbuludur. Yeniyetmələrin fikri valideynlər tərəfindən istehza və inkarla deyil, hörmətlə qarşılanmalıdır. Belə yanaşma sayəsində yeniyetmə problemlərin həlli zamanı və ya qərar qəbul etdikdə öz gücünə inana biləcək<ref name="три периода" />.<br />
<br />
<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{публикация|книга|автор=Абдул-Мути, Абдулла М.|часть= |заглавие=Воспитание в Исламе. Наши дети. Практическое руководство|ссылка=|ответственный= |место=СПб. |издательство=Диля |год=2010|страницы=|страниц=384|ref=Абдул-Мути}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{ЭКорана||||стр=}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=|том=}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = MaxAK<br />
|сортировка =|ссылка = Vospitanie-rebenka<br />
|публикация = 2017-07-05|обновление =<br />
|ИЭК = |ЭК = EQSIM_00162<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 = |ЭИ2 = <br />
|Исламика = |ИЭС1991 = |ИЭС2007 =<br />
|Цитатник = |Википедия= <br />
|уровень = 4 |важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
[[Категория:Дети]]<br />
<br />
[[ar:تربية]]<br />
<!-- [[az:]]--><br />
[[en:Fosterage ]]<br />
<!-- [[tr:]]--></div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=U%C5%9Fa%C4%9F%C4%B1n_t%C9%99rbiy%C9%99si&diff=429Uşağın tərbiyəsi2018-03-03T05:47:11Z<p>Ilham.zabirov: /* Рекомендации мусульманских педагогов относительно времени и метода воспитания детей */</p>
<hr />
<div>Tərbiyə ({{lang+ar|ٌتَرْبِيَة||tərbiyat}}) — əqli qabiliyyətləri, fiziki və psixi sağlamlığı, mənəvi, əxlaqi və estetik dəyərləri harmonik şəkildə inkişaf edən uşağın şəxsiyyətinin formalaşmasına yönəlik tədbirlər kompleksidir. Ərəb sözü “tərbiyat” “rubuvv” sözündən törəmədir, "fiziki böyümə", "inkişaf" deməkdir və rabba ({{ar|رَبَّى}}) - "tərbiyə etmək", "böyütmək" feilindən əmələ gəlir. {{Ссылка|url= http://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/تربية/ |title=تَربية|site=Almaany.com|info=almaany.com|дата=20.09.2016|язык=ar}} <br />
Fiziki tərbiyə mənasında rubuvv kökündən yaranan törəmələrə Quranda iki yerdə rast gəlinir: <br />
1) Uca Allahın uşaqlara vacib buyurduğu valideynlərə görə duada: {{ЦК|Onların hər ikisinə rəhm edərək təvazökarlıq qanadının altına al və: 'Ey Rəbbim! Onlar məni körpəliyimdən tərbiyə edib böyütdükləri kimi, Sən də onlara rəhm et!'– de.|17|24}}; <br />
2) Fironun (Fir'avn) Musa peyğəmbərə {{ас}} müraciətindəki sözlərdə: {{ЦК|(Firon) dedi: 'Biz səni körpə ikən (götürüb saxlayıb) boya-başa çatdırmadıqmı? Sən ömrünün bəzi illərini bizimlə yaşamadınmı?|26|18}}.{{Превью}}<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
== İslamda uşaqların tərbiyəsinin əhəmiyyəti ==<br />
<br />
Böyüyən nəslin tərbiyəsi valideynlər və cəmiyyət qarşısında duran ən mürəkkəb məsələlərdən biridir. Bu vacib işdə əldə olunacaq müvəffəqiyyətdən millətin və dövlətin gələcəyi asılıdır. Buna görə də İslam uşaqların tərbiyəsinə çox böyük diqqət ayırır. İslamda valideynlər qarşısında böyüyən nəslin tərbiyəsində nail olunmalı müəyyən məqsədlər qoyulur, bu yolda mərhələli və ardıcıl addımlar göstərilir, tərbiyəçilərin bilik almalı olduqları mənbələr qeyd olunur, həmçinin uşaqların tərbiyəsi prinsipləri və metodları sadalanır.<br />
<br />
İslam tərbiyəsinin bu aspektləri haqqında bilmək və belə tərbiyənin normalarına riayət etmək bir çox hallarda bu kimi çox əhəmiyyətli prosesdə müvəffəqiyyət əldə edilməsinə zəmanət verir. Qeyd etmək lazımdır ki, insanın düzgün tərbiyəsi yalnız valideynlərindən deyil, həm də bütün cəmiyyətdən asılıdır: uşağın qohumlarından, yaşadığı yerdə qonşularından, uşaq bağçasında tərbiyəçilərindən, məktəbdə müəllimlərindən tutmuş istənilən halda uşağın ünsiyyət saxlaya və ya nümunə götürə biləcəyi cəmiyyətin hər bir üzvünə qədər. İslamda əsas məqsəd və məsələlər vurğulanır ki, onları islam böyüyən nəslin tərbiyəsində valideynlər qarşısında qoyur, hərçənd ki, cavan insanların tərbiyəsinə valideynlərin töhfəsinin qorunub saxlanması və təkmilləşməsinə görə cəmiyyət də az məsuliyyət daşımır.<br />
<br />
== Uşaqların tərbiyəsinə görə valideynlərin məsuliyyəti ==<br />
<br />
Uşaqların tərbiyəsi məsələsində başlıca rolu Uca Allah valideynlərin üzərinə qoymuşdur. Quranda deyilir: {{ЦК|Ey iman gətirənlər! Özünüzü və ailənizi yanacağı insanlar və daşlar olan oddan qoruyun! Onun başı üstündə Allahın onlara verdiyi əmrlərə (heç vaxt) asi olmayan, özlərinə buyurulanları yerinə yetirən amansız və güclü mələklər vardır.|66|6}}<br />
<br />
Bu ayətin izahında İbn Kəsir əd-Dəhhakın sözlərini gətirir: "Hər bir müsəlman öz ailə üzvlərini və tabeliyində olanları öyrətməyə borcludur ki, nələri Allah vəzifə olaraq buyurmuş, nələrə isə qadağa qoymuşdur". Uşaqlarının dini təlimi və əxlaqı üçün narahat olmayan valideynlər günahkar hesab edilirlər. Dini vəzifələrin və mənəvi-etik normaların böyüyən nəslə öyrədilməsi məsələsinə göstərilən etinasızlıq Uca Allahın valideynlər üzərinə qoyduğu birbaşa vəzifələrin onlar tərəfindən yerinə yetirilməməsidir. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} valideynlərin öz uşaqlarına görə məsuliyyət daşımasını qeyd edərək, demişdi: "Sizin hər biriniz bir himayədarsınız və hər biriniz də öz əlinin altındakılara cavabdehsiniz. Əmir də bir himayədardır. Kişi öz ailə üzvlərinin idarəçisidir. Qadın isə ərinin evi və övladları üzərində bir nəzarətçidir. Bir sözlə, sizin hər biriniz bir himayədarsınız və hər biriniz də öz əlinin altındakılara cavabdehsiniz" <!-- БухМус-->. <br />
Peyğəmbərin {{сас}} digər kəlamında deyilir: " Əgər Allah tərəfindən qəyyumluq hüququ verilən bir insan qəyyumu olduğu adama qarşı qeyri-səmimi olaraq ölsə, o zaman Allah ona Cənnəti qadağan edəcək"<ref name="Бух" >{{аль-Бухари|}}</ref><ref name="Мус" >{{Муслим|}}</ref>. Bir çox hədis mövcuddur ki, onlarda Peyğəmbər {{сас}} gələcək ərləri özlərinə ən yaxşı zövcələr seçməyə çağırır, çünki uşağın tərbiyəsində çox şey anadan asılıdır{{sfn|Абдул-Мути|2010|с=19}}.<br />
<br />
İndiki dövrdə qəbahətli nəfslərin, əxlaqsızlığa və cinsi pozğunluğa çağırışların bolluğu müşahidə olunur ki, bu da uşağın tərbiyəsi məsələsini xeyli çətinləşdirir və valideynlərdən öz övladının əxlaqi saflığının qorunub saxlanmasına və qüsurlardan hərtərəfli müdafiə edilməsinə yönəlik böyük səylər tələb edir. Öz uşaqlarının tərbiyəsinə səhlənkar yanaşan və onlara lazımi diqqəti yetirməyən kəslər öz uşaqlarına qarşı cinayət törətmiş olurlar. Uşaqlarda həqiqi imanın qorunub saxlanmasında valideynlərin rolu haqqında növbəti hədisdə deyilir: "Hər bir körpə öz təbii vəziyyətində (fitrə) doğulur, onun valideynləri isə onu yəhudi, xaçpərəst və ya atəşpərəst edirlər"<ref name="Бух" /><ref name="Мус" />. Bu hədisdən belə çıxır ki, Vahid Allaha inam (fitra) hər bir uşağın anadangəlmə xüsusiyyətidir, amma sonra valideynlər bu inama öz düzəlişlərini edirlər və uşaqlar imanına görə bir-birindən fərqlənməyə başlayır — bəziləri müsəlman qalır, ikincilər yəhudi olur, üçüncülər — xaçpərəst, dördüncülər — atəşpərəst və s. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} valideynləri bu ilahi verginin – Vahid Allaha inamın qoruyub saxlanmasına çağırır ki, bu da Onun bütün peyğəmbərlərinin, Kitablarının, imanın və İslamın qalan sütunlarının tanınmasına gətirib çıxaracaq. Əgər uşaqların Tövhid ruhunda tərbiyələndirilməsi, onlara xeyirxahlıq və möminlik keyfiyyətlərinin aşılanması valideynlərin bütün övladlarına aid vəzifəsidirsə, qızlara qayğı göstərmək onların ən əhəmiyyətli vəzifəsi hesab edilir. Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "O kəs ki, üç qızı tərbiyə edər, onlara mərhəmətli olar, onları təmin edər və ərə verər, ona Cənnət zəmanət verilir". Ondan soruşmuşlar: " Bəs əgər iki qızı olarsa?". O cavab vermişdir: " Hətta iki qızı olarsa belə" <ref name="Ахмад" >{{Ахмад|}}</ref>.<br />
<br />
Qızların sevilmədiyi islamaqədərki dövrdən fərqli olaraq, İslamda qızların tərbiyəsinə qayğıkeş münasibət qızların özünə münasibətin mühüm dərəcədə dəyişməsini göstərir. Bütün dövrlərin peyğəmbərləri və möminləri öz uşaqlarının möminliyinin qayğısına qalırdılar. Bu, öz uşaqlarıyla münasibətlərində onların əsas məqsədi idi. İbrahim (Avraam) peyğəmbər Rəbdən övlad diləyəndə, ona mömin uşaq verməyini Ondan xahiş etdi və Rəbb onun diləyinə cavab verdi. Quranda deyilir: [37:100-101].<br />
{{ЦК|«O dedi: 'Ey Rəbbim! Mənə əməlisalehlərdən olan (övlad) bəxş et!'. {{аят}} Biz də onu həlim xasiyyətli bir oğlan uşağı ilə müjdələdik.|37|100|101}}<br />
<br />
<br />
Uca Allah Quranda Allah qorxusu olan insanların əlamətlərini təsvir edərkən, onların diləyini yada saldı:. {{ЦК|Onlar deyərlər: 'Ey Rəbbimiz! Bizə gözümüzün aydınlığı olan zövcələr və övladlar bəxş et və bizi müttəqilərə imam et!'.|25|74}}. Əgər valideynlər öz uşağının tərbiyəsinə lazımi diqqəti ayırıb, onun ruhunun, ağlının və bədəninin inkişafı üçün zəruri şəraiti yaratsalar, o uşaq valideynlərinin gözlərini sevindirər. Uşağın mənəvi, əqli və fiziki inkişafı ahəngdar keçməli, uşağın potensialı reallaşdırılmalı və onun bütün təbii qabiliyyətləri təkmilləşdirilməlidir. İslam tərbiyəsi böyüyən nəslin qanuna tabe olan və xeyirxah vətəndaşlar, müxtəlif çətinlikləri və həyatın sınaqlarını dəf etməyi bacaran hərtərəfli inkişaf etmiş və mömin şəxsiyyətlər olaraq cəmiyyətdə tam dolğun həyata hazır olmağını nəzərdə tutur.<br />
<br />
== İslamda uşaqların tərbiyəsinin məqsədləri ==<br />
Əgər söhbət islam tərbiyəsinin əsas məqsədlərindən gedirsə, onları növbəti sırada ifadə etmək olar:<br />
<br />
# Uşağı öz diniylə tanış etmə. Tədricən, onun yaşını nəzərə alaraq, onun Rəbb haqqında biliklərini artırmaq, Allaha və dini nöqteyi-nəzərlərə inamını möhkəmləndirmək lazımdır. Bununla gənc müsəlmanın öz diniylə bağlılığı yaranacaq və ona Uca Allaha və islam dəyərlərinə qarşı məhəbbət hissi aşılanmış olacaq.<br />
# Uşağa öz dininin və icmasının (ümmətinin) tarixini öyrətmə. Biləndə ki, Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} dünyalar üçün yalnız mərhəmət kimi göndərilmişdi və İslam bəşəriyyətə böyük xeyir gətirmişdir, gənc müsəlmanın öz dininə, vətəninə və bütün bəşəriyyətə xeyir vermək arzusu yaranacaq.<br />
# Cəmiyyətin və ətraf mühitin həyatında insanın rolunu izah etmə. Uşaq tədricən Yer üzündə öz missiyasını bilməli, müsəlman, cəmiyyətin üzvü və öz ölkəsinin vətəndaşı kimi öz hüquq və vəzifələri haqqında öyrənməlidir.<br />
# Gənc müsəlman mənəvi və maddi dəyərlər arasında tarazlığı gözləməyi öyrənməlidir. Onun daxilində Allaha ümid və məqsədyönlülük bir-birini ahənglə tamamlamalıdır. Dünyəvi işlərində onun müvəffəqiyyət əldə etmək cəhdləri dürüstlüyə və əxlaqa əsaslanmalıdır. Elmlənməyə və yeni kəşflərə həvəsi məsuliyyətə və qanuna tabeliyə söykənməlidir.<br />
# Yüksək əxlaqlılıq gənc yaşlarından onun şəxsiyyətini xarakterizə etməlidir, mərhəmət və xeyirxahlıq gənc müsəlmanın vizit kartı olmalıdır, onun xasiyyəti və mənəvi keyfiyyətləri isə onun möminliyini və insanlarla münasibətlərini bəzəməlidir.<br />
# Tam dolğun islam tərbiyəsi faydalı tərbiyənin bütün sahələrini nəzərdə tutmalıdır. Valideynlər təkcə uşağın effektiv dini və əxlaqi tərbiyəsinə tutumlu töhfə verməli deyil, onun intellektual, fiziki, psixoloji, sosial, estetik və cinsi tərbiyəsinə ayırdıqları diqqət də az olmamalıdır.<br />
<br />
Öz övladlarının islami tərbiyəsində qoyulan məqsədə nail olan valideynlər Uca Allahın böyük mükafatına və cəmiyyətin minnətdarlığına layiq görüləcəklər. Çox əhəmiyyətli bu missiyanın icrasında uğur əldə etmə, ilk növbədə, ata və ana üçün bir çox nemətlərin mənbəyi olacaq. Valideynlər qocalanda, dürüst övladlar nlarınhər tərəfli diqqətlə əhatə edəcəklər. Uşaqlar, valideynləri həyatda ikən və ölümündən sonra, Müqəddəs Quran öyrətdiyi sözlərlə onlar üçün dua edəcəklər: Ya Rəbb! Onları əfv et, axı onlar məni uşaqlıqdan böyüdürdülər {{ЦК|'Ey Rəbbim! Onlar məni körpəliyimdən tərbiyə edib böyütdükləri kimi, Sən də onlara rəhm et!'|17|24}}. Dürüst övladların xeyirli işləri valideynlərə hətta onların ölümündən sonra belə xeyir verir. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} demişdir: " İnsan öləndə, onun bütün işləri dayanır, üç işindən başqa: insanlara xeyir gətirməkdə davam edən xeyriyyəçiliyindən, onun ölümündən sonra izlənilən biliklərindən və onun üçün dua edən mömin övladından"<ref name="Мус" />.<br />
<br />
== İslamda uşaqların hüquqları ==<br />
Bəzi tədqiqatçılar valideynlərin öz uşaqları qarşısında vəzifələrini aşağıdakı bəndlərdə cəmləşdirirlər:<br />
# Yaşamaq hüququ. Valideynlər öz uşaqlarının həyatını onların əlindən almaq hüququna malik deyillər, o cümlədən abort vasitəsilə.<br />
# Ailəyə hüququ. Bu uşağın emosional sağlamlığının və intellektual inkişafının çox vacib aspektidir. Valideynlər öz uşağından imtina edə və ya öz adını ona verməməyə bilməzlər.<br />
# Yaxşı mənalı ad daşımaq hüquqü. Adının mənası şüuraltı olaraq insanın xasiyyətinə təsir edir, buna görə də o, pis olmamalıdır.<br />
# Təminat hüququ. Valideynlər uşaqların həyat əhəmiyyətli bütün ehtiyaclarını, həmçinin başının üstündə damını, yeməyini və geyimini təmin etməyə borcludurlar.<br />
# Akademik və dini təhsil almaq hüququ{{Ссылка|url=http://www.ansar.ru/rightway/vospitanie-detej-v-islame-ili-tri-perioda-vzrosleniya|title=Воспитание детей в Исламе или три периода взросления|site=Ansar.ru |info= Мусульманка / Пер. с англ. А. Бастылевой (Bayynat.Org)|дата=20.09.2016|автор=Фатема Макки|name="три периода"}}.<br />
<br />
== Uşaqların tərbiyəsinin zamanı və üsulu haqqında müsəlman pedaqoqlarının tövsiyələri ==<br />
İslam üzrə müəllim Qulfiya Kirasirova fikir söylədi ki, uşağı artıq ana bətnində olarkən tərbiyə etmək lazımdır, çünki körpə anasının hər halını hiss edir. O, diqqəti ona çəkdi ki, uşaqların tərbiyəsində həmçinin düzgün niyyət əhəmiyyətli rol oynayır. Öz uşaqlarımızla hökmən səmimi və yalnız Allah naminə məşğul olmalıyıq.<br />
<br />
=== İslamda uşaqların tərbiyəsi üsulu ===<br />
Pedaqoq Qulsem Bibarsova tərbiyəçilərə məsləhət görür:<br />
# Uşağa hörmət etməli. Ona sərbəst şəxsiyyət kimi baxmalı. O, bizim əşyamız deyil. Uşaq bizə etibar edilmiş, cavabdeh olduğumuz əmanətdir.<br />
# Ona nəzakətli və yumşaq münasibət bəsləməli, onunla kobud və sərt olmamalı.<br />
# Hətta erkən yaşlarından belə uşağa ailə vəzifələrini həvalə etməli. Bu yolla uşaq əməyə tədricən alışır və başqa insanların əməyinə hörmət etməyə başlayır.<br />
# Uşaqla ev işlərini müzakirə etmək vacibdir ki, o özünü ailənin dəyərli bir üzvü hiss etsin və s. {{Ссылка|url=http://www.ansar.ru/sobcor/srednyaya-elyuzan-kak-vospityvat-rebenka|title=Когда начинать воспитание ребенка? Ответ искали мусульманки Пензенской области|site=Ansar.ru|info=Ансар|дата=20.09.2016}}<br />
<br />
Qeyd etmək vacibdir ki, İslama əsasən, uşaqları yeddi yaşından dua (salət, namaz) etməyə öyrətmək lazımdır, əgər oğul və ya qız on yaşına çatdıqdan sonra namaz qılmaq istəmirlərsə, onlara qarşı bir qədər güc tətbiq etməyə icazə verilir. Müsəlman tədqiqatçıları vurğulayırlar ki, uşaqlara yeddi yaşında namaz qılmağı öyrətmək, şəriətə görə, atanın vəzifələrindən biridir. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "Uşaqlarınızın yeddi yaşı olanda, onlardan namaz qılmağı tələb edin, və onların on yaşı olanda, onları ona görə (yəni onu yerinə yetirməməklərinə görə) döyün"<ref name="Ахмад" /><ref>{{Абу Дауд|}}</ref>. İslamda Allaha ibadətdə digər bacarıqlara yiyələnməklə müqayisədə namazın öyrədilməsinə ən uzun müddət ayrılır: yeddi yaşından on yaşınadək uşağı namaza öyrədirlər, alışdırırlar və həvəsləndirirlər, daha sonra, on yaşından şəriət məsuliyyəti yaşına dolanadək, yəni həddi-buluğa çatana qədər - sözə baxmadığı halda cəza tətbiq edirlər {{Ссылка|url= http://islam.uz/islam/namaz/uchimsya-sovershat-namaz/502-ilm.html |title=Как приучить наших детей к намазу?|site=Islam.uz|info=Исламский информационный канал Узбекистана|дата=20.09.2016}}. Ancaq onu da unutmaq lazım deyil ki, tərbiyə zamanı bir qədər gücün tətbiq edilməsi qəti tədbirdir və ona yalnız xüsusi hallarda əl atırlar, o da böyük ehtiyac yarandıqda. Xüsusən də, Peyğəmbər {{сас}} özü uşaqlarına və ya şagirdlərinə qarşı heç zaman fiziki güc tətbiq etmirdi.<br />
<br />
<br />
=== Uşaqları tərbiyə etmə dövrləri və onların xüsusiyyətləri ===<br />
Tədqiqatçı Fatimə Makki uşaqların tərbiyəsini üç dövrə bölür:<br />
;Birinci dövr<br />
Həyatının ilk yeddi ili ərzində uşağın fiziki inkişafı baş verir, ona görə də ona fiziki fəallığın müxtəlif növləriylə və idmanla məşğul olmağa icazə verilməlidir. Peyğəmbərdən {{сас}} gələn hədisdə belə idman növləri sadalanır: üzgüçülük, atçapma və oxatma. Valideynlər öz uşaqlarının fiziki fəallığını məhdudlaşdırmalı deyil. Hətta onlar uşaqları zərər çəkə bilər deyə qorxurlarsa belə, onların hərəkətlərinə mane olmadan, yalnız kənar müşahidəçi olmalıdırlar. Bundan başqa, valideynlər uşağın fiziki və əqli qabiliyyətlərinə diqqət yetirməlidirlər. Onun kiçik əlləri, kiçik ayaqları, hələ inkişaf etməkdə olan şüuru — bütün bunlara güzəşt etmək lazımdır. Məsələn, uşaq özünə yemək hazırlaya və ya xəstə olarkən öz qayğısına qala bilmir. Bu halda valideynlər səbir və mərhəmət göstərməli və nəinki onun köməyinə gəlməli, hətta bunu böyük sevgi və qayğıyla etməlidirlər.<br />
<br />
Uşaqlara ağlamağı qadağan etmək lazım deyil, axı onlar üçün bu, öz hisslərini göstərmək vasitələrindən biridir. Fizioloqların qeyd etdiyi kimi, uşaq beləliklə stresin öhdəsindən gəlir, onun ağciyərləri isə inkişaf edir. Ağlamaq valideynləri nə qədər qıcıqlandırsa da, uşaqlar üçün bu, sağlam fizioloji haldır. Valideynlər uşaqlara erkən təlim vasitəsilə səliqə-səhmana sevgi və əxlaqlılıq aşılamalıdırlar. Cəzalandırma və təqdiretmə sistemini qurmaq lazımdır ki, uşaq anlaya bilsin: pis əməl cəzalandırılacaq, yaxşısı isə təqdir ediləcək. Vacibdir ki, uşağın yol verdiyi səhvlər qəzəblə deyil, müdrikliklə və səbirlə qarşılanmasın. Nəticə etibarilə, uşaq hələ tam anlamır, nə yaxşıdır, nə isə pis.<br />
<br />
<br />
;Второй период<br />
Данный период ознаменован тем, что нужно уделить большое внимание дисциплине и образованию ребёнка. Он уже получил физическое и умственное развитие, а потому способен проявлять себя и знает, что каждый его поступок влечёт за собой определённые последствия. Чрезвычайно важно, чтобы на данном этапе отношения с ребёнком были построены на основе понимания, чтобы родители наладили с ним [[диалог]]. Также важно сохранить авторитет. Ребёнок должен усвоить, что есть свод определённых правил и ограничений, которого ему необходимо придерживаться, что есть границы, которые ему не следует преступать. Если ребёнок совершает [[ошибка|ошибку]], родителям следует спокойно поговорить с ним. Реакция родителей на ошибки и плохие поступки ребёнка не должна его пугать или травмировать. В течение данного периода родители могут давать детям поручения, чтобы привить им чувство ответственности. Однако следует быть внимательными и следить за тем, чтобы поручения были под силу ребёнку и не превышали его способностей.<br />
<br />
Самым важным является воспитание детей в религиозном ключе. Большинство мусульман полагают, что религиозное воспитание сводится к обучению [[Коран]]у и мусульманскому праву (''фикх''), и забывают, что цель религиозного обучения заключается в привитии привычки исполнять религиозные обязательства, среди которых молитва и [[пост]]. Ребёнок должен проникнуться верой, чтобы образовалась его эмоциональная связь с исламом. В первую очередь ребёнок получает представление о жизненных принципах и ценностях от своих родителей. Если в его характере появятся нежелательные привычки и моральные ориентиры, он не станет примерным мусульманином. Передаются слова четвёртого Праведного халифа [[‘Али ибн Абу Талиб]]а {{ра}}: «Лепите [[глина|глину]], пока она податлива, и сажайте [[семена]], пока они могут дать всходы». А аль-Газали написал: «Ты знай, что ребёнок дан родителям на [[хранение]]. Его чистое сердце является драгоценной [[жемчужина|жемчужиной]], и какой бы узор мы не высекли в нём, оно принимает его»{{Ссылка|url=http://islamdag.ru/vse-ob-islame/26361|title=Воспитание детей в семье|site=IslamDag.ru|info=Ислам в Дагестане|дата=20.09.2016|автор=Магомедова, Ш.}}.<br />
<br />
;Третий этап<br />
Когда ребёнку исполняется 14 лет, родители должны понять, что теперь он не такой послушный и уступчивый, каким был последние семь лет. Молодые парни и девушки обычно независимы, сверхчувствительны и иногда склонны к бунту. Система поощрения и наказания больше не может практиковаться. Помимо исполнения воспитательной роли, родителям следует стать [[друг]]ом своему ребёнку. Слова и действия родителей должны отходить от авторитарного стиля. На ребёнка следует посмотреть с другой стороны. Ключевым моментом для построения доверительных дружественных отношений является принятие новых идей. Мнение подростков должно встречать уважение со стороны родителей, а не насмешку и отрицание. Благодаря такому подходу подросток сможет быть уверен в своих силах при возникновении проблем либо принятии решений<ref name="три периода" />.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{публикация|книга|автор=Абдул-Мути, Абдулла М.|часть= |заглавие=Воспитание в Исламе. Наши дети. Практическое руководство|ссылка=|ответственный= |место=СПб. |издательство=Диля |год=2010|страницы=|страниц=384|ref=Абдул-Мути}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{ЭКорана||||стр=}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=|том=}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = MaxAK<br />
|сортировка =|ссылка = Vospitanie-rebenka<br />
|публикация = 2017-07-05|обновление =<br />
|ИЭК = |ЭК = EQSIM_00162<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 = |ЭИ2 = <br />
|Исламика = |ИЭС1991 = |ИЭС2007 =<br />
|Цитатник = |Википедия= <br />
|уровень = 4 |важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
[[Категория:Дети]]<br />
<br />
[[ar:تربية]]<br />
<!-- [[az:]]--><br />
[[en:Fosterage ]]<br />
<!-- [[tr:]]--></div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=U%C5%9Fa%C4%9F%C4%B1n_t%C9%99rbiy%C9%99si&diff=428Uşağın tərbiyəsi2018-03-03T05:38:13Z<p>Ilham.zabirov: /* Права детей в исламе */</p>
<hr />
<div>Tərbiyə ({{lang+ar|ٌتَرْبِيَة||tərbiyat}}) — əqli qabiliyyətləri, fiziki və psixi sağlamlığı, mənəvi, əxlaqi və estetik dəyərləri harmonik şəkildə inkişaf edən uşağın şəxsiyyətinin formalaşmasına yönəlik tədbirlər kompleksidir. Ərəb sözü “tərbiyat” “rubuvv” sözündən törəmədir, "fiziki böyümə", "inkişaf" deməkdir və rabba ({{ar|رَبَّى}}) - "tərbiyə etmək", "böyütmək" feilindən əmələ gəlir. {{Ссылка|url= http://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/تربية/ |title=تَربية|site=Almaany.com|info=almaany.com|дата=20.09.2016|язык=ar}} <br />
Fiziki tərbiyə mənasında rubuvv kökündən yaranan törəmələrə Quranda iki yerdə rast gəlinir: <br />
1) Uca Allahın uşaqlara vacib buyurduğu valideynlərə görə duada: {{ЦК|Onların hər ikisinə rəhm edərək təvazökarlıq qanadının altına al və: 'Ey Rəbbim! Onlar məni körpəliyimdən tərbiyə edib böyütdükləri kimi, Sən də onlara rəhm et!'– de.|17|24}}; <br />
2) Fironun (Fir'avn) Musa peyğəmbərə {{ас}} müraciətindəki sözlərdə: {{ЦК|(Firon) dedi: 'Biz səni körpə ikən (götürüb saxlayıb) boya-başa çatdırmadıqmı? Sən ömrünün bəzi illərini bizimlə yaşamadınmı?|26|18}}.{{Превью}}<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
== İslamda uşaqların tərbiyəsinin əhəmiyyəti ==<br />
<br />
Böyüyən nəslin tərbiyəsi valideynlər və cəmiyyət qarşısında duran ən mürəkkəb məsələlərdən biridir. Bu vacib işdə əldə olunacaq müvəffəqiyyətdən millətin və dövlətin gələcəyi asılıdır. Buna görə də İslam uşaqların tərbiyəsinə çox böyük diqqət ayırır. İslamda valideynlər qarşısında böyüyən nəslin tərbiyəsində nail olunmalı müəyyən məqsədlər qoyulur, bu yolda mərhələli və ardıcıl addımlar göstərilir, tərbiyəçilərin bilik almalı olduqları mənbələr qeyd olunur, həmçinin uşaqların tərbiyəsi prinsipləri və metodları sadalanır.<br />
<br />
İslam tərbiyəsinin bu aspektləri haqqında bilmək və belə tərbiyənin normalarına riayət etmək bir çox hallarda bu kimi çox əhəmiyyətli prosesdə müvəffəqiyyət əldə edilməsinə zəmanət verir. Qeyd etmək lazımdır ki, insanın düzgün tərbiyəsi yalnız valideynlərindən deyil, həm də bütün cəmiyyətdən asılıdır: uşağın qohumlarından, yaşadığı yerdə qonşularından, uşaq bağçasında tərbiyəçilərindən, məktəbdə müəllimlərindən tutmuş istənilən halda uşağın ünsiyyət saxlaya və ya nümunə götürə biləcəyi cəmiyyətin hər bir üzvünə qədər. İslamda əsas məqsəd və məsələlər vurğulanır ki, onları islam böyüyən nəslin tərbiyəsində valideynlər qarşısında qoyur, hərçənd ki, cavan insanların tərbiyəsinə valideynlərin töhfəsinin qorunub saxlanması və təkmilləşməsinə görə cəmiyyət də az məsuliyyət daşımır.<br />
<br />
== Uşaqların tərbiyəsinə görə valideynlərin məsuliyyəti ==<br />
<br />
Uşaqların tərbiyəsi məsələsində başlıca rolu Uca Allah valideynlərin üzərinə qoymuşdur. Quranda deyilir: {{ЦК|Ey iman gətirənlər! Özünüzü və ailənizi yanacağı insanlar və daşlar olan oddan qoruyun! Onun başı üstündə Allahın onlara verdiyi əmrlərə (heç vaxt) asi olmayan, özlərinə buyurulanları yerinə yetirən amansız və güclü mələklər vardır.|66|6}}<br />
<br />
Bu ayətin izahında İbn Kəsir əd-Dəhhakın sözlərini gətirir: "Hər bir müsəlman öz ailə üzvlərini və tabeliyində olanları öyrətməyə borcludur ki, nələri Allah vəzifə olaraq buyurmuş, nələrə isə qadağa qoymuşdur". Uşaqlarının dini təlimi və əxlaqı üçün narahat olmayan valideynlər günahkar hesab edilirlər. Dini vəzifələrin və mənəvi-etik normaların böyüyən nəslə öyrədilməsi məsələsinə göstərilən etinasızlıq Uca Allahın valideynlər üzərinə qoyduğu birbaşa vəzifələrin onlar tərəfindən yerinə yetirilməməsidir. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} valideynlərin öz uşaqlarına görə məsuliyyət daşımasını qeyd edərək, demişdi: "Sizin hər biriniz bir himayədarsınız və hər biriniz də öz əlinin altındakılara cavabdehsiniz. Əmir də bir himayədardır. Kişi öz ailə üzvlərinin idarəçisidir. Qadın isə ərinin evi və övladları üzərində bir nəzarətçidir. Bir sözlə, sizin hər biriniz bir himayədarsınız və hər biriniz də öz əlinin altındakılara cavabdehsiniz" <!-- БухМус-->. <br />
Peyğəmbərin {{сас}} digər kəlamında deyilir: " Əgər Allah tərəfindən qəyyumluq hüququ verilən bir insan qəyyumu olduğu adama qarşı qeyri-səmimi olaraq ölsə, o zaman Allah ona Cənnəti qadağan edəcək"<ref name="Бух" >{{аль-Бухари|}}</ref><ref name="Мус" >{{Муслим|}}</ref>. Bir çox hədis mövcuddur ki, onlarda Peyğəmbər {{сас}} gələcək ərləri özlərinə ən yaxşı zövcələr seçməyə çağırır, çünki uşağın tərbiyəsində çox şey anadan asılıdır{{sfn|Абдул-Мути|2010|с=19}}.<br />
<br />
İndiki dövrdə qəbahətli nəfslərin, əxlaqsızlığa və cinsi pozğunluğa çağırışların bolluğu müşahidə olunur ki, bu da uşağın tərbiyəsi məsələsini xeyli çətinləşdirir və valideynlərdən öz övladının əxlaqi saflığının qorunub saxlanmasına və qüsurlardan hərtərəfli müdafiə edilməsinə yönəlik böyük səylər tələb edir. Öz uşaqlarının tərbiyəsinə səhlənkar yanaşan və onlara lazımi diqqəti yetirməyən kəslər öz uşaqlarına qarşı cinayət törətmiş olurlar. Uşaqlarda həqiqi imanın qorunub saxlanmasında valideynlərin rolu haqqında növbəti hədisdə deyilir: "Hər bir körpə öz təbii vəziyyətində (fitrə) doğulur, onun valideynləri isə onu yəhudi, xaçpərəst və ya atəşpərəst edirlər"<ref name="Бух" /><ref name="Мус" />. Bu hədisdən belə çıxır ki, Vahid Allaha inam (fitra) hər bir uşağın anadangəlmə xüsusiyyətidir, amma sonra valideynlər bu inama öz düzəlişlərini edirlər və uşaqlar imanına görə bir-birindən fərqlənməyə başlayır — bəziləri müsəlman qalır, ikincilər yəhudi olur, üçüncülər — xaçpərəst, dördüncülər — atəşpərəst və s. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} valideynləri bu ilahi verginin – Vahid Allaha inamın qoruyub saxlanmasına çağırır ki, bu da Onun bütün peyğəmbərlərinin, Kitablarının, imanın və İslamın qalan sütunlarının tanınmasına gətirib çıxaracaq. Əgər uşaqların Tövhid ruhunda tərbiyələndirilməsi, onlara xeyirxahlıq və möminlik keyfiyyətlərinin aşılanması valideynlərin bütün övladlarına aid vəzifəsidirsə, qızlara qayğı göstərmək onların ən əhəmiyyətli vəzifəsi hesab edilir. Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "O kəs ki, üç qızı tərbiyə edər, onlara mərhəmətli olar, onları təmin edər və ərə verər, ona Cənnət zəmanət verilir". Ondan soruşmuşlar: " Bəs əgər iki qızı olarsa?". O cavab vermişdir: " Hətta iki qızı olarsa belə" <ref name="Ахмад" >{{Ахмад|}}</ref>.<br />
<br />
Qızların sevilmədiyi islamaqədərki dövrdən fərqli olaraq, İslamda qızların tərbiyəsinə qayğıkeş münasibət qızların özünə münasibətin mühüm dərəcədə dəyişməsini göstərir. Bütün dövrlərin peyğəmbərləri və möminləri öz uşaqlarının möminliyinin qayğısına qalırdılar. Bu, öz uşaqlarıyla münasibətlərində onların əsas məqsədi idi. İbrahim (Avraam) peyğəmbər Rəbdən övlad diləyəndə, ona mömin uşaq verməyini Ondan xahiş etdi və Rəbb onun diləyinə cavab verdi. Quranda deyilir: [37:100-101].<br />
{{ЦК|«O dedi: 'Ey Rəbbim! Mənə əməlisalehlərdən olan (övlad) bəxş et!'. {{аят}} Biz də onu həlim xasiyyətli bir oğlan uşağı ilə müjdələdik.|37|100|101}}<br />
<br />
<br />
Uca Allah Quranda Allah qorxusu olan insanların əlamətlərini təsvir edərkən, onların diləyini yada saldı:. {{ЦК|Onlar deyərlər: 'Ey Rəbbimiz! Bizə gözümüzün aydınlığı olan zövcələr və övladlar bəxş et və bizi müttəqilərə imam et!'.|25|74}}. Əgər valideynlər öz uşağının tərbiyəsinə lazımi diqqəti ayırıb, onun ruhunun, ağlının və bədəninin inkişafı üçün zəruri şəraiti yaratsalar, o uşaq valideynlərinin gözlərini sevindirər. Uşağın mənəvi, əqli və fiziki inkişafı ahəngdar keçməli, uşağın potensialı reallaşdırılmalı və onun bütün təbii qabiliyyətləri təkmilləşdirilməlidir. İslam tərbiyəsi böyüyən nəslin qanuna tabe olan və xeyirxah vətəndaşlar, müxtəlif çətinlikləri və həyatın sınaqlarını dəf etməyi bacaran hərtərəfli inkişaf etmiş və mömin şəxsiyyətlər olaraq cəmiyyətdə tam dolğun həyata hazır olmağını nəzərdə tutur.<br />
<br />
== İslamda uşaqların tərbiyəsinin məqsədləri ==<br />
Əgər söhbət islam tərbiyəsinin əsas məqsədlərindən gedirsə, onları növbəti sırada ifadə etmək olar:<br />
<br />
# Uşağı öz diniylə tanış etmə. Tədricən, onun yaşını nəzərə alaraq, onun Rəbb haqqında biliklərini artırmaq, Allaha və dini nöqteyi-nəzərlərə inamını möhkəmləndirmək lazımdır. Bununla gənc müsəlmanın öz diniylə bağlılığı yaranacaq və ona Uca Allaha və islam dəyərlərinə qarşı məhəbbət hissi aşılanmış olacaq.<br />
# Uşağa öz dininin və icmasının (ümmətinin) tarixini öyrətmə. Biləndə ki, Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} dünyalar üçün yalnız mərhəmət kimi göndərilmişdi və İslam bəşəriyyətə böyük xeyir gətirmişdir, gənc müsəlmanın öz dininə, vətəninə və bütün bəşəriyyətə xeyir vermək arzusu yaranacaq.<br />
# Cəmiyyətin və ətraf mühitin həyatında insanın rolunu izah etmə. Uşaq tədricən Yer üzündə öz missiyasını bilməli, müsəlman, cəmiyyətin üzvü və öz ölkəsinin vətəndaşı kimi öz hüquq və vəzifələri haqqında öyrənməlidir.<br />
# Gənc müsəlman mənəvi və maddi dəyərlər arasında tarazlığı gözləməyi öyrənməlidir. Onun daxilində Allaha ümid və məqsədyönlülük bir-birini ahənglə tamamlamalıdır. Dünyəvi işlərində onun müvəffəqiyyət əldə etmək cəhdləri dürüstlüyə və əxlaqa əsaslanmalıdır. Elmlənməyə və yeni kəşflərə həvəsi məsuliyyətə və qanuna tabeliyə söykənməlidir.<br />
# Yüksək əxlaqlılıq gənc yaşlarından onun şəxsiyyətini xarakterizə etməlidir, mərhəmət və xeyirxahlıq gənc müsəlmanın vizit kartı olmalıdır, onun xasiyyəti və mənəvi keyfiyyətləri isə onun möminliyini və insanlarla münasibətlərini bəzəməlidir.<br />
# Tam dolğun islam tərbiyəsi faydalı tərbiyənin bütün sahələrini nəzərdə tutmalıdır. Valideynlər təkcə uşağın effektiv dini və əxlaqi tərbiyəsinə tutumlu töhfə verməli deyil, onun intellektual, fiziki, psixoloji, sosial, estetik və cinsi tərbiyəsinə ayırdıqları diqqət də az olmamalıdır.<br />
<br />
Öz övladlarının islami tərbiyəsində qoyulan məqsədə nail olan valideynlər Uca Allahın böyük mükafatına və cəmiyyətin minnətdarlığına layiq görüləcəklər. Çox əhəmiyyətli bu missiyanın icrasında uğur əldə etmə, ilk növbədə, ata və ana üçün bir çox nemətlərin mənbəyi olacaq. Valideynlər qocalanda, dürüst övladlar nlarınhər tərəfli diqqətlə əhatə edəcəklər. Uşaqlar, valideynləri həyatda ikən və ölümündən sonra, Müqəddəs Quran öyrətdiyi sözlərlə onlar üçün dua edəcəklər: Ya Rəbb! Onları əfv et, axı onlar məni uşaqlıqdan böyüdürdülər {{ЦК|'Ey Rəbbim! Onlar məni körpəliyimdən tərbiyə edib böyütdükləri kimi, Sən də onlara rəhm et!'|17|24}}. Dürüst övladların xeyirli işləri valideynlərə hətta onların ölümündən sonra belə xeyir verir. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} demişdir: " İnsan öləndə, onun bütün işləri dayanır, üç işindən başqa: insanlara xeyir gətirməkdə davam edən xeyriyyəçiliyindən, onun ölümündən sonra izlənilən biliklərindən və onun üçün dua edən mömin övladından"<ref name="Мус" />.<br />
<br />
== İslamda uşaqların hüquqları ==<br />
Bəzi tədqiqatçılar valideynlərin öz uşaqları qarşısında vəzifələrini aşağıdakı bəndlərdə cəmləşdirirlər:<br />
# Yaşamaq hüququ. Valideynlər öz uşaqlarının həyatını onların əlindən almaq hüququna malik deyillər, o cümlədən abort vasitəsilə.<br />
# Ailəyə hüququ. Bu uşağın emosional sağlamlığının və intellektual inkişafının çox vacib aspektidir. Valideynlər öz uşağından imtina edə və ya öz adını ona verməməyə bilməzlər.<br />
# Yaxşı mənalı ad daşımaq hüquqü. Adının mənası şüuraltı olaraq insanın xasiyyətinə təsir edir, buna görə də o, pis olmamalıdır.<br />
# Təminat hüququ. Valideynlər uşaqların həyat əhəmiyyətli bütün ehtiyaclarını, həmçinin başının üstündə damını, yeməyini və geyimini təmin etməyə borcludurlar.<br />
# Akademik və dini təhsil almaq hüququ{{Ссылка|url=http://www.ansar.ru/rightway/vospitanie-detej-v-islame-ili-tri-perioda-vzrosleniya|title=Воспитание детей в Исламе или три периода взросления|site=Ansar.ru |info= Мусульманка / Пер. с англ. А. Бастылевой (Bayynat.Org)|дата=20.09.2016|автор=Фатема Макки|name="три периода"}}.<br />
<br />
== Рекомендации мусульманских педагогов относительно времени и метода воспитания детей ==<br />
Преподаватель по исламу Гульфия Кирасирова высказала мнение о том, что ребёнка нужно воспитывать уже тогда, когда он находится в [[утроба|утробе]] матери, так как малыш воспринимает всё, что с ней происходит. Она обратила внимание на то, что при воспитании детей также важную роль играет правильное [[намерение]]. Заниматься своими чадами нужно непременно искренне и только ради Аллаха.<br />
<br />
=== Метод воспитания детей в исламе ===<br />
Педагог Гульсем Бибарсова рекомендует воспитателям следующее:<br />
# Нужно уважать ребёнка. Смотреть на него как на самостоятельную личность. Это не наша вещь. Ребёнок — это то, что [[доверенное|доверено]] нам, то, за что мы отвечаем.<br />
# Нужно относиться к нему вежливо и мягко, без [[грубость|грубости]] и жёсткости.<br />
# Нужно возлагать на ребёнка семейные обязанности, причём с раннего возраста. Так ребёнок постепенно приучается к [[труд]]у и начинает уважать труд других людей.<br />
# Важно обсуждать с ребёнком домашние дела, чтобы он чувствовал себя полноценным членом семьи, и пр.{{Ссылка|url=http://www.ansar.ru/sobcor/srednyaya-elyuzan-kak-vospityvat-rebenka|title=Когда начинать воспитание ребенка? Ответ искали мусульманки Пензенской области|site=Ansar.ru|info=Ансар|дата=20.09.2016}}<br />
<br />
Стоит отметить, что согласно исламу, детей следует обучать совершению молитвы (салят, намаз) с семи лет, а если сын или дочь не желают выполнять намаз после достижения ими десяти лет, то разрешается применять по отношению к ним некоторую силу. Мусульманские исследователи подчеркивают, что обучение детей намазу в семилетнем возрасте — одна из обязанностей отца по [[шариат]]у. Пророк Мухаммад {{сас}} сказал: «''Требуйте от своих детей намаза, когда им семь лет, и бейте их за неё (то есть за её невыполнение), когда им десять лет''»<ref name="Ахмад" /><ref>{{Абу Дауд|}}</ref>. Для приучения к намазу в исламе выделен самый долгий период по сравнению с приобретением других навыков поклонения Аллаху: с семи до десяти лет ребёнок обучается, приучается и поощряется к намазу, а затем, с десяти лет до наступления возраста шариатской ответственности, то есть до совершеннолетия, в случае ослушания применяется [[наказание]]{{Ссылка|url= http://islam.uz/islam/namaz/uchimsya-sovershat-namaz/502-ilm.html |title=Как приучить наших детей к намазу?|site=Islam.uz|info=Исламский информационный канал Узбекистана|дата=20.09.2016}}. Однако не следует забывать о том, что применение некоторый силы при воспитании является крайней мерой, к которой прибегают только в исключительных случаях и оно должно быть ограничено пределами необходимости. Тем более, что сам Пророк {{сас}} никогда не применял физическую силу по отношению к своим детям или воспитанникам.<br />
<br />
=== Периоды воспитания детей и их особенности ===<br />
Исследователь Фатима Макки делит воспитание детей на три периода:<br />
;Первый период<br />
В течение первых семи лет жизни происходит физическое развитие ребёнка, поэтому ему должны позволить заниматься разнообразными видами физической активности и спортом. В хадисе от Пророка {{сас}} перечисляются такие виды спорта, как плавание, верховая езда и стрельба из лука. Родителям не следует ограничивать физическую активность своих детей. Даже если они боятся, что дети могут пострадать, они должны быть лишь сторонними наблюдателями, не стесняя их движений. Помимо этого, родителям следует обратить внимание на физические и умственные способности ребёнка. Его маленькие ручки, маленькие ножки, ещё развивающийся ум — на все это нужно сделать скидку. Например, ребёнок не может приготовить себе [[еда|еду]] либо позаботиться о себе во время [[болезни]]. В этом случае родителям нужно проявить [[терпение]] и [[сострадание]] и не просто прийти ему на помощь, но сделать это с большой любовью и [[забота|заботой]].<br />
<br />
Не следует запрещать детям [[плач|плакать]], ведь для них это один из способов проявления своих [[эмоции|эмоций]]. Как отмечено физиологами, ребёнок таким образом справляется со стрессом, а его лёгкие развиваются. Как бы плач ни раздражал родителей, для детей это здоровое физиологическое явление. Родители должны прививать любовь к порядку и нравственность посредством раннего обучения. Нужно установить систему наказаний и поощрений, которая даст понять ребёнку, что плохой поступок будет наказан, а хороший — поощрён. Важно, чтобы совершенные ребёнком ошибки не воспринимались в штыки, но были приняты с [[мудрость]]ю и терпением. В конце концов, ребёнок ещё не понимает в полной мере, что хорошо, а что плохо.<br />
<br />
;Второй период<br />
Данный период ознаменован тем, что нужно уделить большое внимание дисциплине и образованию ребёнка. Он уже получил физическое и умственное развитие, а потому способен проявлять себя и знает, что каждый его поступок влечёт за собой определённые последствия. Чрезвычайно важно, чтобы на данном этапе отношения с ребёнком были построены на основе понимания, чтобы родители наладили с ним [[диалог]]. Также важно сохранить авторитет. Ребёнок должен усвоить, что есть свод определённых правил и ограничений, которого ему необходимо придерживаться, что есть границы, которые ему не следует преступать. Если ребёнок совершает [[ошибка|ошибку]], родителям следует спокойно поговорить с ним. Реакция родителей на ошибки и плохие поступки ребёнка не должна его пугать или травмировать. В течение данного периода родители могут давать детям поручения, чтобы привить им чувство ответственности. Однако следует быть внимательными и следить за тем, чтобы поручения были под силу ребёнку и не превышали его способностей.<br />
<br />
Самым важным является воспитание детей в религиозном ключе. Большинство мусульман полагают, что религиозное воспитание сводится к обучению [[Коран]]у и мусульманскому праву (''фикх''), и забывают, что цель религиозного обучения заключается в привитии привычки исполнять религиозные обязательства, среди которых молитва и [[пост]]. Ребёнок должен проникнуться верой, чтобы образовалась его эмоциональная связь с исламом. В первую очередь ребёнок получает представление о жизненных принципах и ценностях от своих родителей. Если в его характере появятся нежелательные привычки и моральные ориентиры, он не станет примерным мусульманином. Передаются слова четвёртого Праведного халифа [[‘Али ибн Абу Талиб]]а {{ра}}: «Лепите [[глина|глину]], пока она податлива, и сажайте [[семена]], пока они могут дать всходы». А аль-Газали написал: «Ты знай, что ребёнок дан родителям на [[хранение]]. Его чистое сердце является драгоценной [[жемчужина|жемчужиной]], и какой бы узор мы не высекли в нём, оно принимает его»{{Ссылка|url=http://islamdag.ru/vse-ob-islame/26361|title=Воспитание детей в семье|site=IslamDag.ru|info=Ислам в Дагестане|дата=20.09.2016|автор=Магомедова, Ш.}}.<br />
<br />
;Третий этап<br />
Когда ребёнку исполняется 14 лет, родители должны понять, что теперь он не такой послушный и уступчивый, каким был последние семь лет. Молодые парни и девушки обычно независимы, сверхчувствительны и иногда склонны к бунту. Система поощрения и наказания больше не может практиковаться. Помимо исполнения воспитательной роли, родителям следует стать [[друг]]ом своему ребёнку. Слова и действия родителей должны отходить от авторитарного стиля. На ребёнка следует посмотреть с другой стороны. Ключевым моментом для построения доверительных дружественных отношений является принятие новых идей. Мнение подростков должно встречать уважение со стороны родителей, а не насмешку и отрицание. Благодаря такому подходу подросток сможет быть уверен в своих силах при возникновении проблем либо принятии решений<ref name="три периода" />.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{публикация|книга|автор=Абдул-Мути, Абдулла М.|часть= |заглавие=Воспитание в Исламе. Наши дети. Практическое руководство|ссылка=|ответственный= |место=СПб. |издательство=Диля |год=2010|страницы=|страниц=384|ref=Абдул-Мути}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{ЭКорана||||стр=}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=|том=}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = MaxAK<br />
|сортировка =|ссылка = Vospitanie-rebenka<br />
|публикация = 2017-07-05|обновление =<br />
|ИЭК = |ЭК = EQSIM_00162<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 = |ЭИ2 = <br />
|Исламика = |ИЭС1991 = |ИЭС2007 =<br />
|Цитатник = |Википедия= <br />
|уровень = 4 |важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
[[Категория:Дети]]<br />
<br />
[[ar:تربية]]<br />
<!-- [[az:]]--><br />
[[en:Fosterage ]]<br />
<!-- [[tr:]]--></div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=U%C5%9Fa%C4%9F%C4%B1n_t%C9%99rbiy%C9%99si&diff=427Uşağın tərbiyəsi2018-03-03T05:35:06Z<p>Ilham.zabirov: /* İslamda uşaqların tərbiyəsinin məqsədləri */</p>
<hr />
<div>Tərbiyə ({{lang+ar|ٌتَرْبِيَة||tərbiyat}}) — əqli qabiliyyətləri, fiziki və psixi sağlamlığı, mənəvi, əxlaqi və estetik dəyərləri harmonik şəkildə inkişaf edən uşağın şəxsiyyətinin formalaşmasına yönəlik tədbirlər kompleksidir. Ərəb sözü “tərbiyat” “rubuvv” sözündən törəmədir, "fiziki böyümə", "inkişaf" deməkdir və rabba ({{ar|رَبَّى}}) - "tərbiyə etmək", "böyütmək" feilindən əmələ gəlir. {{Ссылка|url= http://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/تربية/ |title=تَربية|site=Almaany.com|info=almaany.com|дата=20.09.2016|язык=ar}} <br />
Fiziki tərbiyə mənasında rubuvv kökündən yaranan törəmələrə Quranda iki yerdə rast gəlinir: <br />
1) Uca Allahın uşaqlara vacib buyurduğu valideynlərə görə duada: {{ЦК|Onların hər ikisinə rəhm edərək təvazökarlıq qanadının altına al və: 'Ey Rəbbim! Onlar məni körpəliyimdən tərbiyə edib böyütdükləri kimi, Sən də onlara rəhm et!'– de.|17|24}}; <br />
2) Fironun (Fir'avn) Musa peyğəmbərə {{ас}} müraciətindəki sözlərdə: {{ЦК|(Firon) dedi: 'Biz səni körpə ikən (götürüb saxlayıb) boya-başa çatdırmadıqmı? Sən ömrünün bəzi illərini bizimlə yaşamadınmı?|26|18}}.{{Превью}}<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
== İslamda uşaqların tərbiyəsinin əhəmiyyəti ==<br />
<br />
Böyüyən nəslin tərbiyəsi valideynlər və cəmiyyət qarşısında duran ən mürəkkəb məsələlərdən biridir. Bu vacib işdə əldə olunacaq müvəffəqiyyətdən millətin və dövlətin gələcəyi asılıdır. Buna görə də İslam uşaqların tərbiyəsinə çox böyük diqqət ayırır. İslamda valideynlər qarşısında böyüyən nəslin tərbiyəsində nail olunmalı müəyyən məqsədlər qoyulur, bu yolda mərhələli və ardıcıl addımlar göstərilir, tərbiyəçilərin bilik almalı olduqları mənbələr qeyd olunur, həmçinin uşaqların tərbiyəsi prinsipləri və metodları sadalanır.<br />
<br />
İslam tərbiyəsinin bu aspektləri haqqında bilmək və belə tərbiyənin normalarına riayət etmək bir çox hallarda bu kimi çox əhəmiyyətli prosesdə müvəffəqiyyət əldə edilməsinə zəmanət verir. Qeyd etmək lazımdır ki, insanın düzgün tərbiyəsi yalnız valideynlərindən deyil, həm də bütün cəmiyyətdən asılıdır: uşağın qohumlarından, yaşadığı yerdə qonşularından, uşaq bağçasında tərbiyəçilərindən, məktəbdə müəllimlərindən tutmuş istənilən halda uşağın ünsiyyət saxlaya və ya nümunə götürə biləcəyi cəmiyyətin hər bir üzvünə qədər. İslamda əsas məqsəd və məsələlər vurğulanır ki, onları islam böyüyən nəslin tərbiyəsində valideynlər qarşısında qoyur, hərçənd ki, cavan insanların tərbiyəsinə valideynlərin töhfəsinin qorunub saxlanması və təkmilləşməsinə görə cəmiyyət də az məsuliyyət daşımır.<br />
<br />
== Uşaqların tərbiyəsinə görə valideynlərin məsuliyyəti ==<br />
<br />
Uşaqların tərbiyəsi məsələsində başlıca rolu Uca Allah valideynlərin üzərinə qoymuşdur. Quranda deyilir: {{ЦК|Ey iman gətirənlər! Özünüzü və ailənizi yanacağı insanlar və daşlar olan oddan qoruyun! Onun başı üstündə Allahın onlara verdiyi əmrlərə (heç vaxt) asi olmayan, özlərinə buyurulanları yerinə yetirən amansız və güclü mələklər vardır.|66|6}}<br />
<br />
Bu ayətin izahında İbn Kəsir əd-Dəhhakın sözlərini gətirir: "Hər bir müsəlman öz ailə üzvlərini və tabeliyində olanları öyrətməyə borcludur ki, nələri Allah vəzifə olaraq buyurmuş, nələrə isə qadağa qoymuşdur". Uşaqlarının dini təlimi və əxlaqı üçün narahat olmayan valideynlər günahkar hesab edilirlər. Dini vəzifələrin və mənəvi-etik normaların böyüyən nəslə öyrədilməsi məsələsinə göstərilən etinasızlıq Uca Allahın valideynlər üzərinə qoyduğu birbaşa vəzifələrin onlar tərəfindən yerinə yetirilməməsidir. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} valideynlərin öz uşaqlarına görə məsuliyyət daşımasını qeyd edərək, demişdi: "Sizin hər biriniz bir himayədarsınız və hər biriniz də öz əlinin altındakılara cavabdehsiniz. Əmir də bir himayədardır. Kişi öz ailə üzvlərinin idarəçisidir. Qadın isə ərinin evi və övladları üzərində bir nəzarətçidir. Bir sözlə, sizin hər biriniz bir himayədarsınız və hər biriniz də öz əlinin altındakılara cavabdehsiniz" <!-- БухМус-->. <br />
Peyğəmbərin {{сас}} digər kəlamında deyilir: " Əgər Allah tərəfindən qəyyumluq hüququ verilən bir insan qəyyumu olduğu adama qarşı qeyri-səmimi olaraq ölsə, o zaman Allah ona Cənnəti qadağan edəcək"<ref name="Бух" >{{аль-Бухари|}}</ref><ref name="Мус" >{{Муслим|}}</ref>. Bir çox hədis mövcuddur ki, onlarda Peyğəmbər {{сас}} gələcək ərləri özlərinə ən yaxşı zövcələr seçməyə çağırır, çünki uşağın tərbiyəsində çox şey anadan asılıdır{{sfn|Абдул-Мути|2010|с=19}}.<br />
<br />
İndiki dövrdə qəbahətli nəfslərin, əxlaqsızlığa və cinsi pozğunluğa çağırışların bolluğu müşahidə olunur ki, bu da uşağın tərbiyəsi məsələsini xeyli çətinləşdirir və valideynlərdən öz övladının əxlaqi saflığının qorunub saxlanmasına və qüsurlardan hərtərəfli müdafiə edilməsinə yönəlik böyük səylər tələb edir. Öz uşaqlarının tərbiyəsinə səhlənkar yanaşan və onlara lazımi diqqəti yetirməyən kəslər öz uşaqlarına qarşı cinayət törətmiş olurlar. Uşaqlarda həqiqi imanın qorunub saxlanmasında valideynlərin rolu haqqında növbəti hədisdə deyilir: "Hər bir körpə öz təbii vəziyyətində (fitrə) doğulur, onun valideynləri isə onu yəhudi, xaçpərəst və ya atəşpərəst edirlər"<ref name="Бух" /><ref name="Мус" />. Bu hədisdən belə çıxır ki, Vahid Allaha inam (fitra) hər bir uşağın anadangəlmə xüsusiyyətidir, amma sonra valideynlər bu inama öz düzəlişlərini edirlər və uşaqlar imanına görə bir-birindən fərqlənməyə başlayır — bəziləri müsəlman qalır, ikincilər yəhudi olur, üçüncülər — xaçpərəst, dördüncülər — atəşpərəst və s. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} valideynləri bu ilahi verginin – Vahid Allaha inamın qoruyub saxlanmasına çağırır ki, bu da Onun bütün peyğəmbərlərinin, Kitablarının, imanın və İslamın qalan sütunlarının tanınmasına gətirib çıxaracaq. Əgər uşaqların Tövhid ruhunda tərbiyələndirilməsi, onlara xeyirxahlıq və möminlik keyfiyyətlərinin aşılanması valideynlərin bütün övladlarına aid vəzifəsidirsə, qızlara qayğı göstərmək onların ən əhəmiyyətli vəzifəsi hesab edilir. Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "O kəs ki, üç qızı tərbiyə edər, onlara mərhəmətli olar, onları təmin edər və ərə verər, ona Cənnət zəmanət verilir". Ondan soruşmuşlar: " Bəs əgər iki qızı olarsa?". O cavab vermişdir: " Hətta iki qızı olarsa belə" <ref name="Ахмад" >{{Ахмад|}}</ref>.<br />
<br />
Qızların sevilmədiyi islamaqədərki dövrdən fərqli olaraq, İslamda qızların tərbiyəsinə qayğıkeş münasibət qızların özünə münasibətin mühüm dərəcədə dəyişməsini göstərir. Bütün dövrlərin peyğəmbərləri və möminləri öz uşaqlarının möminliyinin qayğısına qalırdılar. Bu, öz uşaqlarıyla münasibətlərində onların əsas məqsədi idi. İbrahim (Avraam) peyğəmbər Rəbdən övlad diləyəndə, ona mömin uşaq verməyini Ondan xahiş etdi və Rəbb onun diləyinə cavab verdi. Quranda deyilir: [37:100-101].<br />
{{ЦК|«O dedi: 'Ey Rəbbim! Mənə əməlisalehlərdən olan (övlad) bəxş et!'. {{аят}} Biz də onu həlim xasiyyətli bir oğlan uşağı ilə müjdələdik.|37|100|101}}<br />
<br />
<br />
Uca Allah Quranda Allah qorxusu olan insanların əlamətlərini təsvir edərkən, onların diləyini yada saldı:. {{ЦК|Onlar deyərlər: 'Ey Rəbbimiz! Bizə gözümüzün aydınlığı olan zövcələr və övladlar bəxş et və bizi müttəqilərə imam et!'.|25|74}}. Əgər valideynlər öz uşağının tərbiyəsinə lazımi diqqəti ayırıb, onun ruhunun, ağlının və bədəninin inkişafı üçün zəruri şəraiti yaratsalar, o uşaq valideynlərinin gözlərini sevindirər. Uşağın mənəvi, əqli və fiziki inkişafı ahəngdar keçməli, uşağın potensialı reallaşdırılmalı və onun bütün təbii qabiliyyətləri təkmilləşdirilməlidir. İslam tərbiyəsi böyüyən nəslin qanuna tabe olan və xeyirxah vətəndaşlar, müxtəlif çətinlikləri və həyatın sınaqlarını dəf etməyi bacaran hərtərəfli inkişaf etmiş və mömin şəxsiyyətlər olaraq cəmiyyətdə tam dolğun həyata hazır olmağını nəzərdə tutur.<br />
<br />
== İslamda uşaqların tərbiyəsinin məqsədləri ==<br />
Əgər söhbət islam tərbiyəsinin əsas məqsədlərindən gedirsə, onları növbəti sırada ifadə etmək olar:<br />
<br />
# Uşağı öz diniylə tanış etmə. Tədricən, onun yaşını nəzərə alaraq, onun Rəbb haqqında biliklərini artırmaq, Allaha və dini nöqteyi-nəzərlərə inamını möhkəmləndirmək lazımdır. Bununla gənc müsəlmanın öz diniylə bağlılığı yaranacaq və ona Uca Allaha və islam dəyərlərinə qarşı məhəbbət hissi aşılanmış olacaq.<br />
# Uşağa öz dininin və icmasının (ümmətinin) tarixini öyrətmə. Biləndə ki, Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} dünyalar üçün yalnız mərhəmət kimi göndərilmişdi və İslam bəşəriyyətə böyük xeyir gətirmişdir, gənc müsəlmanın öz dininə, vətəninə və bütün bəşəriyyətə xeyir vermək arzusu yaranacaq.<br />
# Cəmiyyətin və ətraf mühitin həyatında insanın rolunu izah etmə. Uşaq tədricən Yer üzündə öz missiyasını bilməli, müsəlman, cəmiyyətin üzvü və öz ölkəsinin vətəndaşı kimi öz hüquq və vəzifələri haqqında öyrənməlidir.<br />
# Gənc müsəlman mənəvi və maddi dəyərlər arasında tarazlığı gözləməyi öyrənməlidir. Onun daxilində Allaha ümid və məqsədyönlülük bir-birini ahənglə tamamlamalıdır. Dünyəvi işlərində onun müvəffəqiyyət əldə etmək cəhdləri dürüstlüyə və əxlaqa əsaslanmalıdır. Elmlənməyə və yeni kəşflərə həvəsi məsuliyyətə və qanuna tabeliyə söykənməlidir.<br />
# Yüksək əxlaqlılıq gənc yaşlarından onun şəxsiyyətini xarakterizə etməlidir, mərhəmət və xeyirxahlıq gənc müsəlmanın vizit kartı olmalıdır, onun xasiyyəti və mənəvi keyfiyyətləri isə onun möminliyini və insanlarla münasibətlərini bəzəməlidir.<br />
# Tam dolğun islam tərbiyəsi faydalı tərbiyənin bütün sahələrini nəzərdə tutmalıdır. Valideynlər təkcə uşağın effektiv dini və əxlaqi tərbiyəsinə tutumlu töhfə verməli deyil, onun intellektual, fiziki, psixoloji, sosial, estetik və cinsi tərbiyəsinə ayırdıqları diqqət də az olmamalıdır.<br />
<br />
Öz övladlarının islami tərbiyəsində qoyulan məqsədə nail olan valideynlər Uca Allahın böyük mükafatına və cəmiyyətin minnətdarlığına layiq görüləcəklər. Çox əhəmiyyətli bu missiyanın icrasında uğur əldə etmə, ilk növbədə, ata və ana üçün bir çox nemətlərin mənbəyi olacaq. Valideynlər qocalanda, dürüst övladlar nlarınhər tərəfli diqqətlə əhatə edəcəklər. Uşaqlar, valideynləri həyatda ikən və ölümündən sonra, Müqəddəs Quran öyrətdiyi sözlərlə onlar üçün dua edəcəklər: Ya Rəbb! Onları əfv et, axı onlar məni uşaqlıqdan böyüdürdülər {{ЦК|'Ey Rəbbim! Onlar məni körpəliyimdən tərbiyə edib böyütdükləri kimi, Sən də onlara rəhm et!'|17|24}}. Dürüst övladların xeyirli işləri valideynlərə hətta onların ölümündən sonra belə xeyir verir. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} demişdir: " İnsan öləndə, onun bütün işləri dayanır, üç işindən başqa: insanlara xeyir gətirməkdə davam edən xeyriyyəçiliyindən, onun ölümündən sonra izlənilən biliklərindən və onun üçün dua edən mömin övladından"<ref name="Мус" />.<br />
<br />
== Права детей в исламе ==<br />
Некоторые исследователи резюмируют обязанности родителей по отношению к своим чадам в следующих пунктах:<br />
# Право на жизнь. Родители не имеют права [[убийство|отнимать жизнь]] у своих детей, в том числе посредством [[аборт]]а.<br />
# Право на семью. Это очень важный аспект эмоционального здоровья и интеллектуального развития ребёнка. Родители не могут отречься от своего ребёнка либо лишить его своего [[имя|имени]].<br />
# Право на имя с хорошим значением. Значение имени подсознательно влияет на характер человека, поэтому оно не должно быть плохим.<br />
# Право на [[обеспечение]]. Родители обязаны давать детям все жизненно необходимые вещи, в том числе кров над головой, еду и одежду.<br />
# Право на академическое и религиозное [[образование]]{{Ссылка|url=http://www.ansar.ru/rightway/vospitanie-detej-v-islame-ili-tri-perioda-vzrosleniya|title=Воспитание детей в Исламе или три периода взросления|site=Ansar.ru |info= Мусульманка / Пер. с англ. А. Бастылевой (Bayynat.Org)|дата=20.09.2016|автор=Фатема Макки|name="три периода"}}.<br />
<br />
== Рекомендации мусульманских педагогов относительно времени и метода воспитания детей ==<br />
Преподаватель по исламу Гульфия Кирасирова высказала мнение о том, что ребёнка нужно воспитывать уже тогда, когда он находится в [[утроба|утробе]] матери, так как малыш воспринимает всё, что с ней происходит. Она обратила внимание на то, что при воспитании детей также важную роль играет правильное [[намерение]]. Заниматься своими чадами нужно непременно искренне и только ради Аллаха.<br />
<br />
=== Метод воспитания детей в исламе ===<br />
Педагог Гульсем Бибарсова рекомендует воспитателям следующее:<br />
# Нужно уважать ребёнка. Смотреть на него как на самостоятельную личность. Это не наша вещь. Ребёнок — это то, что [[доверенное|доверено]] нам, то, за что мы отвечаем.<br />
# Нужно относиться к нему вежливо и мягко, без [[грубость|грубости]] и жёсткости.<br />
# Нужно возлагать на ребёнка семейные обязанности, причём с раннего возраста. Так ребёнок постепенно приучается к [[труд]]у и начинает уважать труд других людей.<br />
# Важно обсуждать с ребёнком домашние дела, чтобы он чувствовал себя полноценным членом семьи, и пр.{{Ссылка|url=http://www.ansar.ru/sobcor/srednyaya-elyuzan-kak-vospityvat-rebenka|title=Когда начинать воспитание ребенка? Ответ искали мусульманки Пензенской области|site=Ansar.ru|info=Ансар|дата=20.09.2016}}<br />
<br />
Стоит отметить, что согласно исламу, детей следует обучать совершению молитвы (салят, намаз) с семи лет, а если сын или дочь не желают выполнять намаз после достижения ими десяти лет, то разрешается применять по отношению к ним некоторую силу. Мусульманские исследователи подчеркивают, что обучение детей намазу в семилетнем возрасте — одна из обязанностей отца по [[шариат]]у. Пророк Мухаммад {{сас}} сказал: «''Требуйте от своих детей намаза, когда им семь лет, и бейте их за неё (то есть за её невыполнение), когда им десять лет''»<ref name="Ахмад" /><ref>{{Абу Дауд|}}</ref>. Для приучения к намазу в исламе выделен самый долгий период по сравнению с приобретением других навыков поклонения Аллаху: с семи до десяти лет ребёнок обучается, приучается и поощряется к намазу, а затем, с десяти лет до наступления возраста шариатской ответственности, то есть до совершеннолетия, в случае ослушания применяется [[наказание]]{{Ссылка|url= http://islam.uz/islam/namaz/uchimsya-sovershat-namaz/502-ilm.html |title=Как приучить наших детей к намазу?|site=Islam.uz|info=Исламский информационный канал Узбекистана|дата=20.09.2016}}. Однако не следует забывать о том, что применение некоторый силы при воспитании является крайней мерой, к которой прибегают только в исключительных случаях и оно должно быть ограничено пределами необходимости. Тем более, что сам Пророк {{сас}} никогда не применял физическую силу по отношению к своим детям или воспитанникам.<br />
<br />
=== Периоды воспитания детей и их особенности ===<br />
Исследователь Фатима Макки делит воспитание детей на три периода:<br />
;Первый период<br />
В течение первых семи лет жизни происходит физическое развитие ребёнка, поэтому ему должны позволить заниматься разнообразными видами физической активности и спортом. В хадисе от Пророка {{сас}} перечисляются такие виды спорта, как плавание, верховая езда и стрельба из лука. Родителям не следует ограничивать физическую активность своих детей. Даже если они боятся, что дети могут пострадать, они должны быть лишь сторонними наблюдателями, не стесняя их движений. Помимо этого, родителям следует обратить внимание на физические и умственные способности ребёнка. Его маленькие ручки, маленькие ножки, ещё развивающийся ум — на все это нужно сделать скидку. Например, ребёнок не может приготовить себе [[еда|еду]] либо позаботиться о себе во время [[болезни]]. В этом случае родителям нужно проявить [[терпение]] и [[сострадание]] и не просто прийти ему на помощь, но сделать это с большой любовью и [[забота|заботой]].<br />
<br />
Не следует запрещать детям [[плач|плакать]], ведь для них это один из способов проявления своих [[эмоции|эмоций]]. Как отмечено физиологами, ребёнок таким образом справляется со стрессом, а его лёгкие развиваются. Как бы плач ни раздражал родителей, для детей это здоровое физиологическое явление. Родители должны прививать любовь к порядку и нравственность посредством раннего обучения. Нужно установить систему наказаний и поощрений, которая даст понять ребёнку, что плохой поступок будет наказан, а хороший — поощрён. Важно, чтобы совершенные ребёнком ошибки не воспринимались в штыки, но были приняты с [[мудрость]]ю и терпением. В конце концов, ребёнок ещё не понимает в полной мере, что хорошо, а что плохо.<br />
<br />
;Второй период<br />
Данный период ознаменован тем, что нужно уделить большое внимание дисциплине и образованию ребёнка. Он уже получил физическое и умственное развитие, а потому способен проявлять себя и знает, что каждый его поступок влечёт за собой определённые последствия. Чрезвычайно важно, чтобы на данном этапе отношения с ребёнком были построены на основе понимания, чтобы родители наладили с ним [[диалог]]. Также важно сохранить авторитет. Ребёнок должен усвоить, что есть свод определённых правил и ограничений, которого ему необходимо придерживаться, что есть границы, которые ему не следует преступать. Если ребёнок совершает [[ошибка|ошибку]], родителям следует спокойно поговорить с ним. Реакция родителей на ошибки и плохие поступки ребёнка не должна его пугать или травмировать. В течение данного периода родители могут давать детям поручения, чтобы привить им чувство ответственности. Однако следует быть внимательными и следить за тем, чтобы поручения были под силу ребёнку и не превышали его способностей.<br />
<br />
Самым важным является воспитание детей в религиозном ключе. Большинство мусульман полагают, что религиозное воспитание сводится к обучению [[Коран]]у и мусульманскому праву (''фикх''), и забывают, что цель религиозного обучения заключается в привитии привычки исполнять религиозные обязательства, среди которых молитва и [[пост]]. Ребёнок должен проникнуться верой, чтобы образовалась его эмоциональная связь с исламом. В первую очередь ребёнок получает представление о жизненных принципах и ценностях от своих родителей. Если в его характере появятся нежелательные привычки и моральные ориентиры, он не станет примерным мусульманином. Передаются слова четвёртого Праведного халифа [[‘Али ибн Абу Талиб]]а {{ра}}: «Лепите [[глина|глину]], пока она податлива, и сажайте [[семена]], пока они могут дать всходы». А аль-Газали написал: «Ты знай, что ребёнок дан родителям на [[хранение]]. Его чистое сердце является драгоценной [[жемчужина|жемчужиной]], и какой бы узор мы не высекли в нём, оно принимает его»{{Ссылка|url=http://islamdag.ru/vse-ob-islame/26361|title=Воспитание детей в семье|site=IslamDag.ru|info=Ислам в Дагестане|дата=20.09.2016|автор=Магомедова, Ш.}}.<br />
<br />
;Третий этап<br />
Когда ребёнку исполняется 14 лет, родители должны понять, что теперь он не такой послушный и уступчивый, каким был последние семь лет. Молодые парни и девушки обычно независимы, сверхчувствительны и иногда склонны к бунту. Система поощрения и наказания больше не может практиковаться. Помимо исполнения воспитательной роли, родителям следует стать [[друг]]ом своему ребёнку. Слова и действия родителей должны отходить от авторитарного стиля. На ребёнка следует посмотреть с другой стороны. Ключевым моментом для построения доверительных дружественных отношений является принятие новых идей. Мнение подростков должно встречать уважение со стороны родителей, а не насмешку и отрицание. Благодаря такому подходу подросток сможет быть уверен в своих силах при возникновении проблем либо принятии решений<ref name="три периода" />.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{публикация|книга|автор=Абдул-Мути, Абдулла М.|часть= |заглавие=Воспитание в Исламе. Наши дети. Практическое руководство|ссылка=|ответственный= |место=СПб. |издательство=Диля |год=2010|страницы=|страниц=384|ref=Абдул-Мути}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{ЭКорана||||стр=}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=|том=}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = MaxAK<br />
|сортировка =|ссылка = Vospitanie-rebenka<br />
|публикация = 2017-07-05|обновление =<br />
|ИЭК = |ЭК = EQSIM_00162<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 = |ЭИ2 = <br />
|Исламика = |ИЭС1991 = |ИЭС2007 =<br />
|Цитатник = |Википедия= <br />
|уровень = 4 |важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
[[Категория:Дети]]<br />
<br />
[[ar:تربية]]<br />
<!-- [[az:]]--><br />
[[en:Fosterage ]]<br />
<!-- [[tr:]]--></div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=U%C5%9Fa%C4%9F%C4%B1n_t%C9%99rbiy%C9%99si&diff=426Uşağın tərbiyəsi2018-03-03T05:34:46Z<p>Ilham.zabirov: /* Цели воспитания детей в исламе */</p>
<hr />
<div>Tərbiyə ({{lang+ar|ٌتَرْبِيَة||tərbiyat}}) — əqli qabiliyyətləri, fiziki və psixi sağlamlığı, mənəvi, əxlaqi və estetik dəyərləri harmonik şəkildə inkişaf edən uşağın şəxsiyyətinin formalaşmasına yönəlik tədbirlər kompleksidir. Ərəb sözü “tərbiyat” “rubuvv” sözündən törəmədir, "fiziki böyümə", "inkişaf" deməkdir və rabba ({{ar|رَبَّى}}) - "tərbiyə etmək", "böyütmək" feilindən əmələ gəlir. {{Ссылка|url= http://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/تربية/ |title=تَربية|site=Almaany.com|info=almaany.com|дата=20.09.2016|язык=ar}} <br />
Fiziki tərbiyə mənasında rubuvv kökündən yaranan törəmələrə Quranda iki yerdə rast gəlinir: <br />
1) Uca Allahın uşaqlara vacib buyurduğu valideynlərə görə duada: {{ЦК|Onların hər ikisinə rəhm edərək təvazökarlıq qanadının altına al və: 'Ey Rəbbim! Onlar məni körpəliyimdən tərbiyə edib böyütdükləri kimi, Sən də onlara rəhm et!'– de.|17|24}}; <br />
2) Fironun (Fir'avn) Musa peyğəmbərə {{ас}} müraciətindəki sözlərdə: {{ЦК|(Firon) dedi: 'Biz səni körpə ikən (götürüb saxlayıb) boya-başa çatdırmadıqmı? Sən ömrünün bəzi illərini bizimlə yaşamadınmı?|26|18}}.{{Превью}}<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
== İslamda uşaqların tərbiyəsinin əhəmiyyəti ==<br />
<br />
Böyüyən nəslin tərbiyəsi valideynlər və cəmiyyət qarşısında duran ən mürəkkəb məsələlərdən biridir. Bu vacib işdə əldə olunacaq müvəffəqiyyətdən millətin və dövlətin gələcəyi asılıdır. Buna görə də İslam uşaqların tərbiyəsinə çox böyük diqqət ayırır. İslamda valideynlər qarşısında böyüyən nəslin tərbiyəsində nail olunmalı müəyyən məqsədlər qoyulur, bu yolda mərhələli və ardıcıl addımlar göstərilir, tərbiyəçilərin bilik almalı olduqları mənbələr qeyd olunur, həmçinin uşaqların tərbiyəsi prinsipləri və metodları sadalanır.<br />
<br />
İslam tərbiyəsinin bu aspektləri haqqında bilmək və belə tərbiyənin normalarına riayət etmək bir çox hallarda bu kimi çox əhəmiyyətli prosesdə müvəffəqiyyət əldə edilməsinə zəmanət verir. Qeyd etmək lazımdır ki, insanın düzgün tərbiyəsi yalnız valideynlərindən deyil, həm də bütün cəmiyyətdən asılıdır: uşağın qohumlarından, yaşadığı yerdə qonşularından, uşaq bağçasında tərbiyəçilərindən, məktəbdə müəllimlərindən tutmuş istənilən halda uşağın ünsiyyət saxlaya və ya nümunə götürə biləcəyi cəmiyyətin hər bir üzvünə qədər. İslamda əsas məqsəd və məsələlər vurğulanır ki, onları islam böyüyən nəslin tərbiyəsində valideynlər qarşısında qoyur, hərçənd ki, cavan insanların tərbiyəsinə valideynlərin töhfəsinin qorunub saxlanması və təkmilləşməsinə görə cəmiyyət də az məsuliyyət daşımır.<br />
<br />
== Uşaqların tərbiyəsinə görə valideynlərin məsuliyyəti ==<br />
<br />
Uşaqların tərbiyəsi məsələsində başlıca rolu Uca Allah valideynlərin üzərinə qoymuşdur. Quranda deyilir: {{ЦК|Ey iman gətirənlər! Özünüzü və ailənizi yanacağı insanlar və daşlar olan oddan qoruyun! Onun başı üstündə Allahın onlara verdiyi əmrlərə (heç vaxt) asi olmayan, özlərinə buyurulanları yerinə yetirən amansız və güclü mələklər vardır.|66|6}}<br />
<br />
Bu ayətin izahında İbn Kəsir əd-Dəhhakın sözlərini gətirir: "Hər bir müsəlman öz ailə üzvlərini və tabeliyində olanları öyrətməyə borcludur ki, nələri Allah vəzifə olaraq buyurmuş, nələrə isə qadağa qoymuşdur". Uşaqlarının dini təlimi və əxlaqı üçün narahat olmayan valideynlər günahkar hesab edilirlər. Dini vəzifələrin və mənəvi-etik normaların böyüyən nəslə öyrədilməsi məsələsinə göstərilən etinasızlıq Uca Allahın valideynlər üzərinə qoyduğu birbaşa vəzifələrin onlar tərəfindən yerinə yetirilməməsidir. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} valideynlərin öz uşaqlarına görə məsuliyyət daşımasını qeyd edərək, demişdi: "Sizin hər biriniz bir himayədarsınız və hər biriniz də öz əlinin altındakılara cavabdehsiniz. Əmir də bir himayədardır. Kişi öz ailə üzvlərinin idarəçisidir. Qadın isə ərinin evi və övladları üzərində bir nəzarətçidir. Bir sözlə, sizin hər biriniz bir himayədarsınız və hər biriniz də öz əlinin altındakılara cavabdehsiniz" <!-- БухМус-->. <br />
Peyğəmbərin {{сас}} digər kəlamında deyilir: " Əgər Allah tərəfindən qəyyumluq hüququ verilən bir insan qəyyumu olduğu adama qarşı qeyri-səmimi olaraq ölsə, o zaman Allah ona Cənnəti qadağan edəcək"<ref name="Бух" >{{аль-Бухари|}}</ref><ref name="Мус" >{{Муслим|}}</ref>. Bir çox hədis mövcuddur ki, onlarda Peyğəmbər {{сас}} gələcək ərləri özlərinə ən yaxşı zövcələr seçməyə çağırır, çünki uşağın tərbiyəsində çox şey anadan asılıdır{{sfn|Абдул-Мути|2010|с=19}}.<br />
<br />
İndiki dövrdə qəbahətli nəfslərin, əxlaqsızlığa və cinsi pozğunluğa çağırışların bolluğu müşahidə olunur ki, bu da uşağın tərbiyəsi məsələsini xeyli çətinləşdirir və valideynlərdən öz övladının əxlaqi saflığının qorunub saxlanmasına və qüsurlardan hərtərəfli müdafiə edilməsinə yönəlik böyük səylər tələb edir. Öz uşaqlarının tərbiyəsinə səhlənkar yanaşan və onlara lazımi diqqəti yetirməyən kəslər öz uşaqlarına qarşı cinayət törətmiş olurlar. Uşaqlarda həqiqi imanın qorunub saxlanmasında valideynlərin rolu haqqında növbəti hədisdə deyilir: "Hər bir körpə öz təbii vəziyyətində (fitrə) doğulur, onun valideynləri isə onu yəhudi, xaçpərəst və ya atəşpərəst edirlər"<ref name="Бух" /><ref name="Мус" />. Bu hədisdən belə çıxır ki, Vahid Allaha inam (fitra) hər bir uşağın anadangəlmə xüsusiyyətidir, amma sonra valideynlər bu inama öz düzəlişlərini edirlər və uşaqlar imanına görə bir-birindən fərqlənməyə başlayır — bəziləri müsəlman qalır, ikincilər yəhudi olur, üçüncülər — xaçpərəst, dördüncülər — atəşpərəst və s. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} valideynləri bu ilahi verginin – Vahid Allaha inamın qoruyub saxlanmasına çağırır ki, bu da Onun bütün peyğəmbərlərinin, Kitablarının, imanın və İslamın qalan sütunlarının tanınmasına gətirib çıxaracaq. Əgər uşaqların Tövhid ruhunda tərbiyələndirilməsi, onlara xeyirxahlıq və möminlik keyfiyyətlərinin aşılanması valideynlərin bütün övladlarına aid vəzifəsidirsə, qızlara qayğı göstərmək onların ən əhəmiyyətli vəzifəsi hesab edilir. Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "O kəs ki, üç qızı tərbiyə edər, onlara mərhəmətli olar, onları təmin edər və ərə verər, ona Cənnət zəmanət verilir". Ondan soruşmuşlar: " Bəs əgər iki qızı olarsa?". O cavab vermişdir: " Hətta iki qızı olarsa belə" <ref name="Ахмад" >{{Ахмад|}}</ref>.<br />
<br />
Qızların sevilmədiyi islamaqədərki dövrdən fərqli olaraq, İslamda qızların tərbiyəsinə qayğıkeş münasibət qızların özünə münasibətin mühüm dərəcədə dəyişməsini göstərir. Bütün dövrlərin peyğəmbərləri və möminləri öz uşaqlarının möminliyinin qayğısına qalırdılar. Bu, öz uşaqlarıyla münasibətlərində onların əsas məqsədi idi. İbrahim (Avraam) peyğəmbər Rəbdən övlad diləyəndə, ona mömin uşaq verməyini Ondan xahiş etdi və Rəbb onun diləyinə cavab verdi. Quranda deyilir: [37:100-101].<br />
{{ЦК|«O dedi: 'Ey Rəbbim! Mənə əməlisalehlərdən olan (övlad) bəxş et!'. {{аят}} Biz də onu həlim xasiyyətli bir oğlan uşağı ilə müjdələdik.|37|100|101}}<br />
<br />
<br />
Uca Allah Quranda Allah qorxusu olan insanların əlamətlərini təsvir edərkən, onların diləyini yada saldı:. {{ЦК|Onlar deyərlər: 'Ey Rəbbimiz! Bizə gözümüzün aydınlığı olan zövcələr və övladlar bəxş et və bizi müttəqilərə imam et!'.|25|74}}. Əgər valideynlər öz uşağının tərbiyəsinə lazımi diqqəti ayırıb, onun ruhunun, ağlının və bədəninin inkişafı üçün zəruri şəraiti yaratsalar, o uşaq valideynlərinin gözlərini sevindirər. Uşağın mənəvi, əqli və fiziki inkişafı ahəngdar keçməli, uşağın potensialı reallaşdırılmalı və onun bütün təbii qabiliyyətləri təkmilləşdirilməlidir. İslam tərbiyəsi böyüyən nəslin qanuna tabe olan və xeyirxah vətəndaşlar, müxtəlif çətinlikləri və həyatın sınaqlarını dəf etməyi bacaran hərtərəfli inkişaf etmiş və mömin şəxsiyyətlər olaraq cəmiyyətdə tam dolğun həyata hazır olmağını nəzərdə tutur.<br />
<br />
== İslamda uşaqların tərbiyəsinin məqsədləri ==<br />
Əgər söhbət islam tərbiyəsinin əsas məqsədlərindən gedirsə, onları növbəti sırada ifadə etmək olar:<br />
<br />
# Uşağı öz diniylə tanış etmə. Tədricən, onun yaşını nəzərə alaraq, onun Rəbb haqqında biliklərini artırmaq, Allaha və dini nöqteyi-nəzərlərə inamını möhkəmləndirmək lazımdır. Bununla gənc müsəlmanın öz diniylə bağlılığı yaranacaq və ona Uca Allaha və islam dəyərlərinə qarşı məhəbbət hissi aşılanmış olacaq.<br />
# Uşağa öz dininin və icmasının (ümmətinin) tarixini öyrətmə. Biləndə ki, Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} dünyalar üçün yalnız mərhəmət kimi göndərilmişdi və İslam bəşəriyyətə böyük xeyir gətirmişdir, gənc müsəlmanın öz dininə, vətəninə və bütün bəşəriyyətə xeyir vermək arzusu yaranacaq.<br />
# Cəmiyyətin və ətraf mühitin həyatında insanın rolunu izah etmə. Uşaq tədricən Yer üzündə öz missiyasını bilməli, müsəlman, cəmiyyətin üzvü və öz ölkəsinin vətəndaşı kimi öz hüquq və vəzifələri haqqında öyrənməlidir.<br />
# Gənc müsəlman mənəvi və maddi dəyərlər arasında tarazlığı gözləməyi öyrənməlidir. Onun daxilində Allaha ümid və məqsədyönlülük bir-birini ahənglə tamamlamalıdır. Dünyəvi işlərində onun müvəffəqiyyət əldə etmək cəhdləri dürüstlüyə və əxlaqa əsaslanmalıdır. Elmlənməyə və yeni kəşflərə həvəsi məsuliyyətə və qanuna tabeliyə söykənməlidir.<br />
# Yüksək əxlaqlılıq gənc yaşlarından onun şəxsiyyətini xarakterizə etməlidir, mərhəmət və xeyirxahlıq gənc müsəlmanın vizit kartı olmalıdır, onun xasiyyəti və mənəvi keyfiyyətləri isə onun möminliyini və insanlarla münasibətlərini bəzəməlidir.<br />
# Tam dolğun islam tərbiyəsi faydalı tərbiyənin bütün sahələrini nəzərdə tutmalıdır. Valideynlər təkcə uşağın effektiv dini və əxlaqi tərbiyəsinə tutumlu töhfə verməli deyil, onun intellektual, fiziki, psixoloji, sosial, estetik və cinsi tərbiyəsinə ayırdıqları diqqət də az olmamalıdır.<br />
<br />
Те родители, которые достигнут поставленной цели в исламском воспитании своего потомства, удостоятся великой [[награда|награды]] перед Всевышним Аллахом и [[благодарность|благодарности]] от общества. Успех в выполнении этой важнейшей миссии станет источником множества благ, в первую очередь, для [[отец|отца]] и [[мать|матери]]. Когда родители достигнут [[старость|старости]], праведные дети будут окружать их вниманием со всех сторон. Дети будут молиться при жизни своих родителей и после их [[смерть|смерти]], со словами, которым научил Священный Коран: {{ЦК|'Ey Rəbbim! Onlar məni körpəliyimdən tərbiyə edib böyütdükləri kimi, Sən də onlara rəhm et!'|17|24}}. Благие дела праведных детей приносят пользу родителям даже после их смерти. Пророк Мухаммад {{сас}} сказал: «''Когда человек умирает, все его дела прекращаются, кроме трёх: [[благотворительность|благотворительности]], которая продолжает приносить людям пользу, знания, которому следуют после его смерти, и праведного потомка, который молится за него''»<br />
<br />
Öz övladlarının islami tərbiyəsində qoyulan məqsədə nail olan valideynlər Uca Allahın böyük mükafatına və cəmiyyətin minnətdarlığına layiq görüləcəklər. Çox əhəmiyyətli bu missiyanın icrasında uğur əldə etmə, ilk növbədə, ata və ana üçün bir çox nemətlərin mənbəyi olacaq. Valideynlər qocalanda, dürüst övladlar nlarınhər tərəfli diqqətlə əhatə edəcəklər. Uşaqlar, valideynləri həyatda ikən və ölümündən sonra, Müqəddəs Quran öyrətdiyi sözlərlə onlar üçün dua edəcəklər: Ya Rəbb! Onları əfv et, axı onlar məni uşaqlıqdan böyüdürdülər {{ЦК|'Ey Rəbbim! Onlar məni körpəliyimdən tərbiyə edib böyütdükləri kimi, Sən də onlara rəhm et!'|17|24}}. Dürüst övladların xeyirli işləri valideynlərə hətta onların ölümündən sonra belə xeyir verir. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} demişdir: " İnsan öləndə, onun bütün işləri dayanır, üç işindən başqa: insanlara xeyir gətirməkdə davam edən xeyriyyəçiliyindən, onun ölümündən sonra izlənilən biliklərindən və onun üçün dua edən mömin övladından"<ref name="Мус" />.<br />
<br />
== Права детей в исламе ==<br />
Некоторые исследователи резюмируют обязанности родителей по отношению к своим чадам в следующих пунктах:<br />
# Право на жизнь. Родители не имеют права [[убийство|отнимать жизнь]] у своих детей, в том числе посредством [[аборт]]а.<br />
# Право на семью. Это очень важный аспект эмоционального здоровья и интеллектуального развития ребёнка. Родители не могут отречься от своего ребёнка либо лишить его своего [[имя|имени]].<br />
# Право на имя с хорошим значением. Значение имени подсознательно влияет на характер человека, поэтому оно не должно быть плохим.<br />
# Право на [[обеспечение]]. Родители обязаны давать детям все жизненно необходимые вещи, в том числе кров над головой, еду и одежду.<br />
# Право на академическое и религиозное [[образование]]{{Ссылка|url=http://www.ansar.ru/rightway/vospitanie-detej-v-islame-ili-tri-perioda-vzrosleniya|title=Воспитание детей в Исламе или три периода взросления|site=Ansar.ru |info= Мусульманка / Пер. с англ. А. Бастылевой (Bayynat.Org)|дата=20.09.2016|автор=Фатема Макки|name="три периода"}}.<br />
<br />
== Рекомендации мусульманских педагогов относительно времени и метода воспитания детей ==<br />
Преподаватель по исламу Гульфия Кирасирова высказала мнение о том, что ребёнка нужно воспитывать уже тогда, когда он находится в [[утроба|утробе]] матери, так как малыш воспринимает всё, что с ней происходит. Она обратила внимание на то, что при воспитании детей также важную роль играет правильное [[намерение]]. Заниматься своими чадами нужно непременно искренне и только ради Аллаха.<br />
<br />
=== Метод воспитания детей в исламе ===<br />
Педагог Гульсем Бибарсова рекомендует воспитателям следующее:<br />
# Нужно уважать ребёнка. Смотреть на него как на самостоятельную личность. Это не наша вещь. Ребёнок — это то, что [[доверенное|доверено]] нам, то, за что мы отвечаем.<br />
# Нужно относиться к нему вежливо и мягко, без [[грубость|грубости]] и жёсткости.<br />
# Нужно возлагать на ребёнка семейные обязанности, причём с раннего возраста. Так ребёнок постепенно приучается к [[труд]]у и начинает уважать труд других людей.<br />
# Важно обсуждать с ребёнком домашние дела, чтобы он чувствовал себя полноценным членом семьи, и пр.{{Ссылка|url=http://www.ansar.ru/sobcor/srednyaya-elyuzan-kak-vospityvat-rebenka|title=Когда начинать воспитание ребенка? Ответ искали мусульманки Пензенской области|site=Ansar.ru|info=Ансар|дата=20.09.2016}}<br />
<br />
Стоит отметить, что согласно исламу, детей следует обучать совершению молитвы (салят, намаз) с семи лет, а если сын или дочь не желают выполнять намаз после достижения ими десяти лет, то разрешается применять по отношению к ним некоторую силу. Мусульманские исследователи подчеркивают, что обучение детей намазу в семилетнем возрасте — одна из обязанностей отца по [[шариат]]у. Пророк Мухаммад {{сас}} сказал: «''Требуйте от своих детей намаза, когда им семь лет, и бейте их за неё (то есть за её невыполнение), когда им десять лет''»<ref name="Ахмад" /><ref>{{Абу Дауд|}}</ref>. Для приучения к намазу в исламе выделен самый долгий период по сравнению с приобретением других навыков поклонения Аллаху: с семи до десяти лет ребёнок обучается, приучается и поощряется к намазу, а затем, с десяти лет до наступления возраста шариатской ответственности, то есть до совершеннолетия, в случае ослушания применяется [[наказание]]{{Ссылка|url= http://islam.uz/islam/namaz/uchimsya-sovershat-namaz/502-ilm.html |title=Как приучить наших детей к намазу?|site=Islam.uz|info=Исламский информационный канал Узбекистана|дата=20.09.2016}}. Однако не следует забывать о том, что применение некоторый силы при воспитании является крайней мерой, к которой прибегают только в исключительных случаях и оно должно быть ограничено пределами необходимости. Тем более, что сам Пророк {{сас}} никогда не применял физическую силу по отношению к своим детям или воспитанникам.<br />
<br />
=== Периоды воспитания детей и их особенности ===<br />
Исследователь Фатима Макки делит воспитание детей на три периода:<br />
;Первый период<br />
В течение первых семи лет жизни происходит физическое развитие ребёнка, поэтому ему должны позволить заниматься разнообразными видами физической активности и спортом. В хадисе от Пророка {{сас}} перечисляются такие виды спорта, как плавание, верховая езда и стрельба из лука. Родителям не следует ограничивать физическую активность своих детей. Даже если они боятся, что дети могут пострадать, они должны быть лишь сторонними наблюдателями, не стесняя их движений. Помимо этого, родителям следует обратить внимание на физические и умственные способности ребёнка. Его маленькие ручки, маленькие ножки, ещё развивающийся ум — на все это нужно сделать скидку. Например, ребёнок не может приготовить себе [[еда|еду]] либо позаботиться о себе во время [[болезни]]. В этом случае родителям нужно проявить [[терпение]] и [[сострадание]] и не просто прийти ему на помощь, но сделать это с большой любовью и [[забота|заботой]].<br />
<br />
Не следует запрещать детям [[плач|плакать]], ведь для них это один из способов проявления своих [[эмоции|эмоций]]. Как отмечено физиологами, ребёнок таким образом справляется со стрессом, а его лёгкие развиваются. Как бы плач ни раздражал родителей, для детей это здоровое физиологическое явление. Родители должны прививать любовь к порядку и нравственность посредством раннего обучения. Нужно установить систему наказаний и поощрений, которая даст понять ребёнку, что плохой поступок будет наказан, а хороший — поощрён. Важно, чтобы совершенные ребёнком ошибки не воспринимались в штыки, но были приняты с [[мудрость]]ю и терпением. В конце концов, ребёнок ещё не понимает в полной мере, что хорошо, а что плохо.<br />
<br />
;Второй период<br />
Данный период ознаменован тем, что нужно уделить большое внимание дисциплине и образованию ребёнка. Он уже получил физическое и умственное развитие, а потому способен проявлять себя и знает, что каждый его поступок влечёт за собой определённые последствия. Чрезвычайно важно, чтобы на данном этапе отношения с ребёнком были построены на основе понимания, чтобы родители наладили с ним [[диалог]]. Также важно сохранить авторитет. Ребёнок должен усвоить, что есть свод определённых правил и ограничений, которого ему необходимо придерживаться, что есть границы, которые ему не следует преступать. Если ребёнок совершает [[ошибка|ошибку]], родителям следует спокойно поговорить с ним. Реакция родителей на ошибки и плохие поступки ребёнка не должна его пугать или травмировать. В течение данного периода родители могут давать детям поручения, чтобы привить им чувство ответственности. Однако следует быть внимательными и следить за тем, чтобы поручения были под силу ребёнку и не превышали его способностей.<br />
<br />
Самым важным является воспитание детей в религиозном ключе. Большинство мусульман полагают, что религиозное воспитание сводится к обучению [[Коран]]у и мусульманскому праву (''фикх''), и забывают, что цель религиозного обучения заключается в привитии привычки исполнять религиозные обязательства, среди которых молитва и [[пост]]. Ребёнок должен проникнуться верой, чтобы образовалась его эмоциональная связь с исламом. В первую очередь ребёнок получает представление о жизненных принципах и ценностях от своих родителей. Если в его характере появятся нежелательные привычки и моральные ориентиры, он не станет примерным мусульманином. Передаются слова четвёртого Праведного халифа [[‘Али ибн Абу Талиб]]а {{ра}}: «Лепите [[глина|глину]], пока она податлива, и сажайте [[семена]], пока они могут дать всходы». А аль-Газали написал: «Ты знай, что ребёнок дан родителям на [[хранение]]. Его чистое сердце является драгоценной [[жемчужина|жемчужиной]], и какой бы узор мы не высекли в нём, оно принимает его»{{Ссылка|url=http://islamdag.ru/vse-ob-islame/26361|title=Воспитание детей в семье|site=IslamDag.ru|info=Ислам в Дагестане|дата=20.09.2016|автор=Магомедова, Ш.}}.<br />
<br />
;Третий этап<br />
Когда ребёнку исполняется 14 лет, родители должны понять, что теперь он не такой послушный и уступчивый, каким был последние семь лет. Молодые парни и девушки обычно независимы, сверхчувствительны и иногда склонны к бунту. Система поощрения и наказания больше не может практиковаться. Помимо исполнения воспитательной роли, родителям следует стать [[друг]]ом своему ребёнку. Слова и действия родителей должны отходить от авторитарного стиля. На ребёнка следует посмотреть с другой стороны. Ключевым моментом для построения доверительных дружественных отношений является принятие новых идей. Мнение подростков должно встречать уважение со стороны родителей, а не насмешку и отрицание. Благодаря такому подходу подросток сможет быть уверен в своих силах при возникновении проблем либо принятии решений<ref name="три периода" />.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{публикация|книга|автор=Абдул-Мути, Абдулла М.|часть= |заглавие=Воспитание в Исламе. Наши дети. Практическое руководство|ссылка=|ответственный= |место=СПб. |издательство=Диля |год=2010|страницы=|страниц=384|ref=Абдул-Мути}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{ЭКорана||||стр=}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=|том=}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = MaxAK<br />
|сортировка =|ссылка = Vospitanie-rebenka<br />
|публикация = 2017-07-05|обновление =<br />
|ИЭК = |ЭК = EQSIM_00162<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 = |ЭИ2 = <br />
|Исламика = |ИЭС1991 = |ИЭС2007 =<br />
|Цитатник = |Википедия= <br />
|уровень = 4 |важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
[[Категория:Дети]]<br />
<br />
[[ar:تربية]]<br />
<!-- [[az:]]--><br />
[[en:Fosterage ]]<br />
<!-- [[tr:]]--></div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=U%C5%9Fa%C4%9F%C4%B1n_t%C9%99rbiy%C9%99si&diff=425Uşağın tərbiyəsi2018-03-02T06:59:46Z<p>Ilham.zabirov: /* Uşaqların tərbiyəsinə görə valideynlərin məsuliyyəti */</p>
<hr />
<div>Tərbiyə ({{lang+ar|ٌتَرْبِيَة||tərbiyat}}) — əqli qabiliyyətləri, fiziki və psixi sağlamlığı, mənəvi, əxlaqi və estetik dəyərləri harmonik şəkildə inkişaf edən uşağın şəxsiyyətinin formalaşmasına yönəlik tədbirlər kompleksidir. Ərəb sözü “tərbiyat” “rubuvv” sözündən törəmədir, "fiziki böyümə", "inkişaf" deməkdir və rabba ({{ar|رَبَّى}}) - "tərbiyə etmək", "böyütmək" feilindən əmələ gəlir. {{Ссылка|url= http://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/تربية/ |title=تَربية|site=Almaany.com|info=almaany.com|дата=20.09.2016|язык=ar}} <br />
Fiziki tərbiyə mənasında rubuvv kökündən yaranan törəmələrə Quranda iki yerdə rast gəlinir: <br />
1) Uca Allahın uşaqlara vacib buyurduğu valideynlərə görə duada: {{ЦК|Onların hər ikisinə rəhm edərək təvazökarlıq qanadının altına al və: 'Ey Rəbbim! Onlar məni körpəliyimdən tərbiyə edib böyütdükləri kimi, Sən də onlara rəhm et!'– de.|17|24}}; <br />
2) Fironun (Fir'avn) Musa peyğəmbərə {{ас}} müraciətindəki sözlərdə: {{ЦК|(Firon) dedi: 'Biz səni körpə ikən (götürüb saxlayıb) boya-başa çatdırmadıqmı? Sən ömrünün bəzi illərini bizimlə yaşamadınmı?|26|18}}.{{Превью}}<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
== İslamda uşaqların tərbiyəsinin əhəmiyyəti ==<br />
<br />
Böyüyən nəslin tərbiyəsi valideynlər və cəmiyyət qarşısında duran ən mürəkkəb məsələlərdən biridir. Bu vacib işdə əldə olunacaq müvəffəqiyyətdən millətin və dövlətin gələcəyi asılıdır. Buna görə də İslam uşaqların tərbiyəsinə çox böyük diqqət ayırır. İslamda valideynlər qarşısında böyüyən nəslin tərbiyəsində nail olunmalı müəyyən məqsədlər qoyulur, bu yolda mərhələli və ardıcıl addımlar göstərilir, tərbiyəçilərin bilik almalı olduqları mənbələr qeyd olunur, həmçinin uşaqların tərbiyəsi prinsipləri və metodları sadalanır.<br />
<br />
İslam tərbiyəsinin bu aspektləri haqqında bilmək və belə tərbiyənin normalarına riayət etmək bir çox hallarda bu kimi çox əhəmiyyətli prosesdə müvəffəqiyyət əldə edilməsinə zəmanət verir. Qeyd etmək lazımdır ki, insanın düzgün tərbiyəsi yalnız valideynlərindən deyil, həm də bütün cəmiyyətdən asılıdır: uşağın qohumlarından, yaşadığı yerdə qonşularından, uşaq bağçasında tərbiyəçilərindən, məktəbdə müəllimlərindən tutmuş istənilən halda uşağın ünsiyyət saxlaya və ya nümunə götürə biləcəyi cəmiyyətin hər bir üzvünə qədər. İslamda əsas məqsəd və məsələlər vurğulanır ki, onları islam böyüyən nəslin tərbiyəsində valideynlər qarşısında qoyur, hərçənd ki, cavan insanların tərbiyəsinə valideynlərin töhfəsinin qorunub saxlanması və təkmilləşməsinə görə cəmiyyət də az məsuliyyət daşımır.<br />
<br />
== Uşaqların tərbiyəsinə görə valideynlərin məsuliyyəti ==<br />
<br />
Uşaqların tərbiyəsi məsələsində başlıca rolu Uca Allah valideynlərin üzərinə qoymuşdur. Quranda deyilir: {{ЦК|Ey iman gətirənlər! Özünüzü və ailənizi yanacağı insanlar və daşlar olan oddan qoruyun! Onun başı üstündə Allahın onlara verdiyi əmrlərə (heç vaxt) asi olmayan, özlərinə buyurulanları yerinə yetirən amansız və güclü mələklər vardır.|66|6}}<br />
<br />
Bu ayətin izahında İbn Kəsir əd-Dəhhakın sözlərini gətirir: "Hər bir müsəlman öz ailə üzvlərini və tabeliyində olanları öyrətməyə borcludur ki, nələri Allah vəzifə olaraq buyurmuş, nələrə isə qadağa qoymuşdur". Uşaqlarının dini təlimi və əxlaqı üçün narahat olmayan valideynlər günahkar hesab edilirlər. Dini vəzifələrin və mənəvi-etik normaların böyüyən nəslə öyrədilməsi məsələsinə göstərilən etinasızlıq Uca Allahın valideynlər üzərinə qoyduğu birbaşa vəzifələrin onlar tərəfindən yerinə yetirilməməsidir. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} valideynlərin öz uşaqlarına görə məsuliyyət daşımasını qeyd edərək, demişdi: "Sizin hər biriniz bir himayədarsınız və hər biriniz də öz əlinin altındakılara cavabdehsiniz. Əmir də bir himayədardır. Kişi öz ailə üzvlərinin idarəçisidir. Qadın isə ərinin evi və övladları üzərində bir nəzarətçidir. Bir sözlə, sizin hər biriniz bir himayədarsınız və hər biriniz də öz əlinin altındakılara cavabdehsiniz" <!-- БухМус-->. <br />
Peyğəmbərin {{сас}} digər kəlamında deyilir: " Əgər Allah tərəfindən qəyyumluq hüququ verilən bir insan qəyyumu olduğu adama qarşı qeyri-səmimi olaraq ölsə, o zaman Allah ona Cənnəti qadağan edəcək"<ref name="Бух" >{{аль-Бухари|}}</ref><ref name="Мус" >{{Муслим|}}</ref>. Bir çox hədis mövcuddur ki, onlarda Peyğəmbər {{сас}} gələcək ərləri özlərinə ən yaxşı zövcələr seçməyə çağırır, çünki uşağın tərbiyəsində çox şey anadan asılıdır{{sfn|Абдул-Мути|2010|с=19}}.<br />
<br />
İndiki dövrdə qəbahətli nəfslərin, əxlaqsızlığa və cinsi pozğunluğa çağırışların bolluğu müşahidə olunur ki, bu da uşağın tərbiyəsi məsələsini xeyli çətinləşdirir və valideynlərdən öz övladının əxlaqi saflığının qorunub saxlanmasına və qüsurlardan hərtərəfli müdafiə edilməsinə yönəlik böyük səylər tələb edir. Öz uşaqlarının tərbiyəsinə səhlənkar yanaşan və onlara lazımi diqqəti yetirməyən kəslər öz uşaqlarına qarşı cinayət törətmiş olurlar. Uşaqlarda həqiqi imanın qorunub saxlanmasında valideynlərin rolu haqqında növbəti hədisdə deyilir: "Hər bir körpə öz təbii vəziyyətində (fitrə) doğulur, onun valideynləri isə onu yəhudi, xaçpərəst və ya atəşpərəst edirlər"<ref name="Бух" /><ref name="Мус" />. Bu hədisdən belə çıxır ki, Vahid Allaha inam (fitra) hər bir uşağın anadangəlmə xüsusiyyətidir, amma sonra valideynlər bu inama öz düzəlişlərini edirlər və uşaqlar imanına görə bir-birindən fərqlənməyə başlayır — bəziləri müsəlman qalır, ikincilər yəhudi olur, üçüncülər — xaçpərəst, dördüncülər — atəşpərəst və s. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} valideynləri bu ilahi verginin – Vahid Allaha inamın qoruyub saxlanmasına çağırır ki, bu da Onun bütün peyğəmbərlərinin, Kitablarının, imanın və İslamın qalan sütunlarının tanınmasına gətirib çıxaracaq. Əgər uşaqların Tövhid ruhunda tərbiyələndirilməsi, onlara xeyirxahlıq və möminlik keyfiyyətlərinin aşılanması valideynlərin bütün övladlarına aid vəzifəsidirsə, qızlara qayğı göstərmək onların ən əhəmiyyətli vəzifəsi hesab edilir. Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "O kəs ki, üç qızı tərbiyə edər, onlara mərhəmətli olar, onları təmin edər və ərə verər, ona Cənnət zəmanət verilir". Ondan soruşmuşlar: " Bəs əgər iki qızı olarsa?". O cavab vermişdir: " Hətta iki qızı olarsa belə" <ref name="Ахмад" >{{Ахмад|}}</ref>.<br />
<br />
Qızların sevilmədiyi islamaqədərki dövrdən fərqli olaraq, İslamda qızların tərbiyəsinə qayğıkeş münasibət qızların özünə münasibətin mühüm dərəcədə dəyişməsini göstərir. Bütün dövrlərin peyğəmbərləri və möminləri öz uşaqlarının möminliyinin qayğısına qalırdılar. Bu, öz uşaqlarıyla münasibətlərində onların əsas məqsədi idi. İbrahim (Avraam) peyğəmbər Rəbdən övlad diləyəndə, ona mömin uşaq verməyini Ondan xahiş etdi və Rəbb onun diləyinə cavab verdi. Quranda deyilir: [37:100-101].<br />
{{ЦК|«O dedi: 'Ey Rəbbim! Mənə əməlisalehlərdən olan (övlad) bəxş et!'. {{аят}} Biz də onu həlim xasiyyətli bir oğlan uşağı ilə müjdələdik.|37|100|101}}<br />
<br />
<br />
Uca Allah Quranda Allah qorxusu olan insanların əlamətlərini təsvir edərkən, onların diləyini yada saldı:. {{ЦК|Onlar deyərlər: 'Ey Rəbbimiz! Bizə gözümüzün aydınlığı olan zövcələr və övladlar bəxş et və bizi müttəqilərə imam et!'.|25|74}}. Əgər valideynlər öz uşağının tərbiyəsinə lazımi diqqəti ayırıb, onun ruhunun, ağlının və bədəninin inkişafı üçün zəruri şəraiti yaratsalar, o uşaq valideynlərinin gözlərini sevindirər. Uşağın mənəvi, əqli və fiziki inkişafı ahəngdar keçməli, uşağın potensialı reallaşdırılmalı və onun bütün təbii qabiliyyətləri təkmilləşdirilməlidir. İslam tərbiyəsi böyüyən nəslin qanuna tabe olan və xeyirxah vətəndaşlar, müxtəlif çətinlikləri və həyatın sınaqlarını dəf etməyi bacaran hərtərəfli inkişaf etmiş və mömin şəxsiyyətlər olaraq cəmiyyətdə tam dolğun həyata hazır olmağını nəzərdə tutur.<br />
<br />
== Цели воспитания детей в исламе ==<br />
Если говорить об основных целях исламского воспитания то их можно сформулировать в следующем порядке:<br />
# Ознакомление ребёнка со своей [[религия|религией]]. Постепенно, с учётом [[возраст]]а, следует увеличивать его знания о Господе, укреплять его веру в [[Аллах]]а и в религиозные воззрения. Тем самым будет установлена связь молодого мусульманина со своей религией и привита [[любовь]] к Всевышнему Аллаху и к исламским ценностям.<br />
# Обучение ребёнка истории своей религии и своей общины (''умма''). Узнав о том, что Пророк Мухаммад {{сас}} был послан только в качестве милости для [[миры|миров]], и то, что ислам принёс человечеству огромное [[благо]], у юного мусульманина появится желание приносить пользу своей религии, [[родина|родине]] и всему человечеству.<br />
# Объяснение роли человека в жизни общества и окружающего мира. Ребёнок постепенно должен узнавать о своей миссии на [[Земля|Земле]], должен узнать о своих правах и обязанностях в качестве мусульманина, члена общества и гражданина своей страны.<br />
# Молодой мусульманин должен научиться соблюдать [[баланс]] между духовными и материальными ценностями. [[Упование на Аллаха]] и целеустремленность должны гармонично сочетаться в нём. Стремление к успеху в [[мирские дела|мирских делах]] должно основываться на честности и порядочности. Любознательность и тяга к новым открытиям должны опираться на ответственность и законопослушность.<br />
# [[нравственность|Высоконравственность]] должна характеризовать его личность с юного возраста, милосердие и доброжелательность должны стать визитной карточкой молодого мусульманина, а его нрав и моральные качества должны украшать его религиозность и взаимоотношения с людьми.<br />
# Полноценное исламское воспитание должно под собой подразумевать все сферы полезного воспитания. Родители должны вносить весомый вклад не только в эффективное религиозное и нравственное воспитание ребёнка, но не меньше внимания они должны уделять его интеллектуальному, физическому, психологическому, социальному, эстетическому и половому воспитанию.<br />
<br />
Те родители, которые достигнут поставленной цели в исламском воспитании своего потомства, удостоятся великой [[награда|награды]] перед Всевышним Аллахом и [[благодарность|благодарности]] от общества. Успех в выполнении этой важнейшей миссии станет источником множества благ, в первую очередь, для [[отец|отца]] и [[мать|матери]]. Когда родители достигнут [[старость|старости]], праведные дети будут окружать их вниманием со всех сторон. Дети будут молиться при жизни своих родителей и после их [[смерть|смерти]], со словами, которым научил Священный Коран: {{ЦК|Господи! Помилуй их, ведь они растили меня ребенком.|17|24}}. Благие дела праведных детей приносят пользу родителям даже после их смерти. Пророк Мухаммад {{сас}} сказал: «''Когда человек умирает, все его дела прекращаются, кроме трёх: [[благотворительность|благотворительности]], которая продолжает приносить людям пользу, знания, которому следуют после его смерти, и праведного потомка, который молится за него''»<ref name="Мус" />.<br />
<br />
== Права детей в исламе ==<br />
Некоторые исследователи резюмируют обязанности родителей по отношению к своим чадам в следующих пунктах:<br />
# Право на жизнь. Родители не имеют права [[убийство|отнимать жизнь]] у своих детей, в том числе посредством [[аборт]]а.<br />
# Право на семью. Это очень важный аспект эмоционального здоровья и интеллектуального развития ребёнка. Родители не могут отречься от своего ребёнка либо лишить его своего [[имя|имени]].<br />
# Право на имя с хорошим значением. Значение имени подсознательно влияет на характер человека, поэтому оно не должно быть плохим.<br />
# Право на [[обеспечение]]. Родители обязаны давать детям все жизненно необходимые вещи, в том числе кров над головой, еду и одежду.<br />
# Право на академическое и религиозное [[образование]]{{Ссылка|url=http://www.ansar.ru/rightway/vospitanie-detej-v-islame-ili-tri-perioda-vzrosleniya|title=Воспитание детей в Исламе или три периода взросления|site=Ansar.ru |info= Мусульманка / Пер. с англ. А. Бастылевой (Bayynat.Org)|дата=20.09.2016|автор=Фатема Макки|name="три периода"}}.<br />
<br />
== Рекомендации мусульманских педагогов относительно времени и метода воспитания детей ==<br />
Преподаватель по исламу Гульфия Кирасирова высказала мнение о том, что ребёнка нужно воспитывать уже тогда, когда он находится в [[утроба|утробе]] матери, так как малыш воспринимает всё, что с ней происходит. Она обратила внимание на то, что при воспитании детей также важную роль играет правильное [[намерение]]. Заниматься своими чадами нужно непременно искренне и только ради Аллаха.<br />
<br />
=== Метод воспитания детей в исламе ===<br />
Педагог Гульсем Бибарсова рекомендует воспитателям следующее:<br />
# Нужно уважать ребёнка. Смотреть на него как на самостоятельную личность. Это не наша вещь. Ребёнок — это то, что [[доверенное|доверено]] нам, то, за что мы отвечаем.<br />
# Нужно относиться к нему вежливо и мягко, без [[грубость|грубости]] и жёсткости.<br />
# Нужно возлагать на ребёнка семейные обязанности, причём с раннего возраста. Так ребёнок постепенно приучается к [[труд]]у и начинает уважать труд других людей.<br />
# Важно обсуждать с ребёнком домашние дела, чтобы он чувствовал себя полноценным членом семьи, и пр.{{Ссылка|url=http://www.ansar.ru/sobcor/srednyaya-elyuzan-kak-vospityvat-rebenka|title=Когда начинать воспитание ребенка? Ответ искали мусульманки Пензенской области|site=Ansar.ru|info=Ансар|дата=20.09.2016}}<br />
<br />
Стоит отметить, что согласно исламу, детей следует обучать совершению молитвы (салят, намаз) с семи лет, а если сын или дочь не желают выполнять намаз после достижения ими десяти лет, то разрешается применять по отношению к ним некоторую силу. Мусульманские исследователи подчеркивают, что обучение детей намазу в семилетнем возрасте — одна из обязанностей отца по [[шариат]]у. Пророк Мухаммад {{сас}} сказал: «''Требуйте от своих детей намаза, когда им семь лет, и бейте их за неё (то есть за её невыполнение), когда им десять лет''»<ref name="Ахмад" /><ref>{{Абу Дауд|}}</ref>. Для приучения к намазу в исламе выделен самый долгий период по сравнению с приобретением других навыков поклонения Аллаху: с семи до десяти лет ребёнок обучается, приучается и поощряется к намазу, а затем, с десяти лет до наступления возраста шариатской ответственности, то есть до совершеннолетия, в случае ослушания применяется [[наказание]]{{Ссылка|url= http://islam.uz/islam/namaz/uchimsya-sovershat-namaz/502-ilm.html |title=Как приучить наших детей к намазу?|site=Islam.uz|info=Исламский информационный канал Узбекистана|дата=20.09.2016}}. Однако не следует забывать о том, что применение некоторый силы при воспитании является крайней мерой, к которой прибегают только в исключительных случаях и оно должно быть ограничено пределами необходимости. Тем более, что сам Пророк {{сас}} никогда не применял физическую силу по отношению к своим детям или воспитанникам.<br />
<br />
=== Периоды воспитания детей и их особенности ===<br />
Исследователь Фатима Макки делит воспитание детей на три периода:<br />
;Первый период<br />
В течение первых семи лет жизни происходит физическое развитие ребёнка, поэтому ему должны позволить заниматься разнообразными видами физической активности и спортом. В хадисе от Пророка {{сас}} перечисляются такие виды спорта, как плавание, верховая езда и стрельба из лука. Родителям не следует ограничивать физическую активность своих детей. Даже если они боятся, что дети могут пострадать, они должны быть лишь сторонними наблюдателями, не стесняя их движений. Помимо этого, родителям следует обратить внимание на физические и умственные способности ребёнка. Его маленькие ручки, маленькие ножки, ещё развивающийся ум — на все это нужно сделать скидку. Например, ребёнок не может приготовить себе [[еда|еду]] либо позаботиться о себе во время [[болезни]]. В этом случае родителям нужно проявить [[терпение]] и [[сострадание]] и не просто прийти ему на помощь, но сделать это с большой любовью и [[забота|заботой]].<br />
<br />
Не следует запрещать детям [[плач|плакать]], ведь для них это один из способов проявления своих [[эмоции|эмоций]]. Как отмечено физиологами, ребёнок таким образом справляется со стрессом, а его лёгкие развиваются. Как бы плач ни раздражал родителей, для детей это здоровое физиологическое явление. Родители должны прививать любовь к порядку и нравственность посредством раннего обучения. Нужно установить систему наказаний и поощрений, которая даст понять ребёнку, что плохой поступок будет наказан, а хороший — поощрён. Важно, чтобы совершенные ребёнком ошибки не воспринимались в штыки, но были приняты с [[мудрость]]ю и терпением. В конце концов, ребёнок ещё не понимает в полной мере, что хорошо, а что плохо.<br />
<br />
;Второй период<br />
Данный период ознаменован тем, что нужно уделить большое внимание дисциплине и образованию ребёнка. Он уже получил физическое и умственное развитие, а потому способен проявлять себя и знает, что каждый его поступок влечёт за собой определённые последствия. Чрезвычайно важно, чтобы на данном этапе отношения с ребёнком были построены на основе понимания, чтобы родители наладили с ним [[диалог]]. Также важно сохранить авторитет. Ребёнок должен усвоить, что есть свод определённых правил и ограничений, которого ему необходимо придерживаться, что есть границы, которые ему не следует преступать. Если ребёнок совершает [[ошибка|ошибку]], родителям следует спокойно поговорить с ним. Реакция родителей на ошибки и плохие поступки ребёнка не должна его пугать или травмировать. В течение данного периода родители могут давать детям поручения, чтобы привить им чувство ответственности. Однако следует быть внимательными и следить за тем, чтобы поручения были под силу ребёнку и не превышали его способностей.<br />
<br />
Самым важным является воспитание детей в религиозном ключе. Большинство мусульман полагают, что религиозное воспитание сводится к обучению [[Коран]]у и мусульманскому праву (''фикх''), и забывают, что цель религиозного обучения заключается в привитии привычки исполнять религиозные обязательства, среди которых молитва и [[пост]]. Ребёнок должен проникнуться верой, чтобы образовалась его эмоциональная связь с исламом. В первую очередь ребёнок получает представление о жизненных принципах и ценностях от своих родителей. Если в его характере появятся нежелательные привычки и моральные ориентиры, он не станет примерным мусульманином. Передаются слова четвёртого Праведного халифа [[‘Али ибн Абу Талиб]]а {{ра}}: «Лепите [[глина|глину]], пока она податлива, и сажайте [[семена]], пока они могут дать всходы». А аль-Газали написал: «Ты знай, что ребёнок дан родителям на [[хранение]]. Его чистое сердце является драгоценной [[жемчужина|жемчужиной]], и какой бы узор мы не высекли в нём, оно принимает его»{{Ссылка|url=http://islamdag.ru/vse-ob-islame/26361|title=Воспитание детей в семье|site=IslamDag.ru|info=Ислам в Дагестане|дата=20.09.2016|автор=Магомедова, Ш.}}.<br />
<br />
;Третий этап<br />
Когда ребёнку исполняется 14 лет, родители должны понять, что теперь он не такой послушный и уступчивый, каким был последние семь лет. Молодые парни и девушки обычно независимы, сверхчувствительны и иногда склонны к бунту. Система поощрения и наказания больше не может практиковаться. Помимо исполнения воспитательной роли, родителям следует стать [[друг]]ом своему ребёнку. Слова и действия родителей должны отходить от авторитарного стиля. На ребёнка следует посмотреть с другой стороны. Ключевым моментом для построения доверительных дружественных отношений является принятие новых идей. Мнение подростков должно встречать уважение со стороны родителей, а не насмешку и отрицание. Благодаря такому подходу подросток сможет быть уверен в своих силах при возникновении проблем либо принятии решений<ref name="три периода" />.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{публикация|книга|автор=Абдул-Мути, Абдулла М.|часть= |заглавие=Воспитание в Исламе. Наши дети. Практическое руководство|ссылка=|ответственный= |место=СПб. |издательство=Диля |год=2010|страницы=|страниц=384|ref=Абдул-Мути}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{ЭКорана||||стр=}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=|том=}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = MaxAK<br />
|сортировка =|ссылка = Vospitanie-rebenka<br />
|публикация = 2017-07-05|обновление =<br />
|ИЭК = |ЭК = EQSIM_00162<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 = |ЭИ2 = <br />
|Исламика = |ИЭС1991 = |ИЭС2007 =<br />
|Цитатник = |Википедия= <br />
|уровень = 4 |важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
[[Категория:Дети]]<br />
<br />
[[ar:تربية]]<br />
<!-- [[az:]]--><br />
[[en:Fosterage ]]<br />
<!-- [[tr:]]--></div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=U%C5%9Fa%C4%9F%C4%B1n_t%C9%99rbiy%C9%99si&diff=424Uşağın tərbiyəsi2018-03-02T06:56:41Z<p>Ilham.zabirov: /* Ответственность родителей за воспитание детей */</p>
<hr />
<div>Tərbiyə ({{lang+ar|ٌتَرْبِيَة||tərbiyat}}) — əqli qabiliyyətləri, fiziki və psixi sağlamlığı, mənəvi, əxlaqi və estetik dəyərləri harmonik şəkildə inkişaf edən uşağın şəxsiyyətinin formalaşmasına yönəlik tədbirlər kompleksidir. Ərəb sözü “tərbiyat” “rubuvv” sözündən törəmədir, "fiziki böyümə", "inkişaf" deməkdir və rabba ({{ar|رَبَّى}}) - "tərbiyə etmək", "böyütmək" feilindən əmələ gəlir. {{Ссылка|url= http://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/تربية/ |title=تَربية|site=Almaany.com|info=almaany.com|дата=20.09.2016|язык=ar}} <br />
Fiziki tərbiyə mənasında rubuvv kökündən yaranan törəmələrə Quranda iki yerdə rast gəlinir: <br />
1) Uca Allahın uşaqlara vacib buyurduğu valideynlərə görə duada: {{ЦК|Onların hər ikisinə rəhm edərək təvazökarlıq qanadının altına al və: 'Ey Rəbbim! Onlar məni körpəliyimdən tərbiyə edib böyütdükləri kimi, Sən də onlara rəhm et!'– de.|17|24}}; <br />
2) Fironun (Fir'avn) Musa peyğəmbərə {{ас}} müraciətindəki sözlərdə: {{ЦК|(Firon) dedi: 'Biz səni körpə ikən (götürüb saxlayıb) boya-başa çatdırmadıqmı? Sən ömrünün bəzi illərini bizimlə yaşamadınmı?|26|18}}.{{Превью}}<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
== İslamda uşaqların tərbiyəsinin əhəmiyyəti ==<br />
<br />
Böyüyən nəslin tərbiyəsi valideynlər və cəmiyyət qarşısında duran ən mürəkkəb məsələlərdən biridir. Bu vacib işdə əldə olunacaq müvəffəqiyyətdən millətin və dövlətin gələcəyi asılıdır. Buna görə də İslam uşaqların tərbiyəsinə çox böyük diqqət ayırır. İslamda valideynlər qarşısında böyüyən nəslin tərbiyəsində nail olunmalı müəyyən məqsədlər qoyulur, bu yolda mərhələli və ardıcıl addımlar göstərilir, tərbiyəçilərin bilik almalı olduqları mənbələr qeyd olunur, həmçinin uşaqların tərbiyəsi prinsipləri və metodları sadalanır.<br />
<br />
İslam tərbiyəsinin bu aspektləri haqqında bilmək və belə tərbiyənin normalarına riayət etmək bir çox hallarda bu kimi çox əhəmiyyətli prosesdə müvəffəqiyyət əldə edilməsinə zəmanət verir. Qeyd etmək lazımdır ki, insanın düzgün tərbiyəsi yalnız valideynlərindən deyil, həm də bütün cəmiyyətdən asılıdır: uşağın qohumlarından, yaşadığı yerdə qonşularından, uşaq bağçasında tərbiyəçilərindən, məktəbdə müəllimlərindən tutmuş istənilən halda uşağın ünsiyyət saxlaya və ya nümunə götürə biləcəyi cəmiyyətin hər bir üzvünə qədər. İslamda əsas məqsəd və məsələlər vurğulanır ki, onları islam böyüyən nəslin tərbiyəsində valideynlər qarşısında qoyur, hərçənd ki, cavan insanların tərbiyəsinə valideynlərin töhfəsinin qorunub saxlanması və təkmilləşməsinə görə cəmiyyət də az məsuliyyət daşımır.<br />
<br />
== Uşaqların tərbiyəsinə görə valideynlərin məsuliyyəti ==<br />
<br />
Самую главную роль в вопросе воспитания детей [[Всевышний]] [[Аллах]] возложил на родителей. В Коране сказано: {{ЦК|О те, которые уверовали! Оберегайте себя и свои [[семья|семьи]] от [[Огонь|Огня]], растопкой которого будут [[люди]] и [[камни]]. Над ним есть [[ангелы]] суровые и [[сила|сильные]]. Они не отступают от [[повеление Аллаха|повелений Аллаха]] и выполняют всё, что им велено.|66|6}}. В толковании этого аята [[Ибн Касир]] приводит слова ад-Даххака, который сказал: «Каждый [[мусульманин]] [[обязаность|обязан]] обучать членов своей семьи и тех, кто находится у него в подчинении, тому, что Аллах вменил в обязанность и тому, что Он [[запрет]]ил». Родители, не беспокоящиеся за религиозное обучение детей и их нравственность считаются [[грешник]]ами. Невнимательность к обучению подрастающего поколения религиозным обязанностям и морально-этическим нормам является невыполнением родителями своих прямых обязанностей, возложенных на них Всевышним Аллахом. Пророк Мухаммад {{сас}}, указывая на ответственность родителей за своих детей, сказал: «''Каждый из вас является [[пастырь|пастырем]] и каждый из вас несёт ответственность за свою паству: [[правитель]] является пастырем и несёт ответственность за свою паству, и [[мужчина]] является пастырем для своей семьи и несёт ответственность за свою паству, и [[женщина]] является пастырем в [[дом]]е своего [[муж]]а и несёт ответственность за свою паству … Каждый из вас является пастырем и каждый из вас несёт ответственность за свою паству''»<!-- БухМус-->. В другом изречении Пророка {{сас}} сказано: «''Если человек, которому Аллах дал право стать [[опекун]]ом, умрёт будучи [[искренность|неискренним]] к своему подопечному, то тому Аллах запретит [[Рай]]''»<ref name="Бух" >{{аль-Бухари|}}</ref><ref name="Мус" >{{Муслим|}}</ref>. Существует много хадисов, в которых Пророк {{сас}} призывает будущих мужей выбирать себе лучших жён, так как многое в воспитании ребёнка зависит от матери{{sfn|Абдул-Мути|2010|с=19}}.<br />
<br />
<br />
Uşaqların tərbiyəsi məsələsində başlıca rolu Uca Allah valideynlərin üzərinə qoymuşdur. Quranda deyilir: {{ЦК|Ey iman gətirənlər! Özünüzü və ailənizi yanacağı insanlar və daşlar olan oddan qoruyun! Onun başı üstündə Allahın onlara verdiyi əmrlərə (heç vaxt) asi olmayan, özlərinə buyurulanları yerinə yetirən amansız və güclü mələklər vardır.|66|6}}<br />
<br />
Bu ayətin izahında İbn Kəsir əd-Dəhhakın sözlərini gətirir: "Hər bir müsəlman öz ailə üzvlərini və tabeliyində olanları öyrətməyə borcludur ki, nələri Allah vəzifə olaraq buyurmuş, nələrə isə qadağa qoymuşdur". Uşaqlarının dini təlimi və əxlaqı üçün narahat olmayan valideynlər günahkar hesab edilirlər. Dini vəzifələrin və mənəvi-etik normaların böyüyən nəslə öyrədilməsi məsələsinə göstərilən etinasızlıq Uca Allahın valideynlər üzərinə qoyduğu birbaşa vəzifələrin onlar tərəfindən yerinə yetirilməməsidir. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} valideynlərin öz uşaqlarına görə məsuliyyət daşımasını qeyd edərək, demişdi: "Sizin hər biriniz bir himayədarsınız və hər biriniz də öz əlinin altındakılara cavabdehsiniz. Əmir də bir himayədardır. Kişi öz ailə üzvlərinin idarəçisidir. Qadın isə ərinin evi və övladları üzərində bir nəzarətçidir. Bir sözlə, sizin hər biriniz bir himayədarsınız və hər biriniz də öz əlinin altındakılara cavabdehsiniz" <!-- БухМус-->. <br />
Peyğəmbərin {{сас}} digər kəlamında deyilir: " Əgər Allah tərəfindən qəyyumluq hüququ verilən bir insan qəyyumu olduğu adama qarşı qeyri-səmimi olaraq ölsə, o zaman Allah ona Cənnəti qadağan edəcək"<ref name="Бух" >{{аль-Бухари|}}</ref><ref name="Мус" >{{Муслим|}}</ref>. Bir çox hədis mövcuddur ki, onlarda Peyğəmbər {{сас}} gələcək ərləri özlərinə ən yaxşı zövcələr seçməyə çağırır, çünki uşağın tərbiyəsində çox şey anadan asılıdır{{sfn|Абдул-Мути|2010|с=19}}.<br />
<br />
İndiki dövrdə qəbahətli nəfslərin, əxlaqsızlığa və cinsi pozğunluğa çağırışların bolluğu müşahidə olunur ki, bu da uşağın tərbiyəsi məsələsini xeyli çətinləşdirir və valideynlərdən öz övladının əxlaqi saflığının qorunub saxlanmasına və qüsurlardan hərtərəfli müdafiə edilməsinə yönəlik böyük səylər tələb edir. Öz uşaqlarının tərbiyəsinə səhlənkar yanaşan və onlara lazımi diqqəti yetirməyən kəslər öz uşaqlarına qarşı cinayət törətmiş olurlar. Uşaqlarda həqiqi imanın qorunub saxlanmasında valideynlərin rolu haqqında növbəti hədisdə deyilir: "Hər bir körpə öz təbii vəziyyətində (fitrə) doğulur, onun valideynləri isə onu yəhudi, xaçpərəst və ya atəşpərəst edirlər"<ref name="Бух" /><ref name="Мус" />. Bu hədisdən belə çıxır ki, Vahid Allaha inam (fitra) hər bir uşağın anadangəlmə xüsusiyyətidir, amma sonra valideynlər bu inama öz düzəlişlərini edirlər və uşaqlar imanına görə bir-birindən fərqlənməyə başlayır — bəziləri müsəlman qalır, ikincilər yəhudi olur, üçüncülər — xaçpərəst, dördüncülər — atəşpərəst və s. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} valideynləri bu ilahi verginin – Vahid Allaha inamın qoruyub saxlanmasına çağırır ki, bu da Onun bütün peyğəmbərlərinin, Kitablarının, imanın və İslamın qalan sütunlarının tanınmasına gətirib çıxaracaq. Əgər uşaqların Tövhid ruhunda tərbiyələndirilməsi, onlara xeyirxahlıq və möminlik keyfiyyətlərinin aşılanması valideynlərin bütün övladlarına aid vəzifəsidirsə, qızlara qayğı göstərmək onların ən əhəmiyyətli vəzifəsi hesab edilir. Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "O kəs ki, üç qızı tərbiyə edər, onlara mərhəmətli olar, onları təmin edər və ərə verər, ona Cənnət zəmanət verilir". Ondan soruşmuşlar: " Bəs əgər iki qızı olarsa?". O cavab vermişdir: " Hətta iki qızı olarsa belə" <ref name="Ахмад" >{{Ахмад|}}</ref>.<br />
<br />
Трепетное отношение к воспитанию девочек в исламе демонстрирует кардинальное изменение отношения к ним, в отличие от [[доисламский период|доисламского периода]], когда девочек, мягко говоря, недолюбливали. Пророки и праведники всех времён заботились о праведности своих детей. Это было их главной целью в отношениях со своими детьми. Когда пророк [[Ибрахим]] (Авраам) {{ас}} просил потомства у Господа, попросил Его дать ему праведного ребёнка, и Господь ответил на его мольбу. В Коране сказано: {{ЦК|«Господи, одари меня праведным потомством». {{аят}} Тогда Мы обрадовали его вестью о кротком [[мальчик]]е.|37|100|101}}.<br />
<br />
Всевышний Аллах описывая в Коране признаки [[богобоязненность|богобоязненных]] людей, упомянул их мольбу, в которой говорится: {{ЦК|Господь наш! Даруй нам отраду глаз в наших [[супруга]]х и [[потомки|потомках]] и сделай нас образцом для богобоязненных.|25|74}}. Если родители будут уделять должное внимание воспитанию своего ребёнка, создавая необходимые условия для развития его [[души]], [[разум]]а и [[тело|тела]], то эти родители получат отраду [[глаз]] в своем ребёнке. Духовное, умственное и физическое развитие ребёнка должно проходить гармонично, реализуя потенциал ребёнка и совершенствуя все его [[природа|природные]] способности. Исламское воспитание подразумевает подготовку подрастающего поколения к полноценной [[жизнь|жизни]] в обществе, будучи отзывчивыми, всесторонне развитыми и праведными личностями, способными преодолевать разные трудности и жизненные [[испытания]].<br />
<br />
== Цели воспитания детей в исламе ==<br />
Если говорить об основных целях исламского воспитания то их можно сформулировать в следующем порядке:<br />
# Ознакомление ребёнка со своей [[религия|религией]]. Постепенно, с учётом [[возраст]]а, следует увеличивать его знания о Господе, укреплять его веру в [[Аллах]]а и в религиозные воззрения. Тем самым будет установлена связь молодого мусульманина со своей религией и привита [[любовь]] к Всевышнему Аллаху и к исламским ценностям.<br />
# Обучение ребёнка истории своей религии и своей общины (''умма''). Узнав о том, что Пророк Мухаммад {{сас}} был послан только в качестве милости для [[миры|миров]], и то, что ислам принёс человечеству огромное [[благо]], у юного мусульманина появится желание приносить пользу своей религии, [[родина|родине]] и всему человечеству.<br />
# Объяснение роли человека в жизни общества и окружающего мира. Ребёнок постепенно должен узнавать о своей миссии на [[Земля|Земле]], должен узнать о своих правах и обязанностях в качестве мусульманина, члена общества и гражданина своей страны.<br />
# Молодой мусульманин должен научиться соблюдать [[баланс]] между духовными и материальными ценностями. [[Упование на Аллаха]] и целеустремленность должны гармонично сочетаться в нём. Стремление к успеху в [[мирские дела|мирских делах]] должно основываться на честности и порядочности. Любознательность и тяга к новым открытиям должны опираться на ответственность и законопослушность.<br />
# [[нравственность|Высоконравственность]] должна характеризовать его личность с юного возраста, милосердие и доброжелательность должны стать визитной карточкой молодого мусульманина, а его нрав и моральные качества должны украшать его религиозность и взаимоотношения с людьми.<br />
# Полноценное исламское воспитание должно под собой подразумевать все сферы полезного воспитания. Родители должны вносить весомый вклад не только в эффективное религиозное и нравственное воспитание ребёнка, но не меньше внимания они должны уделять его интеллектуальному, физическому, психологическому, социальному, эстетическому и половому воспитанию.<br />
<br />
Те родители, которые достигнут поставленной цели в исламском воспитании своего потомства, удостоятся великой [[награда|награды]] перед Всевышним Аллахом и [[благодарность|благодарности]] от общества. Успех в выполнении этой важнейшей миссии станет источником множества благ, в первую очередь, для [[отец|отца]] и [[мать|матери]]. Когда родители достигнут [[старость|старости]], праведные дети будут окружать их вниманием со всех сторон. Дети будут молиться при жизни своих родителей и после их [[смерть|смерти]], со словами, которым научил Священный Коран: {{ЦК|Господи! Помилуй их, ведь они растили меня ребенком.|17|24}}. Благие дела праведных детей приносят пользу родителям даже после их смерти. Пророк Мухаммад {{сас}} сказал: «''Когда человек умирает, все его дела прекращаются, кроме трёх: [[благотворительность|благотворительности]], которая продолжает приносить людям пользу, знания, которому следуют после его смерти, и праведного потомка, который молится за него''»<ref name="Мус" />.<br />
<br />
== Права детей в исламе ==<br />
Некоторые исследователи резюмируют обязанности родителей по отношению к своим чадам в следующих пунктах:<br />
# Право на жизнь. Родители не имеют права [[убийство|отнимать жизнь]] у своих детей, в том числе посредством [[аборт]]а.<br />
# Право на семью. Это очень важный аспект эмоционального здоровья и интеллектуального развития ребёнка. Родители не могут отречься от своего ребёнка либо лишить его своего [[имя|имени]].<br />
# Право на имя с хорошим значением. Значение имени подсознательно влияет на характер человека, поэтому оно не должно быть плохим.<br />
# Право на [[обеспечение]]. Родители обязаны давать детям все жизненно необходимые вещи, в том числе кров над головой, еду и одежду.<br />
# Право на академическое и религиозное [[образование]]{{Ссылка|url=http://www.ansar.ru/rightway/vospitanie-detej-v-islame-ili-tri-perioda-vzrosleniya|title=Воспитание детей в Исламе или три периода взросления|site=Ansar.ru |info= Мусульманка / Пер. с англ. А. Бастылевой (Bayynat.Org)|дата=20.09.2016|автор=Фатема Макки|name="три периода"}}.<br />
<br />
== Рекомендации мусульманских педагогов относительно времени и метода воспитания детей ==<br />
Преподаватель по исламу Гульфия Кирасирова высказала мнение о том, что ребёнка нужно воспитывать уже тогда, когда он находится в [[утроба|утробе]] матери, так как малыш воспринимает всё, что с ней происходит. Она обратила внимание на то, что при воспитании детей также важную роль играет правильное [[намерение]]. Заниматься своими чадами нужно непременно искренне и только ради Аллаха.<br />
<br />
=== Метод воспитания детей в исламе ===<br />
Педагог Гульсем Бибарсова рекомендует воспитателям следующее:<br />
# Нужно уважать ребёнка. Смотреть на него как на самостоятельную личность. Это не наша вещь. Ребёнок — это то, что [[доверенное|доверено]] нам, то, за что мы отвечаем.<br />
# Нужно относиться к нему вежливо и мягко, без [[грубость|грубости]] и жёсткости.<br />
# Нужно возлагать на ребёнка семейные обязанности, причём с раннего возраста. Так ребёнок постепенно приучается к [[труд]]у и начинает уважать труд других людей.<br />
# Важно обсуждать с ребёнком домашние дела, чтобы он чувствовал себя полноценным членом семьи, и пр.{{Ссылка|url=http://www.ansar.ru/sobcor/srednyaya-elyuzan-kak-vospityvat-rebenka|title=Когда начинать воспитание ребенка? Ответ искали мусульманки Пензенской области|site=Ansar.ru|info=Ансар|дата=20.09.2016}}<br />
<br />
Стоит отметить, что согласно исламу, детей следует обучать совершению молитвы (салят, намаз) с семи лет, а если сын или дочь не желают выполнять намаз после достижения ими десяти лет, то разрешается применять по отношению к ним некоторую силу. Мусульманские исследователи подчеркивают, что обучение детей намазу в семилетнем возрасте — одна из обязанностей отца по [[шариат]]у. Пророк Мухаммад {{сас}} сказал: «''Требуйте от своих детей намаза, когда им семь лет, и бейте их за неё (то есть за её невыполнение), когда им десять лет''»<ref name="Ахмад" /><ref>{{Абу Дауд|}}</ref>. Для приучения к намазу в исламе выделен самый долгий период по сравнению с приобретением других навыков поклонения Аллаху: с семи до десяти лет ребёнок обучается, приучается и поощряется к намазу, а затем, с десяти лет до наступления возраста шариатской ответственности, то есть до совершеннолетия, в случае ослушания применяется [[наказание]]{{Ссылка|url= http://islam.uz/islam/namaz/uchimsya-sovershat-namaz/502-ilm.html |title=Как приучить наших детей к намазу?|site=Islam.uz|info=Исламский информационный канал Узбекистана|дата=20.09.2016}}. Однако не следует забывать о том, что применение некоторый силы при воспитании является крайней мерой, к которой прибегают только в исключительных случаях и оно должно быть ограничено пределами необходимости. Тем более, что сам Пророк {{сас}} никогда не применял физическую силу по отношению к своим детям или воспитанникам.<br />
<br />
=== Периоды воспитания детей и их особенности ===<br />
Исследователь Фатима Макки делит воспитание детей на три периода:<br />
;Первый период<br />
В течение первых семи лет жизни происходит физическое развитие ребёнка, поэтому ему должны позволить заниматься разнообразными видами физической активности и спортом. В хадисе от Пророка {{сас}} перечисляются такие виды спорта, как плавание, верховая езда и стрельба из лука. Родителям не следует ограничивать физическую активность своих детей. Даже если они боятся, что дети могут пострадать, они должны быть лишь сторонними наблюдателями, не стесняя их движений. Помимо этого, родителям следует обратить внимание на физические и умственные способности ребёнка. Его маленькие ручки, маленькие ножки, ещё развивающийся ум — на все это нужно сделать скидку. Например, ребёнок не может приготовить себе [[еда|еду]] либо позаботиться о себе во время [[болезни]]. В этом случае родителям нужно проявить [[терпение]] и [[сострадание]] и не просто прийти ему на помощь, но сделать это с большой любовью и [[забота|заботой]].<br />
<br />
Не следует запрещать детям [[плач|плакать]], ведь для них это один из способов проявления своих [[эмоции|эмоций]]. Как отмечено физиологами, ребёнок таким образом справляется со стрессом, а его лёгкие развиваются. Как бы плач ни раздражал родителей, для детей это здоровое физиологическое явление. Родители должны прививать любовь к порядку и нравственность посредством раннего обучения. Нужно установить систему наказаний и поощрений, которая даст понять ребёнку, что плохой поступок будет наказан, а хороший — поощрён. Важно, чтобы совершенные ребёнком ошибки не воспринимались в штыки, но были приняты с [[мудрость]]ю и терпением. В конце концов, ребёнок ещё не понимает в полной мере, что хорошо, а что плохо.<br />
<br />
;Второй период<br />
Данный период ознаменован тем, что нужно уделить большое внимание дисциплине и образованию ребёнка. Он уже получил физическое и умственное развитие, а потому способен проявлять себя и знает, что каждый его поступок влечёт за собой определённые последствия. Чрезвычайно важно, чтобы на данном этапе отношения с ребёнком были построены на основе понимания, чтобы родители наладили с ним [[диалог]]. Также важно сохранить авторитет. Ребёнок должен усвоить, что есть свод определённых правил и ограничений, которого ему необходимо придерживаться, что есть границы, которые ему не следует преступать. Если ребёнок совершает [[ошибка|ошибку]], родителям следует спокойно поговорить с ним. Реакция родителей на ошибки и плохие поступки ребёнка не должна его пугать или травмировать. В течение данного периода родители могут давать детям поручения, чтобы привить им чувство ответственности. Однако следует быть внимательными и следить за тем, чтобы поручения были под силу ребёнку и не превышали его способностей.<br />
<br />
Самым важным является воспитание детей в религиозном ключе. Большинство мусульман полагают, что религиозное воспитание сводится к обучению [[Коран]]у и мусульманскому праву (''фикх''), и забывают, что цель религиозного обучения заключается в привитии привычки исполнять религиозные обязательства, среди которых молитва и [[пост]]. Ребёнок должен проникнуться верой, чтобы образовалась его эмоциональная связь с исламом. В первую очередь ребёнок получает представление о жизненных принципах и ценностях от своих родителей. Если в его характере появятся нежелательные привычки и моральные ориентиры, он не станет примерным мусульманином. Передаются слова четвёртого Праведного халифа [[‘Али ибн Абу Талиб]]а {{ра}}: «Лепите [[глина|глину]], пока она податлива, и сажайте [[семена]], пока они могут дать всходы». А аль-Газали написал: «Ты знай, что ребёнок дан родителям на [[хранение]]. Его чистое сердце является драгоценной [[жемчужина|жемчужиной]], и какой бы узор мы не высекли в нём, оно принимает его»{{Ссылка|url=http://islamdag.ru/vse-ob-islame/26361|title=Воспитание детей в семье|site=IslamDag.ru|info=Ислам в Дагестане|дата=20.09.2016|автор=Магомедова, Ш.}}.<br />
<br />
;Третий этап<br />
Когда ребёнку исполняется 14 лет, родители должны понять, что теперь он не такой послушный и уступчивый, каким был последние семь лет. Молодые парни и девушки обычно независимы, сверхчувствительны и иногда склонны к бунту. Система поощрения и наказания больше не может практиковаться. Помимо исполнения воспитательной роли, родителям следует стать [[друг]]ом своему ребёнку. Слова и действия родителей должны отходить от авторитарного стиля. На ребёнка следует посмотреть с другой стороны. Ключевым моментом для построения доверительных дружественных отношений является принятие новых идей. Мнение подростков должно встречать уважение со стороны родителей, а не насмешку и отрицание. Благодаря такому подходу подросток сможет быть уверен в своих силах при возникновении проблем либо принятии решений<ref name="три периода" />.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{публикация|книга|автор=Абдул-Мути, Абдулла М.|часть= |заглавие=Воспитание в Исламе. Наши дети. Практическое руководство|ссылка=|ответственный= |место=СПб. |издательство=Диля |год=2010|страницы=|страниц=384|ref=Абдул-Мути}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{ЭКорана||||стр=}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=|том=}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = MaxAK<br />
|сортировка =|ссылка = Vospitanie-rebenka<br />
|публикация = 2017-07-05|обновление =<br />
|ИЭК = |ЭК = EQSIM_00162<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 = |ЭИ2 = <br />
|Исламика = |ИЭС1991 = |ИЭС2007 =<br />
|Цитатник = |Википедия= <br />
|уровень = 4 |важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
[[Категория:Дети]]<br />
<br />
[[ar:تربية]]<br />
<!-- [[az:]]--><br />
[[en:Fosterage ]]<br />
<!-- [[tr:]]--></div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=U%C5%9Fa%C4%9F%C4%B1n_t%C9%99rbiy%C9%99si&diff=423Uşağın tərbiyəsi2018-03-02T06:45:01Z<p>Ilham.zabirov: /* Значение воспитания детей в исламе */</p>
<hr />
<div>Tərbiyə ({{lang+ar|ٌتَرْبِيَة||tərbiyat}}) — əqli qabiliyyətləri, fiziki və psixi sağlamlığı, mənəvi, əxlaqi və estetik dəyərləri harmonik şəkildə inkişaf edən uşağın şəxsiyyətinin formalaşmasına yönəlik tədbirlər kompleksidir. Ərəb sözü “tərbiyat” “rubuvv” sözündən törəmədir, "fiziki böyümə", "inkişaf" deməkdir və rabba ({{ar|رَبَّى}}) - "tərbiyə etmək", "böyütmək" feilindən əmələ gəlir. {{Ссылка|url= http://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/تربية/ |title=تَربية|site=Almaany.com|info=almaany.com|дата=20.09.2016|язык=ar}} <br />
Fiziki tərbiyə mənasında rubuvv kökündən yaranan törəmələrə Quranda iki yerdə rast gəlinir: <br />
1) Uca Allahın uşaqlara vacib buyurduğu valideynlərə görə duada: {{ЦК|Onların hər ikisinə rəhm edərək təvazökarlıq qanadının altına al və: 'Ey Rəbbim! Onlar məni körpəliyimdən tərbiyə edib böyütdükləri kimi, Sən də onlara rəhm et!'– de.|17|24}}; <br />
2) Fironun (Fir'avn) Musa peyğəmbərə {{ас}} müraciətindəki sözlərdə: {{ЦК|(Firon) dedi: 'Biz səni körpə ikən (götürüb saxlayıb) boya-başa çatdırmadıqmı? Sən ömrünün bəzi illərini bizimlə yaşamadınmı?|26|18}}.{{Превью}}<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
== İslamda uşaqların tərbiyəsinin əhəmiyyəti ==<br />
<br />
Böyüyən nəslin tərbiyəsi valideynlər və cəmiyyət qarşısında duran ən mürəkkəb məsələlərdən biridir. Bu vacib işdə əldə olunacaq müvəffəqiyyətdən millətin və dövlətin gələcəyi asılıdır. Buna görə də İslam uşaqların tərbiyəsinə çox böyük diqqət ayırır. İslamda valideynlər qarşısında böyüyən nəslin tərbiyəsində nail olunmalı müəyyən məqsədlər qoyulur, bu yolda mərhələli və ardıcıl addımlar göstərilir, tərbiyəçilərin bilik almalı olduqları mənbələr qeyd olunur, həmçinin uşaqların tərbiyəsi prinsipləri və metodları sadalanır.<br />
<br />
İslam tərbiyəsinin bu aspektləri haqqında bilmək və belə tərbiyənin normalarına riayət etmək bir çox hallarda bu kimi çox əhəmiyyətli prosesdə müvəffəqiyyət əldə edilməsinə zəmanət verir. Qeyd etmək lazımdır ki, insanın düzgün tərbiyəsi yalnız valideynlərindən deyil, həm də bütün cəmiyyətdən asılıdır: uşağın qohumlarından, yaşadığı yerdə qonşularından, uşaq bağçasında tərbiyəçilərindən, məktəbdə müəllimlərindən tutmuş istənilən halda uşağın ünsiyyət saxlaya və ya nümunə götürə biləcəyi cəmiyyətin hər bir üzvünə qədər. İslamda əsas məqsəd və məsələlər vurğulanır ki, onları islam böyüyən nəslin tərbiyəsində valideynlər qarşısında qoyur, hərçənd ki, cavan insanların tərbiyəsinə valideynlərin töhfəsinin qorunub saxlanması və təkmilləşməsinə görə cəmiyyət də az məsuliyyət daşımır.<br />
<br />
== Ответственность родителей за воспитание детей ==<br />
Самую главную роль в вопросе воспитания детей [[Всевышний]] [[Аллах]] возложил на родителей. В Коране сказано: {{ЦК|О те, которые уверовали! Оберегайте себя и свои [[семья|семьи]] от [[Огонь|Огня]], растопкой которого будут [[люди]] и [[камни]]. Над ним есть [[ангелы]] суровые и [[сила|сильные]]. Они не отступают от [[повеление Аллаха|повелений Аллаха]] и выполняют всё, что им велено.|66|6}}. В толковании этого аята [[Ибн Касир]] приводит слова ад-Даххака, который сказал: «Каждый [[мусульманин]] [[обязаность|обязан]] обучать членов своей семьи и тех, кто находится у него в подчинении, тому, что Аллах вменил в обязанность и тому, что Он [[запрет]]ил». Родители, не беспокоящиеся за религиозное обучение детей и их нравственность считаются [[грешник]]ами. Невнимательность к обучению подрастающего поколения религиозным обязанностям и морально-этическим нормам является невыполнением родителями своих прямых обязанностей, возложенных на них Всевышним Аллахом. Пророк Мухаммад {{сас}}, указывая на ответственность родителей за своих детей, сказал: «''Каждый из вас является [[пастырь|пастырем]] и каждый из вас несёт ответственность за свою паству: [[правитель]] является пастырем и несёт ответственность за свою паству, и [[мужчина]] является пастырем для своей семьи и несёт ответственность за свою паству, и [[женщина]] является пастырем в [[дом]]е своего [[муж]]а и несёт ответственность за свою паству … Каждый из вас является пастырем и каждый из вас несёт ответственность за свою паству''»<!-- БухМус-->. В другом изречении Пророка {{сас}} сказано: «''Если человек, которому Аллах дал право стать [[опекун]]ом, умрёт будучи [[искренность|неискренним]] к своему подопечному, то тому Аллах запретит [[Рай]]''»<ref name="Бух" >{{аль-Бухари|}}</ref><ref name="Мус" >{{Муслим|}}</ref>. Существует много хадисов, в которых Пророк {{сас}} призывает будущих мужей выбирать себе лучших жён, так как многое в воспитании ребёнка зависит от матери{{sfn|Абдул-Мути|2010|с=19}}.<br />
<br />
В наше время в обществе наблюдается изобилие греховных [[соблазн]]ов и призывов к безнравственности и [[Интимные отношения|половой]] распущенности, что делает задачу воспитания ребёнка очень сложной и требует от родителей колоссальных усилий в сохранении его нравственной чистоты и всесторонней защиты своего чада от пороков. А тот, кто небрежно относится к воспитанию своих детей и оставляет их без должного внимания, тот совершает преступление против своих детей. О роли родителей в сохранении истинной веры в детях, говорится в следующем [[хадис]]е: «''Каждый младенец рождается в своем естественном состоянии (''фитра''), а его родители делают из него [[иудей|иудея]], [[христианин]]а или [[огнепоклонник]]а''»<ref name="Бух" /><ref name="Мус" />. Из этого хадиса вытекает, что врождённое свойство веры в Единого Бога (''фитра'') есть в каждом ребёнке, но потом родители вносят в эту веру свои коррективы, и вера у детей начинает отличаться друг от друга — одни остаются мусульманами, вторые становятся иудеями, третьи — христианами, четвёртые — огнепоклонниками и т. д. Пророк Мухаммад {{сас}} призывает родителей к сохранению этого божественного дара — веры в [[Единобожие]], которая впоследствии приведёт к признанию всех Его пророков, [[Писания|Писаний]] и остальных [[столпы веры|столпов веры]] и [[столпы ислама|ислама]]. Если воспитание детей в духе Единобожия, с привитием им качеств [[доброта|доброты]] и [[праведность|праведности]] является обязанностью родителей по отношению ко всем своим детям, то забота о [[девочка]]х считается наиболее важной родительской обязанностью. Пророк {{сас}} сказал: «''Тот, кто воспитает трёх девочек, будет милосердным к ним, будет обеспечивать их и выдаст [[брак|замуж]], тому гарантирован Рай''». Когда его спросили: «А если будет две дочери?». Он ответил: «Даже если будет две дочери»<ref name="Ахмад" >{{Ахмад|}}</ref>.<br />
<br />
Трепетное отношение к воспитанию девочек в исламе демонстрирует кардинальное изменение отношения к ним, в отличие от [[доисламский период|доисламского периода]], когда девочек, мягко говоря, недолюбливали. Пророки и праведники всех времён заботились о праведности своих детей. Это было их главной целью в отношениях со своими детьми. Когда пророк [[Ибрахим]] (Авраам) {{ас}} просил потомства у Господа, попросил Его дать ему праведного ребёнка, и Господь ответил на его мольбу. В Коране сказано: {{ЦК|«Господи, одари меня праведным потомством». {{аят}} Тогда Мы обрадовали его вестью о кротком [[мальчик]]е.|37|100|101}}.<br />
<br />
Всевышний Аллах описывая в Коране признаки [[богобоязненность|богобоязненных]] людей, упомянул их мольбу, в которой говорится: {{ЦК|Господь наш! Даруй нам отраду глаз в наших [[супруга]]х и [[потомки|потомках]] и сделай нас образцом для богобоязненных.|25|74}}. Если родители будут уделять должное внимание воспитанию своего ребёнка, создавая необходимые условия для развития его [[души]], [[разум]]а и [[тело|тела]], то эти родители получат отраду [[глаз]] в своем ребёнке. Духовное, умственное и физическое развитие ребёнка должно проходить гармонично, реализуя потенциал ребёнка и совершенствуя все его [[природа|природные]] способности. Исламское воспитание подразумевает подготовку подрастающего поколения к полноценной [[жизнь|жизни]] в обществе, будучи отзывчивыми, всесторонне развитыми и праведными личностями, способными преодолевать разные трудности и жизненные [[испытания]].<br />
<br />
== Цели воспитания детей в исламе ==<br />
Если говорить об основных целях исламского воспитания то их можно сформулировать в следующем порядке:<br />
# Ознакомление ребёнка со своей [[религия|религией]]. Постепенно, с учётом [[возраст]]а, следует увеличивать его знания о Господе, укреплять его веру в [[Аллах]]а и в религиозные воззрения. Тем самым будет установлена связь молодого мусульманина со своей религией и привита [[любовь]] к Всевышнему Аллаху и к исламским ценностям.<br />
# Обучение ребёнка истории своей религии и своей общины (''умма''). Узнав о том, что Пророк Мухаммад {{сас}} был послан только в качестве милости для [[миры|миров]], и то, что ислам принёс человечеству огромное [[благо]], у юного мусульманина появится желание приносить пользу своей религии, [[родина|родине]] и всему человечеству.<br />
# Объяснение роли человека в жизни общества и окружающего мира. Ребёнок постепенно должен узнавать о своей миссии на [[Земля|Земле]], должен узнать о своих правах и обязанностях в качестве мусульманина, члена общества и гражданина своей страны.<br />
# Молодой мусульманин должен научиться соблюдать [[баланс]] между духовными и материальными ценностями. [[Упование на Аллаха]] и целеустремленность должны гармонично сочетаться в нём. Стремление к успеху в [[мирские дела|мирских делах]] должно основываться на честности и порядочности. Любознательность и тяга к новым открытиям должны опираться на ответственность и законопослушность.<br />
# [[нравственность|Высоконравственность]] должна характеризовать его личность с юного возраста, милосердие и доброжелательность должны стать визитной карточкой молодого мусульманина, а его нрав и моральные качества должны украшать его религиозность и взаимоотношения с людьми.<br />
# Полноценное исламское воспитание должно под собой подразумевать все сферы полезного воспитания. Родители должны вносить весомый вклад не только в эффективное религиозное и нравственное воспитание ребёнка, но не меньше внимания они должны уделять его интеллектуальному, физическому, психологическому, социальному, эстетическому и половому воспитанию.<br />
<br />
Те родители, которые достигнут поставленной цели в исламском воспитании своего потомства, удостоятся великой [[награда|награды]] перед Всевышним Аллахом и [[благодарность|благодарности]] от общества. Успех в выполнении этой важнейшей миссии станет источником множества благ, в первую очередь, для [[отец|отца]] и [[мать|матери]]. Когда родители достигнут [[старость|старости]], праведные дети будут окружать их вниманием со всех сторон. Дети будут молиться при жизни своих родителей и после их [[смерть|смерти]], со словами, которым научил Священный Коран: {{ЦК|Господи! Помилуй их, ведь они растили меня ребенком.|17|24}}. Благие дела праведных детей приносят пользу родителям даже после их смерти. Пророк Мухаммад {{сас}} сказал: «''Когда человек умирает, все его дела прекращаются, кроме трёх: [[благотворительность|благотворительности]], которая продолжает приносить людям пользу, знания, которому следуют после его смерти, и праведного потомка, который молится за него''»<ref name="Мус" />.<br />
<br />
== Права детей в исламе ==<br />
Некоторые исследователи резюмируют обязанности родителей по отношению к своим чадам в следующих пунктах:<br />
# Право на жизнь. Родители не имеют права [[убийство|отнимать жизнь]] у своих детей, в том числе посредством [[аборт]]а.<br />
# Право на семью. Это очень важный аспект эмоционального здоровья и интеллектуального развития ребёнка. Родители не могут отречься от своего ребёнка либо лишить его своего [[имя|имени]].<br />
# Право на имя с хорошим значением. Значение имени подсознательно влияет на характер человека, поэтому оно не должно быть плохим.<br />
# Право на [[обеспечение]]. Родители обязаны давать детям все жизненно необходимые вещи, в том числе кров над головой, еду и одежду.<br />
# Право на академическое и религиозное [[образование]]{{Ссылка|url=http://www.ansar.ru/rightway/vospitanie-detej-v-islame-ili-tri-perioda-vzrosleniya|title=Воспитание детей в Исламе или три периода взросления|site=Ansar.ru |info= Мусульманка / Пер. с англ. А. Бастылевой (Bayynat.Org)|дата=20.09.2016|автор=Фатема Макки|name="три периода"}}.<br />
<br />
== Рекомендации мусульманских педагогов относительно времени и метода воспитания детей ==<br />
Преподаватель по исламу Гульфия Кирасирова высказала мнение о том, что ребёнка нужно воспитывать уже тогда, когда он находится в [[утроба|утробе]] матери, так как малыш воспринимает всё, что с ней происходит. Она обратила внимание на то, что при воспитании детей также важную роль играет правильное [[намерение]]. Заниматься своими чадами нужно непременно искренне и только ради Аллаха.<br />
<br />
=== Метод воспитания детей в исламе ===<br />
Педагог Гульсем Бибарсова рекомендует воспитателям следующее:<br />
# Нужно уважать ребёнка. Смотреть на него как на самостоятельную личность. Это не наша вещь. Ребёнок — это то, что [[доверенное|доверено]] нам, то, за что мы отвечаем.<br />
# Нужно относиться к нему вежливо и мягко, без [[грубость|грубости]] и жёсткости.<br />
# Нужно возлагать на ребёнка семейные обязанности, причём с раннего возраста. Так ребёнок постепенно приучается к [[труд]]у и начинает уважать труд других людей.<br />
# Важно обсуждать с ребёнком домашние дела, чтобы он чувствовал себя полноценным членом семьи, и пр.{{Ссылка|url=http://www.ansar.ru/sobcor/srednyaya-elyuzan-kak-vospityvat-rebenka|title=Когда начинать воспитание ребенка? Ответ искали мусульманки Пензенской области|site=Ansar.ru|info=Ансар|дата=20.09.2016}}<br />
<br />
Стоит отметить, что согласно исламу, детей следует обучать совершению молитвы (салят, намаз) с семи лет, а если сын или дочь не желают выполнять намаз после достижения ими десяти лет, то разрешается применять по отношению к ним некоторую силу. Мусульманские исследователи подчеркивают, что обучение детей намазу в семилетнем возрасте — одна из обязанностей отца по [[шариат]]у. Пророк Мухаммад {{сас}} сказал: «''Требуйте от своих детей намаза, когда им семь лет, и бейте их за неё (то есть за её невыполнение), когда им десять лет''»<ref name="Ахмад" /><ref>{{Абу Дауд|}}</ref>. Для приучения к намазу в исламе выделен самый долгий период по сравнению с приобретением других навыков поклонения Аллаху: с семи до десяти лет ребёнок обучается, приучается и поощряется к намазу, а затем, с десяти лет до наступления возраста шариатской ответственности, то есть до совершеннолетия, в случае ослушания применяется [[наказание]]{{Ссылка|url= http://islam.uz/islam/namaz/uchimsya-sovershat-namaz/502-ilm.html |title=Как приучить наших детей к намазу?|site=Islam.uz|info=Исламский информационный канал Узбекистана|дата=20.09.2016}}. Однако не следует забывать о том, что применение некоторый силы при воспитании является крайней мерой, к которой прибегают только в исключительных случаях и оно должно быть ограничено пределами необходимости. Тем более, что сам Пророк {{сас}} никогда не применял физическую силу по отношению к своим детям или воспитанникам.<br />
<br />
=== Периоды воспитания детей и их особенности ===<br />
Исследователь Фатима Макки делит воспитание детей на три периода:<br />
;Первый период<br />
В течение первых семи лет жизни происходит физическое развитие ребёнка, поэтому ему должны позволить заниматься разнообразными видами физической активности и спортом. В хадисе от Пророка {{сас}} перечисляются такие виды спорта, как плавание, верховая езда и стрельба из лука. Родителям не следует ограничивать физическую активность своих детей. Даже если они боятся, что дети могут пострадать, они должны быть лишь сторонними наблюдателями, не стесняя их движений. Помимо этого, родителям следует обратить внимание на физические и умственные способности ребёнка. Его маленькие ручки, маленькие ножки, ещё развивающийся ум — на все это нужно сделать скидку. Например, ребёнок не может приготовить себе [[еда|еду]] либо позаботиться о себе во время [[болезни]]. В этом случае родителям нужно проявить [[терпение]] и [[сострадание]] и не просто прийти ему на помощь, но сделать это с большой любовью и [[забота|заботой]].<br />
<br />
Не следует запрещать детям [[плач|плакать]], ведь для них это один из способов проявления своих [[эмоции|эмоций]]. Как отмечено физиологами, ребёнок таким образом справляется со стрессом, а его лёгкие развиваются. Как бы плач ни раздражал родителей, для детей это здоровое физиологическое явление. Родители должны прививать любовь к порядку и нравственность посредством раннего обучения. Нужно установить систему наказаний и поощрений, которая даст понять ребёнку, что плохой поступок будет наказан, а хороший — поощрён. Важно, чтобы совершенные ребёнком ошибки не воспринимались в штыки, но были приняты с [[мудрость]]ю и терпением. В конце концов, ребёнок ещё не понимает в полной мере, что хорошо, а что плохо.<br />
<br />
;Второй период<br />
Данный период ознаменован тем, что нужно уделить большое внимание дисциплине и образованию ребёнка. Он уже получил физическое и умственное развитие, а потому способен проявлять себя и знает, что каждый его поступок влечёт за собой определённые последствия. Чрезвычайно важно, чтобы на данном этапе отношения с ребёнком были построены на основе понимания, чтобы родители наладили с ним [[диалог]]. Также важно сохранить авторитет. Ребёнок должен усвоить, что есть свод определённых правил и ограничений, которого ему необходимо придерживаться, что есть границы, которые ему не следует преступать. Если ребёнок совершает [[ошибка|ошибку]], родителям следует спокойно поговорить с ним. Реакция родителей на ошибки и плохие поступки ребёнка не должна его пугать или травмировать. В течение данного периода родители могут давать детям поручения, чтобы привить им чувство ответственности. Однако следует быть внимательными и следить за тем, чтобы поручения были под силу ребёнку и не превышали его способностей.<br />
<br />
Самым важным является воспитание детей в религиозном ключе. Большинство мусульман полагают, что религиозное воспитание сводится к обучению [[Коран]]у и мусульманскому праву (''фикх''), и забывают, что цель религиозного обучения заключается в привитии привычки исполнять религиозные обязательства, среди которых молитва и [[пост]]. Ребёнок должен проникнуться верой, чтобы образовалась его эмоциональная связь с исламом. В первую очередь ребёнок получает представление о жизненных принципах и ценностях от своих родителей. Если в его характере появятся нежелательные привычки и моральные ориентиры, он не станет примерным мусульманином. Передаются слова четвёртого Праведного халифа [[‘Али ибн Абу Талиб]]а {{ра}}: «Лепите [[глина|глину]], пока она податлива, и сажайте [[семена]], пока они могут дать всходы». А аль-Газали написал: «Ты знай, что ребёнок дан родителям на [[хранение]]. Его чистое сердце является драгоценной [[жемчужина|жемчужиной]], и какой бы узор мы не высекли в нём, оно принимает его»{{Ссылка|url=http://islamdag.ru/vse-ob-islame/26361|title=Воспитание детей в семье|site=IslamDag.ru|info=Ислам в Дагестане|дата=20.09.2016|автор=Магомедова, Ш.}}.<br />
<br />
;Третий этап<br />
Когда ребёнку исполняется 14 лет, родители должны понять, что теперь он не такой послушный и уступчивый, каким был последние семь лет. Молодые парни и девушки обычно независимы, сверхчувствительны и иногда склонны к бунту. Система поощрения и наказания больше не может практиковаться. Помимо исполнения воспитательной роли, родителям следует стать [[друг]]ом своему ребёнку. Слова и действия родителей должны отходить от авторитарного стиля. На ребёнка следует посмотреть с другой стороны. Ключевым моментом для построения доверительных дружественных отношений является принятие новых идей. Мнение подростков должно встречать уважение со стороны родителей, а не насмешку и отрицание. Благодаря такому подходу подросток сможет быть уверен в своих силах при возникновении проблем либо принятии решений<ref name="три периода" />.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{публикация|книга|автор=Абдул-Мути, Абдулла М.|часть= |заглавие=Воспитание в Исламе. Наши дети. Практическое руководство|ссылка=|ответственный= |место=СПб. |издательство=Диля |год=2010|страницы=|страниц=384|ref=Абдул-Мути}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{ЭКорана||||стр=}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=|том=}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = MaxAK<br />
|сортировка =|ссылка = Vospitanie-rebenka<br />
|публикация = 2017-07-05|обновление =<br />
|ИЭК = |ЭК = EQSIM_00162<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 = |ЭИ2 = <br />
|Исламика = |ИЭС1991 = |ИЭС2007 =<br />
|Цитатник = |Википедия= <br />
|уровень = 4 |важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
[[Категория:Дети]]<br />
<br />
[[ar:تربية]]<br />
<!-- [[az:]]--><br />
[[en:Fosterage ]]<br />
<!-- [[tr:]]--></div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=U%C5%9Fa%C4%9F%C4%B1n_t%C9%99rbiy%C9%99si&diff=422Uşağın tərbiyəsi2018-03-02T06:43:30Z<p>Ilham.zabirov: Новая страница: «Tərbiyə ({{lang+ar|ٌتَرْبِيَة||tərbiyat}}) — əqli qabiliyyətləri, fiziki və psixi sağlamlığı, mənəvi, əxlaqi və estetik dəyərl…»</p>
<hr />
<div>Tərbiyə ({{lang+ar|ٌتَرْبِيَة||tərbiyat}}) — əqli qabiliyyətləri, fiziki və psixi sağlamlığı, mənəvi, əxlaqi və estetik dəyərləri harmonik şəkildə inkişaf edən uşağın şəxsiyyətinin formalaşmasına yönəlik tədbirlər kompleksidir. Ərəb sözü “tərbiyat” “rubuvv” sözündən törəmədir, "fiziki böyümə", "inkişaf" deməkdir və rabba ({{ar|رَبَّى}}) - "tərbiyə etmək", "böyütmək" feilindən əmələ gəlir. {{Ссылка|url= http://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/تربية/ |title=تَربية|site=Almaany.com|info=almaany.com|дата=20.09.2016|язык=ar}} <br />
Fiziki tərbiyə mənasında rubuvv kökündən yaranan törəmələrə Quranda iki yerdə rast gəlinir: <br />
1) Uca Allahın uşaqlara vacib buyurduğu valideynlərə görə duada: {{ЦК|Onların hər ikisinə rəhm edərək təvazökarlıq qanadının altına al və: 'Ey Rəbbim! Onlar məni körpəliyimdən tərbiyə edib böyütdükləri kimi, Sən də onlara rəhm et!'– de.|17|24}}; <br />
2) Fironun (Fir'avn) Musa peyğəmbərə {{ас}} müraciətindəki sözlərdə: {{ЦК|(Firon) dedi: 'Biz səni körpə ikən (götürüb saxlayıb) boya-başa çatdırmadıqmı? Sən ömrünün bəzi illərini bizimlə yaşamadınmı?|26|18}}.{{Превью}}<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
== Значение воспитания детей в исламе ==<br />
Воспитание подрастающего поколения является одной из самых сложных задач, которые стоят перед родителями и [[общество]]м. От успеха в этом важном деле зависит будущее [[нация|нации]] и [[государство|государства]]. Поэтому [[ислам]] уделяет воспитанию детей очень большое внимание. В исламе перед родителями ставятся определённые цели, которые необходимо достигать при воспитании подрастающего поколения, приводятся поэтапные и последовательные шаги на этом пути, упоминаются источники, из которых воспитатели должны черпать [[знания]], а также перечисляются принципы и методы воспитания детей.<br />
<br />
Знание об этих аспектах исламского воспитания и соблюдение норм такого воспитания во многом гарантирует успех в этом важнейшем процессе. Стоит отметить, что правильное воспитание человека зависит не только от родителей, но и от всего общества, начиная с [[родственник]]ов ребёнка, его [[сосед]]ей по дому, воспитателей в детском саду, учителей в школе, и кончая каждым членом общества, с которым так или иначе ребёнок может общаться или брать с нёго пример. В исламе сделан акцент на основные цели и задачи, которые ставятся исламом перед родителями при воспитании подрастающего поколения, хотя и общество не в малой степени несёт ответственность за сохранение и усовершенствование вклада родителей в воспитание молодых людей.<br />
<br />
== Ответственность родителей за воспитание детей ==<br />
Самую главную роль в вопросе воспитания детей [[Всевышний]] [[Аллах]] возложил на родителей. В Коране сказано: {{ЦК|О те, которые уверовали! Оберегайте себя и свои [[семья|семьи]] от [[Огонь|Огня]], растопкой которого будут [[люди]] и [[камни]]. Над ним есть [[ангелы]] суровые и [[сила|сильные]]. Они не отступают от [[повеление Аллаха|повелений Аллаха]] и выполняют всё, что им велено.|66|6}}. В толковании этого аята [[Ибн Касир]] приводит слова ад-Даххака, который сказал: «Каждый [[мусульманин]] [[обязаность|обязан]] обучать членов своей семьи и тех, кто находится у него в подчинении, тому, что Аллах вменил в обязанность и тому, что Он [[запрет]]ил». Родители, не беспокоящиеся за религиозное обучение детей и их нравственность считаются [[грешник]]ами. Невнимательность к обучению подрастающего поколения религиозным обязанностям и морально-этическим нормам является невыполнением родителями своих прямых обязанностей, возложенных на них Всевышним Аллахом. Пророк Мухаммад {{сас}}, указывая на ответственность родителей за своих детей, сказал: «''Каждый из вас является [[пастырь|пастырем]] и каждый из вас несёт ответственность за свою паству: [[правитель]] является пастырем и несёт ответственность за свою паству, и [[мужчина]] является пастырем для своей семьи и несёт ответственность за свою паству, и [[женщина]] является пастырем в [[дом]]е своего [[муж]]а и несёт ответственность за свою паству … Каждый из вас является пастырем и каждый из вас несёт ответственность за свою паству''»<!-- БухМус-->. В другом изречении Пророка {{сас}} сказано: «''Если человек, которому Аллах дал право стать [[опекун]]ом, умрёт будучи [[искренность|неискренним]] к своему подопечному, то тому Аллах запретит [[Рай]]''»<ref name="Бух" >{{аль-Бухари|}}</ref><ref name="Мус" >{{Муслим|}}</ref>. Существует много хадисов, в которых Пророк {{сас}} призывает будущих мужей выбирать себе лучших жён, так как многое в воспитании ребёнка зависит от матери{{sfn|Абдул-Мути|2010|с=19}}.<br />
<br />
В наше время в обществе наблюдается изобилие греховных [[соблазн]]ов и призывов к безнравственности и [[Интимные отношения|половой]] распущенности, что делает задачу воспитания ребёнка очень сложной и требует от родителей колоссальных усилий в сохранении его нравственной чистоты и всесторонней защиты своего чада от пороков. А тот, кто небрежно относится к воспитанию своих детей и оставляет их без должного внимания, тот совершает преступление против своих детей. О роли родителей в сохранении истинной веры в детях, говорится в следующем [[хадис]]е: «''Каждый младенец рождается в своем естественном состоянии (''фитра''), а его родители делают из него [[иудей|иудея]], [[христианин]]а или [[огнепоклонник]]а''»<ref name="Бух" /><ref name="Мус" />. Из этого хадиса вытекает, что врождённое свойство веры в Единого Бога (''фитра'') есть в каждом ребёнке, но потом родители вносят в эту веру свои коррективы, и вера у детей начинает отличаться друг от друга — одни остаются мусульманами, вторые становятся иудеями, третьи — христианами, четвёртые — огнепоклонниками и т. д. Пророк Мухаммад {{сас}} призывает родителей к сохранению этого божественного дара — веры в [[Единобожие]], которая впоследствии приведёт к признанию всех Его пророков, [[Писания|Писаний]] и остальных [[столпы веры|столпов веры]] и [[столпы ислама|ислама]]. Если воспитание детей в духе Единобожия, с привитием им качеств [[доброта|доброты]] и [[праведность|праведности]] является обязанностью родителей по отношению ко всем своим детям, то забота о [[девочка]]х считается наиболее важной родительской обязанностью. Пророк {{сас}} сказал: «''Тот, кто воспитает трёх девочек, будет милосердным к ним, будет обеспечивать их и выдаст [[брак|замуж]], тому гарантирован Рай''». Когда его спросили: «А если будет две дочери?». Он ответил: «Даже если будет две дочери»<ref name="Ахмад" >{{Ахмад|}}</ref>.<br />
<br />
Трепетное отношение к воспитанию девочек в исламе демонстрирует кардинальное изменение отношения к ним, в отличие от [[доисламский период|доисламского периода]], когда девочек, мягко говоря, недолюбливали. Пророки и праведники всех времён заботились о праведности своих детей. Это было их главной целью в отношениях со своими детьми. Когда пророк [[Ибрахим]] (Авраам) {{ас}} просил потомства у Господа, попросил Его дать ему праведного ребёнка, и Господь ответил на его мольбу. В Коране сказано: {{ЦК|«Господи, одари меня праведным потомством». {{аят}} Тогда Мы обрадовали его вестью о кротком [[мальчик]]е.|37|100|101}}.<br />
<br />
Всевышний Аллах описывая в Коране признаки [[богобоязненность|богобоязненных]] людей, упомянул их мольбу, в которой говорится: {{ЦК|Господь наш! Даруй нам отраду глаз в наших [[супруга]]х и [[потомки|потомках]] и сделай нас образцом для богобоязненных.|25|74}}. Если родители будут уделять должное внимание воспитанию своего ребёнка, создавая необходимые условия для развития его [[души]], [[разум]]а и [[тело|тела]], то эти родители получат отраду [[глаз]] в своем ребёнке. Духовное, умственное и физическое развитие ребёнка должно проходить гармонично, реализуя потенциал ребёнка и совершенствуя все его [[природа|природные]] способности. Исламское воспитание подразумевает подготовку подрастающего поколения к полноценной [[жизнь|жизни]] в обществе, будучи отзывчивыми, всесторонне развитыми и праведными личностями, способными преодолевать разные трудности и жизненные [[испытания]].<br />
<br />
== Цели воспитания детей в исламе ==<br />
Если говорить об основных целях исламского воспитания то их можно сформулировать в следующем порядке:<br />
# Ознакомление ребёнка со своей [[религия|религией]]. Постепенно, с учётом [[возраст]]а, следует увеличивать его знания о Господе, укреплять его веру в [[Аллах]]а и в религиозные воззрения. Тем самым будет установлена связь молодого мусульманина со своей религией и привита [[любовь]] к Всевышнему Аллаху и к исламским ценностям.<br />
# Обучение ребёнка истории своей религии и своей общины (''умма''). Узнав о том, что Пророк Мухаммад {{сас}} был послан только в качестве милости для [[миры|миров]], и то, что ислам принёс человечеству огромное [[благо]], у юного мусульманина появится желание приносить пользу своей религии, [[родина|родине]] и всему человечеству.<br />
# Объяснение роли человека в жизни общества и окружающего мира. Ребёнок постепенно должен узнавать о своей миссии на [[Земля|Земле]], должен узнать о своих правах и обязанностях в качестве мусульманина, члена общества и гражданина своей страны.<br />
# Молодой мусульманин должен научиться соблюдать [[баланс]] между духовными и материальными ценностями. [[Упование на Аллаха]] и целеустремленность должны гармонично сочетаться в нём. Стремление к успеху в [[мирские дела|мирских делах]] должно основываться на честности и порядочности. Любознательность и тяга к новым открытиям должны опираться на ответственность и законопослушность.<br />
# [[нравственность|Высоконравственность]] должна характеризовать его личность с юного возраста, милосердие и доброжелательность должны стать визитной карточкой молодого мусульманина, а его нрав и моральные качества должны украшать его религиозность и взаимоотношения с людьми.<br />
# Полноценное исламское воспитание должно под собой подразумевать все сферы полезного воспитания. Родители должны вносить весомый вклад не только в эффективное религиозное и нравственное воспитание ребёнка, но не меньше внимания они должны уделять его интеллектуальному, физическому, психологическому, социальному, эстетическому и половому воспитанию.<br />
<br />
Те родители, которые достигнут поставленной цели в исламском воспитании своего потомства, удостоятся великой [[награда|награды]] перед Всевышним Аллахом и [[благодарность|благодарности]] от общества. Успех в выполнении этой важнейшей миссии станет источником множества благ, в первую очередь, для [[отец|отца]] и [[мать|матери]]. Когда родители достигнут [[старость|старости]], праведные дети будут окружать их вниманием со всех сторон. Дети будут молиться при жизни своих родителей и после их [[смерть|смерти]], со словами, которым научил Священный Коран: {{ЦК|Господи! Помилуй их, ведь они растили меня ребенком.|17|24}}. Благие дела праведных детей приносят пользу родителям даже после их смерти. Пророк Мухаммад {{сас}} сказал: «''Когда человек умирает, все его дела прекращаются, кроме трёх: [[благотворительность|благотворительности]], которая продолжает приносить людям пользу, знания, которому следуют после его смерти, и праведного потомка, который молится за него''»<ref name="Мус" />.<br />
<br />
== Права детей в исламе ==<br />
Некоторые исследователи резюмируют обязанности родителей по отношению к своим чадам в следующих пунктах:<br />
# Право на жизнь. Родители не имеют права [[убийство|отнимать жизнь]] у своих детей, в том числе посредством [[аборт]]а.<br />
# Право на семью. Это очень важный аспект эмоционального здоровья и интеллектуального развития ребёнка. Родители не могут отречься от своего ребёнка либо лишить его своего [[имя|имени]].<br />
# Право на имя с хорошим значением. Значение имени подсознательно влияет на характер человека, поэтому оно не должно быть плохим.<br />
# Право на [[обеспечение]]. Родители обязаны давать детям все жизненно необходимые вещи, в том числе кров над головой, еду и одежду.<br />
# Право на академическое и религиозное [[образование]]{{Ссылка|url=http://www.ansar.ru/rightway/vospitanie-detej-v-islame-ili-tri-perioda-vzrosleniya|title=Воспитание детей в Исламе или три периода взросления|site=Ansar.ru |info= Мусульманка / Пер. с англ. А. Бастылевой (Bayynat.Org)|дата=20.09.2016|автор=Фатема Макки|name="три периода"}}.<br />
<br />
== Рекомендации мусульманских педагогов относительно времени и метода воспитания детей ==<br />
Преподаватель по исламу Гульфия Кирасирова высказала мнение о том, что ребёнка нужно воспитывать уже тогда, когда он находится в [[утроба|утробе]] матери, так как малыш воспринимает всё, что с ней происходит. Она обратила внимание на то, что при воспитании детей также важную роль играет правильное [[намерение]]. Заниматься своими чадами нужно непременно искренне и только ради Аллаха.<br />
<br />
=== Метод воспитания детей в исламе ===<br />
Педагог Гульсем Бибарсова рекомендует воспитателям следующее:<br />
# Нужно уважать ребёнка. Смотреть на него как на самостоятельную личность. Это не наша вещь. Ребёнок — это то, что [[доверенное|доверено]] нам, то, за что мы отвечаем.<br />
# Нужно относиться к нему вежливо и мягко, без [[грубость|грубости]] и жёсткости.<br />
# Нужно возлагать на ребёнка семейные обязанности, причём с раннего возраста. Так ребёнок постепенно приучается к [[труд]]у и начинает уважать труд других людей.<br />
# Важно обсуждать с ребёнком домашние дела, чтобы он чувствовал себя полноценным членом семьи, и пр.{{Ссылка|url=http://www.ansar.ru/sobcor/srednyaya-elyuzan-kak-vospityvat-rebenka|title=Когда начинать воспитание ребенка? Ответ искали мусульманки Пензенской области|site=Ansar.ru|info=Ансар|дата=20.09.2016}}<br />
<br />
Стоит отметить, что согласно исламу, детей следует обучать совершению молитвы (салят, намаз) с семи лет, а если сын или дочь не желают выполнять намаз после достижения ими десяти лет, то разрешается применять по отношению к ним некоторую силу. Мусульманские исследователи подчеркивают, что обучение детей намазу в семилетнем возрасте — одна из обязанностей отца по [[шариат]]у. Пророк Мухаммад {{сас}} сказал: «''Требуйте от своих детей намаза, когда им семь лет, и бейте их за неё (то есть за её невыполнение), когда им десять лет''»<ref name="Ахмад" /><ref>{{Абу Дауд|}}</ref>. Для приучения к намазу в исламе выделен самый долгий период по сравнению с приобретением других навыков поклонения Аллаху: с семи до десяти лет ребёнок обучается, приучается и поощряется к намазу, а затем, с десяти лет до наступления возраста шариатской ответственности, то есть до совершеннолетия, в случае ослушания применяется [[наказание]]{{Ссылка|url= http://islam.uz/islam/namaz/uchimsya-sovershat-namaz/502-ilm.html |title=Как приучить наших детей к намазу?|site=Islam.uz|info=Исламский информационный канал Узбекистана|дата=20.09.2016}}. Однако не следует забывать о том, что применение некоторый силы при воспитании является крайней мерой, к которой прибегают только в исключительных случаях и оно должно быть ограничено пределами необходимости. Тем более, что сам Пророк {{сас}} никогда не применял физическую силу по отношению к своим детям или воспитанникам.<br />
<br />
=== Периоды воспитания детей и их особенности ===<br />
Исследователь Фатима Макки делит воспитание детей на три периода:<br />
;Первый период<br />
В течение первых семи лет жизни происходит физическое развитие ребёнка, поэтому ему должны позволить заниматься разнообразными видами физической активности и спортом. В хадисе от Пророка {{сас}} перечисляются такие виды спорта, как плавание, верховая езда и стрельба из лука. Родителям не следует ограничивать физическую активность своих детей. Даже если они боятся, что дети могут пострадать, они должны быть лишь сторонними наблюдателями, не стесняя их движений. Помимо этого, родителям следует обратить внимание на физические и умственные способности ребёнка. Его маленькие ручки, маленькие ножки, ещё развивающийся ум — на все это нужно сделать скидку. Например, ребёнок не может приготовить себе [[еда|еду]] либо позаботиться о себе во время [[болезни]]. В этом случае родителям нужно проявить [[терпение]] и [[сострадание]] и не просто прийти ему на помощь, но сделать это с большой любовью и [[забота|заботой]].<br />
<br />
Не следует запрещать детям [[плач|плакать]], ведь для них это один из способов проявления своих [[эмоции|эмоций]]. Как отмечено физиологами, ребёнок таким образом справляется со стрессом, а его лёгкие развиваются. Как бы плач ни раздражал родителей, для детей это здоровое физиологическое явление. Родители должны прививать любовь к порядку и нравственность посредством раннего обучения. Нужно установить систему наказаний и поощрений, которая даст понять ребёнку, что плохой поступок будет наказан, а хороший — поощрён. Важно, чтобы совершенные ребёнком ошибки не воспринимались в штыки, но были приняты с [[мудрость]]ю и терпением. В конце концов, ребёнок ещё не понимает в полной мере, что хорошо, а что плохо.<br />
<br />
;Второй период<br />
Данный период ознаменован тем, что нужно уделить большое внимание дисциплине и образованию ребёнка. Он уже получил физическое и умственное развитие, а потому способен проявлять себя и знает, что каждый его поступок влечёт за собой определённые последствия. Чрезвычайно важно, чтобы на данном этапе отношения с ребёнком были построены на основе понимания, чтобы родители наладили с ним [[диалог]]. Также важно сохранить авторитет. Ребёнок должен усвоить, что есть свод определённых правил и ограничений, которого ему необходимо придерживаться, что есть границы, которые ему не следует преступать. Если ребёнок совершает [[ошибка|ошибку]], родителям следует спокойно поговорить с ним. Реакция родителей на ошибки и плохие поступки ребёнка не должна его пугать или травмировать. В течение данного периода родители могут давать детям поручения, чтобы привить им чувство ответственности. Однако следует быть внимательными и следить за тем, чтобы поручения были под силу ребёнку и не превышали его способностей.<br />
<br />
Самым важным является воспитание детей в религиозном ключе. Большинство мусульман полагают, что религиозное воспитание сводится к обучению [[Коран]]у и мусульманскому праву (''фикх''), и забывают, что цель религиозного обучения заключается в привитии привычки исполнять религиозные обязательства, среди которых молитва и [[пост]]. Ребёнок должен проникнуться верой, чтобы образовалась его эмоциональная связь с исламом. В первую очередь ребёнок получает представление о жизненных принципах и ценностях от своих родителей. Если в его характере появятся нежелательные привычки и моральные ориентиры, он не станет примерным мусульманином. Передаются слова четвёртого Праведного халифа [[‘Али ибн Абу Талиб]]а {{ра}}: «Лепите [[глина|глину]], пока она податлива, и сажайте [[семена]], пока они могут дать всходы». А аль-Газали написал: «Ты знай, что ребёнок дан родителям на [[хранение]]. Его чистое сердце является драгоценной [[жемчужина|жемчужиной]], и какой бы узор мы не высекли в нём, оно принимает его»{{Ссылка|url=http://islamdag.ru/vse-ob-islame/26361|title=Воспитание детей в семье|site=IslamDag.ru|info=Ислам в Дагестане|дата=20.09.2016|автор=Магомедова, Ш.}}.<br />
<br />
;Третий этап<br />
Когда ребёнку исполняется 14 лет, родители должны понять, что теперь он не такой послушный и уступчивый, каким был последние семь лет. Молодые парни и девушки обычно независимы, сверхчувствительны и иногда склонны к бунту. Система поощрения и наказания больше не может практиковаться. Помимо исполнения воспитательной роли, родителям следует стать [[друг]]ом своему ребёнку. Слова и действия родителей должны отходить от авторитарного стиля. На ребёнка следует посмотреть с другой стороны. Ключевым моментом для построения доверительных дружественных отношений является принятие новых идей. Мнение подростков должно встречать уважение со стороны родителей, а не насмешку и отрицание. Благодаря такому подходу подросток сможет быть уверен в своих силах при возникновении проблем либо принятии решений<ref name="три периода" />.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{публикация|книга|автор=Абдул-Мути, Абдулла М.|часть= |заглавие=Воспитание в Исламе. Наши дети. Практическое руководство|ссылка=|ответственный= |место=СПб. |издательство=Диля |год=2010|страницы=|страниц=384|ref=Абдул-Мути}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{ЭКорана||||стр=}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=|том=}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = MaxAK<br />
|сортировка =|ссылка = Vospitanie-rebenka<br />
|публикация = 2017-07-05|обновление =<br />
|ИЭК = |ЭК = EQSIM_00162<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 = |ЭИ2 = <br />
|Исламика = |ИЭС1991 = |ИЭС2007 =<br />
|Цитатник = |Википедия= <br />
|уровень = 4 |важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
[[Категория:Дети]]<br />
<br />
[[ar:تربية]]<br />
<!-- [[az:]]--><br />
[[en:Fosterage ]]<br />
<!-- [[tr:]]--></div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Namaz&diff=411Namaz2018-02-27T06:20:30Z<p>Ilham.zabirov: </p>
<hr />
<div>{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 310px;"<br />
|colspan="2" |<center>'''Namaz'''</center><br />
|-<br />
|{{s|''ərəbcə''}}||<center>الصلاة</center><br />
|-<br />
|''kategoriya''||namaz, ibadət<br />
|-<br />
|''əlavə baxın''||[[dua]]<br />
|-<br />
|colspan="2" |''Quranda''{{nbsp|6}}{{hqa|2|3}}, {{hqa|2|43|name=43}}, {{hqa|2|45|name=45}}, {{hqa|2|83|name=83}}, {{hqa|2|110|name=110}}, {{hqa|2|153|name=153}}, {{hqa|2|177|name=177}}, {{hqa|2|238|name=238}}, {{hqa|2|277|name=277}}; {{hqa|4|43}}, {{hqa|4|77|name=77}}, {{hqa|4|101|name=101}}, {{hqa|4|102|name=102}}, {{hqa|4|103|name=103}}, {{hqa|4|142|name=142}}, {{hqa|4|162|name=162}}; {{hqa|5|6}} [http://corpus.quran.com/qurandictionary.jsp?q=Slw …]<br />
|}<br />
<br />
Namaz<br />
<br />
Namaz ({{lang-ar|اَلصَّلَاةُ||əs-salat}}; fars., türk., namaz) — müsəlmanın Müqəddəs Qurandan və Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn buyuruqlara uyğun tərzdə etdiyi ibadətdir. <br />
<br />
Namaz İslamın beş vacib sütunundan biridir. {{sfn|А. Али-заде|2007|name="Али-заде"}} <br />
Namaz qılmaqla müsəlmanlar Rəbbə itaətini və minnətdarlığını ifadə edirlər. Vaxtdan, şəraitdən, hadisələrdən və dua edənin ehtiyaclarından asılı olaraq qılınan namazın müxtəlif növləri mövcuddur. Namaz qılan müsəlmanlar Allahın buyuruqlarından çıxış edirlər ki, insan, ona buraxılmış vaxtı bütün varlığı ilə Rəbbə ibadət edərək namaz qılmaqa sərf etsin. <ref>Коран, {{hqa|2|110}}; {{hqa|4|77}}; {{hqa|6|72}}; {{hqa|14|31}}; {{hqa|22|78}}; {{hqa|24|56}}; {{hqa|30|31}}; {{hqa|73|20}}</ref><br />
<br />
İslam dininə əsasən, namaz insanı alçaq hərəkətlərdən və qəbahətdən qoruyur {{hqa2|29|45}}, o, möminlərin nurudur və qulun öz Rəbbi ilə ünsiyyət yaratması üçün vasitə kimi xidmət edir {{hqa2|2|153}}. Quranda Rəbb namaz qılan insanları uğur qazanmışlar adlandırmışdır {{hqa2|87|15}}. Quranın bir çox ayətlərində möminlərin keyfiyyətləri arasında Rəbb onların namaz qılmaqlarını qeyd edir ki, onlar bu işi düz-dürüst, məcburi və arzuolunan ayin buyuruqlarına uyğun tərzdə yerinə yetirirlər <ref>Коран, {{hqa|2|3}}; {{hqa|2|177}}; {{hqa|5|55}}; {{hqa|8|2|3}}; {{hqa|9|71}}; {{hqa|13|22}}; {{hqa|22|34|35}}; {{hqa|22|41}}; {{hqa|23|2}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|24|36|37}}; {{hqa|27|3}}; {{hqa|31|4}}; {{hqa|35|18}}; {{hqa|42|38}}; {{hqa|70|22|23}}; {{hqa|70|34}}; {{hqa|87|15}}.</ref>. <br />
Yer üzündə yaşayarkən və öləndən sonra dua edənləri gözləyən maddi və mənəvi mükafatlandırma barədə şad xəbər onların namaz qılması üçün bir növ motivasiya kimi xidmət edir <ref>Коран, {{hqa|2|277}}; {{hqa|4|162}}; {{hqa|9|122}}</ref><br />
<br />
== Namaz tarixi rakursda ==<br />
<br />
Qurana əsasən, namaz haqqında ilk qeyd namaz qılacaq xələflərini tövhid tərəfdarları etməyi, özünü və törəmələrini bu ibadət ayinini yerinə yetirənlər sırasına daxil etməyi Allahdan diləyən İbrahim (Avraam) peyğəmbərlə {{ас}} bağlıdır <ref>Коран, {{hqa|14|37}}; {{hqa|14|40}}</ref>. Bu dua ilə İbrahim {{ас}}, Rəbbin əmri ilə öz arvadı Həcəri (Aqar) südəmər uşağı İsmayılla (İzmaıl) {{ас}} birlikdə Şamdan Məkkəyə gətirib səhranın ortasında qoyduğu zaman müraciət etmişdi. (bax [[İbrahim]]) {{sfn|‘А. ас-Са‘ди|2008|name="Ас-Са‘ди"}}<br />
<br />
Quranda bildirilir ki, Rəbb İbrahimə {{ас}}, İshaqa (İsaak){{ас}} və Yaquba (Yakov) {{ас}} namaz qılmaqı təlqin etdi. Bu peyğəmbərlərin qıldığı namazın məzmunu və forması haqqında məlumat yoxdur. İbrahim Peyğəmbərə {{ас}} Kəəbəni şirkdən və itaətsizlikdən, həmçinin çirkdən və natəmizlikdən təmizləmək əmr olunmuşdu, çünki Kəəbə onun ətrafında dövrə vurub (təvaf) namaz qılanlar üçün nəzərdə tutulmuşdur {{hqa2|22|26}}. Həmçinin Məkkədə “Hörmətli məscid”in ərazisində yerləşən "Makam İbrahim" yerinin arxasında müsəlmanlar tərəfindən edilən əlavə dua da İbrahim Peyğəmbərlə bağlıdır: {{ЦК|İbrahimin dayandığı yeri namazgah edin!|2|125}}. İbrahim Peyğəmbərin xələfi İsmayıl peyğəmbər {{ас}} öz ailə üzvləri tərəfindən Allahın buyuruqlarına əməl edilməsinə nəzarət edir və onlara namaz qılmaqı əmr edirdi. {{hqa2|19|5}}<br />
<br />
Şuayb Peyğəmbər (İofor) {{ас}} müşriklərlə mübarizə apardığı üçün Quranda bütpərəstliklə mübarizə kontekstində xatırlanır. Quran yozucuları bildirirlər ki, məhz namaz Peyğəmbəri öz həmqəbilələrinə bütpərəstliyi və əmlaklarını öz bildikləri kimi istifadə etməyi qadağan etməyə sövq edirdi<ref name="Ас-Са‘ди"/>.<br />
<br />
<br />
Allahın namaz qılmaq əmrinə Tuva vadisində Rəbb ilə Musa peyğəmbərin {{ас}} ilk görüşünün məzmununda da rast gəlinir {{hqa2|20|14}}. Qurana əsasən, Rəbb İsrail oğullarından vəd aldı ki, onun mahiyyəti ömür boyu namaz qılmaq əmrindən ibarət idi<ref>Коран, {{hqa|2|83}}; {{hqa|5|12}}.</ref>. Allah İsrail oğullarına və Kitab əhlinə istənilən vəziyyətdə köməyə görə namaza müraciət etməyi və yalnız Tək olan Allaha ibadət etməyi əmr etdi <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|98|5}}.</ref><br />
<br />
İsraillilərin vəziyyəti həddən artıq ağırlaşanda, Fir'avn və misir əyanları isə onları dindən döndərməyə cəhdlər edəndə, Rəbb Musa {{ас}} və Harun (Aaron) {{ас}} peyğəmbərlərə təlqin etdi ki, İsrail oğulları Misirdə yad gözlərdən gizlənə və namaz qıla biləcəkləri məskən tapmalıdırlar {{hqa2|10|87}}<ref name="Ас-Са‘ди"/>. Bəzi mənbələrin verdiyi məlumata görə, İsrail oğulları ibadət evlərində açıq şəkildə dua edə bilmədiklərindən Musyaya {{ас}} şikayət etməyə başlayanda, onlara Qiblə istiqamətində ev tikbmək əmr edilmiş və bu evlərdə onları özləri üçün ibadət yeri edib) namazı qılmaqa icazə verilmişdi <ref>{{Ибн Касир|10|80|99}}</ref>. <br />
<br />
Vəsiyyətlərdən biri olan namaz haqqında qeydə İsa peyğəmbərin körpəlik dövründə çox gözəl nitqində rast gəlinir. {{ЦК|Harada oluramsa olum, məni mübarək etdi və nə qədər ki sağam, mənə namaz qılıb zəkat verməyi əmr etdi.|19|31}}<br />
<br />
<br />
Quran həmçinin mömin Loğmanın öz oğuluna verdiyi öyüdüylə bağlı süjeti əks etdirir ki, burada o, onu namaz qılmaqa çağırır {{hqa2|31|17}}.<br />
<br />
Həmçinin Quranda Rəbbin Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} öz ailəsini namaz qılmaqa çağırmağı əmr etməsini əks etdirən vəhy mövcuddur {{hqa2|20|132}}. Namaz qılmaq əmri ailə şəraitiylə bağlı hadisədən sonra Allahın Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} zövcələrinə yönəltdiyi hökmündə də yer almışdır {{hqa2|33|33}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Namaz qılmağın şərtləri ==<br />
İslam dininə əsasən, namaz qılmaq aşağıdakı şərtlərə riayət olunmasını nəzəedə tutur:<br />
# Yetikin yaşa çatmış müsəlman olmalı (uşaqları artıq yeddi-on yaşlarından dua etməyə öyrəşdirmək lazımdır);<br />
# Sağlam ağılda-şüurda olmalı. Psixi çatışmazlıqları olan insanlar dini praktikanın icrasından tamamilə azad edilmişlər;<br />
# Namazın vaxtlarına riayət etməli;<br />
# Ayini paklıq vəziyyətində olmalı;<br />
# Geyim və namaz qılınan yer təmiz olmalıdır;<br />
# İslam qanunlarına əsasən çılpaq qalması qadağan edilən bədən hissələrini örtməli;<br />
# Üzü ən əsas Tövhid ziyarətgahı Kəəbənin yerləşdiyi Məkkəyə tərəf yönəlməli;<br />
# Allah rizası üçün səmimi niyyətli olmalı {{hqa2|6|162}} {{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/pyat-obyazatelnykh-molitv/395-pyat-obyazatelnyx-molitv|title=Пять обязательных молитв. Как читать намаз|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="Аляутдинов"|архив=|архив дата=|автор=[[Аляутдинов, Ш.]]}}.<br />
<br />
Namazdan əvvəl dəstəmaz alınmalıdır. Müqəddəs Quranda dəstəmaz almanın vacib tələbləri yazılmışdır:<br />
<br />
* üzü və dirsəklərə qədər əlləri yumalı;<br />
* başa məsh çəkməli;<br />
* ayaqları topuqlaradək yumalı {{hqa2|5|6}}.<br />
<br />
<br />
Əksər alimlərin fikrincə, bundan əvvəl niyyət edilməlidir, həmçinin bədən hissələri müəyyən ardıcıllıqda yuyulmalı və silinməlidir.<br />
Bundan başqa Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn aşağıdakı hərəkətlər icra edilir:<br />
<br />
Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman o, təyəmmüm edə bilər.<br />
<br />
* Sağ ələ su yığılaraq ağız üç dəfə yaxalanır;<br />
* Sağ ələ su yığılaraq, sol əllə boşaltmaqla burun üç dəfə yuyulur.<br />
* Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/maloe-omovenie/371-poryadok-soversheniya-malogo-omoveniya|title=Порядок совершения малого омовения|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="umma"|автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman, o təyəmmüm edə bilər. <ref>Коран, {{hqa|4|43}}; {{hqa|5|6}}</ref>.<br />
<br />
== Namazın vacibliyi ==<br />
Namazın vacibiliyi Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} səmaya qalxdığı zaman (mirac) Allahdan alıdığı əmrdən irəli gəlir {{sfn|С. Мубаракфури|2002|name="Мубаракфури"}}<ref name="аль-Бухари">{{Аль-Бухари|С. 118—120}}</ref>. Mütləq namaz qılmaq zərurəti həmçinin Quran vəhylərindən irəli gəlir ki, onlarda dua etmək buyurulur və onlar duaetmə vaxtlarının göstərildiyi mənbə kimi xidmət edirlər <ref>Коран, {{hqa|11|114}}; {{hqa|29|45}}; {{hqa|20|130}}</ref>.<br />
Bu göstərişlərə əsasən, müsəlmanlara gündə beş dəfə namaz qılmaqa vacib buyurulur:<br />
<br />
* Sübh(şəfəq) namazı ({{lang-ar|فجر||fəcr}});<br />
* Günorta (nahar) namazı ({{lang-ar|ظهر||zühr}});<br />
* Əsr(Günortadan sonrakı) namazı({{lang-ar|عصر||‘asr}});<br />
* Axşam namazı ({{lang-ar|مغرب||məğrib}});<br />
* Gecə namazı ({{lang-ar|عشاء||‘işa}}).<br />
<br />
Vacib namazlar kateqoriyasına cümə namazı aiddir. Cümə namazı yalnız kişilər üçün vacibdir. Onun icra vaxtı günorta duasının (Zühr) vaxtıdır. Yalnız məscidlərdə və xüsusilə namaz duası üçün ayrılmış yerlərdə icra olunur{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dzhuma-pyatnichnaya-molitva/401-poryadok-vypolneniya|title=Порядок выполнения пятничного намаза (джума)|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016 |name= "djuma" |автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
İslam dininə əsasən, gündəlik beş vacib namazın müntəzəm olaraq qılınması, insanı Rəbbə yaxınlaşdırmaqdan əlavə, onun mükafatlanacağını təmin edir və yol verdiyi kiçik günahlarını yuyur.<br />
<br />
<br />
== Namazın vaxtı, diqqətcil münasibət və xuşu ==<br />
<br />
Quranın buyuruqlarına əməl edərək müsəlmanlar bütün namazları, xüsusilə günortadan sonrakı namazı düz-dürüst qılmağa borcludurlar: {{ЦК|Namazları və (günortadan sonrakı) orta namazı qoruyun və Allah qarşısında mütiliklə durun.|2|238}}. Namaza diqqətcil münasibət onu müəyyən edilmiş vaxtda qılmağı {{hqa|4|103}}; {{hqa|6|92}}; {{hqa|17|78}}; {{hqa|20|130}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|70|34}}</ref>, onun şərt və qaydalarını dürüst icra etməyi, namaz zamanı xuşu içərisində olmağı, bütün vacib və, mümkün qədər, arzuolunan hərəkətləri etməyi nəzərdə tutur. <br />
<br />
Namaz qılanlar namazlarını vaxtında qılmadığı <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|2|238}}; {{hqa|23|2}}</ref>, ona səhlənkar yanaşdığı halda öz namazları batil edirlər. Səbəb Allahın əmrlərinə onların diqqətsizliyidir {{hqa2|107|4|5}}. İnsanı namazdan döndərməkdə onu hər vəclə dua etməkdən yayındırmağa çalışan İblisin yoldan çıxaran əməlləri əhəmiyyətli rol oynayır {{hqa2|5|91}}.<br />
<br />
Namaz qılmayanları sərt cəza gözləyir <ref>Коран, {{hqa|74|42|43}}; {{hqa|75|31}}.</ref>. Müşriklərə gəlincə isə, əgər onlar tövbə edib lazımi qaydada namaz qılmağa başlayıblarsa, onlar qalan müsəlmanlarla eyni hüquqlar əldə edirlər <ref>Коран, {{hqa|9|5}}; {{hqa|9|11}} </ref>.<br />
<br />
Namaz qılınan zaman orta tembrlə Quran ayətlərinin oxunması tövsiyə olunan hesab edilir. Qışqırmaq və ya pıçıltıyla namaz qılmaq olmaz, çünki bu iki hərəkətin hər biri qəbahətdir. Bu iki ifrat dərəcələrin ortasından keçən orta yolu tutmaq lazımdır {{hqa2|17|110}}.<br />
<br />
Namazın yekununda Rəbb istənilən vəziyyətdə Onu yad etməyi buyurur {{hqa2|4|103}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Əlavə namazlar ==<br />
<br />
<br />
Müsəlmanların dini təcrübəsində, vacib namazılardan başqa, əlavə, sünnət namazları da qılınır. Bunlara vacib namazlardan əvvəl və sonra edilən namazlar aiddir ki, onların müsəlman hüququ (fikx) ilə tənzimlənmiş öz qaydası mövcuddur.<br />
<br />
* "Təhəccüd" namazı. Əlavə namazlardan ən yaxşısı, gecənin ortasından sonra qılınan "Təhəccüd" namazı hesab edilir <ref>Коран, {{hqa|73|20}}; {{hqa|17|79}}; {{hqa|26|218}}</ref>. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} bu namaz aid söyləmişdir: "Ən yaxşı namaz beş vacibdən sonra gecə namazıdır"{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dopolnitelnye-molitvy/400-prochie-dopolnitelnye-molitvy|title=Прочие дополнительные молитвы|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="namaz"|автор=Аляутдинов, Ш.}} "Təhəccüd"ün vaxtı vacib gecə namazından sonra başlayır və sübhədək davam edir. Tövsiyə edilir ki, bu namaz yuxudan sonra qılınsın.<br />
<br />
* '''Duha''' namazı. Onun edilmə vaxtı günəş yerin üzərində bir nizə hündürlüyündə qalxdıqdan sonra başlayır və zenitə yaxınlaşdıda bitir.<br />
<br />
* '''Vudu''' namazı. Dəstəmaz aldıqdan sonra müsəlmanlar öz istəyi ilə iki rükətli namaz.<br />
<br />
* '''Məscidi salamlama''' namazı(Təhiyyət əl-məscid). Məscidi salamlama duası dərhal məscidə daxil olduqdan sonra edilir. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} demişdi: "Əgər sizin hansınızsa məscidə daxil olsa, iki rükət [salamlama] namazı qılmayincə oturmasın". Hənəfi ilahiyyatçıları fikir bildirirlər ki, əgər qanunla namazın qılınması qadağan olunduğu zaman insan məscidə daxil olarsa, iki rükət salamlama namazı etməsi arzuolunmazdır. Bu haqda Şafi məzhəbinin ilahiyyatçıları deyir ki, insan nə vaxt məscidə daxil olsa, o, bu iki rükət duanı etməlidir. Bu, onların fikirincə, qanunla əsaslandırılmışdır. İnsan cümə xütbəsi zamanı məscidə daxil olmasına gəlincə, bu barədə də həmçinin bir neçə fikir mövcuddur. Hənəfi məzhəbinin ilahiyyatçıları hesab edirlər ki, "xütbə oxunan zaman heç bir namaz qılınmır, şafilər isə iddia edirlər ki, cümə xütbəsi zamanı salamlama namazından başqa heç bir namaz qılınmır". Hər iki fikir Peyğəmbərin Sünnəsinə əsaslanır, lakin onları ilahiyyatçıların təhlilinin əsaslandığı müxtəlif meyarlar ayırır.<ref name=" namaz"/>.<br />
<br />
* '''İstixarə''' namazı — müəyyən işdə qərar qəbul etməkdə tərəddüd edərkən möminin qıldığı namazdır. Müsəlman, öz arzularından tamamilə imtina edib, Allaha güvənərək Ondan xeyir-dua və məsləhət bildiyi yola nəsihət diləyir.<br />
Bütün vacib və əlavə namazların qaydası və məzmunu fikxlə tənzimlənir.<br />
<br />
== Müəyyən hadisə ilə bağlı qılınan namazlar ==<br />
* '''Bayram namazı''' — iki müsəlman bayramı - "Qurban bayramı" (İd əl-Ədha) və "Ramazan bayramı" (İd əl-Fitr) münasibəti ilə qılınır.<br />
* '''Dəfn namazı''' (cənazə namazı) — müsəlmanın ölümündən sonra qılınır.<br />
<br />
== Təhlükə vəziyyəti yarandıqda qılınan namaz və onun qısaldılması ==<br />
<br />
Səfərdə olarkən və təhlükə zamanı müsəlmanlara namazları qısaltmağa icazə verilir {{hqa2|4|101}}. Əgər insan düşmənlərdən, vəhşi heyvanlardan və ya yaranmış şəraitin ona zərər verə biləcəyindən ehtiyat edirsə, ona hərəkətdə olarkən və ya atın belində namaz qılmağa icazə verilir. O atın, dəvənin belində və ya istənilən başqa nəqliyyat vasitəsində namaz qıla bilər, özü də üzünü Kəəbəyə tərəf çevirməsi vacib deyil. Bu cür ibadət etməyə yalnız təhlükə zamanı icazə verilir {{hqa2|2|239}}. Əgər müsəlmanlar təhlükə zamanı namaz qılmağa hazırlaşırlarsa, o zaman namazı idarə edən imam və qalan bütün namaz qılanlar namazın vacib göstərişlərini yerinə yetirməlidirlər. Hətta müsəlmanlar düşmənin hücumundan ehtiyat etdiyi şəraitdə belə Uca Allah qrup şəklində namaz qılmağı buyurmuşdur {{hqa2|4|102}}.<br />
<br />
== Məscidə gələn həqiqi möminlər və müsəlmanların qibləsi ==<br />
<br />
İslamda çox məsləhət görülən hərəkət namazı məsciddə qılınmasidir. Məscid həmçinin müsəlmanların namaza çağırıldığı yer kimi xidmət edir. Namaza çağırışı (azanı) eşidəndə, imansızlar namazı ələ salmağa başlayır və onu əyləncə adlandırırlar {{hqa2|5|58}}.<br />
<br />
Qurana əsasən, məscidlərə gələn həqiqi möminlər ancaq o möminlər ola bilər ki, Vahid Allaha və Qiyamət gününə inansınlar, ruhu və canı ilə vacib və əlavə namazları qılsınlar, zəkatı ödənilməli kəslərə ödəsinlər və yalnız Allah qarşısında qorxu hiss edib qadağan edilmiş hər şeydən özlərini saxlasınlar və öz vəzifələrinin icrası zamanı səhvlərə yol verməsinlər <ref>Коран, {{hqa|9|18}}; {{hqa|24|36|37}}</ref>.<br />
<br />
Namaz qılan zaman müsəlmanlar Məkkə şəhərindəki Hörmətli məsciddə (Məscidül-Həram) yerləşən və bütün müsəlmanların namaz qıldıqları və digər bəzi ibadət ayinlərini icra etdikləri zaman üzlərini tutduqları Kəəbəyə tərəf dayanırlar. İslamın yayıldığı ilk illərdə müqəddəs Qüds (Yerusəlim) şəhəri qiblə idi. Bəzi mənbələrə əsasən, qiblənin Qüdsdən Məkkəyə dəyişməsi hicrətdən on yeddi ay sonra, hicri təqvimlə 2-ci ilin Şaban ayında baş verdi. Bəzi Quran izahçılarının fikirinə əsasən, əvvəlcə Rəbb müsəlmanlara namaz vaxtı üzlərini Yerusəlimə tərəf tutmağı buyurmuşdu ki, onları sınağa çəksin və onlardan Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} inanan və istənilən şəraitdə onun ardınca getməyə hazır olan kəsləri müəyyən etsin {{hqa2|2|142|144}}<ref name="Ас-Са‘ди" />.<br />
<br />
== Münafiqlər və namaz ==<br />
<br />
Münafiqlərin keyfiyyətlərindən biri namazı həvəssiz qılmalarıdır. Münafiqlər namaza həvəssiz qalxırlar və namazı qılmalı olduqlarından narazı olurlar {{hqa2|4|142}}. Namaz qılmağa hazırlaşanda onlar ona qalxmağa tənbəllik edirlər. Namaz onlara o qədər ağır gəlir ki, onlar onu heç qılmamağa hazırdır {{hqa2|9|54}}. Rəbb Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} qadağan edib ki, münafiqlərin hansı üçünsə dəfn namazı qılınsın, dəfnindən sonra onun qəbri üstündə durub onun üçün dua etsin {{hqa2|9|84}}. Allah Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} qadağan edib ki, müsəlmanlar arasında nifaq salmaq məqsədilə münafiqlərin Mədinədə tikdirdikləri məsciddə namaz qılsın {{hqa2|9|108}}.<br />
<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ИЭС2007|690|Салат|стр=163, 271}}<br />
* {{Мубаракфури|114}}<br />
* {{Ас-Са‘ди|том=|стр=106 (1), 39—40 (2), 79 (2), 176—177 (2)}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{ИЭС1991|АБ|ас̣-С̣ала̄т|204}}<br />
* {{ЭКорана|автор= Böwering, Gerhard|часть= Prayer|EQCOM=00155 |том=4|стр=}}<br />
* {{Энис/2|Monnot, G.|Ṣalāt|COM=0983|том=8|стр=}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Prayer|ссылка =|том=5}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = Иса<br />
|сортировка =|ссылка = Molitva<br />
|публикация = 2017-06-12|обновление = <br />
|ИЭК = Prayer|ЭК = EQCOM_00155<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 = COM_0176|ЭИ2 = COM_0983<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =204|ИЭС2007 = 690<br />
|Цитатник = |Википедия= Намаз<br />
|уровень = 4|важность = высшая<br />
|язык = проверить|шариат = проверить<br />
|мета=время намаза, расписание намаза, таравих намаз}}<br />
<br />
[[Категория:Поклонение]]<br />
<br />
[[ar:صلاة]]<br />
[[ru:Молитва]]<br />
[[en:Prayer]]<br />
[[tr:Namaz]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Namaz&diff=410Namaz2018-02-27T06:19:56Z<p>Ilham.zabirov: </p>
<hr />
<div>{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 310px;"<br />
|colspan="2" |<center>'''Namaz'''</center><br />
|-<br />
|{{s|''ərəbcə''}}||<center>الصلاة</center><br />
|-<br />
|''kategoriya''||namaz, ibadət<br />
|-<br />
|''əlavə baxın''||[[dua]]<br />
|-<br />
|colspan="2" |''Quranda''{{nbsp|6}}{{hqa|2|3}}, {{hqa|2|43|name=43}}, {{hqa|2|45|name=45}}, {{hqa|2|83|name=83}}, {{hqa|2|110|name=110}}, {{hqa|2|153|name=153}}, <br />
:{{hqa|2|177|name=177}}, {{hqa|2|238|name=238}}, {{hqa|2|277|name=277}}; {{hqa|4|43}}, {{hqa|4|77|name=77}}, {{hqa|4|101|name=101}}, {{hqa|4|102|name=102}}, {{hqa|4|103|name=103}}, {{hqa|4|142|name=142}}, {{hqa|4|162|name=162}}; {{hqa|5|6}} [http://corpus.quran.com/qurandictionary.jsp?q=Slw …]<br />
|}<br />
<br />
Namaz<br />
<br />
Namaz ({{lang-ar|اَلصَّلَاةُ||əs-salat}}; fars., türk., namaz) — müsəlmanın Müqəddəs Qurandan və Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn buyuruqlara uyğun tərzdə etdiyi ibadətdir. <br />
<br />
Namaz İslamın beş vacib sütunundan biridir. {{sfn|А. Али-заде|2007|name="Али-заде"}} <br />
Namaz qılmaqla müsəlmanlar Rəbbə itaətini və minnətdarlığını ifadə edirlər. Vaxtdan, şəraitdən, hadisələrdən və dua edənin ehtiyaclarından asılı olaraq qılınan namazın müxtəlif növləri mövcuddur. Namaz qılan müsəlmanlar Allahın buyuruqlarından çıxış edirlər ki, insan, ona buraxılmış vaxtı bütün varlığı ilə Rəbbə ibadət edərək namaz qılmaqa sərf etsin. <ref>Коран, {{hqa|2|110}}; {{hqa|4|77}}; {{hqa|6|72}}; {{hqa|14|31}}; {{hqa|22|78}}; {{hqa|24|56}}; {{hqa|30|31}}; {{hqa|73|20}}</ref><br />
<br />
İslam dininə əsasən, namaz insanı alçaq hərəkətlərdən və qəbahətdən qoruyur {{hqa2|29|45}}, o, möminlərin nurudur və qulun öz Rəbbi ilə ünsiyyət yaratması üçün vasitə kimi xidmət edir {{hqa2|2|153}}. Quranda Rəbb namaz qılan insanları uğur qazanmışlar adlandırmışdır {{hqa2|87|15}}. Quranın bir çox ayətlərində möminlərin keyfiyyətləri arasında Rəbb onların namaz qılmaqlarını qeyd edir ki, onlar bu işi düz-dürüst, məcburi və arzuolunan ayin buyuruqlarına uyğun tərzdə yerinə yetirirlər <ref>Коран, {{hqa|2|3}}; {{hqa|2|177}}; {{hqa|5|55}}; {{hqa|8|2|3}}; {{hqa|9|71}}; {{hqa|13|22}}; {{hqa|22|34|35}}; {{hqa|22|41}}; {{hqa|23|2}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|24|36|37}}; {{hqa|27|3}}; {{hqa|31|4}}; {{hqa|35|18}}; {{hqa|42|38}}; {{hqa|70|22|23}}; {{hqa|70|34}}; {{hqa|87|15}}.</ref>. <br />
Yer üzündə yaşayarkən və öləndən sonra dua edənləri gözləyən maddi və mənəvi mükafatlandırma barədə şad xəbər onların namaz qılması üçün bir növ motivasiya kimi xidmət edir <ref>Коран, {{hqa|2|277}}; {{hqa|4|162}}; {{hqa|9|122}}</ref><br />
<br />
== Namaz tarixi rakursda ==<br />
<br />
Qurana əsasən, namaz haqqında ilk qeyd namaz qılacaq xələflərini tövhid tərəfdarları etməyi, özünü və törəmələrini bu ibadət ayinini yerinə yetirənlər sırasına daxil etməyi Allahdan diləyən İbrahim (Avraam) peyğəmbərlə {{ас}} bağlıdır <ref>Коран, {{hqa|14|37}}; {{hqa|14|40}}</ref>. Bu dua ilə İbrahim {{ас}}, Rəbbin əmri ilə öz arvadı Həcəri (Aqar) südəmər uşağı İsmayılla (İzmaıl) {{ас}} birlikdə Şamdan Məkkəyə gətirib səhranın ortasında qoyduğu zaman müraciət etmişdi. (bax [[İbrahim]]) {{sfn|‘А. ас-Са‘ди|2008|name="Ас-Са‘ди"}}<br />
<br />
Quranda bildirilir ki, Rəbb İbrahimə {{ас}}, İshaqa (İsaak){{ас}} və Yaquba (Yakov) {{ас}} namaz qılmaqı təlqin etdi. Bu peyğəmbərlərin qıldığı namazın məzmunu və forması haqqında məlumat yoxdur. İbrahim Peyğəmbərə {{ас}} Kəəbəni şirkdən və itaətsizlikdən, həmçinin çirkdən və natəmizlikdən təmizləmək əmr olunmuşdu, çünki Kəəbə onun ətrafında dövrə vurub (təvaf) namaz qılanlar üçün nəzərdə tutulmuşdur {{hqa2|22|26}}. Həmçinin Məkkədə “Hörmətli məscid”in ərazisində yerləşən "Makam İbrahim" yerinin arxasında müsəlmanlar tərəfindən edilən əlavə dua da İbrahim Peyğəmbərlə bağlıdır: {{ЦК|İbrahimin dayandığı yeri namazgah edin!|2|125}}. İbrahim Peyğəmbərin xələfi İsmayıl peyğəmbər {{ас}} öz ailə üzvləri tərəfindən Allahın buyuruqlarına əməl edilməsinə nəzarət edir və onlara namaz qılmaqı əmr edirdi. {{hqa2|19|5}}<br />
<br />
Şuayb Peyğəmbər (İofor) {{ас}} müşriklərlə mübarizə apardığı üçün Quranda bütpərəstliklə mübarizə kontekstində xatırlanır. Quran yozucuları bildirirlər ki, məhz namaz Peyğəmbəri öz həmqəbilələrinə bütpərəstliyi və əmlaklarını öz bildikləri kimi istifadə etməyi qadağan etməyə sövq edirdi<ref name="Ас-Са‘ди"/>.<br />
<br />
<br />
Allahın namaz qılmaq əmrinə Tuva vadisində Rəbb ilə Musa peyğəmbərin {{ас}} ilk görüşünün məzmununda da rast gəlinir {{hqa2|20|14}}. Qurana əsasən, Rəbb İsrail oğullarından vəd aldı ki, onun mahiyyəti ömür boyu namaz qılmaq əmrindən ibarət idi<ref>Коран, {{hqa|2|83}}; {{hqa|5|12}}.</ref>. Allah İsrail oğullarına və Kitab əhlinə istənilən vəziyyətdə köməyə görə namaza müraciət etməyi və yalnız Tək olan Allaha ibadət etməyi əmr etdi <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|98|5}}.</ref><br />
<br />
İsraillilərin vəziyyəti həddən artıq ağırlaşanda, Fir'avn və misir əyanları isə onları dindən döndərməyə cəhdlər edəndə, Rəbb Musa {{ас}} və Harun (Aaron) {{ас}} peyğəmbərlərə təlqin etdi ki, İsrail oğulları Misirdə yad gözlərdən gizlənə və namaz qıla biləcəkləri məskən tapmalıdırlar {{hqa2|10|87}}<ref name="Ас-Са‘ди"/>. Bəzi mənbələrin verdiyi məlumata görə, İsrail oğulları ibadət evlərində açıq şəkildə dua edə bilmədiklərindən Musyaya {{ас}} şikayət etməyə başlayanda, onlara Qiblə istiqamətində ev tikbmək əmr edilmiş və bu evlərdə onları özləri üçün ibadət yeri edib) namazı qılmaqa icazə verilmişdi <ref>{{Ибн Касир|10|80|99}}</ref>. <br />
<br />
Vəsiyyətlərdən biri olan namaz haqqında qeydə İsa peyğəmbərin körpəlik dövründə çox gözəl nitqində rast gəlinir. {{ЦК|Harada oluramsa olum, məni mübarək etdi və nə qədər ki sağam, mənə namaz qılıb zəkat verməyi əmr etdi.|19|31}}<br />
<br />
<br />
Quran həmçinin mömin Loğmanın öz oğuluna verdiyi öyüdüylə bağlı süjeti əks etdirir ki, burada o, onu namaz qılmaqa çağırır {{hqa2|31|17}}.<br />
<br />
Həmçinin Quranda Rəbbin Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} öz ailəsini namaz qılmaqa çağırmağı əmr etməsini əks etdirən vəhy mövcuddur {{hqa2|20|132}}. Namaz qılmaq əmri ailə şəraitiylə bağlı hadisədən sonra Allahın Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} zövcələrinə yönəltdiyi hökmündə də yer almışdır {{hqa2|33|33}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Namaz qılmağın şərtləri ==<br />
İslam dininə əsasən, namaz qılmaq aşağıdakı şərtlərə riayət olunmasını nəzəedə tutur:<br />
# Yetikin yaşa çatmış müsəlman olmalı (uşaqları artıq yeddi-on yaşlarından dua etməyə öyrəşdirmək lazımdır);<br />
# Sağlam ağılda-şüurda olmalı. Psixi çatışmazlıqları olan insanlar dini praktikanın icrasından tamamilə azad edilmişlər;<br />
# Namazın vaxtlarına riayət etməli;<br />
# Ayini paklıq vəziyyətində olmalı;<br />
# Geyim və namaz qılınan yer təmiz olmalıdır;<br />
# İslam qanunlarına əsasən çılpaq qalması qadağan edilən bədən hissələrini örtməli;<br />
# Üzü ən əsas Tövhid ziyarətgahı Kəəbənin yerləşdiyi Məkkəyə tərəf yönəlməli;<br />
# Allah rizası üçün səmimi niyyətli olmalı {{hqa2|6|162}} {{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/pyat-obyazatelnykh-molitv/395-pyat-obyazatelnyx-molitv|title=Пять обязательных молитв. Как читать намаз|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="Аляутдинов"|архив=|архив дата=|автор=[[Аляутдинов, Ш.]]}}.<br />
<br />
Namazdan əvvəl dəstəmaz alınmalıdır. Müqəddəs Quranda dəstəmaz almanın vacib tələbləri yazılmışdır:<br />
<br />
* üzü və dirsəklərə qədər əlləri yumalı;<br />
* başa məsh çəkməli;<br />
* ayaqları topuqlaradək yumalı {{hqa2|5|6}}.<br />
<br />
<br />
Əksər alimlərin fikrincə, bundan əvvəl niyyət edilməlidir, həmçinin bədən hissələri müəyyən ardıcıllıqda yuyulmalı və silinməlidir.<br />
Bundan başqa Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn aşağıdakı hərəkətlər icra edilir:<br />
<br />
Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman o, təyəmmüm edə bilər.<br />
<br />
* Sağ ələ su yığılaraq ağız üç dəfə yaxalanır;<br />
* Sağ ələ su yığılaraq, sol əllə boşaltmaqla burun üç dəfə yuyulur.<br />
* Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/maloe-omovenie/371-poryadok-soversheniya-malogo-omoveniya|title=Порядок совершения малого омовения|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="umma"|автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman, o təyəmmüm edə bilər. <ref>Коран, {{hqa|4|43}}; {{hqa|5|6}}</ref>.<br />
<br />
== Namazın vacibliyi ==<br />
Namazın vacibiliyi Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} səmaya qalxdığı zaman (mirac) Allahdan alıdığı əmrdən irəli gəlir {{sfn|С. Мубаракфури|2002|name="Мубаракфури"}}<ref name="аль-Бухари">{{Аль-Бухари|С. 118—120}}</ref>. Mütləq namaz qılmaq zərurəti həmçinin Quran vəhylərindən irəli gəlir ki, onlarda dua etmək buyurulur və onlar duaetmə vaxtlarının göstərildiyi mənbə kimi xidmət edirlər <ref>Коран, {{hqa|11|114}}; {{hqa|29|45}}; {{hqa|20|130}}</ref>.<br />
Bu göstərişlərə əsasən, müsəlmanlara gündə beş dəfə namaz qılmaqa vacib buyurulur:<br />
<br />
* Sübh(şəfəq) namazı ({{lang-ar|فجر||fəcr}});<br />
* Günorta (nahar) namazı ({{lang-ar|ظهر||zühr}});<br />
* Əsr(Günortadan sonrakı) namazı({{lang-ar|عصر||‘asr}});<br />
* Axşam namazı ({{lang-ar|مغرب||məğrib}});<br />
* Gecə namazı ({{lang-ar|عشاء||‘işa}}).<br />
<br />
Vacib namazlar kateqoriyasına cümə namazı aiddir. Cümə namazı yalnız kişilər üçün vacibdir. Onun icra vaxtı günorta duasının (Zühr) vaxtıdır. Yalnız məscidlərdə və xüsusilə namaz duası üçün ayrılmış yerlərdə icra olunur{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dzhuma-pyatnichnaya-molitva/401-poryadok-vypolneniya|title=Порядок выполнения пятничного намаза (джума)|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016 |name= "djuma" |автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
İslam dininə əsasən, gündəlik beş vacib namazın müntəzəm olaraq qılınması, insanı Rəbbə yaxınlaşdırmaqdan əlavə, onun mükafatlanacağını təmin edir və yol verdiyi kiçik günahlarını yuyur.<br />
<br />
<br />
== Namazın vaxtı, diqqətcil münasibət və xuşu ==<br />
<br />
Quranın buyuruqlarına əməl edərək müsəlmanlar bütün namazları, xüsusilə günortadan sonrakı namazı düz-dürüst qılmağa borcludurlar: {{ЦК|Namazları və (günortadan sonrakı) orta namazı qoruyun və Allah qarşısında mütiliklə durun.|2|238}}. Namaza diqqətcil münasibət onu müəyyən edilmiş vaxtda qılmağı {{hqa|4|103}}; {{hqa|6|92}}; {{hqa|17|78}}; {{hqa|20|130}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|70|34}}</ref>, onun şərt və qaydalarını dürüst icra etməyi, namaz zamanı xuşu içərisində olmağı, bütün vacib və, mümkün qədər, arzuolunan hərəkətləri etməyi nəzərdə tutur. <br />
<br />
Namaz qılanlar namazlarını vaxtında qılmadığı <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|2|238}}; {{hqa|23|2}}</ref>, ona səhlənkar yanaşdığı halda öz namazları batil edirlər. Səbəb Allahın əmrlərinə onların diqqətsizliyidir {{hqa2|107|4|5}}. İnsanı namazdan döndərməkdə onu hər vəclə dua etməkdən yayındırmağa çalışan İblisin yoldan çıxaran əməlləri əhəmiyyətli rol oynayır {{hqa2|5|91}}.<br />
<br />
Namaz qılmayanları sərt cəza gözləyir <ref>Коран, {{hqa|74|42|43}}; {{hqa|75|31}}.</ref>. Müşriklərə gəlincə isə, əgər onlar tövbə edib lazımi qaydada namaz qılmağa başlayıblarsa, onlar qalan müsəlmanlarla eyni hüquqlar əldə edirlər <ref>Коран, {{hqa|9|5}}; {{hqa|9|11}} </ref>.<br />
<br />
Namaz qılınan zaman orta tembrlə Quran ayətlərinin oxunması tövsiyə olunan hesab edilir. Qışqırmaq və ya pıçıltıyla namaz qılmaq olmaz, çünki bu iki hərəkətin hər biri qəbahətdir. Bu iki ifrat dərəcələrin ortasından keçən orta yolu tutmaq lazımdır {{hqa2|17|110}}.<br />
<br />
Namazın yekununda Rəbb istənilən vəziyyətdə Onu yad etməyi buyurur {{hqa2|4|103}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Əlavə namazlar ==<br />
<br />
<br />
Müsəlmanların dini təcrübəsində, vacib namazılardan başqa, əlavə, sünnət namazları da qılınır. Bunlara vacib namazlardan əvvəl və sonra edilən namazlar aiddir ki, onların müsəlman hüququ (fikx) ilə tənzimlənmiş öz qaydası mövcuddur.<br />
<br />
* "Təhəccüd" namazı. Əlavə namazlardan ən yaxşısı, gecənin ortasından sonra qılınan "Təhəccüd" namazı hesab edilir <ref>Коран, {{hqa|73|20}}; {{hqa|17|79}}; {{hqa|26|218}}</ref>. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} bu namaz aid söyləmişdir: "Ən yaxşı namaz beş vacibdən sonra gecə namazıdır"{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dopolnitelnye-molitvy/400-prochie-dopolnitelnye-molitvy|title=Прочие дополнительные молитвы|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="namaz"|автор=Аляутдинов, Ш.}} "Təhəccüd"ün vaxtı vacib gecə namazından sonra başlayır və sübhədək davam edir. Tövsiyə edilir ki, bu namaz yuxudan sonra qılınsın.<br />
<br />
* '''Duha''' namazı. Onun edilmə vaxtı günəş yerin üzərində bir nizə hündürlüyündə qalxdıqdan sonra başlayır və zenitə yaxınlaşdıda bitir.<br />
<br />
* '''Vudu''' namazı. Dəstəmaz aldıqdan sonra müsəlmanlar öz istəyi ilə iki rükətli namaz.<br />
<br />
* '''Məscidi salamlama''' namazı(Təhiyyət əl-məscid). Məscidi salamlama duası dərhal məscidə daxil olduqdan sonra edilir. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} demişdi: "Əgər sizin hansınızsa məscidə daxil olsa, iki rükət [salamlama] namazı qılmayincə oturmasın". Hənəfi ilahiyyatçıları fikir bildirirlər ki, əgər qanunla namazın qılınması qadağan olunduğu zaman insan məscidə daxil olarsa, iki rükət salamlama namazı etməsi arzuolunmazdır. Bu haqda Şafi məzhəbinin ilahiyyatçıları deyir ki, insan nə vaxt məscidə daxil olsa, o, bu iki rükət duanı etməlidir. Bu, onların fikirincə, qanunla əsaslandırılmışdır. İnsan cümə xütbəsi zamanı məscidə daxil olmasına gəlincə, bu barədə də həmçinin bir neçə fikir mövcuddur. Hənəfi məzhəbinin ilahiyyatçıları hesab edirlər ki, "xütbə oxunan zaman heç bir namaz qılınmır, şafilər isə iddia edirlər ki, cümə xütbəsi zamanı salamlama namazından başqa heç bir namaz qılınmır". Hər iki fikir Peyğəmbərin Sünnəsinə əsaslanır, lakin onları ilahiyyatçıların təhlilinin əsaslandığı müxtəlif meyarlar ayırır.<ref name=" namaz"/>.<br />
<br />
* '''İstixarə''' namazı — müəyyən işdə qərar qəbul etməkdə tərəddüd edərkən möminin qıldığı namazdır. Müsəlman, öz arzularından tamamilə imtina edib, Allaha güvənərək Ondan xeyir-dua və məsləhət bildiyi yola nəsihət diləyir.<br />
Bütün vacib və əlavə namazların qaydası və məzmunu fikxlə tənzimlənir.<br />
<br />
== Müəyyən hadisə ilə bağlı qılınan namazlar ==<br />
* '''Bayram namazı''' — iki müsəlman bayramı - "Qurban bayramı" (İd əl-Ədha) və "Ramazan bayramı" (İd əl-Fitr) münasibəti ilə qılınır.<br />
* '''Dəfn namazı''' (cənazə namazı) — müsəlmanın ölümündən sonra qılınır.<br />
<br />
== Təhlükə vəziyyəti yarandıqda qılınan namaz və onun qısaldılması ==<br />
<br />
Səfərdə olarkən və təhlükə zamanı müsəlmanlara namazları qısaltmağa icazə verilir {{hqa2|4|101}}. Əgər insan düşmənlərdən, vəhşi heyvanlardan və ya yaranmış şəraitin ona zərər verə biləcəyindən ehtiyat edirsə, ona hərəkətdə olarkən və ya atın belində namaz qılmağa icazə verilir. O atın, dəvənin belində və ya istənilən başqa nəqliyyat vasitəsində namaz qıla bilər, özü də üzünü Kəəbəyə tərəf çevirməsi vacib deyil. Bu cür ibadət etməyə yalnız təhlükə zamanı icazə verilir {{hqa2|2|239}}. Əgər müsəlmanlar təhlükə zamanı namaz qılmağa hazırlaşırlarsa, o zaman namazı idarə edən imam və qalan bütün namaz qılanlar namazın vacib göstərişlərini yerinə yetirməlidirlər. Hətta müsəlmanlar düşmənin hücumundan ehtiyat etdiyi şəraitdə belə Uca Allah qrup şəklində namaz qılmağı buyurmuşdur {{hqa2|4|102}}.<br />
<br />
== Məscidə gələn həqiqi möminlər və müsəlmanların qibləsi ==<br />
<br />
İslamda çox məsləhət görülən hərəkət namazı məsciddə qılınmasidir. Məscid həmçinin müsəlmanların namaza çağırıldığı yer kimi xidmət edir. Namaza çağırışı (azanı) eşidəndə, imansızlar namazı ələ salmağa başlayır və onu əyləncə adlandırırlar {{hqa2|5|58}}.<br />
<br />
Qurana əsasən, məscidlərə gələn həqiqi möminlər ancaq o möminlər ola bilər ki, Vahid Allaha və Qiyamət gününə inansınlar, ruhu və canı ilə vacib və əlavə namazları qılsınlar, zəkatı ödənilməli kəslərə ödəsinlər və yalnız Allah qarşısında qorxu hiss edib qadağan edilmiş hər şeydən özlərini saxlasınlar və öz vəzifələrinin icrası zamanı səhvlərə yol verməsinlər <ref>Коран, {{hqa|9|18}}; {{hqa|24|36|37}}</ref>.<br />
<br />
Namaz qılan zaman müsəlmanlar Məkkə şəhərindəki Hörmətli məsciddə (Məscidül-Həram) yerləşən və bütün müsəlmanların namaz qıldıqları və digər bəzi ibadət ayinlərini icra etdikləri zaman üzlərini tutduqları Kəəbəyə tərəf dayanırlar. İslamın yayıldığı ilk illərdə müqəddəs Qüds (Yerusəlim) şəhəri qiblə idi. Bəzi mənbələrə əsasən, qiblənin Qüdsdən Məkkəyə dəyişməsi hicrətdən on yeddi ay sonra, hicri təqvimlə 2-ci ilin Şaban ayında baş verdi. Bəzi Quran izahçılarının fikirinə əsasən, əvvəlcə Rəbb müsəlmanlara namaz vaxtı üzlərini Yerusəlimə tərəf tutmağı buyurmuşdu ki, onları sınağa çəksin və onlardan Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} inanan və istənilən şəraitdə onun ardınca getməyə hazır olan kəsləri müəyyən etsin {{hqa2|2|142|144}}<ref name="Ас-Са‘ди" />.<br />
<br />
== Münafiqlər və namaz ==<br />
<br />
Münafiqlərin keyfiyyətlərindən biri namazı həvəssiz qılmalarıdır. Münafiqlər namaza həvəssiz qalxırlar və namazı qılmalı olduqlarından narazı olurlar {{hqa2|4|142}}. Namaz qılmağa hazırlaşanda onlar ona qalxmağa tənbəllik edirlər. Namaz onlara o qədər ağır gəlir ki, onlar onu heç qılmamağa hazırdır {{hqa2|9|54}}. Rəbb Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} qadağan edib ki, münafiqlərin hansı üçünsə dəfn namazı qılınsın, dəfnindən sonra onun qəbri üstündə durub onun üçün dua etsin {{hqa2|9|84}}. Allah Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} qadağan edib ki, müsəlmanlar arasında nifaq salmaq məqsədilə münafiqlərin Mədinədə tikdirdikləri məsciddə namaz qılsın {{hqa2|9|108}}.<br />
<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ИЭС2007|690|Салат|стр=163, 271}}<br />
* {{Мубаракфури|114}}<br />
* {{Ас-Са‘ди|том=|стр=106 (1), 39—40 (2), 79 (2), 176—177 (2)}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{ИЭС1991|АБ|ас̣-С̣ала̄т|204}}<br />
* {{ЭКорана|автор= Böwering, Gerhard|часть= Prayer|EQCOM=00155 |том=4|стр=}}<br />
* {{Энис/2|Monnot, G.|Ṣalāt|COM=0983|том=8|стр=}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Prayer|ссылка =|том=5}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = Иса<br />
|сортировка =|ссылка = Molitva<br />
|публикация = 2017-06-12|обновление = <br />
|ИЭК = Prayer|ЭК = EQCOM_00155<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 = COM_0176|ЭИ2 = COM_0983<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =204|ИЭС2007 = 690<br />
|Цитатник = |Википедия= Намаз<br />
|уровень = 4|важность = высшая<br />
|язык = проверить|шариат = проверить<br />
|мета=время намаза, расписание намаза, таравих намаз}}<br />
<br />
[[Категория:Поклонение]]<br />
<br />
[[ar:صلاة]]<br />
[[ru:Молитва]]<br />
[[en:Prayer]]<br />
[[tr:Namaz]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Namaz&diff=409Namaz2018-02-27T06:17:05Z<p>Ilham.zabirov: /* Лицемеры и намаз */</p>
<hr />
<div>{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 310px;"<br />
|colspan="2" |<center>'''Namaz'''</center><br />
|-<br />
|{{s|''ərəbcə''}}||<center>الصلاة</center><br />
|-<br />
|''категория''||namaz, ibadət<br />
|-<br />
|''əlavə baxın''||[[dua]]<br />
|-<br />
|colspan="2" |''в Коране''{{nbsp|6}}{{hqa|2|3}}, {{hqa|2|43|name=43}}, {{hqa|2|45|name=45}}, {{hqa|2|83|name=83}}, {{hqa|2|110|name=110}}, {{hqa|2|153|name=153}}, <br />
:{{hqa|2|177|name=177}}, {{hqa|2|238|name=238}}, {{hqa|2|277|name=277}}; {{hqa|4|43}}, {{hqa|4|77|name=77}}, {{hqa|4|101|name=101}}, {{hqa|4|102|name=102}}, {{hqa|4|103|name=103}}, {{hqa|4|142|name=142}}, {{hqa|4|162|name=162}}; {{hqa|5|6}} [http://corpus.quran.com/qurandictionary.jsp?q=Slw …]<br />
|}<br />
<br />
Namaz<br />
<br />
Namaz ({{lang-ar|اَلصَّلَاةُ||əs-salat}}; fars., türk., namaz) — müsəlmanın Müqəddəs Qurandan və Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn buyuruqlara uyğun tərzdə etdiyi ibadətdir. <br />
<br />
Namaz İslamın beş vacib sütunundan biridir. {{sfn|А. Али-заде|2007|name="Али-заде"}} <br />
Namaz qılmaqla müsəlmanlar Rəbbə itaətini və minnətdarlığını ifadə edirlər. Vaxtdan, şəraitdən, hadisələrdən və dua edənin ehtiyaclarından asılı olaraq qılınan namazın müxtəlif növləri mövcuddur. Namaz qılan müsəlmanlar Allahın buyuruqlarından çıxış edirlər ki, insan, ona buraxılmış vaxtı bütün varlığı ilə Rəbbə ibadət edərək namaz qılmaqa sərf etsin. <ref>Коран, {{hqa|2|110}}; {{hqa|4|77}}; {{hqa|6|72}}; {{hqa|14|31}}; {{hqa|22|78}}; {{hqa|24|56}}; {{hqa|30|31}}; {{hqa|73|20}}</ref><br />
<br />
İslam dininə əsasən, namaz insanı alçaq hərəkətlərdən və qəbahətdən qoruyur {{hqa2|29|45}}, o, möminlərin nurudur və qulun öz Rəbbi ilə ünsiyyət yaratması üçün vasitə kimi xidmət edir {{hqa2|2|153}}. Quranda Rəbb namaz qılan insanları uğur qazanmışlar adlandırmışdır {{hqa2|87|15}}. Quranın bir çox ayətlərində möminlərin keyfiyyətləri arasında Rəbb onların namaz qılmaqlarını qeyd edir ki, onlar bu işi düz-dürüst, məcburi və arzuolunan ayin buyuruqlarına uyğun tərzdə yerinə yetirirlər <ref>Коран, {{hqa|2|3}}; {{hqa|2|177}}; {{hqa|5|55}}; {{hqa|8|2|3}}; {{hqa|9|71}}; {{hqa|13|22}}; {{hqa|22|34|35}}; {{hqa|22|41}}; {{hqa|23|2}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|24|36|37}}; {{hqa|27|3}}; {{hqa|31|4}}; {{hqa|35|18}}; {{hqa|42|38}}; {{hqa|70|22|23}}; {{hqa|70|34}}; {{hqa|87|15}}.</ref>. <br />
Yer üzündə yaşayarkən və öləndən sonra dua edənləri gözləyən maddi və mənəvi mükafatlandırma barədə şad xəbər onların namaz qılması üçün bir növ motivasiya kimi xidmət edir <ref>Коран, {{hqa|2|277}}; {{hqa|4|162}}; {{hqa|9|122}}</ref><br />
<br />
== Namaz tarixi rakursda ==<br />
<br />
Qurana əsasən, namaz haqqında ilk qeyd namaz qılacaq xələflərini tövhid tərəfdarları etməyi, özünü və törəmələrini bu ibadət ayinini yerinə yetirənlər sırasına daxil etməyi Allahdan diləyən İbrahim (Avraam) peyğəmbərlə {{ас}} bağlıdır <ref>Коран, {{hqa|14|37}}; {{hqa|14|40}}</ref>. Bu dua ilə İbrahim {{ас}}, Rəbbin əmri ilə öz arvadı Həcəri (Aqar) südəmər uşağı İsmayılla (İzmaıl) {{ас}} birlikdə Şamdan Məkkəyə gətirib səhranın ortasında qoyduğu zaman müraciət etmişdi. (bax [[İbrahim]]) {{sfn|‘А. ас-Са‘ди|2008|name="Ас-Са‘ди"}}<br />
<br />
Quranda bildirilir ki, Rəbb İbrahimə {{ас}}, İshaqa (İsaak){{ас}} və Yaquba (Yakov) {{ас}} namaz qılmaqı təlqin etdi. Bu peyğəmbərlərin qıldığı namazın məzmunu və forması haqqında məlumat yoxdur. İbrahim Peyğəmbərə {{ас}} Kəəbəni şirkdən və itaətsizlikdən, həmçinin çirkdən və natəmizlikdən təmizləmək əmr olunmuşdu, çünki Kəəbə onun ətrafında dövrə vurub (təvaf) namaz qılanlar üçün nəzərdə tutulmuşdur {{hqa2|22|26}}. Həmçinin Məkkədə “Hörmətli məscid”in ərazisində yerləşən "Makam İbrahim" yerinin arxasında müsəlmanlar tərəfindən edilən əlavə dua da İbrahim Peyğəmbərlə bağlıdır: {{ЦК|İbrahimin dayandığı yeri namazgah edin!|2|125}}. İbrahim Peyğəmbərin xələfi İsmayıl peyğəmbər {{ас}} öz ailə üzvləri tərəfindən Allahın buyuruqlarına əməl edilməsinə nəzarət edir və onlara namaz qılmaqı əmr edirdi. {{hqa2|19|5}}<br />
<br />
Şuayb Peyğəmbər (İofor) {{ас}} müşriklərlə mübarizə apardığı üçün Quranda bütpərəstliklə mübarizə kontekstində xatırlanır. Quran yozucuları bildirirlər ki, məhz namaz Peyğəmbəri öz həmqəbilələrinə bütpərəstliyi və əmlaklarını öz bildikləri kimi istifadə etməyi qadağan etməyə sövq edirdi<ref name="Ас-Са‘ди"/>.<br />
<br />
<br />
Allahın namaz qılmaq əmrinə Tuva vadisində Rəbb ilə Musa peyğəmbərin {{ас}} ilk görüşünün məzmununda da rast gəlinir {{hqa2|20|14}}. Qurana əsasən, Rəbb İsrail oğullarından vəd aldı ki, onun mahiyyəti ömür boyu namaz qılmaq əmrindən ibarət idi<ref>Коран, {{hqa|2|83}}; {{hqa|5|12}}.</ref>. Allah İsrail oğullarına və Kitab əhlinə istənilən vəziyyətdə köməyə görə namaza müraciət etməyi və yalnız Tək olan Allaha ibadət etməyi əmr etdi <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|98|5}}.</ref><br />
<br />
İsraillilərin vəziyyəti həddən artıq ağırlaşanda, Fir'avn və misir əyanları isə onları dindən döndərməyə cəhdlər edəndə, Rəbb Musa {{ас}} və Harun (Aaron) {{ас}} peyğəmbərlərə təlqin etdi ki, İsrail oğulları Misirdə yad gözlərdən gizlənə və namaz qıla biləcəkləri məskən tapmalıdırlar {{hqa2|10|87}}<ref name="Ас-Са‘ди"/>. Bəzi mənbələrin verdiyi məlumata görə, İsrail oğulları ibadət evlərində açıq şəkildə dua edə bilmədiklərindən Musyaya {{ас}} şikayət etməyə başlayanda, onlara Qiblə istiqamətində ev tikbmək əmr edilmiş və bu evlərdə onları özləri üçün ibadət yeri edib) namazı qılmaqa icazə verilmişdi <ref>{{Ибн Касир|10|80|99}}</ref>. <br />
<br />
Vəsiyyətlərdən biri olan namaz haqqında qeydə İsa peyğəmbərin körpəlik dövründə çox gözəl nitqində rast gəlinir. {{ЦК|Harada oluramsa olum, məni mübarək etdi və nə qədər ki sağam, mənə namaz qılıb zəkat verməyi əmr etdi.|19|31}}<br />
<br />
<br />
Quran həmçinin mömin Loğmanın öz oğuluna verdiyi öyüdüylə bağlı süjeti əks etdirir ki, burada o, onu namaz qılmaqa çağırır {{hqa2|31|17}}.<br />
<br />
Həmçinin Quranda Rəbbin Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} öz ailəsini namaz qılmaqa çağırmağı əmr etməsini əks etdirən vəhy mövcuddur {{hqa2|20|132}}. Namaz qılmaq əmri ailə şəraitiylə bağlı hadisədən sonra Allahın Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} zövcələrinə yönəltdiyi hökmündə də yer almışdır {{hqa2|33|33}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Namaz qılmağın şərtləri ==<br />
İslam dininə əsasən, namaz qılmaq aşağıdakı şərtlərə riayət olunmasını nəzəedə tutur:<br />
# Yetikin yaşa çatmış müsəlman olmalı (uşaqları artıq yeddi-on yaşlarından dua etməyə öyrəşdirmək lazımdır);<br />
# Sağlam ağılda-şüurda olmalı. Psixi çatışmazlıqları olan insanlar dini praktikanın icrasından tamamilə azad edilmişlər;<br />
# Namazın vaxtlarına riayət etməli;<br />
# Ayini paklıq vəziyyətində olmalı;<br />
# Geyim və namaz qılınan yer təmiz olmalıdır;<br />
# İslam qanunlarına əsasən çılpaq qalması qadağan edilən bədən hissələrini örtməli;<br />
# Üzü ən əsas Tövhid ziyarətgahı Kəəbənin yerləşdiyi Məkkəyə tərəf yönəlməli;<br />
# Allah rizası üçün səmimi niyyətli olmalı {{hqa2|6|162}} {{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/pyat-obyazatelnykh-molitv/395-pyat-obyazatelnyx-molitv|title=Пять обязательных молитв. Как читать намаз|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="Аляутдинов"|архив=|архив дата=|автор=[[Аляутдинов, Ш.]]}}.<br />
<br />
Namazdan əvvəl dəstəmaz alınmalıdır. Müqəddəs Quranda dəstəmaz almanın vacib tələbləri yazılmışdır:<br />
<br />
* üzü və dirsəklərə qədər əlləri yumalı;<br />
* başa məsh çəkməli;<br />
* ayaqları topuqlaradək yumalı {{hqa2|5|6}}.<br />
<br />
<br />
Əksər alimlərin fikrincə, bundan əvvəl niyyət edilməlidir, həmçinin bədən hissələri müəyyən ardıcıllıqda yuyulmalı və silinməlidir.<br />
Bundan başqa Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn aşağıdakı hərəkətlər icra edilir:<br />
<br />
Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman o, təyəmmüm edə bilər.<br />
<br />
* Sağ ələ su yığılaraq ağız üç dəfə yaxalanır;<br />
* Sağ ələ su yığılaraq, sol əllə boşaltmaqla burun üç dəfə yuyulur.<br />
* Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/maloe-omovenie/371-poryadok-soversheniya-malogo-omoveniya|title=Порядок совершения малого омовения|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="umma"|автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman, o təyəmmüm edə bilər. <ref>Коран, {{hqa|4|43}}; {{hqa|5|6}}</ref>.<br />
<br />
== Namazın vacibliyi ==<br />
Namazın vacibiliyi Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} səmaya qalxdığı zaman (mirac) Allahdan alıdığı əmrdən irəli gəlir {{sfn|С. Мубаракфури|2002|name="Мубаракфури"}}<ref name="аль-Бухари">{{Аль-Бухари|С. 118—120}}</ref>. Mütləq namaz qılmaq zərurəti həmçinin Quran vəhylərindən irəli gəlir ki, onlarda dua etmək buyurulur və onlar duaetmə vaxtlarının göstərildiyi mənbə kimi xidmət edirlər <ref>Коран, {{hqa|11|114}}; {{hqa|29|45}}; {{hqa|20|130}}</ref>.<br />
Bu göstərişlərə əsasən, müsəlmanlara gündə beş dəfə namaz qılmaqa vacib buyurulur:<br />
<br />
* Sübh(şəfəq) namazı ({{lang-ar|فجر||fəcr}});<br />
* Günorta (nahar) namazı ({{lang-ar|ظهر||zühr}});<br />
* Əsr(Günortadan sonrakı) namazı({{lang-ar|عصر||‘asr}});<br />
* Axşam namazı ({{lang-ar|مغرب||məğrib}});<br />
* Gecə namazı ({{lang-ar|عشاء||‘işa}}).<br />
<br />
Vacib namazlar kateqoriyasına cümə namazı aiddir. Cümə namazı yalnız kişilər üçün vacibdir. Onun icra vaxtı günorta duasının (Zühr) vaxtıdır. Yalnız məscidlərdə və xüsusilə namaz duası üçün ayrılmış yerlərdə icra olunur{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dzhuma-pyatnichnaya-molitva/401-poryadok-vypolneniya|title=Порядок выполнения пятничного намаза (джума)|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016 |name= "djuma" |автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
İslam dininə əsasən, gündəlik beş vacib namazın müntəzəm olaraq qılınması, insanı Rəbbə yaxınlaşdırmaqdan əlavə, onun mükafatlanacağını təmin edir və yol verdiyi kiçik günahlarını yuyur.<br />
<br />
<br />
== Namazın vaxtı, diqqətcil münasibət və xuşu ==<br />
<br />
Quranın buyuruqlarına əməl edərək müsəlmanlar bütün namazları, xüsusilə günortadan sonrakı namazı düz-dürüst qılmağa borcludurlar: {{ЦК|Namazları və (günortadan sonrakı) orta namazı qoruyun və Allah qarşısında mütiliklə durun.|2|238}}. Namaza diqqətcil münasibət onu müəyyən edilmiş vaxtda qılmağı {{hqa|4|103}}; {{hqa|6|92}}; {{hqa|17|78}}; {{hqa|20|130}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|70|34}}</ref>, onun şərt və qaydalarını dürüst icra etməyi, namaz zamanı xuşu içərisində olmağı, bütün vacib və, mümkün qədər, arzuolunan hərəkətləri etməyi nəzərdə tutur. <br />
<br />
Namaz qılanlar namazlarını vaxtında qılmadığı <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|2|238}}; {{hqa|23|2}}</ref>, ona səhlənkar yanaşdığı halda öz namazları batil edirlər. Səbəb Allahın əmrlərinə onların diqqətsizliyidir {{hqa2|107|4|5}}. İnsanı namazdan döndərməkdə onu hər vəclə dua etməkdən yayındırmağa çalışan İblisin yoldan çıxaran əməlləri əhəmiyyətli rol oynayır {{hqa2|5|91}}.<br />
<br />
Namaz qılmayanları sərt cəza gözləyir <ref>Коран, {{hqa|74|42|43}}; {{hqa|75|31}}.</ref>. Müşriklərə gəlincə isə, əgər onlar tövbə edib lazımi qaydada namaz qılmağa başlayıblarsa, onlar qalan müsəlmanlarla eyni hüquqlar əldə edirlər <ref>Коран, {{hqa|9|5}}; {{hqa|9|11}} </ref>.<br />
<br />
Namaz qılınan zaman orta tembrlə Quran ayətlərinin oxunması tövsiyə olunan hesab edilir. Qışqırmaq və ya pıçıltıyla namaz qılmaq olmaz, çünki bu iki hərəkətin hər biri qəbahətdir. Bu iki ifrat dərəcələrin ortasından keçən orta yolu tutmaq lazımdır {{hqa2|17|110}}.<br />
<br />
Namazın yekununda Rəbb istənilən vəziyyətdə Onu yad etməyi buyurur {{hqa2|4|103}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Əlavə namazlar ==<br />
<br />
<br />
Müsəlmanların dini təcrübəsində, vacib namazılardan başqa, əlavə, sünnət namazları da qılınır. Bunlara vacib namazlardan əvvəl və sonra edilən namazlar aiddir ki, onların müsəlman hüququ (fikx) ilə tənzimlənmiş öz qaydası mövcuddur.<br />
<br />
* "Təhəccüd" namazı. Əlavə namazlardan ən yaxşısı, gecənin ortasından sonra qılınan "Təhəccüd" namazı hesab edilir <ref>Коран, {{hqa|73|20}}; {{hqa|17|79}}; {{hqa|26|218}}</ref>. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} bu namaz aid söyləmişdir: "Ən yaxşı namaz beş vacibdən sonra gecə namazıdır"{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dopolnitelnye-molitvy/400-prochie-dopolnitelnye-molitvy|title=Прочие дополнительные молитвы|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="namaz"|автор=Аляутдинов, Ш.}} "Təhəccüd"ün vaxtı vacib gecə namazından sonra başlayır və sübhədək davam edir. Tövsiyə edilir ki, bu namaz yuxudan sonra qılınsın.<br />
<br />
* '''Duha''' namazı. Onun edilmə vaxtı günəş yerin üzərində bir nizə hündürlüyündə qalxdıqdan sonra başlayır və zenitə yaxınlaşdıda bitir.<br />
<br />
* '''Vudu''' namazı. Dəstəmaz aldıqdan sonra müsəlmanlar öz istəyi ilə iki rükətli namaz.<br />
<br />
* '''Məscidi salamlama''' namazı(Təhiyyət əl-məscid). Məscidi salamlama duası dərhal məscidə daxil olduqdan sonra edilir. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} demişdi: "Əgər sizin hansınızsa məscidə daxil olsa, iki rükət [salamlama] namazı qılmayincə oturmasın". Hənəfi ilahiyyatçıları fikir bildirirlər ki, əgər qanunla namazın qılınması qadağan olunduğu zaman insan məscidə daxil olarsa, iki rükət salamlama namazı etməsi arzuolunmazdır. Bu haqda Şafi məzhəbinin ilahiyyatçıları deyir ki, insan nə vaxt məscidə daxil olsa, o, bu iki rükət duanı etməlidir. Bu, onların fikirincə, qanunla əsaslandırılmışdır. İnsan cümə xütbəsi zamanı məscidə daxil olmasına gəlincə, bu barədə də həmçinin bir neçə fikir mövcuddur. Hənəfi məzhəbinin ilahiyyatçıları hesab edirlər ki, "xütbə oxunan zaman heç bir namaz qılınmır, şafilər isə iddia edirlər ki, cümə xütbəsi zamanı salamlama namazından başqa heç bir namaz qılınmır". Hər iki fikir Peyğəmbərin Sünnəsinə əsaslanır, lakin onları ilahiyyatçıların təhlilinin əsaslandığı müxtəlif meyarlar ayırır.<ref name=" namaz"/>.<br />
<br />
* '''İstixarə''' namazı — müəyyən işdə qərar qəbul etməkdə tərəddüd edərkən möminin qıldığı namazdır. Müsəlman, öz arzularından tamamilə imtina edib, Allaha güvənərək Ondan xeyir-dua və məsləhət bildiyi yola nəsihət diləyir.<br />
Bütün vacib və əlavə namazların qaydası və məzmunu fikxlə tənzimlənir.<br />
<br />
== Müəyyən hadisə ilə bağlı qılınan namazlar ==<br />
* '''Bayram namazı''' — iki müsəlman bayramı - "Qurban bayramı" (İd əl-Ədha) və "Ramazan bayramı" (İd əl-Fitr) münasibəti ilə qılınır.<br />
* '''Dəfn namazı''' (cənazə namazı) — müsəlmanın ölümündən sonra qılınır.<br />
<br />
== Təhlükə vəziyyəti yarandıqda qılınan namaz və onun qısaldılması ==<br />
<br />
Səfərdə olarkən və təhlükə zamanı müsəlmanlara namazları qısaltmağa icazə verilir {{hqa2|4|101}}. Əgər insan düşmənlərdən, vəhşi heyvanlardan və ya yaranmış şəraitin ona zərər verə biləcəyindən ehtiyat edirsə, ona hərəkətdə olarkən və ya atın belində namaz qılmağa icazə verilir. O atın, dəvənin belində və ya istənilən başqa nəqliyyat vasitəsində namaz qıla bilər, özü də üzünü Kəəbəyə tərəf çevirməsi vacib deyil. Bu cür ibadət etməyə yalnız təhlükə zamanı icazə verilir {{hqa2|2|239}}. Əgər müsəlmanlar təhlükə zamanı namaz qılmağa hazırlaşırlarsa, o zaman namazı idarə edən imam və qalan bütün namaz qılanlar namazın vacib göstərişlərini yerinə yetirməlidirlər. Hətta müsəlmanlar düşmənin hücumundan ehtiyat etdiyi şəraitdə belə Uca Allah qrup şəklində namaz qılmağı buyurmuşdur {{hqa2|4|102}}.<br />
<br />
== Məscidə gələn həqiqi möminlər və müsəlmanların qibləsi ==<br />
<br />
İslamda çox məsləhət görülən hərəkət namazı məsciddə qılınmasidir. Məscid həmçinin müsəlmanların namaza çağırıldığı yer kimi xidmət edir. Namaza çağırışı (azanı) eşidəndə, imansızlar namazı ələ salmağa başlayır və onu əyləncə adlandırırlar {{hqa2|5|58}}.<br />
<br />
Qurana əsasən, məscidlərə gələn həqiqi möminlər ancaq o möminlər ola bilər ki, Vahid Allaha və Qiyamət gününə inansınlar, ruhu və canı ilə vacib və əlavə namazları qılsınlar, zəkatı ödənilməli kəslərə ödəsinlər və yalnız Allah qarşısında qorxu hiss edib qadağan edilmiş hər şeydən özlərini saxlasınlar və öz vəzifələrinin icrası zamanı səhvlərə yol verməsinlər <ref>Коран, {{hqa|9|18}}; {{hqa|24|36|37}}</ref>.<br />
<br />
Namaz qılan zaman müsəlmanlar Məkkə şəhərindəki Hörmətli məsciddə (Məscidül-Həram) yerləşən və bütün müsəlmanların namaz qıldıqları və digər bəzi ibadət ayinlərini icra etdikləri zaman üzlərini tutduqları Kəəbəyə tərəf dayanırlar. İslamın yayıldığı ilk illərdə müqəddəs Qüds (Yerusəlim) şəhəri qiblə idi. Bəzi mənbələrə əsasən, qiblənin Qüdsdən Məkkəyə dəyişməsi hicrətdən on yeddi ay sonra, hicri təqvimlə 2-ci ilin Şaban ayında baş verdi. Bəzi Quran izahçılarının fikirinə əsasən, əvvəlcə Rəbb müsəlmanlara namaz vaxtı üzlərini Yerusəlimə tərəf tutmağı buyurmuşdu ki, onları sınağa çəksin və onlardan Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} inanan və istənilən şəraitdə onun ardınca getməyə hazır olan kəsləri müəyyən etsin {{hqa2|2|142|144}}<ref name="Ас-Са‘ди" />.<br />
<br />
== Münafiqlər və namaz ==<br />
<br />
Münafiqlərin keyfiyyətlərindən biri namazı həvəssiz qılmalarıdır. Münafiqlər namaza həvəssiz qalxırlar və namazı qılmalı olduqlarından narazı olurlar {{hqa2|4|142}}. Namaz qılmağa hazırlaşanda onlar ona qalxmağa tənbəllik edirlər. Namaz onlara o qədər ağır gəlir ki, onlar onu heç qılmamağa hazırdır {{hqa2|9|54}}. Rəbb Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} qadağan edib ki, münafiqlərin hansı üçünsə dəfn namazı qılınsın, dəfnindən sonra onun qəbri üstündə durub onun üçün dua etsin {{hqa2|9|84}}. Allah Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} qadağan edib ki, müsəlmanlar arasında nifaq salmaq məqsədilə münafiqlərin Mədinədə tikdirdikləri məsciddə namaz qılsın {{hqa2|9|108}}.<br />
<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ИЭС2007|690|Салат|стр=163, 271}}<br />
* {{Мубаракфури|114}}<br />
* {{Ас-Са‘ди|том=|стр=106 (1), 39—40 (2), 79 (2), 176—177 (2)}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{ИЭС1991|АБ|ас̣-С̣ала̄т|204}}<br />
* {{ЭКорана|автор= Böwering, Gerhard|часть= Prayer|EQCOM=00155 |том=4|стр=}}<br />
* {{Энис/2|Monnot, G.|Ṣalāt|COM=0983|том=8|стр=}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Prayer|ссылка =|том=5}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = Иса<br />
|сортировка =|ссылка = Molitva<br />
|публикация = 2017-06-12|обновление = <br />
|ИЭК = Prayer|ЭК = EQCOM_00155<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 = COM_0176|ЭИ2 = COM_0983<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =204|ИЭС2007 = 690<br />
|Цитатник = |Википедия= Намаз<br />
|уровень = 4|важность = высшая<br />
|язык = проверить|шариат = проверить<br />
|мета=время намаза, расписание намаза, таравих намаз}}<br />
<br />
[[Категория:Поклонение]]<br />
<br />
[[ar:صلاة]]<br />
[[ru:Молитва]]<br />
[[en:Prayer]]<br />
[[tr:Namaz]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Namaz&diff=408Namaz2018-02-27T06:11:37Z<p>Ilham.zabirov: /* Истинные прихожане мечети и кибла мусульман */</p>
<hr />
<div>{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 310px;"<br />
|colspan="2" |<center>'''Namaz'''</center><br />
|-<br />
|{{s|''ərəbcə''}}||<center>الصلاة</center><br />
|-<br />
|''категория''||namaz, ibadət<br />
|-<br />
|''əlavə baxın''||[[dua]]<br />
|-<br />
|colspan="2" |''в Коране''{{nbsp|6}}{{hqa|2|3}}, {{hqa|2|43|name=43}}, {{hqa|2|45|name=45}}, {{hqa|2|83|name=83}}, {{hqa|2|110|name=110}}, {{hqa|2|153|name=153}}, <br />
:{{hqa|2|177|name=177}}, {{hqa|2|238|name=238}}, {{hqa|2|277|name=277}}; {{hqa|4|43}}, {{hqa|4|77|name=77}}, {{hqa|4|101|name=101}}, {{hqa|4|102|name=102}}, {{hqa|4|103|name=103}}, {{hqa|4|142|name=142}}, {{hqa|4|162|name=162}}; {{hqa|5|6}} [http://corpus.quran.com/qurandictionary.jsp?q=Slw …]<br />
|}<br />
<br />
Namaz<br />
<br />
Namaz ({{lang-ar|اَلصَّلَاةُ||əs-salat}}; fars., türk., namaz) — müsəlmanın Müqəddəs Qurandan və Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn buyuruqlara uyğun tərzdə etdiyi ibadətdir. <br />
<br />
Namaz İslamın beş vacib sütunundan biridir. {{sfn|А. Али-заде|2007|name="Али-заде"}} <br />
Namaz qılmaqla müsəlmanlar Rəbbə itaətini və minnətdarlığını ifadə edirlər. Vaxtdan, şəraitdən, hadisələrdən və dua edənin ehtiyaclarından asılı olaraq qılınan namazın müxtəlif növləri mövcuddur. Namaz qılan müsəlmanlar Allahın buyuruqlarından çıxış edirlər ki, insan, ona buraxılmış vaxtı bütün varlığı ilə Rəbbə ibadət edərək namaz qılmaqa sərf etsin. <ref>Коран, {{hqa|2|110}}; {{hqa|4|77}}; {{hqa|6|72}}; {{hqa|14|31}}; {{hqa|22|78}}; {{hqa|24|56}}; {{hqa|30|31}}; {{hqa|73|20}}</ref><br />
<br />
İslam dininə əsasən, namaz insanı alçaq hərəkətlərdən və qəbahətdən qoruyur {{hqa2|29|45}}, o, möminlərin nurudur və qulun öz Rəbbi ilə ünsiyyət yaratması üçün vasitə kimi xidmət edir {{hqa2|2|153}}. Quranda Rəbb namaz qılan insanları uğur qazanmışlar adlandırmışdır {{hqa2|87|15}}. Quranın bir çox ayətlərində möminlərin keyfiyyətləri arasında Rəbb onların namaz qılmaqlarını qeyd edir ki, onlar bu işi düz-dürüst, məcburi və arzuolunan ayin buyuruqlarına uyğun tərzdə yerinə yetirirlər <ref>Коран, {{hqa|2|3}}; {{hqa|2|177}}; {{hqa|5|55}}; {{hqa|8|2|3}}; {{hqa|9|71}}; {{hqa|13|22}}; {{hqa|22|34|35}}; {{hqa|22|41}}; {{hqa|23|2}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|24|36|37}}; {{hqa|27|3}}; {{hqa|31|4}}; {{hqa|35|18}}; {{hqa|42|38}}; {{hqa|70|22|23}}; {{hqa|70|34}}; {{hqa|87|15}}.</ref>. <br />
Yer üzündə yaşayarkən və öləndən sonra dua edənləri gözləyən maddi və mənəvi mükafatlandırma barədə şad xəbər onların namaz qılması üçün bir növ motivasiya kimi xidmət edir <ref>Коран, {{hqa|2|277}}; {{hqa|4|162}}; {{hqa|9|122}}</ref><br />
<br />
== Namaz tarixi rakursda ==<br />
<br />
Qurana əsasən, namaz haqqında ilk qeyd namaz qılacaq xələflərini tövhid tərəfdarları etməyi, özünü və törəmələrini bu ibadət ayinini yerinə yetirənlər sırasına daxil etməyi Allahdan diləyən İbrahim (Avraam) peyğəmbərlə {{ас}} bağlıdır <ref>Коран, {{hqa|14|37}}; {{hqa|14|40}}</ref>. Bu dua ilə İbrahim {{ас}}, Rəbbin əmri ilə öz arvadı Həcəri (Aqar) südəmər uşağı İsmayılla (İzmaıl) {{ас}} birlikdə Şamdan Məkkəyə gətirib səhranın ortasında qoyduğu zaman müraciət etmişdi. (bax [[İbrahim]]) {{sfn|‘А. ас-Са‘ди|2008|name="Ас-Са‘ди"}}<br />
<br />
Quranda bildirilir ki, Rəbb İbrahimə {{ас}}, İshaqa (İsaak){{ас}} və Yaquba (Yakov) {{ас}} namaz qılmaqı təlqin etdi. Bu peyğəmbərlərin qıldığı namazın məzmunu və forması haqqında məlumat yoxdur. İbrahim Peyğəmbərə {{ас}} Kəəbəni şirkdən və itaətsizlikdən, həmçinin çirkdən və natəmizlikdən təmizləmək əmr olunmuşdu, çünki Kəəbə onun ətrafında dövrə vurub (təvaf) namaz qılanlar üçün nəzərdə tutulmuşdur {{hqa2|22|26}}. Həmçinin Məkkədə “Hörmətli məscid”in ərazisində yerləşən "Makam İbrahim" yerinin arxasında müsəlmanlar tərəfindən edilən əlavə dua da İbrahim Peyğəmbərlə bağlıdır: {{ЦК|İbrahimin dayandığı yeri namazgah edin!|2|125}}. İbrahim Peyğəmbərin xələfi İsmayıl peyğəmbər {{ас}} öz ailə üzvləri tərəfindən Allahın buyuruqlarına əməl edilməsinə nəzarət edir və onlara namaz qılmaqı əmr edirdi. {{hqa2|19|5}}<br />
<br />
Şuayb Peyğəmbər (İofor) {{ас}} müşriklərlə mübarizə apardığı üçün Quranda bütpərəstliklə mübarizə kontekstində xatırlanır. Quran yozucuları bildirirlər ki, məhz namaz Peyğəmbəri öz həmqəbilələrinə bütpərəstliyi və əmlaklarını öz bildikləri kimi istifadə etməyi qadağan etməyə sövq edirdi<ref name="Ас-Са‘ди"/>.<br />
<br />
<br />
Allahın namaz qılmaq əmrinə Tuva vadisində Rəbb ilə Musa peyğəmbərin {{ас}} ilk görüşünün məzmununda da rast gəlinir {{hqa2|20|14}}. Qurana əsasən, Rəbb İsrail oğullarından vəd aldı ki, onun mahiyyəti ömür boyu namaz qılmaq əmrindən ibarət idi<ref>Коран, {{hqa|2|83}}; {{hqa|5|12}}.</ref>. Allah İsrail oğullarına və Kitab əhlinə istənilən vəziyyətdə köməyə görə namaza müraciət etməyi və yalnız Tək olan Allaha ibadət etməyi əmr etdi <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|98|5}}.</ref><br />
<br />
İsraillilərin vəziyyəti həddən artıq ağırlaşanda, Fir'avn və misir əyanları isə onları dindən döndərməyə cəhdlər edəndə, Rəbb Musa {{ас}} və Harun (Aaron) {{ас}} peyğəmbərlərə təlqin etdi ki, İsrail oğulları Misirdə yad gözlərdən gizlənə və namaz qıla biləcəkləri məskən tapmalıdırlar {{hqa2|10|87}}<ref name="Ас-Са‘ди"/>. Bəzi mənbələrin verdiyi məlumata görə, İsrail oğulları ibadət evlərində açıq şəkildə dua edə bilmədiklərindən Musyaya {{ас}} şikayət etməyə başlayanda, onlara Qiblə istiqamətində ev tikbmək əmr edilmiş və bu evlərdə onları özləri üçün ibadət yeri edib) namazı qılmaqa icazə verilmişdi <ref>{{Ибн Касир|10|80|99}}</ref>. <br />
<br />
Vəsiyyətlərdən biri olan namaz haqqında qeydə İsa peyğəmbərin körpəlik dövründə çox gözəl nitqində rast gəlinir. {{ЦК|Harada oluramsa olum, məni mübarək etdi və nə qədər ki sağam, mənə namaz qılıb zəkat verməyi əmr etdi.|19|31}}<br />
<br />
<br />
Quran həmçinin mömin Loğmanın öz oğuluna verdiyi öyüdüylə bağlı süjeti əks etdirir ki, burada o, onu namaz qılmaqa çağırır {{hqa2|31|17}}.<br />
<br />
Həmçinin Quranda Rəbbin Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} öz ailəsini namaz qılmaqa çağırmağı əmr etməsini əks etdirən vəhy mövcuddur {{hqa2|20|132}}. Namaz qılmaq əmri ailə şəraitiylə bağlı hadisədən sonra Allahın Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} zövcələrinə yönəltdiyi hökmündə də yer almışdır {{hqa2|33|33}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Namaz qılmağın şərtləri ==<br />
İslam dininə əsasən, namaz qılmaq aşağıdakı şərtlərə riayət olunmasını nəzəedə tutur:<br />
# Yetikin yaşa çatmış müsəlman olmalı (uşaqları artıq yeddi-on yaşlarından dua etməyə öyrəşdirmək lazımdır);<br />
# Sağlam ağılda-şüurda olmalı. Psixi çatışmazlıqları olan insanlar dini praktikanın icrasından tamamilə azad edilmişlər;<br />
# Namazın vaxtlarına riayət etməli;<br />
# Ayini paklıq vəziyyətində olmalı;<br />
# Geyim və namaz qılınan yer təmiz olmalıdır;<br />
# İslam qanunlarına əsasən çılpaq qalması qadağan edilən bədən hissələrini örtməli;<br />
# Üzü ən əsas Tövhid ziyarətgahı Kəəbənin yerləşdiyi Məkkəyə tərəf yönəlməli;<br />
# Allah rizası üçün səmimi niyyətli olmalı {{hqa2|6|162}} {{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/pyat-obyazatelnykh-molitv/395-pyat-obyazatelnyx-molitv|title=Пять обязательных молитв. Как читать намаз|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="Аляутдинов"|архив=|архив дата=|автор=[[Аляутдинов, Ш.]]}}.<br />
<br />
Namazdan əvvəl dəstəmaz alınmalıdır. Müqəddəs Quranda dəstəmaz almanın vacib tələbləri yazılmışdır:<br />
<br />
* üzü və dirsəklərə qədər əlləri yumalı;<br />
* başa məsh çəkməli;<br />
* ayaqları topuqlaradək yumalı {{hqa2|5|6}}.<br />
<br />
<br />
Əksər alimlərin fikrincə, bundan əvvəl niyyət edilməlidir, həmçinin bədən hissələri müəyyən ardıcıllıqda yuyulmalı və silinməlidir.<br />
Bundan başqa Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn aşağıdakı hərəkətlər icra edilir:<br />
<br />
Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman o, təyəmmüm edə bilər.<br />
<br />
* Sağ ələ su yığılaraq ağız üç dəfə yaxalanır;<br />
* Sağ ələ su yığılaraq, sol əllə boşaltmaqla burun üç dəfə yuyulur.<br />
* Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/maloe-omovenie/371-poryadok-soversheniya-malogo-omoveniya|title=Порядок совершения малого омовения|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="umma"|автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman, o təyəmmüm edə bilər. <ref>Коран, {{hqa|4|43}}; {{hqa|5|6}}</ref>.<br />
<br />
== Namazın vacibliyi ==<br />
Namazın vacibiliyi Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} səmaya qalxdığı zaman (mirac) Allahdan alıdığı əmrdən irəli gəlir {{sfn|С. Мубаракфури|2002|name="Мубаракфури"}}<ref name="аль-Бухари">{{Аль-Бухари|С. 118—120}}</ref>. Mütləq namaz qılmaq zərurəti həmçinin Quran vəhylərindən irəli gəlir ki, onlarda dua etmək buyurulur və onlar duaetmə vaxtlarının göstərildiyi mənbə kimi xidmət edirlər <ref>Коран, {{hqa|11|114}}; {{hqa|29|45}}; {{hqa|20|130}}</ref>.<br />
Bu göstərişlərə əsasən, müsəlmanlara gündə beş dəfə namaz qılmaqa vacib buyurulur:<br />
<br />
* Sübh(şəfəq) namazı ({{lang-ar|فجر||fəcr}});<br />
* Günorta (nahar) namazı ({{lang-ar|ظهر||zühr}});<br />
* Əsr(Günortadan sonrakı) namazı({{lang-ar|عصر||‘asr}});<br />
* Axşam namazı ({{lang-ar|مغرب||məğrib}});<br />
* Gecə namazı ({{lang-ar|عشاء||‘işa}}).<br />
<br />
Vacib namazlar kateqoriyasına cümə namazı aiddir. Cümə namazı yalnız kişilər üçün vacibdir. Onun icra vaxtı günorta duasının (Zühr) vaxtıdır. Yalnız məscidlərdə və xüsusilə namaz duası üçün ayrılmış yerlərdə icra olunur{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dzhuma-pyatnichnaya-molitva/401-poryadok-vypolneniya|title=Порядок выполнения пятничного намаза (джума)|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016 |name= "djuma" |автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
İslam dininə əsasən, gündəlik beş vacib namazın müntəzəm olaraq qılınması, insanı Rəbbə yaxınlaşdırmaqdan əlavə, onun mükafatlanacağını təmin edir və yol verdiyi kiçik günahlarını yuyur.<br />
<br />
<br />
== Namazın vaxtı, diqqətcil münasibət və xuşu ==<br />
<br />
Quranın buyuruqlarına əməl edərək müsəlmanlar bütün namazları, xüsusilə günortadan sonrakı namazı düz-dürüst qılmağa borcludurlar: {{ЦК|Namazları və (günortadan sonrakı) orta namazı qoruyun və Allah qarşısında mütiliklə durun.|2|238}}. Namaza diqqətcil münasibət onu müəyyən edilmiş vaxtda qılmağı {{hqa|4|103}}; {{hqa|6|92}}; {{hqa|17|78}}; {{hqa|20|130}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|70|34}}</ref>, onun şərt və qaydalarını dürüst icra etməyi, namaz zamanı xuşu içərisində olmağı, bütün vacib və, mümkün qədər, arzuolunan hərəkətləri etməyi nəzərdə tutur. <br />
<br />
Namaz qılanlar namazlarını vaxtında qılmadığı <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|2|238}}; {{hqa|23|2}}</ref>, ona səhlənkar yanaşdığı halda öz namazları batil edirlər. Səbəb Allahın əmrlərinə onların diqqətsizliyidir {{hqa2|107|4|5}}. İnsanı namazdan döndərməkdə onu hər vəclə dua etməkdən yayındırmağa çalışan İblisin yoldan çıxaran əməlləri əhəmiyyətli rol oynayır {{hqa2|5|91}}.<br />
<br />
Namaz qılmayanları sərt cəza gözləyir <ref>Коран, {{hqa|74|42|43}}; {{hqa|75|31}}.</ref>. Müşriklərə gəlincə isə, əgər onlar tövbə edib lazımi qaydada namaz qılmağa başlayıblarsa, onlar qalan müsəlmanlarla eyni hüquqlar əldə edirlər <ref>Коран, {{hqa|9|5}}; {{hqa|9|11}} </ref>.<br />
<br />
Namaz qılınan zaman orta tembrlə Quran ayətlərinin oxunması tövsiyə olunan hesab edilir. Qışqırmaq və ya pıçıltıyla namaz qılmaq olmaz, çünki bu iki hərəkətin hər biri qəbahətdir. Bu iki ifrat dərəcələrin ortasından keçən orta yolu tutmaq lazımdır {{hqa2|17|110}}.<br />
<br />
Namazın yekununda Rəbb istənilən vəziyyətdə Onu yad etməyi buyurur {{hqa2|4|103}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Əlavə namazlar ==<br />
<br />
<br />
Müsəlmanların dini təcrübəsində, vacib namazılardan başqa, əlavə, sünnət namazları da qılınır. Bunlara vacib namazlardan əvvəl və sonra edilən namazlar aiddir ki, onların müsəlman hüququ (fikx) ilə tənzimlənmiş öz qaydası mövcuddur.<br />
<br />
* "Təhəccüd" namazı. Əlavə namazlardan ən yaxşısı, gecənin ortasından sonra qılınan "Təhəccüd" namazı hesab edilir <ref>Коран, {{hqa|73|20}}; {{hqa|17|79}}; {{hqa|26|218}}</ref>. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} bu namaz aid söyləmişdir: "Ən yaxşı namaz beş vacibdən sonra gecə namazıdır"{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dopolnitelnye-molitvy/400-prochie-dopolnitelnye-molitvy|title=Прочие дополнительные молитвы|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="namaz"|автор=Аляутдинов, Ш.}} "Təhəccüd"ün vaxtı vacib gecə namazından sonra başlayır və sübhədək davam edir. Tövsiyə edilir ki, bu namaz yuxudan sonra qılınsın.<br />
<br />
* '''Duha''' namazı. Onun edilmə vaxtı günəş yerin üzərində bir nizə hündürlüyündə qalxdıqdan sonra başlayır və zenitə yaxınlaşdıda bitir.<br />
<br />
* '''Vudu''' namazı. Dəstəmaz aldıqdan sonra müsəlmanlar öz istəyi ilə iki rükətli namaz.<br />
<br />
* '''Məscidi salamlama''' namazı(Təhiyyət əl-məscid). Məscidi salamlama duası dərhal məscidə daxil olduqdan sonra edilir. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} demişdi: "Əgər sizin hansınızsa məscidə daxil olsa, iki rükət [salamlama] namazı qılmayincə oturmasın". Hənəfi ilahiyyatçıları fikir bildirirlər ki, əgər qanunla namazın qılınması qadağan olunduğu zaman insan məscidə daxil olarsa, iki rükət salamlama namazı etməsi arzuolunmazdır. Bu haqda Şafi məzhəbinin ilahiyyatçıları deyir ki, insan nə vaxt məscidə daxil olsa, o, bu iki rükət duanı etməlidir. Bu, onların fikirincə, qanunla əsaslandırılmışdır. İnsan cümə xütbəsi zamanı məscidə daxil olmasına gəlincə, bu barədə də həmçinin bir neçə fikir mövcuddur. Hənəfi məzhəbinin ilahiyyatçıları hesab edirlər ki, "xütbə oxunan zaman heç bir namaz qılınmır, şafilər isə iddia edirlər ki, cümə xütbəsi zamanı salamlama namazından başqa heç bir namaz qılınmır". Hər iki fikir Peyğəmbərin Sünnəsinə əsaslanır, lakin onları ilahiyyatçıların təhlilinin əsaslandığı müxtəlif meyarlar ayırır.<ref name=" namaz"/>.<br />
<br />
* '''İstixarə''' namazı — müəyyən işdə qərar qəbul etməkdə tərəddüd edərkən möminin qıldığı namazdır. Müsəlman, öz arzularından tamamilə imtina edib, Allaha güvənərək Ondan xeyir-dua və məsləhət bildiyi yola nəsihət diləyir.<br />
Bütün vacib və əlavə namazların qaydası və məzmunu fikxlə tənzimlənir.<br />
<br />
== Müəyyən hadisə ilə bağlı qılınan namazlar ==<br />
* '''Bayram namazı''' — iki müsəlman bayramı - "Qurban bayramı" (İd əl-Ədha) və "Ramazan bayramı" (İd əl-Fitr) münasibəti ilə qılınır.<br />
* '''Dəfn namazı''' (cənazə namazı) — müsəlmanın ölümündən sonra qılınır.<br />
<br />
== Təhlükə vəziyyəti yarandıqda qılınan namaz və onun qısaldılması ==<br />
<br />
Səfərdə olarkən və təhlükə zamanı müsəlmanlara namazları qısaltmağa icazə verilir {{hqa2|4|101}}. Əgər insan düşmənlərdən, vəhşi heyvanlardan və ya yaranmış şəraitin ona zərər verə biləcəyindən ehtiyat edirsə, ona hərəkətdə olarkən və ya atın belində namaz qılmağa icazə verilir. O atın, dəvənin belində və ya istənilən başqa nəqliyyat vasitəsində namaz qıla bilər, özü də üzünü Kəəbəyə tərəf çevirməsi vacib deyil. Bu cür ibadət etməyə yalnız təhlükə zamanı icazə verilir {{hqa2|2|239}}. Əgər müsəlmanlar təhlükə zamanı namaz qılmağa hazırlaşırlarsa, o zaman namazı idarə edən imam və qalan bütün namaz qılanlar namazın vacib göstərişlərini yerinə yetirməlidirlər. Hətta müsəlmanlar düşmənin hücumundan ehtiyat etdiyi şəraitdə belə Uca Allah qrup şəklində namaz qılmağı buyurmuşdur {{hqa2|4|102}}.<br />
<br />
== Məscidə gələn həqiqi möminlər və müsəlmanların qibləsi ==<br />
<br />
İslamda çox məsləhət görülən hərəkət namazı məsciddə qılınmasidir. Məscid həmçinin müsəlmanların namaza çağırıldığı yer kimi xidmət edir. Namaza çağırışı (azanı) eşidəndə, imansızlar namazı ələ salmağa başlayır və onu əyləncə adlandırırlar {{hqa2|5|58}}.<br />
<br />
Qurana əsasən, məscidlərə gələn həqiqi möminlər ancaq o möminlər ola bilər ki, Vahid Allaha və Qiyamət gününə inansınlar, ruhu və canı ilə vacib və əlavə namazları qılsınlar, zəkatı ödənilməli kəslərə ödəsinlər və yalnız Allah qarşısında qorxu hiss edib qadağan edilmiş hər şeydən özlərini saxlasınlar və öz vəzifələrinin icrası zamanı səhvlərə yol verməsinlər <ref>Коран, {{hqa|9|18}}; {{hqa|24|36|37}}</ref>.<br />
<br />
Namaz qılan zaman müsəlmanlar Məkkə şəhərindəki Hörmətli məsciddə (Məscidül-Həram) yerləşən və bütün müsəlmanların namaz qıldıqları və digər bəzi ibadət ayinlərini icra etdikləri zaman üzlərini tutduqları Kəəbəyə tərəf dayanırlar. İslamın yayıldığı ilk illərdə müqəddəs Qüds (Yerusəlim) şəhəri qiblə idi. Bəzi mənbələrə əsasən, qiblənin Qüdsdən Məkkəyə dəyişməsi hicrətdən on yeddi ay sonra, hicri təqvimlə 2-ci ilin Şaban ayında baş verdi. Bəzi Quran izahçılarının fikirinə əsasən, əvvəlcə Rəbb müsəlmanlara namaz vaxtı üzlərini Yerusəlimə tərəf tutmağı buyurmuşdu ki, onları sınağa çəksin və onlardan Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} inanan və istənilən şəraitdə onun ardınca getməyə hazır olan kəsləri müəyyən etsin {{hqa2|2|142|144}}<ref name="Ас-Са‘ди" />.<br />
<br />
== Лицемеры и намаз ==<br />
Одним из качеств [[лицемер]]ов является неохотное совершение намаза. Лицемеры неохотно поднимаются на намаз и недовольны тем, что им приходится молиться {{hqa2|4|142}}. Когда они собираются совершить намаз, они встают на него лениво. Намаз представляется им настолько обременительным, что они готовы вовсе не совершать его {{hqa2|9|54}}. Господь запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать заупокойную молитву по кому-либо из лицемеров стоять над их [[могила]]ми после [[похороны|похорон]] для того, чтобы помолиться за него {{hqa2|9|84}}. Аллах запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать намаз в мечети, которая была построена лицемерами в Медине с целью посеять и распространить смуту среди мусульман {{hqa2|9|108}}.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ИЭС2007|690|Салат|стр=163, 271}}<br />
* {{Мубаракфури|114}}<br />
* {{Ас-Са‘ди|том=|стр=106 (1), 39—40 (2), 79 (2), 176—177 (2)}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{ИЭС1991|АБ|ас̣-С̣ала̄т|204}}<br />
* {{ЭКорана|автор= Böwering, Gerhard|часть= Prayer|EQCOM=00155 |том=4|стр=}}<br />
* {{Энис/2|Monnot, G.|Ṣalāt|COM=0983|том=8|стр=}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Prayer|ссылка =|том=5}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = Иса<br />
|сортировка =|ссылка = Molitva<br />
|публикация = 2017-06-12|обновление = <br />
|ИЭК = Prayer|ЭК = EQCOM_00155<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 = COM_0176|ЭИ2 = COM_0983<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =204|ИЭС2007 = 690<br />
|Цитатник = |Википедия= Намаз<br />
|уровень = 4|важность = высшая<br />
|язык = проверить|шариат = проверить<br />
|мета=время намаза, расписание намаза, таравих намаз}}<br />
<br />
[[Категория:Поклонение]]<br />
<br />
[[ar:صلاة]]<br />
[[az:Namaz]]<br />
[[en:Prayer]]<br />
[[tr:Namaz]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Namaz&diff=407Namaz2018-02-27T06:06:38Z<p>Ilham.zabirov: /* Намаз в случае опасности и его укорачивание */</p>
<hr />
<div>{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 310px;"<br />
|colspan="2" |<center>'''Namaz'''</center><br />
|-<br />
|{{s|''ərəbcə''}}||<center>الصلاة</center><br />
|-<br />
|''категория''||namaz, ibadət<br />
|-<br />
|''əlavə baxın''||[[dua]]<br />
|-<br />
|colspan="2" |''в Коране''{{nbsp|6}}{{hqa|2|3}}, {{hqa|2|43|name=43}}, {{hqa|2|45|name=45}}, {{hqa|2|83|name=83}}, {{hqa|2|110|name=110}}, {{hqa|2|153|name=153}}, <br />
:{{hqa|2|177|name=177}}, {{hqa|2|238|name=238}}, {{hqa|2|277|name=277}}; {{hqa|4|43}}, {{hqa|4|77|name=77}}, {{hqa|4|101|name=101}}, {{hqa|4|102|name=102}}, {{hqa|4|103|name=103}}, {{hqa|4|142|name=142}}, {{hqa|4|162|name=162}}; {{hqa|5|6}} [http://corpus.quran.com/qurandictionary.jsp?q=Slw …]<br />
|}<br />
<br />
Namaz<br />
<br />
Namaz ({{lang-ar|اَلصَّلَاةُ||əs-salat}}; fars., türk., namaz) — müsəlmanın Müqəddəs Qurandan və Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn buyuruqlara uyğun tərzdə etdiyi ibadətdir. <br />
<br />
Namaz İslamın beş vacib sütunundan biridir. {{sfn|А. Али-заде|2007|name="Али-заде"}} <br />
Namaz qılmaqla müsəlmanlar Rəbbə itaətini və minnətdarlığını ifadə edirlər. Vaxtdan, şəraitdən, hadisələrdən və dua edənin ehtiyaclarından asılı olaraq qılınan namazın müxtəlif növləri mövcuddur. Namaz qılan müsəlmanlar Allahın buyuruqlarından çıxış edirlər ki, insan, ona buraxılmış vaxtı bütün varlığı ilə Rəbbə ibadət edərək namaz qılmaqa sərf etsin. <ref>Коран, {{hqa|2|110}}; {{hqa|4|77}}; {{hqa|6|72}}; {{hqa|14|31}}; {{hqa|22|78}}; {{hqa|24|56}}; {{hqa|30|31}}; {{hqa|73|20}}</ref><br />
<br />
İslam dininə əsasən, namaz insanı alçaq hərəkətlərdən və qəbahətdən qoruyur {{hqa2|29|45}}, o, möminlərin nurudur və qulun öz Rəbbi ilə ünsiyyət yaratması üçün vasitə kimi xidmət edir {{hqa2|2|153}}. Quranda Rəbb namaz qılan insanları uğur qazanmışlar adlandırmışdır {{hqa2|87|15}}. Quranın bir çox ayətlərində möminlərin keyfiyyətləri arasında Rəbb onların namaz qılmaqlarını qeyd edir ki, onlar bu işi düz-dürüst, məcburi və arzuolunan ayin buyuruqlarına uyğun tərzdə yerinə yetirirlər <ref>Коран, {{hqa|2|3}}; {{hqa|2|177}}; {{hqa|5|55}}; {{hqa|8|2|3}}; {{hqa|9|71}}; {{hqa|13|22}}; {{hqa|22|34|35}}; {{hqa|22|41}}; {{hqa|23|2}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|24|36|37}}; {{hqa|27|3}}; {{hqa|31|4}}; {{hqa|35|18}}; {{hqa|42|38}}; {{hqa|70|22|23}}; {{hqa|70|34}}; {{hqa|87|15}}.</ref>. <br />
Yer üzündə yaşayarkən və öləndən sonra dua edənləri gözləyən maddi və mənəvi mükafatlandırma barədə şad xəbər onların namaz qılması üçün bir növ motivasiya kimi xidmət edir <ref>Коран, {{hqa|2|277}}; {{hqa|4|162}}; {{hqa|9|122}}</ref><br />
<br />
== Namaz tarixi rakursda ==<br />
<br />
Qurana əsasən, namaz haqqında ilk qeyd namaz qılacaq xələflərini tövhid tərəfdarları etməyi, özünü və törəmələrini bu ibadət ayinini yerinə yetirənlər sırasına daxil etməyi Allahdan diləyən İbrahim (Avraam) peyğəmbərlə {{ас}} bağlıdır <ref>Коран, {{hqa|14|37}}; {{hqa|14|40}}</ref>. Bu dua ilə İbrahim {{ас}}, Rəbbin əmri ilə öz arvadı Həcəri (Aqar) südəmər uşağı İsmayılla (İzmaıl) {{ас}} birlikdə Şamdan Məkkəyə gətirib səhranın ortasında qoyduğu zaman müraciət etmişdi. (bax [[İbrahim]]) {{sfn|‘А. ас-Са‘ди|2008|name="Ас-Са‘ди"}}<br />
<br />
Quranda bildirilir ki, Rəbb İbrahimə {{ас}}, İshaqa (İsaak){{ас}} və Yaquba (Yakov) {{ас}} namaz qılmaqı təlqin etdi. Bu peyğəmbərlərin qıldığı namazın məzmunu və forması haqqında məlumat yoxdur. İbrahim Peyğəmbərə {{ас}} Kəəbəni şirkdən və itaətsizlikdən, həmçinin çirkdən və natəmizlikdən təmizləmək əmr olunmuşdu, çünki Kəəbə onun ətrafında dövrə vurub (təvaf) namaz qılanlar üçün nəzərdə tutulmuşdur {{hqa2|22|26}}. Həmçinin Məkkədə “Hörmətli məscid”in ərazisində yerləşən "Makam İbrahim" yerinin arxasında müsəlmanlar tərəfindən edilən əlavə dua da İbrahim Peyğəmbərlə bağlıdır: {{ЦК|İbrahimin dayandığı yeri namazgah edin!|2|125}}. İbrahim Peyğəmbərin xələfi İsmayıl peyğəmbər {{ас}} öz ailə üzvləri tərəfindən Allahın buyuruqlarına əməl edilməsinə nəzarət edir və onlara namaz qılmaqı əmr edirdi. {{hqa2|19|5}}<br />
<br />
Şuayb Peyğəmbər (İofor) {{ас}} müşriklərlə mübarizə apardığı üçün Quranda bütpərəstliklə mübarizə kontekstində xatırlanır. Quran yozucuları bildirirlər ki, məhz namaz Peyğəmbəri öz həmqəbilələrinə bütpərəstliyi və əmlaklarını öz bildikləri kimi istifadə etməyi qadağan etməyə sövq edirdi<ref name="Ас-Са‘ди"/>.<br />
<br />
<br />
Allahın namaz qılmaq əmrinə Tuva vadisində Rəbb ilə Musa peyğəmbərin {{ас}} ilk görüşünün məzmununda da rast gəlinir {{hqa2|20|14}}. Qurana əsasən, Rəbb İsrail oğullarından vəd aldı ki, onun mahiyyəti ömür boyu namaz qılmaq əmrindən ibarət idi<ref>Коран, {{hqa|2|83}}; {{hqa|5|12}}.</ref>. Allah İsrail oğullarına və Kitab əhlinə istənilən vəziyyətdə köməyə görə namaza müraciət etməyi və yalnız Tək olan Allaha ibadət etməyi əmr etdi <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|98|5}}.</ref><br />
<br />
İsraillilərin vəziyyəti həddən artıq ağırlaşanda, Fir'avn və misir əyanları isə onları dindən döndərməyə cəhdlər edəndə, Rəbb Musa {{ас}} və Harun (Aaron) {{ас}} peyğəmbərlərə təlqin etdi ki, İsrail oğulları Misirdə yad gözlərdən gizlənə və namaz qıla biləcəkləri məskən tapmalıdırlar {{hqa2|10|87}}<ref name="Ас-Са‘ди"/>. Bəzi mənbələrin verdiyi məlumata görə, İsrail oğulları ibadət evlərində açıq şəkildə dua edə bilmədiklərindən Musyaya {{ас}} şikayət etməyə başlayanda, onlara Qiblə istiqamətində ev tikbmək əmr edilmiş və bu evlərdə onları özləri üçün ibadət yeri edib) namazı qılmaqa icazə verilmişdi <ref>{{Ибн Касир|10|80|99}}</ref>. <br />
<br />
Vəsiyyətlərdən biri olan namaz haqqında qeydə İsa peyğəmbərin körpəlik dövründə çox gözəl nitqində rast gəlinir. {{ЦК|Harada oluramsa olum, məni mübarək etdi və nə qədər ki sağam, mənə namaz qılıb zəkat verməyi əmr etdi.|19|31}}<br />
<br />
<br />
Quran həmçinin mömin Loğmanın öz oğuluna verdiyi öyüdüylə bağlı süjeti əks etdirir ki, burada o, onu namaz qılmaqa çağırır {{hqa2|31|17}}.<br />
<br />
Həmçinin Quranda Rəbbin Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} öz ailəsini namaz qılmaqa çağırmağı əmr etməsini əks etdirən vəhy mövcuddur {{hqa2|20|132}}. Namaz qılmaq əmri ailə şəraitiylə bağlı hadisədən sonra Allahın Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} zövcələrinə yönəltdiyi hökmündə də yer almışdır {{hqa2|33|33}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Namaz qılmağın şərtləri ==<br />
İslam dininə əsasən, namaz qılmaq aşağıdakı şərtlərə riayət olunmasını nəzəedə tutur:<br />
# Yetikin yaşa çatmış müsəlman olmalı (uşaqları artıq yeddi-on yaşlarından dua etməyə öyrəşdirmək lazımdır);<br />
# Sağlam ağılda-şüurda olmalı. Psixi çatışmazlıqları olan insanlar dini praktikanın icrasından tamamilə azad edilmişlər;<br />
# Namazın vaxtlarına riayət etməli;<br />
# Ayini paklıq vəziyyətində olmalı;<br />
# Geyim və namaz qılınan yer təmiz olmalıdır;<br />
# İslam qanunlarına əsasən çılpaq qalması qadağan edilən bədən hissələrini örtməli;<br />
# Üzü ən əsas Tövhid ziyarətgahı Kəəbənin yerləşdiyi Məkkəyə tərəf yönəlməli;<br />
# Allah rizası üçün səmimi niyyətli olmalı {{hqa2|6|162}} {{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/pyat-obyazatelnykh-molitv/395-pyat-obyazatelnyx-molitv|title=Пять обязательных молитв. Как читать намаз|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="Аляутдинов"|архив=|архив дата=|автор=[[Аляутдинов, Ш.]]}}.<br />
<br />
Namazdan əvvəl dəstəmaz alınmalıdır. Müqəddəs Quranda dəstəmaz almanın vacib tələbləri yazılmışdır:<br />
<br />
* üzü və dirsəklərə qədər əlləri yumalı;<br />
* başa məsh çəkməli;<br />
* ayaqları topuqlaradək yumalı {{hqa2|5|6}}.<br />
<br />
<br />
Əksər alimlərin fikrincə, bundan əvvəl niyyət edilməlidir, həmçinin bədən hissələri müəyyən ardıcıllıqda yuyulmalı və silinməlidir.<br />
Bundan başqa Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn aşağıdakı hərəkətlər icra edilir:<br />
<br />
Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman o, təyəmmüm edə bilər.<br />
<br />
* Sağ ələ su yığılaraq ağız üç dəfə yaxalanır;<br />
* Sağ ələ su yığılaraq, sol əllə boşaltmaqla burun üç dəfə yuyulur.<br />
* Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/maloe-omovenie/371-poryadok-soversheniya-malogo-omoveniya|title=Порядок совершения малого омовения|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="umma"|автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman, o təyəmmüm edə bilər. <ref>Коран, {{hqa|4|43}}; {{hqa|5|6}}</ref>.<br />
<br />
== Namazın vacibliyi ==<br />
Namazın vacibiliyi Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} səmaya qalxdığı zaman (mirac) Allahdan alıdığı əmrdən irəli gəlir {{sfn|С. Мубаракфури|2002|name="Мубаракфури"}}<ref name="аль-Бухари">{{Аль-Бухари|С. 118—120}}</ref>. Mütləq namaz qılmaq zərurəti həmçinin Quran vəhylərindən irəli gəlir ki, onlarda dua etmək buyurulur və onlar duaetmə vaxtlarının göstərildiyi mənbə kimi xidmət edirlər <ref>Коран, {{hqa|11|114}}; {{hqa|29|45}}; {{hqa|20|130}}</ref>.<br />
Bu göstərişlərə əsasən, müsəlmanlara gündə beş dəfə namaz qılmaqa vacib buyurulur:<br />
<br />
* Sübh(şəfəq) namazı ({{lang-ar|فجر||fəcr}});<br />
* Günorta (nahar) namazı ({{lang-ar|ظهر||zühr}});<br />
* Əsr(Günortadan sonrakı) namazı({{lang-ar|عصر||‘asr}});<br />
* Axşam namazı ({{lang-ar|مغرب||məğrib}});<br />
* Gecə namazı ({{lang-ar|عشاء||‘işa}}).<br />
<br />
Vacib namazlar kateqoriyasına cümə namazı aiddir. Cümə namazı yalnız kişilər üçün vacibdir. Onun icra vaxtı günorta duasının (Zühr) vaxtıdır. Yalnız məscidlərdə və xüsusilə namaz duası üçün ayrılmış yerlərdə icra olunur{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dzhuma-pyatnichnaya-molitva/401-poryadok-vypolneniya|title=Порядок выполнения пятничного намаза (джума)|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016 |name= "djuma" |автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
İslam dininə əsasən, gündəlik beş vacib namazın müntəzəm olaraq qılınması, insanı Rəbbə yaxınlaşdırmaqdan əlavə, onun mükafatlanacağını təmin edir və yol verdiyi kiçik günahlarını yuyur.<br />
<br />
<br />
== Namazın vaxtı, diqqətcil münasibət və xuşu ==<br />
<br />
Quranın buyuruqlarına əməl edərək müsəlmanlar bütün namazları, xüsusilə günortadan sonrakı namazı düz-dürüst qılmağa borcludurlar: {{ЦК|Namazları və (günortadan sonrakı) orta namazı qoruyun və Allah qarşısında mütiliklə durun.|2|238}}. Namaza diqqətcil münasibət onu müəyyən edilmiş vaxtda qılmağı {{hqa|4|103}}; {{hqa|6|92}}; {{hqa|17|78}}; {{hqa|20|130}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|70|34}}</ref>, onun şərt və qaydalarını dürüst icra etməyi, namaz zamanı xuşu içərisində olmağı, bütün vacib və, mümkün qədər, arzuolunan hərəkətləri etməyi nəzərdə tutur. <br />
<br />
Namaz qılanlar namazlarını vaxtında qılmadığı <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|2|238}}; {{hqa|23|2}}</ref>, ona səhlənkar yanaşdığı halda öz namazları batil edirlər. Səbəb Allahın əmrlərinə onların diqqətsizliyidir {{hqa2|107|4|5}}. İnsanı namazdan döndərməkdə onu hər vəclə dua etməkdən yayındırmağa çalışan İblisin yoldan çıxaran əməlləri əhəmiyyətli rol oynayır {{hqa2|5|91}}.<br />
<br />
Namaz qılmayanları sərt cəza gözləyir <ref>Коран, {{hqa|74|42|43}}; {{hqa|75|31}}.</ref>. Müşriklərə gəlincə isə, əgər onlar tövbə edib lazımi qaydada namaz qılmağa başlayıblarsa, onlar qalan müsəlmanlarla eyni hüquqlar əldə edirlər <ref>Коран, {{hqa|9|5}}; {{hqa|9|11}} </ref>.<br />
<br />
Namaz qılınan zaman orta tembrlə Quran ayətlərinin oxunması tövsiyə olunan hesab edilir. Qışqırmaq və ya pıçıltıyla namaz qılmaq olmaz, çünki bu iki hərəkətin hər biri qəbahətdir. Bu iki ifrat dərəcələrin ortasından keçən orta yolu tutmaq lazımdır {{hqa2|17|110}}.<br />
<br />
Namazın yekununda Rəbb istənilən vəziyyətdə Onu yad etməyi buyurur {{hqa2|4|103}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Əlavə namazlar ==<br />
<br />
<br />
Müsəlmanların dini təcrübəsində, vacib namazılardan başqa, əlavə, sünnət namazları da qılınır. Bunlara vacib namazlardan əvvəl və sonra edilən namazlar aiddir ki, onların müsəlman hüququ (fikx) ilə tənzimlənmiş öz qaydası mövcuddur.<br />
<br />
* "Təhəccüd" namazı. Əlavə namazlardan ən yaxşısı, gecənin ortasından sonra qılınan "Təhəccüd" namazı hesab edilir <ref>Коран, {{hqa|73|20}}; {{hqa|17|79}}; {{hqa|26|218}}</ref>. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} bu namaz aid söyləmişdir: "Ən yaxşı namaz beş vacibdən sonra gecə namazıdır"{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dopolnitelnye-molitvy/400-prochie-dopolnitelnye-molitvy|title=Прочие дополнительные молитвы|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="namaz"|автор=Аляутдинов, Ш.}} "Təhəccüd"ün vaxtı vacib gecə namazından sonra başlayır və sübhədək davam edir. Tövsiyə edilir ki, bu namaz yuxudan sonra qılınsın.<br />
<br />
* '''Duha''' namazı. Onun edilmə vaxtı günəş yerin üzərində bir nizə hündürlüyündə qalxdıqdan sonra başlayır və zenitə yaxınlaşdıda bitir.<br />
<br />
* '''Vudu''' namazı. Dəstəmaz aldıqdan sonra müsəlmanlar öz istəyi ilə iki rükətli namaz.<br />
<br />
* '''Məscidi salamlama''' namazı(Təhiyyət əl-məscid). Məscidi salamlama duası dərhal məscidə daxil olduqdan sonra edilir. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} demişdi: "Əgər sizin hansınızsa məscidə daxil olsa, iki rükət [salamlama] namazı qılmayincə oturmasın". Hənəfi ilahiyyatçıları fikir bildirirlər ki, əgər qanunla namazın qılınması qadağan olunduğu zaman insan məscidə daxil olarsa, iki rükət salamlama namazı etməsi arzuolunmazdır. Bu haqda Şafi məzhəbinin ilahiyyatçıları deyir ki, insan nə vaxt məscidə daxil olsa, o, bu iki rükət duanı etməlidir. Bu, onların fikirincə, qanunla əsaslandırılmışdır. İnsan cümə xütbəsi zamanı məscidə daxil olmasına gəlincə, bu barədə də həmçinin bir neçə fikir mövcuddur. Hənəfi məzhəbinin ilahiyyatçıları hesab edirlər ki, "xütbə oxunan zaman heç bir namaz qılınmır, şafilər isə iddia edirlər ki, cümə xütbəsi zamanı salamlama namazından başqa heç bir namaz qılınmır". Hər iki fikir Peyğəmbərin Sünnəsinə əsaslanır, lakin onları ilahiyyatçıların təhlilinin əsaslandığı müxtəlif meyarlar ayırır.<ref name=" namaz"/>.<br />
<br />
* '''İstixarə''' namazı — müəyyən işdə qərar qəbul etməkdə tərəddüd edərkən möminin qıldığı namazdır. Müsəlman, öz arzularından tamamilə imtina edib, Allaha güvənərək Ondan xeyir-dua və məsləhət bildiyi yola nəsihət diləyir.<br />
Bütün vacib və əlavə namazların qaydası və məzmunu fikxlə tənzimlənir.<br />
<br />
== Müəyyən hadisə ilə bağlı qılınan namazlar ==<br />
* '''Bayram namazı''' — iki müsəlman bayramı - "Qurban bayramı" (İd əl-Ədha) və "Ramazan bayramı" (İd əl-Fitr) münasibəti ilə qılınır.<br />
* '''Dəfn namazı''' (cənazə namazı) — müsəlmanın ölümündən sonra qılınır.<br />
<br />
== Təhlükə vəziyyəti yarandıqda qılınan namaz və onun qısaldılması ==<br />
<br />
Səfərdə olarkən və təhlükə zamanı müsəlmanlara namazları qısaltmağa icazə verilir {{hqa2|4|101}}. Əgər insan düşmənlərdən, vəhşi heyvanlardan və ya yaranmış şəraitin ona zərər verə biləcəyindən ehtiyat edirsə, ona hərəkətdə olarkən və ya atın belində namaz qılmağa icazə verilir. O atın, dəvənin belində və ya istənilən başqa nəqliyyat vasitəsində namaz qıla bilər, özü də üzünü Kəəbəyə tərəf çevirməsi vacib deyil. Bu cür ibadət etməyə yalnız təhlükə zamanı icazə verilir {{hqa2|2|239}}. Əgər müsəlmanlar təhlükə zamanı namaz qılmağa hazırlaşırlarsa, o zaman namazı idarə edən imam və qalan bütün namaz qılanlar namazın vacib göstərişlərini yerinə yetirməlidirlər. Hətta müsəlmanlar düşmənin hücumundan ehtiyat etdiyi şəraitdə belə Uca Allah qrup şəklində namaz qılmağı buyurmuşdur {{hqa2|4|102}}.<br />
<br />
== Истинные прихожане мечети и кибла мусульман ==<br />
Очень рекомендуемым действием в исламе является совершение молитвы в мечети. Мечеть также служит местом откуда мусульман [[призыв на молитву|призывают]] на молитву. Услышав призыв на намаз (''[[азан]]''), неверующие начинают [[насмехание|насмехаться]] над молитвой и называют её [[забава|забавой]] {{hqa2|5|58}}.<br />
<br />
Согласно Корану, истинными прихожанами мечетей могут быть только верующие, которые уверовали в Единого Бога и [[Судный день]], душой и телом совершают обязательные и дополнительные намазы, выплачивают закят тем, кому полагается, и испытывают страх только перед Всевышним, воздерживаясь от всего запрещённого и не делая упущений при выполнении своих обязанностей<ref>Коран, {{hqa|9|18}}; {{hqa|24|36|37}}.</ref>.<br />
<br />
При совершении намазов мусульмане становятся в сторону Ка‘бы, расположенной в Заповедной мечети в городе Мекке, куда все мусульмане обращают свои лица во время исполнения намазов и некоторых других обрядов поклонения. В первые годы распространения ислама, киблой являлся священный город Кудс ([[Иерусалим]]). Согласно некоторым источникам, изменение киблы с Кудса на Мекку произошло спустя семнадцать месяцев после хиджры, в месяце Шабан 2 года хиджры<ref name="Али-заде"/>. Согласно мнению некоторых толкователей Корана, Господь предписал мусульманам поначалу во время намазов обращаться лицом в сторону Иерусалима, чтобы подвергнуть их [[испытание|испытанию]] и определить тех, кто уверовал в пророка Мухаммада {{сас}}, и готов следовать за ним при любых обстоятельствах {{hqa2|2|142|144}}<ref name="Ас-Са‘ди" />.<br />
<br />
== Лицемеры и намаз ==<br />
Одним из качеств [[лицемер]]ов является неохотное совершение намаза. Лицемеры неохотно поднимаются на намаз и недовольны тем, что им приходится молиться {{hqa2|4|142}}. Когда они собираются совершить намаз, они встают на него лениво. Намаз представляется им настолько обременительным, что они готовы вовсе не совершать его {{hqa2|9|54}}. Господь запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать заупокойную молитву по кому-либо из лицемеров стоять над их [[могила]]ми после [[похороны|похорон]] для того, чтобы помолиться за него {{hqa2|9|84}}. Аллах запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать намаз в мечети, которая была построена лицемерами в Медине с целью посеять и распространить смуту среди мусульман {{hqa2|9|108}}.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ИЭС2007|690|Салат|стр=163, 271}}<br />
* {{Мубаракфури|114}}<br />
* {{Ас-Са‘ди|том=|стр=106 (1), 39—40 (2), 79 (2), 176—177 (2)}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{ИЭС1991|АБ|ас̣-С̣ала̄т|204}}<br />
* {{ЭКорана|автор= Böwering, Gerhard|часть= Prayer|EQCOM=00155 |том=4|стр=}}<br />
* {{Энис/2|Monnot, G.|Ṣalāt|COM=0983|том=8|стр=}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Prayer|ссылка =|том=5}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = Иса<br />
|сортировка =|ссылка = Molitva<br />
|публикация = 2017-06-12|обновление = <br />
|ИЭК = Prayer|ЭК = EQCOM_00155<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 = COM_0176|ЭИ2 = COM_0983<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =204|ИЭС2007 = 690<br />
|Цитатник = |Википедия= Намаз<br />
|уровень = 4|важность = высшая<br />
|язык = проверить|шариат = проверить<br />
|мета=время намаза, расписание намаза, таравих намаз}}<br />
<br />
[[Категория:Поклонение]]<br />
<br />
[[ar:صلاة]]<br />
[[az:Namaz]]<br />
[[en:Prayer]]<br />
[[tr:Namaz]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Namaz&diff=406Namaz2018-02-27T06:01:45Z<p>Ilham.zabirov: /* Намазы, совершаемые по определённому случаю */</p>
<hr />
<div>{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 310px;"<br />
|colspan="2" |<center>'''Namaz'''</center><br />
|-<br />
|{{s|''ərəbcə''}}||<center>الصلاة</center><br />
|-<br />
|''категория''||namaz, ibadət<br />
|-<br />
|''əlavə baxın''||[[dua]]<br />
|-<br />
|colspan="2" |''в Коране''{{nbsp|6}}{{hqa|2|3}}, {{hqa|2|43|name=43}}, {{hqa|2|45|name=45}}, {{hqa|2|83|name=83}}, {{hqa|2|110|name=110}}, {{hqa|2|153|name=153}}, <br />
:{{hqa|2|177|name=177}}, {{hqa|2|238|name=238}}, {{hqa|2|277|name=277}}; {{hqa|4|43}}, {{hqa|4|77|name=77}}, {{hqa|4|101|name=101}}, {{hqa|4|102|name=102}}, {{hqa|4|103|name=103}}, {{hqa|4|142|name=142}}, {{hqa|4|162|name=162}}; {{hqa|5|6}} [http://corpus.quran.com/qurandictionary.jsp?q=Slw …]<br />
|}<br />
<br />
Namaz<br />
<br />
Namaz ({{lang-ar|اَلصَّلَاةُ||əs-salat}}; fars., türk., namaz) — müsəlmanın Müqəddəs Qurandan və Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn buyuruqlara uyğun tərzdə etdiyi ibadətdir. <br />
<br />
Namaz İslamın beş vacib sütunundan biridir. {{sfn|А. Али-заде|2007|name="Али-заде"}} <br />
Namaz qılmaqla müsəlmanlar Rəbbə itaətini və minnətdarlığını ifadə edirlər. Vaxtdan, şəraitdən, hadisələrdən və dua edənin ehtiyaclarından asılı olaraq qılınan namazın müxtəlif növləri mövcuddur. Namaz qılan müsəlmanlar Allahın buyuruqlarından çıxış edirlər ki, insan, ona buraxılmış vaxtı bütün varlığı ilə Rəbbə ibadət edərək namaz qılmaqa sərf etsin. <ref>Коран, {{hqa|2|110}}; {{hqa|4|77}}; {{hqa|6|72}}; {{hqa|14|31}}; {{hqa|22|78}}; {{hqa|24|56}}; {{hqa|30|31}}; {{hqa|73|20}}</ref><br />
<br />
İslam dininə əsasən, namaz insanı alçaq hərəkətlərdən və qəbahətdən qoruyur {{hqa2|29|45}}, o, möminlərin nurudur və qulun öz Rəbbi ilə ünsiyyət yaratması üçün vasitə kimi xidmət edir {{hqa2|2|153}}. Quranda Rəbb namaz qılan insanları uğur qazanmışlar adlandırmışdır {{hqa2|87|15}}. Quranın bir çox ayətlərində möminlərin keyfiyyətləri arasında Rəbb onların namaz qılmaqlarını qeyd edir ki, onlar bu işi düz-dürüst, məcburi və arzuolunan ayin buyuruqlarına uyğun tərzdə yerinə yetirirlər <ref>Коран, {{hqa|2|3}}; {{hqa|2|177}}; {{hqa|5|55}}; {{hqa|8|2|3}}; {{hqa|9|71}}; {{hqa|13|22}}; {{hqa|22|34|35}}; {{hqa|22|41}}; {{hqa|23|2}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|24|36|37}}; {{hqa|27|3}}; {{hqa|31|4}}; {{hqa|35|18}}; {{hqa|42|38}}; {{hqa|70|22|23}}; {{hqa|70|34}}; {{hqa|87|15}}.</ref>. <br />
Yer üzündə yaşayarkən və öləndən sonra dua edənləri gözləyən maddi və mənəvi mükafatlandırma barədə şad xəbər onların namaz qılması üçün bir növ motivasiya kimi xidmət edir <ref>Коран, {{hqa|2|277}}; {{hqa|4|162}}; {{hqa|9|122}}</ref><br />
<br />
== Namaz tarixi rakursda ==<br />
<br />
Qurana əsasən, namaz haqqında ilk qeyd namaz qılacaq xələflərini tövhid tərəfdarları etməyi, özünü və törəmələrini bu ibadət ayinini yerinə yetirənlər sırasına daxil etməyi Allahdan diləyən İbrahim (Avraam) peyğəmbərlə {{ас}} bağlıdır <ref>Коран, {{hqa|14|37}}; {{hqa|14|40}}</ref>. Bu dua ilə İbrahim {{ас}}, Rəbbin əmri ilə öz arvadı Həcəri (Aqar) südəmər uşağı İsmayılla (İzmaıl) {{ас}} birlikdə Şamdan Məkkəyə gətirib səhranın ortasında qoyduğu zaman müraciət etmişdi. (bax [[İbrahim]]) {{sfn|‘А. ас-Са‘ди|2008|name="Ас-Са‘ди"}}<br />
<br />
Quranda bildirilir ki, Rəbb İbrahimə {{ас}}, İshaqa (İsaak){{ас}} və Yaquba (Yakov) {{ас}} namaz qılmaqı təlqin etdi. Bu peyğəmbərlərin qıldığı namazın məzmunu və forması haqqında məlumat yoxdur. İbrahim Peyğəmbərə {{ас}} Kəəbəni şirkdən və itaətsizlikdən, həmçinin çirkdən və natəmizlikdən təmizləmək əmr olunmuşdu, çünki Kəəbə onun ətrafında dövrə vurub (təvaf) namaz qılanlar üçün nəzərdə tutulmuşdur {{hqa2|22|26}}. Həmçinin Məkkədə “Hörmətli məscid”in ərazisində yerləşən "Makam İbrahim" yerinin arxasında müsəlmanlar tərəfindən edilən əlavə dua da İbrahim Peyğəmbərlə bağlıdır: {{ЦК|İbrahimin dayandığı yeri namazgah edin!|2|125}}. İbrahim Peyğəmbərin xələfi İsmayıl peyğəmbər {{ас}} öz ailə üzvləri tərəfindən Allahın buyuruqlarına əməl edilməsinə nəzarət edir və onlara namaz qılmaqı əmr edirdi. {{hqa2|19|5}}<br />
<br />
Şuayb Peyğəmbər (İofor) {{ас}} müşriklərlə mübarizə apardığı üçün Quranda bütpərəstliklə mübarizə kontekstində xatırlanır. Quran yozucuları bildirirlər ki, məhz namaz Peyğəmbəri öz həmqəbilələrinə bütpərəstliyi və əmlaklarını öz bildikləri kimi istifadə etməyi qadağan etməyə sövq edirdi<ref name="Ас-Са‘ди"/>.<br />
<br />
<br />
Allahın namaz qılmaq əmrinə Tuva vadisində Rəbb ilə Musa peyğəmbərin {{ас}} ilk görüşünün məzmununda da rast gəlinir {{hqa2|20|14}}. Qurana əsasən, Rəbb İsrail oğullarından vəd aldı ki, onun mahiyyəti ömür boyu namaz qılmaq əmrindən ibarət idi<ref>Коран, {{hqa|2|83}}; {{hqa|5|12}}.</ref>. Allah İsrail oğullarına və Kitab əhlinə istənilən vəziyyətdə köməyə görə namaza müraciət etməyi və yalnız Tək olan Allaha ibadət etməyi əmr etdi <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|98|5}}.</ref><br />
<br />
İsraillilərin vəziyyəti həddən artıq ağırlaşanda, Fir'avn və misir əyanları isə onları dindən döndərməyə cəhdlər edəndə, Rəbb Musa {{ас}} və Harun (Aaron) {{ас}} peyğəmbərlərə təlqin etdi ki, İsrail oğulları Misirdə yad gözlərdən gizlənə və namaz qıla biləcəkləri məskən tapmalıdırlar {{hqa2|10|87}}<ref name="Ас-Са‘ди"/>. Bəzi mənbələrin verdiyi məlumata görə, İsrail oğulları ibadət evlərində açıq şəkildə dua edə bilmədiklərindən Musyaya {{ас}} şikayət etməyə başlayanda, onlara Qiblə istiqamətində ev tikbmək əmr edilmiş və bu evlərdə onları özləri üçün ibadət yeri edib) namazı qılmaqa icazə verilmişdi <ref>{{Ибн Касир|10|80|99}}</ref>. <br />
<br />
Vəsiyyətlərdən biri olan namaz haqqında qeydə İsa peyğəmbərin körpəlik dövründə çox gözəl nitqində rast gəlinir. {{ЦК|Harada oluramsa olum, məni mübarək etdi və nə qədər ki sağam, mənə namaz qılıb zəkat verməyi əmr etdi.|19|31}}<br />
<br />
<br />
Quran həmçinin mömin Loğmanın öz oğuluna verdiyi öyüdüylə bağlı süjeti əks etdirir ki, burada o, onu namaz qılmaqa çağırır {{hqa2|31|17}}.<br />
<br />
Həmçinin Quranda Rəbbin Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} öz ailəsini namaz qılmaqa çağırmağı əmr etməsini əks etdirən vəhy mövcuddur {{hqa2|20|132}}. Namaz qılmaq əmri ailə şəraitiylə bağlı hadisədən sonra Allahın Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} zövcələrinə yönəltdiyi hökmündə də yer almışdır {{hqa2|33|33}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Namaz qılmağın şərtləri ==<br />
İslam dininə əsasən, namaz qılmaq aşağıdakı şərtlərə riayət olunmasını nəzəedə tutur:<br />
# Yetikin yaşa çatmış müsəlman olmalı (uşaqları artıq yeddi-on yaşlarından dua etməyə öyrəşdirmək lazımdır);<br />
# Sağlam ağılda-şüurda olmalı. Psixi çatışmazlıqları olan insanlar dini praktikanın icrasından tamamilə azad edilmişlər;<br />
# Namazın vaxtlarına riayət etməli;<br />
# Ayini paklıq vəziyyətində olmalı;<br />
# Geyim və namaz qılınan yer təmiz olmalıdır;<br />
# İslam qanunlarına əsasən çılpaq qalması qadağan edilən bədən hissələrini örtməli;<br />
# Üzü ən əsas Tövhid ziyarətgahı Kəəbənin yerləşdiyi Məkkəyə tərəf yönəlməli;<br />
# Allah rizası üçün səmimi niyyətli olmalı {{hqa2|6|162}} {{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/pyat-obyazatelnykh-molitv/395-pyat-obyazatelnyx-molitv|title=Пять обязательных молитв. Как читать намаз|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="Аляутдинов"|архив=|архив дата=|автор=[[Аляутдинов, Ш.]]}}.<br />
<br />
Namazdan əvvəl dəstəmaz alınmalıdır. Müqəddəs Quranda dəstəmaz almanın vacib tələbləri yazılmışdır:<br />
<br />
* üzü və dirsəklərə qədər əlləri yumalı;<br />
* başa məsh çəkməli;<br />
* ayaqları topuqlaradək yumalı {{hqa2|5|6}}.<br />
<br />
<br />
Əksər alimlərin fikrincə, bundan əvvəl niyyət edilməlidir, həmçinin bədən hissələri müəyyən ardıcıllıqda yuyulmalı və silinməlidir.<br />
Bundan başqa Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn aşağıdakı hərəkətlər icra edilir:<br />
<br />
Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman o, təyəmmüm edə bilər.<br />
<br />
* Sağ ələ su yığılaraq ağız üç dəfə yaxalanır;<br />
* Sağ ələ su yığılaraq, sol əllə boşaltmaqla burun üç dəfə yuyulur.<br />
* Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/maloe-omovenie/371-poryadok-soversheniya-malogo-omoveniya|title=Порядок совершения малого омовения|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="umma"|автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman, o təyəmmüm edə bilər. <ref>Коран, {{hqa|4|43}}; {{hqa|5|6}}</ref>.<br />
<br />
== Namazın vacibliyi ==<br />
Namazın vacibiliyi Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} səmaya qalxdığı zaman (mirac) Allahdan alıdığı əmrdən irəli gəlir {{sfn|С. Мубаракфури|2002|name="Мубаракфури"}}<ref name="аль-Бухари">{{Аль-Бухари|С. 118—120}}</ref>. Mütləq namaz qılmaq zərurəti həmçinin Quran vəhylərindən irəli gəlir ki, onlarda dua etmək buyurulur və onlar duaetmə vaxtlarının göstərildiyi mənbə kimi xidmət edirlər <ref>Коран, {{hqa|11|114}}; {{hqa|29|45}}; {{hqa|20|130}}</ref>.<br />
Bu göstərişlərə əsasən, müsəlmanlara gündə beş dəfə namaz qılmaqa vacib buyurulur:<br />
<br />
* Sübh(şəfəq) namazı ({{lang-ar|فجر||fəcr}});<br />
* Günorta (nahar) namazı ({{lang-ar|ظهر||zühr}});<br />
* Əsr(Günortadan sonrakı) namazı({{lang-ar|عصر||‘asr}});<br />
* Axşam namazı ({{lang-ar|مغرب||məğrib}});<br />
* Gecə namazı ({{lang-ar|عشاء||‘işa}}).<br />
<br />
Vacib namazlar kateqoriyasına cümə namazı aiddir. Cümə namazı yalnız kişilər üçün vacibdir. Onun icra vaxtı günorta duasının (Zühr) vaxtıdır. Yalnız məscidlərdə və xüsusilə namaz duası üçün ayrılmış yerlərdə icra olunur{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dzhuma-pyatnichnaya-molitva/401-poryadok-vypolneniya|title=Порядок выполнения пятничного намаза (джума)|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016 |name= "djuma" |автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
İslam dininə əsasən, gündəlik beş vacib namazın müntəzəm olaraq qılınması, insanı Rəbbə yaxınlaşdırmaqdan əlavə, onun mükafatlanacağını təmin edir və yol verdiyi kiçik günahlarını yuyur.<br />
<br />
<br />
== Namazın vaxtı, diqqətcil münasibət və xuşu ==<br />
<br />
Quranın buyuruqlarına əməl edərək müsəlmanlar bütün namazları, xüsusilə günortadan sonrakı namazı düz-dürüst qılmağa borcludurlar: {{ЦК|Namazları və (günortadan sonrakı) orta namazı qoruyun və Allah qarşısında mütiliklə durun.|2|238}}. Namaza diqqətcil münasibət onu müəyyən edilmiş vaxtda qılmağı {{hqa|4|103}}; {{hqa|6|92}}; {{hqa|17|78}}; {{hqa|20|130}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|70|34}}</ref>, onun şərt və qaydalarını dürüst icra etməyi, namaz zamanı xuşu içərisində olmağı, bütün vacib və, mümkün qədər, arzuolunan hərəkətləri etməyi nəzərdə tutur. <br />
<br />
Namaz qılanlar namazlarını vaxtında qılmadığı <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|2|238}}; {{hqa|23|2}}</ref>, ona səhlənkar yanaşdığı halda öz namazları batil edirlər. Səbəb Allahın əmrlərinə onların diqqətsizliyidir {{hqa2|107|4|5}}. İnsanı namazdan döndərməkdə onu hər vəclə dua etməkdən yayındırmağa çalışan İblisin yoldan çıxaran əməlləri əhəmiyyətli rol oynayır {{hqa2|5|91}}.<br />
<br />
Namaz qılmayanları sərt cəza gözləyir <ref>Коран, {{hqa|74|42|43}}; {{hqa|75|31}}.</ref>. Müşriklərə gəlincə isə, əgər onlar tövbə edib lazımi qaydada namaz qılmağa başlayıblarsa, onlar qalan müsəlmanlarla eyni hüquqlar əldə edirlər <ref>Коран, {{hqa|9|5}}; {{hqa|9|11}} </ref>.<br />
<br />
Namaz qılınan zaman orta tembrlə Quran ayətlərinin oxunması tövsiyə olunan hesab edilir. Qışqırmaq və ya pıçıltıyla namaz qılmaq olmaz, çünki bu iki hərəkətin hər biri qəbahətdir. Bu iki ifrat dərəcələrin ortasından keçən orta yolu tutmaq lazımdır {{hqa2|17|110}}.<br />
<br />
Namazın yekununda Rəbb istənilən vəziyyətdə Onu yad etməyi buyurur {{hqa2|4|103}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Əlavə namazlar ==<br />
<br />
<br />
Müsəlmanların dini təcrübəsində, vacib namazılardan başqa, əlavə, sünnət namazları da qılınır. Bunlara vacib namazlardan əvvəl və sonra edilən namazlar aiddir ki, onların müsəlman hüququ (fikx) ilə tənzimlənmiş öz qaydası mövcuddur.<br />
<br />
* "Təhəccüd" namazı. Əlavə namazlardan ən yaxşısı, gecənin ortasından sonra qılınan "Təhəccüd" namazı hesab edilir <ref>Коран, {{hqa|73|20}}; {{hqa|17|79}}; {{hqa|26|218}}</ref>. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} bu namaz aid söyləmişdir: "Ən yaxşı namaz beş vacibdən sonra gecə namazıdır"{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dopolnitelnye-molitvy/400-prochie-dopolnitelnye-molitvy|title=Прочие дополнительные молитвы|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="namaz"|автор=Аляутдинов, Ш.}} "Təhəccüd"ün vaxtı vacib gecə namazından sonra başlayır və sübhədək davam edir. Tövsiyə edilir ki, bu namaz yuxudan sonra qılınsın.<br />
<br />
* '''Duha''' namazı. Onun edilmə vaxtı günəş yerin üzərində bir nizə hündürlüyündə qalxdıqdan sonra başlayır və zenitə yaxınlaşdıda bitir.<br />
<br />
* '''Vudu''' namazı. Dəstəmaz aldıqdan sonra müsəlmanlar öz istəyi ilə iki rükətli namaz.<br />
<br />
* '''Məscidi salamlama''' namazı(Təhiyyət əl-məscid). Məscidi salamlama duası dərhal məscidə daxil olduqdan sonra edilir. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} demişdi: "Əgər sizin hansınızsa məscidə daxil olsa, iki rükət [salamlama] namazı qılmayincə oturmasın". Hənəfi ilahiyyatçıları fikir bildirirlər ki, əgər qanunla namazın qılınması qadağan olunduğu zaman insan məscidə daxil olarsa, iki rükət salamlama namazı etməsi arzuolunmazdır. Bu haqda Şafi məzhəbinin ilahiyyatçıları deyir ki, insan nə vaxt məscidə daxil olsa, o, bu iki rükət duanı etməlidir. Bu, onların fikirincə, qanunla əsaslandırılmışdır. İnsan cümə xütbəsi zamanı məscidə daxil olmasına gəlincə, bu barədə də həmçinin bir neçə fikir mövcuddur. Hənəfi məzhəbinin ilahiyyatçıları hesab edirlər ki, "xütbə oxunan zaman heç bir namaz qılınmır, şafilər isə iddia edirlər ki, cümə xütbəsi zamanı salamlama namazından başqa heç bir namaz qılınmır". Hər iki fikir Peyğəmbərin Sünnəsinə əsaslanır, lakin onları ilahiyyatçıların təhlilinin əsaslandığı müxtəlif meyarlar ayırır.<ref name=" namaz"/>.<br />
<br />
* '''İstixarə''' namazı — müəyyən işdə qərar qəbul etməkdə tərəddüd edərkən möminin qıldığı namazdır. Müsəlman, öz arzularından tamamilə imtina edib, Allaha güvənərək Ondan xeyir-dua və məsləhət bildiyi yola nəsihət diləyir.<br />
Bütün vacib və əlavə namazların qaydası və məzmunu fikxlə tənzimlənir.<br />
<br />
== Müəyyən hadisə ilə bağlı qılınan namazlar ==<br />
* '''Bayram namazı''' — iki müsəlman bayramı - "Qurban bayramı" (İd əl-Ədha) və "Ramazan bayramı" (İd əl-Fitr) münasibəti ilə qılınır.<br />
* '''Dəfn namazı''' (cənazə namazı) — müsəlmanın ölümündən sonra qılınır.<br />
<br />
== Намаз в случае опасности и его укорачивание ==<br />
Мусульманам разрешается укорачивание намазов во время [[поездка|поездок]] и при [[опасность|опасности]] {{hqa2|4|101}}. Если человек опасается [[враг]]ов, диких [[зверь|зверей]] или того, что сложившиеся обстоятельства могут [[вред|навредить]] ему, то ему разрешается молиться на ходу или верхом. Он может совершить намаз верхом на [[лошадь|лошади]], [[верблюд]]е или на любом другом транспортном средстве, причём ему необязательно поворачиваться лицом в сторону Ка‘бы. Молиться так разрешается только во время опасности {{hqa2|2|239}}. В случае если мусульмане собираются совершить намаз во время опасности, то имам, руководящий намазом, и все остальные молящиеся должны выполнять обязательные предписания молитвы. Всевышний Аллах приказал совершать групповой намаз даже в таких условиях, когда мусульмане опасаются нападения со стороны неприятеля {{hqa2|4|102}}.<br />
<br />
== Истинные прихожане мечети и кибла мусульман ==<br />
Очень рекомендуемым действием в исламе является совершение молитвы в мечети. Мечеть также служит местом откуда мусульман [[призыв на молитву|призывают]] на молитву. Услышав призыв на намаз (''[[азан]]''), неверующие начинают [[насмехание|насмехаться]] над молитвой и называют её [[забава|забавой]] {{hqa2|5|58}}.<br />
<br />
Согласно Корану, истинными прихожанами мечетей могут быть только верующие, которые уверовали в Единого Бога и [[Судный день]], душой и телом совершают обязательные и дополнительные намазы, выплачивают закят тем, кому полагается, и испытывают страх только перед Всевышним, воздерживаясь от всего запрещённого и не делая упущений при выполнении своих обязанностей<ref>Коран, {{hqa|9|18}}; {{hqa|24|36|37}}.</ref>.<br />
<br />
При совершении намазов мусульмане становятся в сторону Ка‘бы, расположенной в Заповедной мечети в городе Мекке, куда все мусульмане обращают свои лица во время исполнения намазов и некоторых других обрядов поклонения. В первые годы распространения ислама, киблой являлся священный город Кудс ([[Иерусалим]]). Согласно некоторым источникам, изменение киблы с Кудса на Мекку произошло спустя семнадцать месяцев после хиджры, в месяце Шабан 2 года хиджры<ref name="Али-заде"/>. Согласно мнению некоторых толкователей Корана, Господь предписал мусульманам поначалу во время намазов обращаться лицом в сторону Иерусалима, чтобы подвергнуть их [[испытание|испытанию]] и определить тех, кто уверовал в пророка Мухаммада {{сас}}, и готов следовать за ним при любых обстоятельствах {{hqa2|2|142|144}}<ref name="Ас-Са‘ди" />.<br />
<br />
== Лицемеры и намаз ==<br />
Одним из качеств [[лицемер]]ов является неохотное совершение намаза. Лицемеры неохотно поднимаются на намаз и недовольны тем, что им приходится молиться {{hqa2|4|142}}. Когда они собираются совершить намаз, они встают на него лениво. Намаз представляется им настолько обременительным, что они готовы вовсе не совершать его {{hqa2|9|54}}. Господь запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать заупокойную молитву по кому-либо из лицемеров стоять над их [[могила]]ми после [[похороны|похорон]] для того, чтобы помолиться за него {{hqa2|9|84}}. Аллах запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать намаз в мечети, которая была построена лицемерами в Медине с целью посеять и распространить смуту среди мусульман {{hqa2|9|108}}.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ИЭС2007|690|Салат|стр=163, 271}}<br />
* {{Мубаракфури|114}}<br />
* {{Ас-Са‘ди|том=|стр=106 (1), 39—40 (2), 79 (2), 176—177 (2)}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{ИЭС1991|АБ|ас̣-С̣ала̄т|204}}<br />
* {{ЭКорана|автор= Böwering, Gerhard|часть= Prayer|EQCOM=00155 |том=4|стр=}}<br />
* {{Энис/2|Monnot, G.|Ṣalāt|COM=0983|том=8|стр=}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Prayer|ссылка =|том=5}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = Иса<br />
|сортировка =|ссылка = Molitva<br />
|публикация = 2017-06-12|обновление = <br />
|ИЭК = Prayer|ЭК = EQCOM_00155<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 = COM_0176|ЭИ2 = COM_0983<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =204|ИЭС2007 = 690<br />
|Цитатник = |Википедия= Намаз<br />
|уровень = 4|важность = высшая<br />
|язык = проверить|шариат = проверить<br />
|мета=время намаза, расписание намаза, таравих намаз}}<br />
<br />
[[Категория:Поклонение]]<br />
<br />
[[ar:صلاة]]<br />
[[az:Namaz]]<br />
[[en:Prayer]]<br />
[[tr:Namaz]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Namaz&diff=405Namaz2018-02-27T05:59:53Z<p>Ilham.zabirov: /* Əlavə namazlar */</p>
<hr />
<div>{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 310px;"<br />
|colspan="2" |<center>'''Namaz'''</center><br />
|-<br />
|{{s|''ərəbcə''}}||<center>الصلاة</center><br />
|-<br />
|''категория''||namaz, ibadət<br />
|-<br />
|''əlavə baxın''||[[dua]]<br />
|-<br />
|colspan="2" |''в Коране''{{nbsp|6}}{{hqa|2|3}}, {{hqa|2|43|name=43}}, {{hqa|2|45|name=45}}, {{hqa|2|83|name=83}}, {{hqa|2|110|name=110}}, {{hqa|2|153|name=153}}, <br />
:{{hqa|2|177|name=177}}, {{hqa|2|238|name=238}}, {{hqa|2|277|name=277}}; {{hqa|4|43}}, {{hqa|4|77|name=77}}, {{hqa|4|101|name=101}}, {{hqa|4|102|name=102}}, {{hqa|4|103|name=103}}, {{hqa|4|142|name=142}}, {{hqa|4|162|name=162}}; {{hqa|5|6}} [http://corpus.quran.com/qurandictionary.jsp?q=Slw …]<br />
|}<br />
<br />
Namaz<br />
<br />
Namaz ({{lang-ar|اَلصَّلَاةُ||əs-salat}}; fars., türk., namaz) — müsəlmanın Müqəddəs Qurandan və Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn buyuruqlara uyğun tərzdə etdiyi ibadətdir. <br />
<br />
Namaz İslamın beş vacib sütunundan biridir. {{sfn|А. Али-заде|2007|name="Али-заде"}} <br />
Namaz qılmaqla müsəlmanlar Rəbbə itaətini və minnətdarlığını ifadə edirlər. Vaxtdan, şəraitdən, hadisələrdən və dua edənin ehtiyaclarından asılı olaraq qılınan namazın müxtəlif növləri mövcuddur. Namaz qılan müsəlmanlar Allahın buyuruqlarından çıxış edirlər ki, insan, ona buraxılmış vaxtı bütün varlığı ilə Rəbbə ibadət edərək namaz qılmaqa sərf etsin. <ref>Коран, {{hqa|2|110}}; {{hqa|4|77}}; {{hqa|6|72}}; {{hqa|14|31}}; {{hqa|22|78}}; {{hqa|24|56}}; {{hqa|30|31}}; {{hqa|73|20}}</ref><br />
<br />
İslam dininə əsasən, namaz insanı alçaq hərəkətlərdən və qəbahətdən qoruyur {{hqa2|29|45}}, o, möminlərin nurudur və qulun öz Rəbbi ilə ünsiyyət yaratması üçün vasitə kimi xidmət edir {{hqa2|2|153}}. Quranda Rəbb namaz qılan insanları uğur qazanmışlar adlandırmışdır {{hqa2|87|15}}. Quranın bir çox ayətlərində möminlərin keyfiyyətləri arasında Rəbb onların namaz qılmaqlarını qeyd edir ki, onlar bu işi düz-dürüst, məcburi və arzuolunan ayin buyuruqlarına uyğun tərzdə yerinə yetirirlər <ref>Коран, {{hqa|2|3}}; {{hqa|2|177}}; {{hqa|5|55}}; {{hqa|8|2|3}}; {{hqa|9|71}}; {{hqa|13|22}}; {{hqa|22|34|35}}; {{hqa|22|41}}; {{hqa|23|2}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|24|36|37}}; {{hqa|27|3}}; {{hqa|31|4}}; {{hqa|35|18}}; {{hqa|42|38}}; {{hqa|70|22|23}}; {{hqa|70|34}}; {{hqa|87|15}}.</ref>. <br />
Yer üzündə yaşayarkən və öləndən sonra dua edənləri gözləyən maddi və mənəvi mükafatlandırma barədə şad xəbər onların namaz qılması üçün bir növ motivasiya kimi xidmət edir <ref>Коран, {{hqa|2|277}}; {{hqa|4|162}}; {{hqa|9|122}}</ref><br />
<br />
== Namaz tarixi rakursda ==<br />
<br />
Qurana əsasən, namaz haqqında ilk qeyd namaz qılacaq xələflərini tövhid tərəfdarları etməyi, özünü və törəmələrini bu ibadət ayinini yerinə yetirənlər sırasına daxil etməyi Allahdan diləyən İbrahim (Avraam) peyğəmbərlə {{ас}} bağlıdır <ref>Коран, {{hqa|14|37}}; {{hqa|14|40}}</ref>. Bu dua ilə İbrahim {{ас}}, Rəbbin əmri ilə öz arvadı Həcəri (Aqar) südəmər uşağı İsmayılla (İzmaıl) {{ас}} birlikdə Şamdan Məkkəyə gətirib səhranın ortasında qoyduğu zaman müraciət etmişdi. (bax [[İbrahim]]) {{sfn|‘А. ас-Са‘ди|2008|name="Ас-Са‘ди"}}<br />
<br />
Quranda bildirilir ki, Rəbb İbrahimə {{ас}}, İshaqa (İsaak){{ас}} və Yaquba (Yakov) {{ас}} namaz qılmaqı təlqin etdi. Bu peyğəmbərlərin qıldığı namazın məzmunu və forması haqqında məlumat yoxdur. İbrahim Peyğəmbərə {{ас}} Kəəbəni şirkdən və itaətsizlikdən, həmçinin çirkdən və natəmizlikdən təmizləmək əmr olunmuşdu, çünki Kəəbə onun ətrafında dövrə vurub (təvaf) namaz qılanlar üçün nəzərdə tutulmuşdur {{hqa2|22|26}}. Həmçinin Məkkədə “Hörmətli məscid”in ərazisində yerləşən "Makam İbrahim" yerinin arxasında müsəlmanlar tərəfindən edilən əlavə dua da İbrahim Peyğəmbərlə bağlıdır: {{ЦК|İbrahimin dayandığı yeri namazgah edin!|2|125}}. İbrahim Peyğəmbərin xələfi İsmayıl peyğəmbər {{ас}} öz ailə üzvləri tərəfindən Allahın buyuruqlarına əməl edilməsinə nəzarət edir və onlara namaz qılmaqı əmr edirdi. {{hqa2|19|5}}<br />
<br />
Şuayb Peyğəmbər (İofor) {{ас}} müşriklərlə mübarizə apardığı üçün Quranda bütpərəstliklə mübarizə kontekstində xatırlanır. Quran yozucuları bildirirlər ki, məhz namaz Peyğəmbəri öz həmqəbilələrinə bütpərəstliyi və əmlaklarını öz bildikləri kimi istifadə etməyi qadağan etməyə sövq edirdi<ref name="Ас-Са‘ди"/>.<br />
<br />
<br />
Allahın namaz qılmaq əmrinə Tuva vadisində Rəbb ilə Musa peyğəmbərin {{ас}} ilk görüşünün məzmununda da rast gəlinir {{hqa2|20|14}}. Qurana əsasən, Rəbb İsrail oğullarından vəd aldı ki, onun mahiyyəti ömür boyu namaz qılmaq əmrindən ibarət idi<ref>Коран, {{hqa|2|83}}; {{hqa|5|12}}.</ref>. Allah İsrail oğullarına və Kitab əhlinə istənilən vəziyyətdə köməyə görə namaza müraciət etməyi və yalnız Tək olan Allaha ibadət etməyi əmr etdi <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|98|5}}.</ref><br />
<br />
İsraillilərin vəziyyəti həddən artıq ağırlaşanda, Fir'avn və misir əyanları isə onları dindən döndərməyə cəhdlər edəndə, Rəbb Musa {{ас}} və Harun (Aaron) {{ас}} peyğəmbərlərə təlqin etdi ki, İsrail oğulları Misirdə yad gözlərdən gizlənə və namaz qıla biləcəkləri məskən tapmalıdırlar {{hqa2|10|87}}<ref name="Ас-Са‘ди"/>. Bəzi mənbələrin verdiyi məlumata görə, İsrail oğulları ibadət evlərində açıq şəkildə dua edə bilmədiklərindən Musyaya {{ас}} şikayət etməyə başlayanda, onlara Qiblə istiqamətində ev tikbmək əmr edilmiş və bu evlərdə onları özləri üçün ibadət yeri edib) namazı qılmaqa icazə verilmişdi <ref>{{Ибн Касир|10|80|99}}</ref>. <br />
<br />
Vəsiyyətlərdən biri olan namaz haqqında qeydə İsa peyğəmbərin körpəlik dövründə çox gözəl nitqində rast gəlinir. {{ЦК|Harada oluramsa olum, məni mübarək etdi və nə qədər ki sağam, mənə namaz qılıb zəkat verməyi əmr etdi.|19|31}}<br />
<br />
<br />
Quran həmçinin mömin Loğmanın öz oğuluna verdiyi öyüdüylə bağlı süjeti əks etdirir ki, burada o, onu namaz qılmaqa çağırır {{hqa2|31|17}}.<br />
<br />
Həmçinin Quranda Rəbbin Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} öz ailəsini namaz qılmaqa çağırmağı əmr etməsini əks etdirən vəhy mövcuddur {{hqa2|20|132}}. Namaz qılmaq əmri ailə şəraitiylə bağlı hadisədən sonra Allahın Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} zövcələrinə yönəltdiyi hökmündə də yer almışdır {{hqa2|33|33}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Namaz qılmağın şərtləri ==<br />
İslam dininə əsasən, namaz qılmaq aşağıdakı şərtlərə riayət olunmasını nəzəedə tutur:<br />
# Yetikin yaşa çatmış müsəlman olmalı (uşaqları artıq yeddi-on yaşlarından dua etməyə öyrəşdirmək lazımdır);<br />
# Sağlam ağılda-şüurda olmalı. Psixi çatışmazlıqları olan insanlar dini praktikanın icrasından tamamilə azad edilmişlər;<br />
# Namazın vaxtlarına riayət etməli;<br />
# Ayini paklıq vəziyyətində olmalı;<br />
# Geyim və namaz qılınan yer təmiz olmalıdır;<br />
# İslam qanunlarına əsasən çılpaq qalması qadağan edilən bədən hissələrini örtməli;<br />
# Üzü ən əsas Tövhid ziyarətgahı Kəəbənin yerləşdiyi Məkkəyə tərəf yönəlməli;<br />
# Allah rizası üçün səmimi niyyətli olmalı {{hqa2|6|162}} {{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/pyat-obyazatelnykh-molitv/395-pyat-obyazatelnyx-molitv|title=Пять обязательных молитв. Как читать намаз|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="Аляутдинов"|архив=|архив дата=|автор=[[Аляутдинов, Ш.]]}}.<br />
<br />
Namazdan əvvəl dəstəmaz alınmalıdır. Müqəddəs Quranda dəstəmaz almanın vacib tələbləri yazılmışdır:<br />
<br />
* üzü və dirsəklərə qədər əlləri yumalı;<br />
* başa məsh çəkməli;<br />
* ayaqları topuqlaradək yumalı {{hqa2|5|6}}.<br />
<br />
<br />
Əksər alimlərin fikrincə, bundan əvvəl niyyət edilməlidir, həmçinin bədən hissələri müəyyən ardıcıllıqda yuyulmalı və silinməlidir.<br />
Bundan başqa Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn aşağıdakı hərəkətlər icra edilir:<br />
<br />
Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman o, təyəmmüm edə bilər.<br />
<br />
* Sağ ələ su yığılaraq ağız üç dəfə yaxalanır;<br />
* Sağ ələ su yığılaraq, sol əllə boşaltmaqla burun üç dəfə yuyulur.<br />
* Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/maloe-omovenie/371-poryadok-soversheniya-malogo-omoveniya|title=Порядок совершения малого омовения|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="umma"|автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman, o təyəmmüm edə bilər. <ref>Коран, {{hqa|4|43}}; {{hqa|5|6}}</ref>.<br />
<br />
== Namazın vacibliyi ==<br />
Namazın vacibiliyi Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} səmaya qalxdığı zaman (mirac) Allahdan alıdığı əmrdən irəli gəlir {{sfn|С. Мубаракфури|2002|name="Мубаракфури"}}<ref name="аль-Бухари">{{Аль-Бухари|С. 118—120}}</ref>. Mütləq namaz qılmaq zərurəti həmçinin Quran vəhylərindən irəli gəlir ki, onlarda dua etmək buyurulur və onlar duaetmə vaxtlarının göstərildiyi mənbə kimi xidmət edirlər <ref>Коран, {{hqa|11|114}}; {{hqa|29|45}}; {{hqa|20|130}}</ref>.<br />
Bu göstərişlərə əsasən, müsəlmanlara gündə beş dəfə namaz qılmaqa vacib buyurulur:<br />
<br />
* Sübh(şəfəq) namazı ({{lang-ar|فجر||fəcr}});<br />
* Günorta (nahar) namazı ({{lang-ar|ظهر||zühr}});<br />
* Əsr(Günortadan sonrakı) namazı({{lang-ar|عصر||‘asr}});<br />
* Axşam namazı ({{lang-ar|مغرب||məğrib}});<br />
* Gecə namazı ({{lang-ar|عشاء||‘işa}}).<br />
<br />
Vacib namazlar kateqoriyasına cümə namazı aiddir. Cümə namazı yalnız kişilər üçün vacibdir. Onun icra vaxtı günorta duasının (Zühr) vaxtıdır. Yalnız məscidlərdə və xüsusilə namaz duası üçün ayrılmış yerlərdə icra olunur{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dzhuma-pyatnichnaya-molitva/401-poryadok-vypolneniya|title=Порядок выполнения пятничного намаза (джума)|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016 |name= "djuma" |автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
İslam dininə əsasən, gündəlik beş vacib namazın müntəzəm olaraq qılınması, insanı Rəbbə yaxınlaşdırmaqdan əlavə, onun mükafatlanacağını təmin edir və yol verdiyi kiçik günahlarını yuyur.<br />
<br />
<br />
== Namazın vaxtı, diqqətcil münasibət və xuşu ==<br />
<br />
Quranın buyuruqlarına əməl edərək müsəlmanlar bütün namazları, xüsusilə günortadan sonrakı namazı düz-dürüst qılmağa borcludurlar: {{ЦК|Namazları və (günortadan sonrakı) orta namazı qoruyun və Allah qarşısında mütiliklə durun.|2|238}}. Namaza diqqətcil münasibət onu müəyyən edilmiş vaxtda qılmağı {{hqa|4|103}}; {{hqa|6|92}}; {{hqa|17|78}}; {{hqa|20|130}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|70|34}}</ref>, onun şərt və qaydalarını dürüst icra etməyi, namaz zamanı xuşu içərisində olmağı, bütün vacib və, mümkün qədər, arzuolunan hərəkətləri etməyi nəzərdə tutur. <br />
<br />
Namaz qılanlar namazlarını vaxtında qılmadığı <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|2|238}}; {{hqa|23|2}}</ref>, ona səhlənkar yanaşdığı halda öz namazları batil edirlər. Səbəb Allahın əmrlərinə onların diqqətsizliyidir {{hqa2|107|4|5}}. İnsanı namazdan döndərməkdə onu hər vəclə dua etməkdən yayındırmağa çalışan İblisin yoldan çıxaran əməlləri əhəmiyyətli rol oynayır {{hqa2|5|91}}.<br />
<br />
Namaz qılmayanları sərt cəza gözləyir <ref>Коран, {{hqa|74|42|43}}; {{hqa|75|31}}.</ref>. Müşriklərə gəlincə isə, əgər onlar tövbə edib lazımi qaydada namaz qılmağa başlayıblarsa, onlar qalan müsəlmanlarla eyni hüquqlar əldə edirlər <ref>Коран, {{hqa|9|5}}; {{hqa|9|11}} </ref>.<br />
<br />
Namaz qılınan zaman orta tembrlə Quran ayətlərinin oxunması tövsiyə olunan hesab edilir. Qışqırmaq və ya pıçıltıyla namaz qılmaq olmaz, çünki bu iki hərəkətin hər biri qəbahətdir. Bu iki ifrat dərəcələrin ortasından keçən orta yolu tutmaq lazımdır {{hqa2|17|110}}.<br />
<br />
Namazın yekununda Rəbb istənilən vəziyyətdə Onu yad etməyi buyurur {{hqa2|4|103}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Əlavə namazlar ==<br />
<br />
<br />
Müsəlmanların dini təcrübəsində, vacib namazılardan başqa, əlavə, sünnət namazları da qılınır. Bunlara vacib namazlardan əvvəl və sonra edilən namazlar aiddir ki, onların müsəlman hüququ (fikx) ilə tənzimlənmiş öz qaydası mövcuddur.<br />
<br />
* "Təhəccüd" namazı. Əlavə namazlardan ən yaxşısı, gecənin ortasından sonra qılınan "Təhəccüd" namazı hesab edilir <ref>Коран, {{hqa|73|20}}; {{hqa|17|79}}; {{hqa|26|218}}</ref>. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} bu namaz aid söyləmişdir: "Ən yaxşı namaz beş vacibdən sonra gecə namazıdır"{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dopolnitelnye-molitvy/400-prochie-dopolnitelnye-molitvy|title=Прочие дополнительные молитвы|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="namaz"|автор=Аляутдинов, Ш.}} "Təhəccüd"ün vaxtı vacib gecə namazından sonra başlayır və sübhədək davam edir. Tövsiyə edilir ki, bu namaz yuxudan sonra qılınsın.<br />
<br />
* '''Duha''' namazı. Onun edilmə vaxtı günəş yerin üzərində bir nizə hündürlüyündə qalxdıqdan sonra başlayır və zenitə yaxınlaşdıda bitir.<br />
<br />
* '''Vudu''' namazı. Dəstəmaz aldıqdan sonra müsəlmanlar öz istəyi ilə iki rükətli namaz.<br />
<br />
* '''Məscidi salamlama''' namazı(Təhiyyət əl-məscid). Məscidi salamlama duası dərhal məscidə daxil olduqdan sonra edilir. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} demişdi: "Əgər sizin hansınızsa məscidə daxil olsa, iki rükət [salamlama] namazı qılmayincə oturmasın". Hənəfi ilahiyyatçıları fikir bildirirlər ki, əgər qanunla namazın qılınması qadağan olunduğu zaman insan məscidə daxil olarsa, iki rükət salamlama namazı etməsi arzuolunmazdır. Bu haqda Şafi məzhəbinin ilahiyyatçıları deyir ki, insan nə vaxt məscidə daxil olsa, o, bu iki rükət duanı etməlidir. Bu, onların fikirincə, qanunla əsaslandırılmışdır. İnsan cümə xütbəsi zamanı məscidə daxil olmasına gəlincə, bu barədə də həmçinin bir neçə fikir mövcuddur. Hənəfi məzhəbinin ilahiyyatçıları hesab edirlər ki, "xütbə oxunan zaman heç bir namaz qılınmır, şafilər isə iddia edirlər ki, cümə xütbəsi zamanı salamlama namazından başqa heç bir namaz qılınmır". Hər iki fikir Peyğəmbərin Sünnəsinə əsaslanır, lakin onları ilahiyyatçıların təhlilinin əsaslandığı müxtəlif meyarlar ayırır.<ref name=" namaz"/>.<br />
<br />
* '''İstixarə''' namazı — müəyyən işdə qərar qəbul etməkdə tərəddüd edərkən möminin qıldığı namazdır. Müsəlman, öz arzularından tamamilə imtina edib, Allaha güvənərək Ondan xeyir-dua və məsləhət bildiyi yola nəsihət diləyir.<br />
Bütün vacib və əlavə namazların qaydası və məzmunu fikxlə tənzimlənir.<br />
<br />
== Намазы, совершаемые по определённому случаю ==<br />
* '''Праздничный намаз''' — совершается по случаю двух мусульманских праздников «Курбан-байрам» (''‘Ид аль-Адха'') и «Ураза-байрам» (''‘Ид аль-Фитр'').<br />
* '''Заупокойная молитва''' (''джаназа-намаз'') — совершается после смерти мусульманина.<br />
<br />
== Намаз в случае опасности и его укорачивание ==<br />
Мусульманам разрешается укорачивание намазов во время [[поездка|поездок]] и при [[опасность|опасности]] {{hqa2|4|101}}. Если человек опасается [[враг]]ов, диких [[зверь|зверей]] или того, что сложившиеся обстоятельства могут [[вред|навредить]] ему, то ему разрешается молиться на ходу или верхом. Он может совершить намаз верхом на [[лошадь|лошади]], [[верблюд]]е или на любом другом транспортном средстве, причём ему необязательно поворачиваться лицом в сторону Ка‘бы. Молиться так разрешается только во время опасности {{hqa2|2|239}}. В случае если мусульмане собираются совершить намаз во время опасности, то имам, руководящий намазом, и все остальные молящиеся должны выполнять обязательные предписания молитвы. Всевышний Аллах приказал совершать групповой намаз даже в таких условиях, когда мусульмане опасаются нападения со стороны неприятеля {{hqa2|4|102}}.<br />
<br />
== Истинные прихожане мечети и кибла мусульман ==<br />
Очень рекомендуемым действием в исламе является совершение молитвы в мечети. Мечеть также служит местом откуда мусульман [[призыв на молитву|призывают]] на молитву. Услышав призыв на намаз (''[[азан]]''), неверующие начинают [[насмехание|насмехаться]] над молитвой и называют её [[забава|забавой]] {{hqa2|5|58}}.<br />
<br />
Согласно Корану, истинными прихожанами мечетей могут быть только верующие, которые уверовали в Единого Бога и [[Судный день]], душой и телом совершают обязательные и дополнительные намазы, выплачивают закят тем, кому полагается, и испытывают страх только перед Всевышним, воздерживаясь от всего запрещённого и не делая упущений при выполнении своих обязанностей<ref>Коран, {{hqa|9|18}}; {{hqa|24|36|37}}.</ref>.<br />
<br />
При совершении намазов мусульмане становятся в сторону Ка‘бы, расположенной в Заповедной мечети в городе Мекке, куда все мусульмане обращают свои лица во время исполнения намазов и некоторых других обрядов поклонения. В первые годы распространения ислама, киблой являлся священный город Кудс ([[Иерусалим]]). Согласно некоторым источникам, изменение киблы с Кудса на Мекку произошло спустя семнадцать месяцев после хиджры, в месяце Шабан 2 года хиджры<ref name="Али-заде"/>. Согласно мнению некоторых толкователей Корана, Господь предписал мусульманам поначалу во время намазов обращаться лицом в сторону Иерусалима, чтобы подвергнуть их [[испытание|испытанию]] и определить тех, кто уверовал в пророка Мухаммада {{сас}}, и готов следовать за ним при любых обстоятельствах {{hqa2|2|142|144}}<ref name="Ас-Са‘ди" />.<br />
<br />
== Лицемеры и намаз ==<br />
Одним из качеств [[лицемер]]ов является неохотное совершение намаза. Лицемеры неохотно поднимаются на намаз и недовольны тем, что им приходится молиться {{hqa2|4|142}}. Когда они собираются совершить намаз, они встают на него лениво. Намаз представляется им настолько обременительным, что они готовы вовсе не совершать его {{hqa2|9|54}}. Господь запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать заупокойную молитву по кому-либо из лицемеров стоять над их [[могила]]ми после [[похороны|похорон]] для того, чтобы помолиться за него {{hqa2|9|84}}. Аллах запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать намаз в мечети, которая была построена лицемерами в Медине с целью посеять и распространить смуту среди мусульман {{hqa2|9|108}}.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ИЭС2007|690|Салат|стр=163, 271}}<br />
* {{Мубаракфури|114}}<br />
* {{Ас-Са‘ди|том=|стр=106 (1), 39—40 (2), 79 (2), 176—177 (2)}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{ИЭС1991|АБ|ас̣-С̣ала̄т|204}}<br />
* {{ЭКорана|автор= Böwering, Gerhard|часть= Prayer|EQCOM=00155 |том=4|стр=}}<br />
* {{Энис/2|Monnot, G.|Ṣalāt|COM=0983|том=8|стр=}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Prayer|ссылка =|том=5}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = Иса<br />
|сортировка =|ссылка = Molitva<br />
|публикация = 2017-06-12|обновление = <br />
|ИЭК = Prayer|ЭК = EQCOM_00155<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 = COM_0176|ЭИ2 = COM_0983<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =204|ИЭС2007 = 690<br />
|Цитатник = |Википедия= Намаз<br />
|уровень = 4|важность = высшая<br />
|язык = проверить|шариат = проверить<br />
|мета=время намаза, расписание намаза, таравих намаз}}<br />
<br />
[[Категория:Поклонение]]<br />
<br />
[[ar:صلاة]]<br />
[[az:Namaz]]<br />
[[en:Prayer]]<br />
[[tr:Namaz]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Namaz&diff=404Namaz2018-02-26T07:49:09Z<p>Ilham.zabirov: /* Əlavə namazlar */</p>
<hr />
<div>{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 310px;"<br />
|colspan="2" |<center>'''Namaz'''</center><br />
|-<br />
|{{s|''ərəbcə''}}||<center>الصلاة</center><br />
|-<br />
|''категория''||namaz, ibadət<br />
|-<br />
|''əlavə baxın''||[[dua]]<br />
|-<br />
|colspan="2" |''в Коране''{{nbsp|6}}{{hqa|2|3}}, {{hqa|2|43|name=43}}, {{hqa|2|45|name=45}}, {{hqa|2|83|name=83}}, {{hqa|2|110|name=110}}, {{hqa|2|153|name=153}}, <br />
:{{hqa|2|177|name=177}}, {{hqa|2|238|name=238}}, {{hqa|2|277|name=277}}; {{hqa|4|43}}, {{hqa|4|77|name=77}}, {{hqa|4|101|name=101}}, {{hqa|4|102|name=102}}, {{hqa|4|103|name=103}}, {{hqa|4|142|name=142}}, {{hqa|4|162|name=162}}; {{hqa|5|6}} [http://corpus.quran.com/qurandictionary.jsp?q=Slw …]<br />
|}<br />
<br />
Namaz<br />
<br />
Namaz ({{lang-ar|اَلصَّلَاةُ||əs-salat}}; fars., türk., namaz) — müsəlmanın Müqəddəs Qurandan və Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn buyuruqlara uyğun tərzdə etdiyi ibadətdir. <br />
<br />
Namaz İslamın beş vacib sütunundan biridir. {{sfn|А. Али-заде|2007|name="Али-заде"}} <br />
Namaz qılmaqla müsəlmanlar Rəbbə itaətini və minnətdarlığını ifadə edirlər. Vaxtdan, şəraitdən, hadisələrdən və dua edənin ehtiyaclarından asılı olaraq qılınan namazın müxtəlif növləri mövcuddur. Namaz qılan müsəlmanlar Allahın buyuruqlarından çıxış edirlər ki, insan, ona buraxılmış vaxtı bütün varlığı ilə Rəbbə ibadət edərək namaz qılmaqa sərf etsin. <ref>Коран, {{hqa|2|110}}; {{hqa|4|77}}; {{hqa|6|72}}; {{hqa|14|31}}; {{hqa|22|78}}; {{hqa|24|56}}; {{hqa|30|31}}; {{hqa|73|20}}</ref><br />
<br />
İslam dininə əsasən, namaz insanı alçaq hərəkətlərdən və qəbahətdən qoruyur {{hqa2|29|45}}, o, möminlərin nurudur və qulun öz Rəbbi ilə ünsiyyət yaratması üçün vasitə kimi xidmət edir {{hqa2|2|153}}. Quranda Rəbb namaz qılan insanları uğur qazanmışlar adlandırmışdır {{hqa2|87|15}}. Quranın bir çox ayətlərində möminlərin keyfiyyətləri arasında Rəbb onların namaz qılmaqlarını qeyd edir ki, onlar bu işi düz-dürüst, məcburi və arzuolunan ayin buyuruqlarına uyğun tərzdə yerinə yetirirlər <ref>Коран, {{hqa|2|3}}; {{hqa|2|177}}; {{hqa|5|55}}; {{hqa|8|2|3}}; {{hqa|9|71}}; {{hqa|13|22}}; {{hqa|22|34|35}}; {{hqa|22|41}}; {{hqa|23|2}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|24|36|37}}; {{hqa|27|3}}; {{hqa|31|4}}; {{hqa|35|18}}; {{hqa|42|38}}; {{hqa|70|22|23}}; {{hqa|70|34}}; {{hqa|87|15}}.</ref>. <br />
Yer üzündə yaşayarkən və öləndən sonra dua edənləri gözləyən maddi və mənəvi mükafatlandırma barədə şad xəbər onların namaz qılması üçün bir növ motivasiya kimi xidmət edir <ref>Коран, {{hqa|2|277}}; {{hqa|4|162}}; {{hqa|9|122}}</ref><br />
<br />
== Namaz tarixi rakursda ==<br />
<br />
Qurana əsasən, namaz haqqında ilk qeyd namaz qılacaq xələflərini tövhid tərəfdarları etməyi, özünü və törəmələrini bu ibadət ayinini yerinə yetirənlər sırasına daxil etməyi Allahdan diləyən İbrahim (Avraam) peyğəmbərlə {{ас}} bağlıdır <ref>Коран, {{hqa|14|37}}; {{hqa|14|40}}</ref>. Bu dua ilə İbrahim {{ас}}, Rəbbin əmri ilə öz arvadı Həcəri (Aqar) südəmər uşağı İsmayılla (İzmaıl) {{ас}} birlikdə Şamdan Məkkəyə gətirib səhranın ortasında qoyduğu zaman müraciət etmişdi. (bax [[İbrahim]]) {{sfn|‘А. ас-Са‘ди|2008|name="Ас-Са‘ди"}}<br />
<br />
Quranda bildirilir ki, Rəbb İbrahimə {{ас}}, İshaqa (İsaak){{ас}} və Yaquba (Yakov) {{ас}} namaz qılmaqı təlqin etdi. Bu peyğəmbərlərin qıldığı namazın məzmunu və forması haqqında məlumat yoxdur. İbrahim Peyğəmbərə {{ас}} Kəəbəni şirkdən və itaətsizlikdən, həmçinin çirkdən və natəmizlikdən təmizləmək əmr olunmuşdu, çünki Kəəbə onun ətrafında dövrə vurub (təvaf) namaz qılanlar üçün nəzərdə tutulmuşdur {{hqa2|22|26}}. Həmçinin Məkkədə “Hörmətli məscid”in ərazisində yerləşən "Makam İbrahim" yerinin arxasında müsəlmanlar tərəfindən edilən əlavə dua da İbrahim Peyğəmbərlə bağlıdır: {{ЦК|İbrahimin dayandığı yeri namazgah edin!|2|125}}. İbrahim Peyğəmbərin xələfi İsmayıl peyğəmbər {{ас}} öz ailə üzvləri tərəfindən Allahın buyuruqlarına əməl edilməsinə nəzarət edir və onlara namaz qılmaqı əmr edirdi. {{hqa2|19|5}}<br />
<br />
Şuayb Peyğəmbər (İofor) {{ас}} müşriklərlə mübarizə apardığı üçün Quranda bütpərəstliklə mübarizə kontekstində xatırlanır. Quran yozucuları bildirirlər ki, məhz namaz Peyğəmbəri öz həmqəbilələrinə bütpərəstliyi və əmlaklarını öz bildikləri kimi istifadə etməyi qadağan etməyə sövq edirdi<ref name="Ас-Са‘ди"/>.<br />
<br />
<br />
Allahın namaz qılmaq əmrinə Tuva vadisində Rəbb ilə Musa peyğəmbərin {{ас}} ilk görüşünün məzmununda da rast gəlinir {{hqa2|20|14}}. Qurana əsasən, Rəbb İsrail oğullarından vəd aldı ki, onun mahiyyəti ömür boyu namaz qılmaq əmrindən ibarət idi<ref>Коран, {{hqa|2|83}}; {{hqa|5|12}}.</ref>. Allah İsrail oğullarına və Kitab əhlinə istənilən vəziyyətdə köməyə görə namaza müraciət etməyi və yalnız Tək olan Allaha ibadət etməyi əmr etdi <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|98|5}}.</ref><br />
<br />
İsraillilərin vəziyyəti həddən artıq ağırlaşanda, Fir'avn və misir əyanları isə onları dindən döndərməyə cəhdlər edəndə, Rəbb Musa {{ас}} və Harun (Aaron) {{ас}} peyğəmbərlərə təlqin etdi ki, İsrail oğulları Misirdə yad gözlərdən gizlənə və namaz qıla biləcəkləri məskən tapmalıdırlar {{hqa2|10|87}}<ref name="Ас-Са‘ди"/>. Bəzi mənbələrin verdiyi məlumata görə, İsrail oğulları ibadət evlərində açıq şəkildə dua edə bilmədiklərindən Musyaya {{ас}} şikayət etməyə başlayanda, onlara Qiblə istiqamətində ev tikbmək əmr edilmiş və bu evlərdə onları özləri üçün ibadət yeri edib) namazı qılmaqa icazə verilmişdi <ref>{{Ибн Касир|10|80|99}}</ref>. <br />
<br />
Vəsiyyətlərdən biri olan namaz haqqında qeydə İsa peyğəmbərin körpəlik dövründə çox gözəl nitqində rast gəlinir. {{ЦК|Harada oluramsa olum, məni mübarək etdi və nə qədər ki sağam, mənə namaz qılıb zəkat verməyi əmr etdi.|19|31}}<br />
<br />
<br />
Quran həmçinin mömin Loğmanın öz oğuluna verdiyi öyüdüylə bağlı süjeti əks etdirir ki, burada o, onu namaz qılmaqa çağırır {{hqa2|31|17}}.<br />
<br />
Həmçinin Quranda Rəbbin Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} öz ailəsini namaz qılmaqa çağırmağı əmr etməsini əks etdirən vəhy mövcuddur {{hqa2|20|132}}. Namaz qılmaq əmri ailə şəraitiylə bağlı hadisədən sonra Allahın Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} zövcələrinə yönəltdiyi hökmündə də yer almışdır {{hqa2|33|33}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Namaz qılmağın şərtləri ==<br />
İslam dininə əsasən, namaz qılmaq aşağıdakı şərtlərə riayət olunmasını nəzəedə tutur:<br />
# Yetikin yaşa çatmış müsəlman olmalı (uşaqları artıq yeddi-on yaşlarından dua etməyə öyrəşdirmək lazımdır);<br />
# Sağlam ağılda-şüurda olmalı. Psixi çatışmazlıqları olan insanlar dini praktikanın icrasından tamamilə azad edilmişlər;<br />
# Namazın vaxtlarına riayət etməli;<br />
# Ayini paklıq vəziyyətində olmalı;<br />
# Geyim və namaz qılınan yer təmiz olmalıdır;<br />
# İslam qanunlarına əsasən çılpaq qalması qadağan edilən bədən hissələrini örtməli;<br />
# Üzü ən əsas Tövhid ziyarətgahı Kəəbənin yerləşdiyi Məkkəyə tərəf yönəlməli;<br />
# Allah rizası üçün səmimi niyyətli olmalı {{hqa2|6|162}} {{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/pyat-obyazatelnykh-molitv/395-pyat-obyazatelnyx-molitv|title=Пять обязательных молитв. Как читать намаз|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="Аляутдинов"|архив=|архив дата=|автор=[[Аляутдинов, Ш.]]}}.<br />
<br />
Namazdan əvvəl dəstəmaz alınmalıdır. Müqəddəs Quranda dəstəmaz almanın vacib tələbləri yazılmışdır:<br />
<br />
* üzü və dirsəklərə qədər əlləri yumalı;<br />
* başa məsh çəkməli;<br />
* ayaqları topuqlaradək yumalı {{hqa2|5|6}}.<br />
<br />
<br />
Əksər alimlərin fikrincə, bundan əvvəl niyyət edilməlidir, həmçinin bədən hissələri müəyyən ardıcıllıqda yuyulmalı və silinməlidir.<br />
Bundan başqa Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn aşağıdakı hərəkətlər icra edilir:<br />
<br />
Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman o, təyəmmüm edə bilər.<br />
<br />
* Sağ ələ su yığılaraq ağız üç dəfə yaxalanır;<br />
* Sağ ələ su yığılaraq, sol əllə boşaltmaqla burun üç dəfə yuyulur.<br />
* Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/maloe-omovenie/371-poryadok-soversheniya-malogo-omoveniya|title=Порядок совершения малого омовения|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="umma"|автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman, o təyəmmüm edə bilər. <ref>Коран, {{hqa|4|43}}; {{hqa|5|6}}</ref>.<br />
<br />
== Namazın vacibliyi ==<br />
Namazın vacibiliyi Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} səmaya qalxdığı zaman (mirac) Allahdan alıdığı əmrdən irəli gəlir {{sfn|С. Мубаракфури|2002|name="Мубаракфури"}}<ref name="аль-Бухари">{{Аль-Бухари|С. 118—120}}</ref>. Mütləq namaz qılmaq zərurəti həmçinin Quran vəhylərindən irəli gəlir ki, onlarda dua etmək buyurulur və onlar duaetmə vaxtlarının göstərildiyi mənbə kimi xidmət edirlər <ref>Коран, {{hqa|11|114}}; {{hqa|29|45}}; {{hqa|20|130}}</ref>.<br />
Bu göstərişlərə əsasən, müsəlmanlara gündə beş dəfə namaz qılmaqa vacib buyurulur:<br />
<br />
* Sübh(şəfəq) namazı ({{lang-ar|فجر||fəcr}});<br />
* Günorta (nahar) namazı ({{lang-ar|ظهر||zühr}});<br />
* Əsr(Günortadan sonrakı) namazı({{lang-ar|عصر||‘asr}});<br />
* Axşam namazı ({{lang-ar|مغرب||məğrib}});<br />
* Gecə namazı ({{lang-ar|عشاء||‘işa}}).<br />
<br />
Vacib namazlar kateqoriyasına cümə namazı aiddir. Cümə namazı yalnız kişilər üçün vacibdir. Onun icra vaxtı günorta duasının (Zühr) vaxtıdır. Yalnız məscidlərdə və xüsusilə namaz duası üçün ayrılmış yerlərdə icra olunur{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dzhuma-pyatnichnaya-molitva/401-poryadok-vypolneniya|title=Порядок выполнения пятничного намаза (джума)|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016 |name= "djuma" |автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
İslam dininə əsasən, gündəlik beş vacib namazın müntəzəm olaraq qılınması, insanı Rəbbə yaxınlaşdırmaqdan əlavə, onun mükafatlanacağını təmin edir və yol verdiyi kiçik günahlarını yuyur.<br />
<br />
<br />
== Namazın vaxtı, diqqətcil münasibət və xuşu ==<br />
<br />
Quranın buyuruqlarına əməl edərək müsəlmanlar bütün namazları, xüsusilə günortadan sonrakı namazı düz-dürüst qılmağa borcludurlar: {{ЦК|Namazları və (günortadan sonrakı) orta namazı qoruyun və Allah qarşısında mütiliklə durun.|2|238}}. Namaza diqqətcil münasibət onu müəyyən edilmiş vaxtda qılmağı {{hqa|4|103}}; {{hqa|6|92}}; {{hqa|17|78}}; {{hqa|20|130}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|70|34}}</ref>, onun şərt və qaydalarını dürüst icra etməyi, namaz zamanı xuşu içərisində olmağı, bütün vacib və, mümkün qədər, arzuolunan hərəkətləri etməyi nəzərdə tutur. <br />
<br />
Namaz qılanlar namazlarını vaxtında qılmadığı <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|2|238}}; {{hqa|23|2}}</ref>, ona səhlənkar yanaşdığı halda öz namazları batil edirlər. Səbəb Allahın əmrlərinə onların diqqətsizliyidir {{hqa2|107|4|5}}. İnsanı namazdan döndərməkdə onu hər vəclə dua etməkdən yayındırmağa çalışan İblisin yoldan çıxaran əməlləri əhəmiyyətli rol oynayır {{hqa2|5|91}}.<br />
<br />
Namaz qılmayanları sərt cəza gözləyir <ref>Коран, {{hqa|74|42|43}}; {{hqa|75|31}}.</ref>. Müşriklərə gəlincə isə, əgər onlar tövbə edib lazımi qaydada namaz qılmağa başlayıblarsa, onlar qalan müsəlmanlarla eyni hüquqlar əldə edirlər <ref>Коран, {{hqa|9|5}}; {{hqa|9|11}} </ref>.<br />
<br />
Namaz qılınan zaman orta tembrlə Quran ayətlərinin oxunması tövsiyə olunan hesab edilir. Qışqırmaq və ya pıçıltıyla namaz qılmaq olmaz, çünki bu iki hərəkətin hər biri qəbahətdir. Bu iki ifrat dərəcələrin ortasından keçən orta yolu tutmaq lazımdır {{hqa2|17|110}}.<br />
<br />
Namazın yekununda Rəbb istənilən vəziyyətdə Onu yad etməyi buyurur {{hqa2|4|103}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Əlavə namazlar ==<br />
<br />
<br />
Müsəlmanların dini təcrübəsində, vacib namazılardan başqa, əlavə, sünnət namazları da qılınır. Bunlara vacib namazlardan əvvəl və sonra edilən namazlar aiddir ki, onların müsəlman hüququ (fikx) ilə tənzimlənmiş öz qaydası mövcuddur.<br />
<br />
* "Təhəccüd" namazı. Əlavə namazlardan ən yaxşısı, gecənin ortasından sonra qılınan "Təhəccüd" namazı hesab edilir <ref>Коран, {{hqa|73|20}}; {{hqa|17|79}}; {{hqa|26|218}}</ref>. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} bu namaz aid söyləmişdir: "Ən yaxşı namaz beş vacibdən sonra gecə namazıdır"{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dopolnitelnye-molitvy/400-prochie-dopolnitelnye-molitvy|title=Прочие дополнительные молитвы|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="namaz"|автор=Аляутдинов, Ш.}} "Təhəccüd"ün vaxtı vacib gecə namazından sonra başlayır və sübhədək davam edir. Tövsiyə edilir ki, bu namaz yuxudan sonra qılınsın.<br />
<br />
* '''Молитва «Духа»'''. Время её совершения наступает после того как солнце поднимется над землей на высоту одного копья и завершается с приближением солнца к зениту.<br />
* '''Молитва омовения'''. После совершения омовения мусульмане по своему желанию выполняют два ракяата молитвы.<br />
* '''Молитва приветствия мечети''' (''Тахийят аль-масджид''). Молитва приветствия мечети совершается сразу после входа в мечеть. Пророк Мухаммад {{сас}} говорил: «Если кто-либо из вас зайдет в мечеть, пусть не садится, пока не совершит два ракяата молитвы [приветствия]». [[Ханафит]]ские богословы высказывают мнение о нежелательности совершения двух ракаатов молитвы приветствия, если человек зашёл в [[мечеть]] в то время, когда совершать молитву-намаз канонически запрещено. Богословы [[шафиит]]ского [[мазхаб]]а говорят о том, что, когда бы человек ни зашёл в мечеть, он должен совершить эти два ракаата. Это, по их мнению, канонически обосновано. Касательно случая, когда человек заходит в мечеть во время [[пятничная молитва|пятничной]] [[проповедь|проповеди]], то здесь также существует несколько мнений. Богословы ханафитского мазхаба считают, что «во время чтения проповеди никакая молитва не совершается, а шафииты утверждают, что во время пятничной проповеди никакая молитва не совершается, кроме намаза приветствия». Оба мнения основаны на Сунне Пророка, однако их отличают разные критерии, легшие в основу богословского анализа<ref name=" namaz"/>.<br />
* '''Молитва «Истихара»''' — намаз, совершаемый верующим в случае возникновения сомнений при принятии решения в определённом деле. Мусульманин, полностью отказавшись от своих желаний, полагаясь на Всевышнего испрашивает у Господа благословения и наставления на угодный Ему путь.<br />
<br />
Порядок и содержание всех обязательных и дополнительных намазов регулируется мусульманским правом — фикхом.<br />
<br />
== Намазы, совершаемые по определённому случаю ==<br />
* '''Праздничный намаз''' — совершается по случаю двух мусульманских праздников «Курбан-байрам» (''‘Ид аль-Адха'') и «Ураза-байрам» (''‘Ид аль-Фитр'').<br />
* '''Заупокойная молитва''' (''джаназа-намаз'') — совершается после смерти мусульманина.<br />
<br />
== Намаз в случае опасности и его укорачивание ==<br />
Мусульманам разрешается укорачивание намазов во время [[поездка|поездок]] и при [[опасность|опасности]] {{hqa2|4|101}}. Если человек опасается [[враг]]ов, диких [[зверь|зверей]] или того, что сложившиеся обстоятельства могут [[вред|навредить]] ему, то ему разрешается молиться на ходу или верхом. Он может совершить намаз верхом на [[лошадь|лошади]], [[верблюд]]е или на любом другом транспортном средстве, причём ему необязательно поворачиваться лицом в сторону Ка‘бы. Молиться так разрешается только во время опасности {{hqa2|2|239}}. В случае если мусульмане собираются совершить намаз во время опасности, то имам, руководящий намазом, и все остальные молящиеся должны выполнять обязательные предписания молитвы. Всевышний Аллах приказал совершать групповой намаз даже в таких условиях, когда мусульмане опасаются нападения со стороны неприятеля {{hqa2|4|102}}.<br />
<br />
== Истинные прихожане мечети и кибла мусульман ==<br />
Очень рекомендуемым действием в исламе является совершение молитвы в мечети. Мечеть также служит местом откуда мусульман [[призыв на молитву|призывают]] на молитву. Услышав призыв на намаз (''[[азан]]''), неверующие начинают [[насмехание|насмехаться]] над молитвой и называют её [[забава|забавой]] {{hqa2|5|58}}.<br />
<br />
Согласно Корану, истинными прихожанами мечетей могут быть только верующие, которые уверовали в Единого Бога и [[Судный день]], душой и телом совершают обязательные и дополнительные намазы, выплачивают закят тем, кому полагается, и испытывают страх только перед Всевышним, воздерживаясь от всего запрещённого и не делая упущений при выполнении своих обязанностей<ref>Коран, {{hqa|9|18}}; {{hqa|24|36|37}}.</ref>.<br />
<br />
При совершении намазов мусульмане становятся в сторону Ка‘бы, расположенной в Заповедной мечети в городе Мекке, куда все мусульмане обращают свои лица во время исполнения намазов и некоторых других обрядов поклонения. В первые годы распространения ислама, киблой являлся священный город Кудс ([[Иерусалим]]). Согласно некоторым источникам, изменение киблы с Кудса на Мекку произошло спустя семнадцать месяцев после хиджры, в месяце Шабан 2 года хиджры<ref name="Али-заде"/>. Согласно мнению некоторых толкователей Корана, Господь предписал мусульманам поначалу во время намазов обращаться лицом в сторону Иерусалима, чтобы подвергнуть их [[испытание|испытанию]] и определить тех, кто уверовал в пророка Мухаммада {{сас}}, и готов следовать за ним при любых обстоятельствах {{hqa2|2|142|144}}<ref name="Ас-Са‘ди" />.<br />
<br />
== Лицемеры и намаз ==<br />
Одним из качеств [[лицемер]]ов является неохотное совершение намаза. Лицемеры неохотно поднимаются на намаз и недовольны тем, что им приходится молиться {{hqa2|4|142}}. Когда они собираются совершить намаз, они встают на него лениво. Намаз представляется им настолько обременительным, что они готовы вовсе не совершать его {{hqa2|9|54}}. Господь запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать заупокойную молитву по кому-либо из лицемеров стоять над их [[могила]]ми после [[похороны|похорон]] для того, чтобы помолиться за него {{hqa2|9|84}}. Аллах запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать намаз в мечети, которая была построена лицемерами в Медине с целью посеять и распространить смуту среди мусульман {{hqa2|9|108}}.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ИЭС2007|690|Салат|стр=163, 271}}<br />
* {{Мубаракфури|114}}<br />
* {{Ас-Са‘ди|том=|стр=106 (1), 39—40 (2), 79 (2), 176—177 (2)}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{ИЭС1991|АБ|ас̣-С̣ала̄т|204}}<br />
* {{ЭКорана|автор= Böwering, Gerhard|часть= Prayer|EQCOM=00155 |том=4|стр=}}<br />
* {{Энис/2|Monnot, G.|Ṣalāt|COM=0983|том=8|стр=}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Prayer|ссылка =|том=5}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = Иса<br />
|сортировка =|ссылка = Molitva<br />
|публикация = 2017-06-12|обновление = <br />
|ИЭК = Prayer|ЭК = EQCOM_00155<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 = COM_0176|ЭИ2 = COM_0983<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =204|ИЭС2007 = 690<br />
|Цитатник = |Википедия= Намаз<br />
|уровень = 4|важность = высшая<br />
|язык = проверить|шариат = проверить<br />
|мета=время намаза, расписание намаза, таравих намаз}}<br />
<br />
[[Категория:Поклонение]]<br />
<br />
[[ar:صلاة]]<br />
[[az:Namaz]]<br />
[[en:Prayer]]<br />
[[tr:Namaz]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Namaz&diff=403Namaz2018-02-26T07:47:54Z<p>Ilham.zabirov: /* Дополнительные намазы */</p>
<hr />
<div>{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 310px;"<br />
|colspan="2" |<center>'''Namaz'''</center><br />
|-<br />
|{{s|''ərəbcə''}}||<center>الصلاة</center><br />
|-<br />
|''категория''||namaz, ibadət<br />
|-<br />
|''əlavə baxın''||[[dua]]<br />
|-<br />
|colspan="2" |''в Коране''{{nbsp|6}}{{hqa|2|3}}, {{hqa|2|43|name=43}}, {{hqa|2|45|name=45}}, {{hqa|2|83|name=83}}, {{hqa|2|110|name=110}}, {{hqa|2|153|name=153}}, <br />
:{{hqa|2|177|name=177}}, {{hqa|2|238|name=238}}, {{hqa|2|277|name=277}}; {{hqa|4|43}}, {{hqa|4|77|name=77}}, {{hqa|4|101|name=101}}, {{hqa|4|102|name=102}}, {{hqa|4|103|name=103}}, {{hqa|4|142|name=142}}, {{hqa|4|162|name=162}}; {{hqa|5|6}} [http://corpus.quran.com/qurandictionary.jsp?q=Slw …]<br />
|}<br />
<br />
Namaz<br />
<br />
Namaz ({{lang-ar|اَلصَّلَاةُ||əs-salat}}; fars., türk., namaz) — müsəlmanın Müqəddəs Qurandan və Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn buyuruqlara uyğun tərzdə etdiyi ibadətdir. <br />
<br />
Namaz İslamın beş vacib sütunundan biridir. {{sfn|А. Али-заде|2007|name="Али-заде"}} <br />
Namaz qılmaqla müsəlmanlar Rəbbə itaətini və minnətdarlığını ifadə edirlər. Vaxtdan, şəraitdən, hadisələrdən və dua edənin ehtiyaclarından asılı olaraq qılınan namazın müxtəlif növləri mövcuddur. Namaz qılan müsəlmanlar Allahın buyuruqlarından çıxış edirlər ki, insan, ona buraxılmış vaxtı bütün varlığı ilə Rəbbə ibadət edərək namaz qılmaqa sərf etsin. <ref>Коран, {{hqa|2|110}}; {{hqa|4|77}}; {{hqa|6|72}}; {{hqa|14|31}}; {{hqa|22|78}}; {{hqa|24|56}}; {{hqa|30|31}}; {{hqa|73|20}}</ref><br />
<br />
İslam dininə əsasən, namaz insanı alçaq hərəkətlərdən və qəbahətdən qoruyur {{hqa2|29|45}}, o, möminlərin nurudur və qulun öz Rəbbi ilə ünsiyyət yaratması üçün vasitə kimi xidmət edir {{hqa2|2|153}}. Quranda Rəbb namaz qılan insanları uğur qazanmışlar adlandırmışdır {{hqa2|87|15}}. Quranın bir çox ayətlərində möminlərin keyfiyyətləri arasında Rəbb onların namaz qılmaqlarını qeyd edir ki, onlar bu işi düz-dürüst, məcburi və arzuolunan ayin buyuruqlarına uyğun tərzdə yerinə yetirirlər <ref>Коран, {{hqa|2|3}}; {{hqa|2|177}}; {{hqa|5|55}}; {{hqa|8|2|3}}; {{hqa|9|71}}; {{hqa|13|22}}; {{hqa|22|34|35}}; {{hqa|22|41}}; {{hqa|23|2}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|24|36|37}}; {{hqa|27|3}}; {{hqa|31|4}}; {{hqa|35|18}}; {{hqa|42|38}}; {{hqa|70|22|23}}; {{hqa|70|34}}; {{hqa|87|15}}.</ref>. <br />
Yer üzündə yaşayarkən və öləndən sonra dua edənləri gözləyən maddi və mənəvi mükafatlandırma barədə şad xəbər onların namaz qılması üçün bir növ motivasiya kimi xidmət edir <ref>Коран, {{hqa|2|277}}; {{hqa|4|162}}; {{hqa|9|122}}</ref><br />
<br />
== Namaz tarixi rakursda ==<br />
<br />
Qurana əsasən, namaz haqqında ilk qeyd namaz qılacaq xələflərini tövhid tərəfdarları etməyi, özünü və törəmələrini bu ibadət ayinini yerinə yetirənlər sırasına daxil etməyi Allahdan diləyən İbrahim (Avraam) peyğəmbərlə {{ас}} bağlıdır <ref>Коран, {{hqa|14|37}}; {{hqa|14|40}}</ref>. Bu dua ilə İbrahim {{ас}}, Rəbbin əmri ilə öz arvadı Həcəri (Aqar) südəmər uşağı İsmayılla (İzmaıl) {{ас}} birlikdə Şamdan Məkkəyə gətirib səhranın ortasında qoyduğu zaman müraciət etmişdi. (bax [[İbrahim]]) {{sfn|‘А. ас-Са‘ди|2008|name="Ас-Са‘ди"}}<br />
<br />
Quranda bildirilir ki, Rəbb İbrahimə {{ас}}, İshaqa (İsaak){{ас}} və Yaquba (Yakov) {{ас}} namaz qılmaqı təlqin etdi. Bu peyğəmbərlərin qıldığı namazın məzmunu və forması haqqında məlumat yoxdur. İbrahim Peyğəmbərə {{ас}} Kəəbəni şirkdən və itaətsizlikdən, həmçinin çirkdən və natəmizlikdən təmizləmək əmr olunmuşdu, çünki Kəəbə onun ətrafında dövrə vurub (təvaf) namaz qılanlar üçün nəzərdə tutulmuşdur {{hqa2|22|26}}. Həmçinin Məkkədə “Hörmətli məscid”in ərazisində yerləşən "Makam İbrahim" yerinin arxasında müsəlmanlar tərəfindən edilən əlavə dua da İbrahim Peyğəmbərlə bağlıdır: {{ЦК|İbrahimin dayandığı yeri namazgah edin!|2|125}}. İbrahim Peyğəmbərin xələfi İsmayıl peyğəmbər {{ас}} öz ailə üzvləri tərəfindən Allahın buyuruqlarına əməl edilməsinə nəzarət edir və onlara namaz qılmaqı əmr edirdi. {{hqa2|19|5}}<br />
<br />
Şuayb Peyğəmbər (İofor) {{ас}} müşriklərlə mübarizə apardığı üçün Quranda bütpərəstliklə mübarizə kontekstində xatırlanır. Quran yozucuları bildirirlər ki, məhz namaz Peyğəmbəri öz həmqəbilələrinə bütpərəstliyi və əmlaklarını öz bildikləri kimi istifadə etməyi qadağan etməyə sövq edirdi<ref name="Ас-Са‘ди"/>.<br />
<br />
<br />
Allahın namaz qılmaq əmrinə Tuva vadisində Rəbb ilə Musa peyğəmbərin {{ас}} ilk görüşünün məzmununda da rast gəlinir {{hqa2|20|14}}. Qurana əsasən, Rəbb İsrail oğullarından vəd aldı ki, onun mahiyyəti ömür boyu namaz qılmaq əmrindən ibarət idi<ref>Коран, {{hqa|2|83}}; {{hqa|5|12}}.</ref>. Allah İsrail oğullarına və Kitab əhlinə istənilən vəziyyətdə köməyə görə namaza müraciət etməyi və yalnız Tək olan Allaha ibadət etməyi əmr etdi <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|98|5}}.</ref><br />
<br />
İsraillilərin vəziyyəti həddən artıq ağırlaşanda, Fir'avn və misir əyanları isə onları dindən döndərməyə cəhdlər edəndə, Rəbb Musa {{ас}} və Harun (Aaron) {{ас}} peyğəmbərlərə təlqin etdi ki, İsrail oğulları Misirdə yad gözlərdən gizlənə və namaz qıla biləcəkləri məskən tapmalıdırlar {{hqa2|10|87}}<ref name="Ас-Са‘ди"/>. Bəzi mənbələrin verdiyi məlumata görə, İsrail oğulları ibadət evlərində açıq şəkildə dua edə bilmədiklərindən Musyaya {{ас}} şikayət etməyə başlayanda, onlara Qiblə istiqamətində ev tikbmək əmr edilmiş və bu evlərdə onları özləri üçün ibadət yeri edib) namazı qılmaqa icazə verilmişdi <ref>{{Ибн Касир|10|80|99}}</ref>. <br />
<br />
Vəsiyyətlərdən biri olan namaz haqqında qeydə İsa peyğəmbərin körpəlik dövründə çox gözəl nitqində rast gəlinir. {{ЦК|Harada oluramsa olum, məni mübarək etdi və nə qədər ki sağam, mənə namaz qılıb zəkat verməyi əmr etdi.|19|31}}<br />
<br />
<br />
Quran həmçinin mömin Loğmanın öz oğuluna verdiyi öyüdüylə bağlı süjeti əks etdirir ki, burada o, onu namaz qılmaqa çağırır {{hqa2|31|17}}.<br />
<br />
Həmçinin Quranda Rəbbin Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} öz ailəsini namaz qılmaqa çağırmağı əmr etməsini əks etdirən vəhy mövcuddur {{hqa2|20|132}}. Namaz qılmaq əmri ailə şəraitiylə bağlı hadisədən sonra Allahın Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} zövcələrinə yönəltdiyi hökmündə də yer almışdır {{hqa2|33|33}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Namaz qılmağın şərtləri ==<br />
İslam dininə əsasən, namaz qılmaq aşağıdakı şərtlərə riayət olunmasını nəzəedə tutur:<br />
# Yetikin yaşa çatmış müsəlman olmalı (uşaqları artıq yeddi-on yaşlarından dua etməyə öyrəşdirmək lazımdır);<br />
# Sağlam ağılda-şüurda olmalı. Psixi çatışmazlıqları olan insanlar dini praktikanın icrasından tamamilə azad edilmişlər;<br />
# Namazın vaxtlarına riayət etməli;<br />
# Ayini paklıq vəziyyətində olmalı;<br />
# Geyim və namaz qılınan yer təmiz olmalıdır;<br />
# İslam qanunlarına əsasən çılpaq qalması qadağan edilən bədən hissələrini örtməli;<br />
# Üzü ən əsas Tövhid ziyarətgahı Kəəbənin yerləşdiyi Məkkəyə tərəf yönəlməli;<br />
# Allah rizası üçün səmimi niyyətli olmalı {{hqa2|6|162}} {{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/pyat-obyazatelnykh-molitv/395-pyat-obyazatelnyx-molitv|title=Пять обязательных молитв. Как читать намаз|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="Аляутдинов"|архив=|архив дата=|автор=[[Аляутдинов, Ш.]]}}.<br />
<br />
Namazdan əvvəl dəstəmaz alınmalıdır. Müqəddəs Quranda dəstəmaz almanın vacib tələbləri yazılmışdır:<br />
<br />
* üzü və dirsəklərə qədər əlləri yumalı;<br />
* başa məsh çəkməli;<br />
* ayaqları topuqlaradək yumalı {{hqa2|5|6}}.<br />
<br />
<br />
Əksər alimlərin fikrincə, bundan əvvəl niyyət edilməlidir, həmçinin bədən hissələri müəyyən ardıcıllıqda yuyulmalı və silinməlidir.<br />
Bundan başqa Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn aşağıdakı hərəkətlər icra edilir:<br />
<br />
Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman o, təyəmmüm edə bilər.<br />
<br />
* Sağ ələ su yığılaraq ağız üç dəfə yaxalanır;<br />
* Sağ ələ su yığılaraq, sol əllə boşaltmaqla burun üç dəfə yuyulur.<br />
* Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/maloe-omovenie/371-poryadok-soversheniya-malogo-omoveniya|title=Порядок совершения малого омовения|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="umma"|автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman, o təyəmmüm edə bilər. <ref>Коран, {{hqa|4|43}}; {{hqa|5|6}}</ref>.<br />
<br />
== Namazın vacibliyi ==<br />
Namazın vacibiliyi Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} səmaya qalxdığı zaman (mirac) Allahdan alıdığı əmrdən irəli gəlir {{sfn|С. Мубаракфури|2002|name="Мубаракфури"}}<ref name="аль-Бухари">{{Аль-Бухари|С. 118—120}}</ref>. Mütləq namaz qılmaq zərurəti həmçinin Quran vəhylərindən irəli gəlir ki, onlarda dua etmək buyurulur və onlar duaetmə vaxtlarının göstərildiyi mənbə kimi xidmət edirlər <ref>Коран, {{hqa|11|114}}; {{hqa|29|45}}; {{hqa|20|130}}</ref>.<br />
Bu göstərişlərə əsasən, müsəlmanlara gündə beş dəfə namaz qılmaqa vacib buyurulur:<br />
<br />
* Sübh(şəfəq) namazı ({{lang-ar|فجر||fəcr}});<br />
* Günorta (nahar) namazı ({{lang-ar|ظهر||zühr}});<br />
* Əsr(Günortadan sonrakı) namazı({{lang-ar|عصر||‘asr}});<br />
* Axşam namazı ({{lang-ar|مغرب||məğrib}});<br />
* Gecə namazı ({{lang-ar|عشاء||‘işa}}).<br />
<br />
Vacib namazlar kateqoriyasına cümə namazı aiddir. Cümə namazı yalnız kişilər üçün vacibdir. Onun icra vaxtı günorta duasının (Zühr) vaxtıdır. Yalnız məscidlərdə və xüsusilə namaz duası üçün ayrılmış yerlərdə icra olunur{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dzhuma-pyatnichnaya-molitva/401-poryadok-vypolneniya|title=Порядок выполнения пятничного намаза (джума)|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016 |name= "djuma" |автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
İslam dininə əsasən, gündəlik beş vacib namazın müntəzəm olaraq qılınması, insanı Rəbbə yaxınlaşdırmaqdan əlavə, onun mükafatlanacağını təmin edir və yol verdiyi kiçik günahlarını yuyur.<br />
<br />
<br />
== Namazın vaxtı, diqqətcil münasibət və xuşu ==<br />
<br />
Quranın buyuruqlarına əməl edərək müsəlmanlar bütün namazları, xüsusilə günortadan sonrakı namazı düz-dürüst qılmağa borcludurlar: {{ЦК|Namazları və (günortadan sonrakı) orta namazı qoruyun və Allah qarşısında mütiliklə durun.|2|238}}. Namaza diqqətcil münasibət onu müəyyən edilmiş vaxtda qılmağı {{hqa|4|103}}; {{hqa|6|92}}; {{hqa|17|78}}; {{hqa|20|130}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|70|34}}</ref>, onun şərt və qaydalarını dürüst icra etməyi, namaz zamanı xuşu içərisində olmağı, bütün vacib və, mümkün qədər, arzuolunan hərəkətləri etməyi nəzərdə tutur. <br />
<br />
Namaz qılanlar namazlarını vaxtında qılmadığı <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|2|238}}; {{hqa|23|2}}</ref>, ona səhlənkar yanaşdığı halda öz namazları batil edirlər. Səbəb Allahın əmrlərinə onların diqqətsizliyidir {{hqa2|107|4|5}}. İnsanı namazdan döndərməkdə onu hər vəclə dua etməkdən yayındırmağa çalışan İblisin yoldan çıxaran əməlləri əhəmiyyətli rol oynayır {{hqa2|5|91}}.<br />
<br />
Namaz qılmayanları sərt cəza gözləyir <ref>Коран, {{hqa|74|42|43}}; {{hqa|75|31}}.</ref>. Müşriklərə gəlincə isə, əgər onlar tövbə edib lazımi qaydada namaz qılmağa başlayıblarsa, onlar qalan müsəlmanlarla eyni hüquqlar əldə edirlər <ref>Коран, {{hqa|9|5}}; {{hqa|9|11}} </ref>.<br />
<br />
Namaz qılınan zaman orta tembrlə Quran ayətlərinin oxunması tövsiyə olunan hesab edilir. Qışqırmaq və ya pıçıltıyla namaz qılmaq olmaz, çünki bu iki hərəkətin hər biri qəbahətdir. Bu iki ifrat dərəcələrin ortasından keçən orta yolu tutmaq lazımdır {{hqa2|17|110}}.<br />
<br />
Namazın yekununda Rəbb istənilən vəziyyətdə Onu yad etməyi buyurur {{hqa2|4|103}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Əlavə namazlar ==<br />
<br />
<br />
Müsəlmanların dini təcrübəsində, vacib namazılardan başqa, əlavə, sünnət namazları da qılınır. Bunlara vacib namazlardan əvvəl və sonra edilən namazlar aiddir ki, onların müsəlman hüququ (fikx) ilə tənzimlənmiş öz qaydası mövcuddur.<br />
<br />
* "Təhəccüd" namazı. Əlavə namazlardan ən yaxşısı, gecənin ortasından sonra qılınan "Təhəccüd" namazı hesab edilir <ref>Коран, {{hqa|73|20}}; {{hqa|17|79}}; {{hqa|26|218}}</ref>. Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} bu namaz aid söyləmişdir: "Ən yaxşı namaz beş vacibdən sonra gecə namazıdır"{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dopolnitelnye-molitvy/400-prochie-dopolnitelnye-molitvy|title=Прочие дополнительные молитвы|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="namaz"|автор=Аляутдинов, Ш.}}. " Təhəccüd"ün vaxtı vacib gecə namazından sonra başlayır və sübhədək davam edir. Tövsiyə edilir ki, bu namaz yuxudan sonra qılınsın.<br />
<br />
* '''Молитва «Духа»'''. Время её совершения наступает после того как солнце поднимется над землей на высоту одного копья и завершается с приближением солнца к зениту.<br />
* '''Молитва омовения'''. После совершения омовения мусульмане по своему желанию выполняют два ракяата молитвы.<br />
* '''Молитва приветствия мечети''' (''Тахийят аль-масджид''). Молитва приветствия мечети совершается сразу после входа в мечеть. Пророк Мухаммад {{сас}} говорил: «Если кто-либо из вас зайдет в мечеть, пусть не садится, пока не совершит два ракяата молитвы [приветствия]». [[Ханафит]]ские богословы высказывают мнение о нежелательности совершения двух ракаатов молитвы приветствия, если человек зашёл в [[мечеть]] в то время, когда совершать молитву-намаз канонически запрещено. Богословы [[шафиит]]ского [[мазхаб]]а говорят о том, что, когда бы человек ни зашёл в мечеть, он должен совершить эти два ракаата. Это, по их мнению, канонически обосновано. Касательно случая, когда человек заходит в мечеть во время [[пятничная молитва|пятничной]] [[проповедь|проповеди]], то здесь также существует несколько мнений. Богословы ханафитского мазхаба считают, что «во время чтения проповеди никакая молитва не совершается, а шафииты утверждают, что во время пятничной проповеди никакая молитва не совершается, кроме намаза приветствия». Оба мнения основаны на Сунне Пророка, однако их отличают разные критерии, легшие в основу богословского анализа<ref name=" namaz"/>.<br />
* '''Молитва «Истихара»''' — намаз, совершаемый верующим в случае возникновения сомнений при принятии решения в определённом деле. Мусульманин, полностью отказавшись от своих желаний, полагаясь на Всевышнего испрашивает у Господа благословения и наставления на угодный Ему путь.<br />
<br />
Порядок и содержание всех обязательных и дополнительных намазов регулируется мусульманским правом — фикхом.<br />
<br />
== Намазы, совершаемые по определённому случаю ==<br />
* '''Праздничный намаз''' — совершается по случаю двух мусульманских праздников «Курбан-байрам» (''‘Ид аль-Адха'') и «Ураза-байрам» (''‘Ид аль-Фитр'').<br />
* '''Заупокойная молитва''' (''джаназа-намаз'') — совершается после смерти мусульманина.<br />
<br />
== Намаз в случае опасности и его укорачивание ==<br />
Мусульманам разрешается укорачивание намазов во время [[поездка|поездок]] и при [[опасность|опасности]] {{hqa2|4|101}}. Если человек опасается [[враг]]ов, диких [[зверь|зверей]] или того, что сложившиеся обстоятельства могут [[вред|навредить]] ему, то ему разрешается молиться на ходу или верхом. Он может совершить намаз верхом на [[лошадь|лошади]], [[верблюд]]е или на любом другом транспортном средстве, причём ему необязательно поворачиваться лицом в сторону Ка‘бы. Молиться так разрешается только во время опасности {{hqa2|2|239}}. В случае если мусульмане собираются совершить намаз во время опасности, то имам, руководящий намазом, и все остальные молящиеся должны выполнять обязательные предписания молитвы. Всевышний Аллах приказал совершать групповой намаз даже в таких условиях, когда мусульмане опасаются нападения со стороны неприятеля {{hqa2|4|102}}.<br />
<br />
== Истинные прихожане мечети и кибла мусульман ==<br />
Очень рекомендуемым действием в исламе является совершение молитвы в мечети. Мечеть также служит местом откуда мусульман [[призыв на молитву|призывают]] на молитву. Услышав призыв на намаз (''[[азан]]''), неверующие начинают [[насмехание|насмехаться]] над молитвой и называют её [[забава|забавой]] {{hqa2|5|58}}.<br />
<br />
Согласно Корану, истинными прихожанами мечетей могут быть только верующие, которые уверовали в Единого Бога и [[Судный день]], душой и телом совершают обязательные и дополнительные намазы, выплачивают закят тем, кому полагается, и испытывают страх только перед Всевышним, воздерживаясь от всего запрещённого и не делая упущений при выполнении своих обязанностей<ref>Коран, {{hqa|9|18}}; {{hqa|24|36|37}}.</ref>.<br />
<br />
При совершении намазов мусульмане становятся в сторону Ка‘бы, расположенной в Заповедной мечети в городе Мекке, куда все мусульмане обращают свои лица во время исполнения намазов и некоторых других обрядов поклонения. В первые годы распространения ислама, киблой являлся священный город Кудс ([[Иерусалим]]). Согласно некоторым источникам, изменение киблы с Кудса на Мекку произошло спустя семнадцать месяцев после хиджры, в месяце Шабан 2 года хиджры<ref name="Али-заде"/>. Согласно мнению некоторых толкователей Корана, Господь предписал мусульманам поначалу во время намазов обращаться лицом в сторону Иерусалима, чтобы подвергнуть их [[испытание|испытанию]] и определить тех, кто уверовал в пророка Мухаммада {{сас}}, и готов следовать за ним при любых обстоятельствах {{hqa2|2|142|144}}<ref name="Ас-Са‘ди" />.<br />
<br />
== Лицемеры и намаз ==<br />
Одним из качеств [[лицемер]]ов является неохотное совершение намаза. Лицемеры неохотно поднимаются на намаз и недовольны тем, что им приходится молиться {{hqa2|4|142}}. Когда они собираются совершить намаз, они встают на него лениво. Намаз представляется им настолько обременительным, что они готовы вовсе не совершать его {{hqa2|9|54}}. Господь запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать заупокойную молитву по кому-либо из лицемеров стоять над их [[могила]]ми после [[похороны|похорон]] для того, чтобы помолиться за него {{hqa2|9|84}}. Аллах запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать намаз в мечети, которая была построена лицемерами в Медине с целью посеять и распространить смуту среди мусульман {{hqa2|9|108}}.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ИЭС2007|690|Салат|стр=163, 271}}<br />
* {{Мубаракфури|114}}<br />
* {{Ас-Са‘ди|том=|стр=106 (1), 39—40 (2), 79 (2), 176—177 (2)}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{ИЭС1991|АБ|ас̣-С̣ала̄т|204}}<br />
* {{ЭКорана|автор= Böwering, Gerhard|часть= Prayer|EQCOM=00155 |том=4|стр=}}<br />
* {{Энис/2|Monnot, G.|Ṣalāt|COM=0983|том=8|стр=}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Prayer|ссылка =|том=5}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = Иса<br />
|сортировка =|ссылка = Molitva<br />
|публикация = 2017-06-12|обновление = <br />
|ИЭК = Prayer|ЭК = EQCOM_00155<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 = COM_0176|ЭИ2 = COM_0983<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =204|ИЭС2007 = 690<br />
|Цитатник = |Википедия= Намаз<br />
|уровень = 4|важность = высшая<br />
|язык = проверить|шариат = проверить<br />
|мета=время намаза, расписание намаза, таравих намаз}}<br />
<br />
[[Категория:Поклонение]]<br />
<br />
[[ar:صلاة]]<br />
[[az:Namaz]]<br />
[[en:Prayer]]<br />
[[tr:Namaz]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Namaz&diff=402Namaz2018-02-26T07:27:03Z<p>Ilham.zabirov: </p>
<hr />
<div>{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 310px;"<br />
|colspan="2" |<center>'''Namaz'''</center><br />
|-<br />
|{{s|''ərəbcə''}}||<center>الصلاة</center><br />
|-<br />
|''категория''||namaz, ibadət<br />
|-<br />
|''əlavə baxın''||[[dua]]<br />
|-<br />
|colspan="2" |''в Коране''{{nbsp|6}}{{hqa|2|3}}, {{hqa|2|43|name=43}}, {{hqa|2|45|name=45}}, {{hqa|2|83|name=83}}, {{hqa|2|110|name=110}}, {{hqa|2|153|name=153}}, <br />
:{{hqa|2|177|name=177}}, {{hqa|2|238|name=238}}, {{hqa|2|277|name=277}}; {{hqa|4|43}}, {{hqa|4|77|name=77}}, {{hqa|4|101|name=101}}, {{hqa|4|102|name=102}}, {{hqa|4|103|name=103}}, {{hqa|4|142|name=142}}, {{hqa|4|162|name=162}}; {{hqa|5|6}} [http://corpus.quran.com/qurandictionary.jsp?q=Slw …]<br />
|}<br />
<br />
Namaz<br />
<br />
Namaz ({{lang-ar|اَلصَّلَاةُ||əs-salat}}; fars., türk., namaz) — müsəlmanın Müqəddəs Qurandan və Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn buyuruqlara uyğun tərzdə etdiyi ibadətdir. <br />
<br />
Namaz İslamın beş vacib sütunundan biridir. {{sfn|А. Али-заде|2007|name="Али-заде"}} <br />
Namaz qılmaqla müsəlmanlar Rəbbə itaətini və minnətdarlığını ifadə edirlər. Vaxtdan, şəraitdən, hadisələrdən və dua edənin ehtiyaclarından asılı olaraq qılınan namazın müxtəlif növləri mövcuddur. Namaz qılan müsəlmanlar Allahın buyuruqlarından çıxış edirlər ki, insan, ona buraxılmış vaxtı bütün varlığı ilə Rəbbə ibadət edərək namaz qılmaqa sərf etsin. <ref>Коран, {{hqa|2|110}}; {{hqa|4|77}}; {{hqa|6|72}}; {{hqa|14|31}}; {{hqa|22|78}}; {{hqa|24|56}}; {{hqa|30|31}}; {{hqa|73|20}}</ref><br />
<br />
İslam dininə əsasən, namaz insanı alçaq hərəkətlərdən və qəbahətdən qoruyur {{hqa2|29|45}}, o, möminlərin nurudur və qulun öz Rəbbi ilə ünsiyyət yaratması üçün vasitə kimi xidmət edir {{hqa2|2|153}}. Quranda Rəbb namaz qılan insanları uğur qazanmışlar adlandırmışdır {{hqa2|87|15}}. Quranın bir çox ayətlərində möminlərin keyfiyyətləri arasında Rəbb onların namaz qılmaqlarını qeyd edir ki, onlar bu işi düz-dürüst, məcburi və arzuolunan ayin buyuruqlarına uyğun tərzdə yerinə yetirirlər <ref>Коран, {{hqa|2|3}}; {{hqa|2|177}}; {{hqa|5|55}}; {{hqa|8|2|3}}; {{hqa|9|71}}; {{hqa|13|22}}; {{hqa|22|34|35}}; {{hqa|22|41}}; {{hqa|23|2}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|24|36|37}}; {{hqa|27|3}}; {{hqa|31|4}}; {{hqa|35|18}}; {{hqa|42|38}}; {{hqa|70|22|23}}; {{hqa|70|34}}; {{hqa|87|15}}.</ref>. <br />
Yer üzündə yaşayarkən və öləndən sonra dua edənləri gözləyən maddi və mənəvi mükafatlandırma barədə şad xəbər onların namaz qılması üçün bir növ motivasiya kimi xidmət edir <ref>Коран, {{hqa|2|277}}; {{hqa|4|162}}; {{hqa|9|122}}</ref><br />
<br />
== Namaz tarixi rakursda ==<br />
<br />
Qurana əsasən, namaz haqqında ilk qeyd namaz qılacaq xələflərini tövhid tərəfdarları etməyi, özünü və törəmələrini bu ibadət ayinini yerinə yetirənlər sırasına daxil etməyi Allahdan diləyən İbrahim (Avraam) peyğəmbərlə {{ас}} bağlıdır <ref>Коран, {{hqa|14|37}}; {{hqa|14|40}}</ref>. Bu dua ilə İbrahim {{ас}}, Rəbbin əmri ilə öz arvadı Həcəri (Aqar) südəmər uşağı İsmayılla (İzmaıl) {{ас}} birlikdə Şamdan Məkkəyə gətirib səhranın ortasında qoyduğu zaman müraciət etmişdi. (bax [[İbrahim]]) {{sfn|‘А. ас-Са‘ди|2008|name="Ас-Са‘ди"}}<br />
<br />
Quranda bildirilir ki, Rəbb İbrahimə {{ас}}, İshaqa (İsaak){{ас}} və Yaquba (Yakov) {{ас}} namaz qılmaqı təlqin etdi. Bu peyğəmbərlərin qıldığı namazın məzmunu və forması haqqında məlumat yoxdur. İbrahim Peyğəmbərə {{ас}} Kəəbəni şirkdən və itaətsizlikdən, həmçinin çirkdən və natəmizlikdən təmizləmək əmr olunmuşdu, çünki Kəəbə onun ətrafında dövrə vurub (təvaf) namaz qılanlar üçün nəzərdə tutulmuşdur {{hqa2|22|26}}. Həmçinin Məkkədə “Hörmətli məscid”in ərazisində yerləşən "Makam İbrahim" yerinin arxasında müsəlmanlar tərəfindən edilən əlavə dua da İbrahim Peyğəmbərlə bağlıdır: {{ЦК|İbrahimin dayandığı yeri namazgah edin!|2|125}}. İbrahim Peyğəmbərin xələfi İsmayıl peyğəmbər {{ас}} öz ailə üzvləri tərəfindən Allahın buyuruqlarına əməl edilməsinə nəzarət edir və onlara namaz qılmaqı əmr edirdi. {{hqa2|19|5}}<br />
<br />
Şuayb Peyğəmbər (İofor) {{ас}} müşriklərlə mübarizə apardığı üçün Quranda bütpərəstliklə mübarizə kontekstində xatırlanır. Quran yozucuları bildirirlər ki, məhz namaz Peyğəmbəri öz həmqəbilələrinə bütpərəstliyi və əmlaklarını öz bildikləri kimi istifadə etməyi qadağan etməyə sövq edirdi<ref name="Ас-Са‘ди"/>.<br />
<br />
<br />
Allahın namaz qılmaq əmrinə Tuva vadisində Rəbb ilə Musa peyğəmbərin {{ас}} ilk görüşünün məzmununda da rast gəlinir {{hqa2|20|14}}. Qurana əsasən, Rəbb İsrail oğullarından vəd aldı ki, onun mahiyyəti ömür boyu namaz qılmaq əmrindən ibarət idi<ref>Коран, {{hqa|2|83}}; {{hqa|5|12}}.</ref>. Allah İsrail oğullarına və Kitab əhlinə istənilən vəziyyətdə köməyə görə namaza müraciət etməyi və yalnız Tək olan Allaha ibadət etməyi əmr etdi <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|98|5}}.</ref><br />
<br />
İsraillilərin vəziyyəti həddən artıq ağırlaşanda, Fir'avn və misir əyanları isə onları dindən döndərməyə cəhdlər edəndə, Rəbb Musa {{ас}} və Harun (Aaron) {{ас}} peyğəmbərlərə təlqin etdi ki, İsrail oğulları Misirdə yad gözlərdən gizlənə və namaz qıla biləcəkləri məskən tapmalıdırlar {{hqa2|10|87}}<ref name="Ас-Са‘ди"/>. Bəzi mənbələrin verdiyi məlumata görə, İsrail oğulları ibadət evlərində açıq şəkildə dua edə bilmədiklərindən Musyaya {{ас}} şikayət etməyə başlayanda, onlara Qiblə istiqamətində ev tikbmək əmr edilmiş və bu evlərdə onları özləri üçün ibadət yeri edib) namazı qılmaqa icazə verilmişdi <ref>{{Ибн Касир|10|80|99}}</ref>. <br />
<br />
Vəsiyyətlərdən biri olan namaz haqqında qeydə İsa peyğəmbərin körpəlik dövründə çox gözəl nitqində rast gəlinir. {{ЦК|Harada oluramsa olum, məni mübarək etdi və nə qədər ki sağam, mənə namaz qılıb zəkat verməyi əmr etdi.|19|31}}<br />
<br />
<br />
Quran həmçinin mömin Loğmanın öz oğuluna verdiyi öyüdüylə bağlı süjeti əks etdirir ki, burada o, onu namaz qılmaqa çağırır {{hqa2|31|17}}.<br />
<br />
Həmçinin Quranda Rəbbin Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} öz ailəsini namaz qılmaqa çağırmağı əmr etməsini əks etdirən vəhy mövcuddur {{hqa2|20|132}}. Namaz qılmaq əmri ailə şəraitiylə bağlı hadisədən sonra Allahın Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} zövcələrinə yönəltdiyi hökmündə də yer almışdır {{hqa2|33|33}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Namaz qılmağın şərtləri ==<br />
İslam dininə əsasən, namaz qılmaq aşağıdakı şərtlərə riayət olunmasını nəzəedə tutur:<br />
# Yetikin yaşa çatmış müsəlman olmalı (uşaqları artıq yeddi-on yaşlarından dua etməyə öyrəşdirmək lazımdır);<br />
# Sağlam ağılda-şüurda olmalı. Psixi çatışmazlıqları olan insanlar dini praktikanın icrasından tamamilə azad edilmişlər;<br />
# Namazın vaxtlarına riayət etməli;<br />
# Ayini paklıq vəziyyətində olmalı;<br />
# Geyim və namaz qılınan yer təmiz olmalıdır;<br />
# İslam qanunlarına əsasən çılpaq qalması qadağan edilən bədən hissələrini örtməli;<br />
# Üzü ən əsas Tövhid ziyarətgahı Kəəbənin yerləşdiyi Məkkəyə tərəf yönəlməli;<br />
# Allah rizası üçün səmimi niyyətli olmalı {{hqa2|6|162}} {{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/pyat-obyazatelnykh-molitv/395-pyat-obyazatelnyx-molitv|title=Пять обязательных молитв. Как читать намаз|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="Аляутдинов"|архив=|архив дата=|автор=[[Аляутдинов, Ш.]]}}.<br />
<br />
Namazdan əvvəl dəstəmaz alınmalıdır. Müqəddəs Quranda dəstəmaz almanın vacib tələbləri yazılmışdır:<br />
<br />
* üzü və dirsəklərə qədər əlləri yumalı;<br />
* başa məsh çəkməli;<br />
* ayaqları topuqlaradək yumalı {{hqa2|5|6}}.<br />
<br />
<br />
Əksər alimlərin fikrincə, bundan əvvəl niyyət edilməlidir, həmçinin bədən hissələri müəyyən ardıcıllıqda yuyulmalı və silinməlidir.<br />
Bundan başqa Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn aşağıdakı hərəkətlər icra edilir:<br />
<br />
Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman o, təyəmmüm edə bilər.<br />
<br />
* Sağ ələ su yığılaraq ağız üç dəfə yaxalanır;<br />
* Sağ ələ su yığılaraq, sol əllə boşaltmaqla burun üç dəfə yuyulur.<br />
* Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/maloe-omovenie/371-poryadok-soversheniya-malogo-omoveniya|title=Порядок совершения малого омовения|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="umma"|автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman, o təyəmmüm edə bilər. <ref>Коран, {{hqa|4|43}}; {{hqa|5|6}}</ref>.<br />
<br />
== Namazın vacibliyi ==<br />
Namazın vacibiliyi Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} səmaya qalxdığı zaman (mirac) Allahdan alıdığı əmrdən irəli gəlir {{sfn|С. Мубаракфури|2002|name="Мубаракфури"}}<ref name="аль-Бухари">{{Аль-Бухари|С. 118—120}}</ref>. Mütləq namaz qılmaq zərurəti həmçinin Quran vəhylərindən irəli gəlir ki, onlarda dua etmək buyurulur və onlar duaetmə vaxtlarının göstərildiyi mənbə kimi xidmət edirlər <ref>Коран, {{hqa|11|114}}; {{hqa|29|45}}; {{hqa|20|130}}</ref>.<br />
Bu göstərişlərə əsasən, müsəlmanlara gündə beş dəfə namaz qılmaqa vacib buyurulur:<br />
<br />
* Sübh(şəfəq) namazı ({{lang-ar|فجر||fəcr}});<br />
* Günorta (nahar) namazı ({{lang-ar|ظهر||zühr}});<br />
* Əsr(Günortadan sonrakı) namazı({{lang-ar|عصر||‘asr}});<br />
* Axşam namazı ({{lang-ar|مغرب||məğrib}});<br />
* Gecə namazı ({{lang-ar|عشاء||‘işa}}).<br />
<br />
Vacib namazlar kateqoriyasına cümə namazı aiddir. Cümə namazı yalnız kişilər üçün vacibdir. Onun icra vaxtı günorta duasının (Zühr) vaxtıdır. Yalnız məscidlərdə və xüsusilə namaz duası üçün ayrılmış yerlərdə icra olunur{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dzhuma-pyatnichnaya-molitva/401-poryadok-vypolneniya|title=Порядок выполнения пятничного намаза (джума)|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016 |name= "djuma" |автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
İslam dininə əsasən, gündəlik beş vacib namazın müntəzəm olaraq qılınması, insanı Rəbbə yaxınlaşdırmaqdan əlavə, onun mükafatlanacağını təmin edir və yol verdiyi kiçik günahlarını yuyur.<br />
<br />
<br />
== Namazın vaxtı, diqqətcil münasibət və xuşu ==<br />
<br />
Quranın buyuruqlarına əməl edərək müsəlmanlar bütün namazları, xüsusilə günortadan sonrakı namazı düz-dürüst qılmağa borcludurlar: {{ЦК|Namazları və (günortadan sonrakı) orta namazı qoruyun və Allah qarşısında mütiliklə durun.|2|238}}. Namaza diqqətcil münasibət onu müəyyən edilmiş vaxtda qılmağı {{hqa|4|103}}; {{hqa|6|92}}; {{hqa|17|78}}; {{hqa|20|130}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|70|34}}</ref>, onun şərt və qaydalarını dürüst icra etməyi, namaz zamanı xuşu içərisində olmağı, bütün vacib və, mümkün qədər, arzuolunan hərəkətləri etməyi nəzərdə tutur. <br />
<br />
Namaz qılanlar namazlarını vaxtında qılmadığı <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|2|238}}; {{hqa|23|2}}</ref>, ona səhlənkar yanaşdığı halda öz namazları batil edirlər. Səbəb Allahın əmrlərinə onların diqqətsizliyidir {{hqa2|107|4|5}}. İnsanı namazdan döndərməkdə onu hər vəclə dua etməkdən yayındırmağa çalışan İblisin yoldan çıxaran əməlləri əhəmiyyətli rol oynayır {{hqa2|5|91}}.<br />
<br />
Namaz qılmayanları sərt cəza gözləyir <ref>Коран, {{hqa|74|42|43}}; {{hqa|75|31}}.</ref>. Müşriklərə gəlincə isə, əgər onlar tövbə edib lazımi qaydada namaz qılmağa başlayıblarsa, onlar qalan müsəlmanlarla eyni hüquqlar əldə edirlər <ref>Коран, {{hqa|9|5}}; {{hqa|9|11}} </ref>.<br />
<br />
Namaz qılınan zaman orta tembrlə Quran ayətlərinin oxunması tövsiyə olunan hesab edilir. Qışqırmaq və ya pıçıltıyla namaz qılmaq olmaz, çünki bu iki hərəkətin hər biri qəbahətdir. Bu iki ifrat dərəcələrin ortasından keçən orta yolu tutmaq lazımdır {{hqa2|17|110}}.<br />
<br />
Namazın yekununda Rəbb istənilən vəziyyətdə Onu yad etməyi buyurur {{hqa2|4|103}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Дополнительные намазы ==<br />
В религиозной практике мусульман, помимо обязательных молитв, совершаются также и дополнительные, суннат намазы. К ним относятся молитвы, совершаемые до и после обязательных намазов, где существует свой регламентированный, мусульманским [[право]]м ([[фикх]]ом), порядок.<br />
* '''Молитва «Тахаджуд»'''. Лучшим из дополнительных намазов, считается намаз, выполняемый глубокой ночью — намаз «Тахаджуд»<ref>Коран, {{hqa|73|20}}; {{hqa|17|79}}; {{hqa|26|218}}.</ref>. Пророк Мухаммад {{сас}} относительно этого намаза сказал: «Наилучшей молитвой, после пяти обязательных, является молитва ночи»{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dopolnitelnye-molitvy/400-prochie-dopolnitelnye-molitvy|title=Прочие дополнительные молитвы|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="namaz"|автор=Аляутдинов, Ш.}}. Время «Тахаджуда» наступает после обязательной ночной молитвы и длится до появления зари. Рекомендуется, чтобы эта молитва совершалась после сна.<br />
* '''Молитва «Духа»'''. Время её совершения наступает после того как солнце поднимется над землей на высоту одного копья и завершается с приближением солнца к зениту.<br />
* '''Молитва омовения'''. После совершения омовения мусульмане по своему желанию выполняют два ракяата молитвы.<br />
* '''Молитва приветствия мечети''' (''Тахийят аль-масджид''). Молитва приветствия мечети совершается сразу после входа в мечеть. Пророк Мухаммад {{сас}} говорил: «Если кто-либо из вас зайдет в мечеть, пусть не садится, пока не совершит два ракяата молитвы [приветствия]». [[Ханафит]]ские богословы высказывают мнение о нежелательности совершения двух ракаатов молитвы приветствия, если человек зашёл в [[мечеть]] в то время, когда совершать молитву-намаз канонически запрещено. Богословы [[шафиит]]ского [[мазхаб]]а говорят о том, что, когда бы человек ни зашёл в мечеть, он должен совершить эти два ракаата. Это, по их мнению, канонически обосновано. Касательно случая, когда человек заходит в мечеть во время [[пятничная молитва|пятничной]] [[проповедь|проповеди]], то здесь также существует несколько мнений. Богословы ханафитского мазхаба считают, что «во время чтения проповеди никакая молитва не совершается, а шафииты утверждают, что во время пятничной проповеди никакая молитва не совершается, кроме намаза приветствия». Оба мнения основаны на Сунне Пророка, однако их отличают разные критерии, легшие в основу богословского анализа<ref name=" namaz"/>.<br />
* '''Молитва «Истихара»''' — намаз, совершаемый верующим в случае возникновения сомнений при принятии решения в определённом деле. Мусульманин, полностью отказавшись от своих желаний, полагаясь на Всевышнего испрашивает у Господа благословения и наставления на угодный Ему путь.<br />
<br />
Порядок и содержание всех обязательных и дополнительных намазов регулируется мусульманским правом — фикхом.<br />
<br />
== Намазы, совершаемые по определённому случаю ==<br />
* '''Праздничный намаз''' — совершается по случаю двух мусульманских праздников «Курбан-байрам» (''‘Ид аль-Адха'') и «Ураза-байрам» (''‘Ид аль-Фитр'').<br />
* '''Заупокойная молитва''' (''джаназа-намаз'') — совершается после смерти мусульманина.<br />
<br />
== Намаз в случае опасности и его укорачивание ==<br />
Мусульманам разрешается укорачивание намазов во время [[поездка|поездок]] и при [[опасность|опасности]] {{hqa2|4|101}}. Если человек опасается [[враг]]ов, диких [[зверь|зверей]] или того, что сложившиеся обстоятельства могут [[вред|навредить]] ему, то ему разрешается молиться на ходу или верхом. Он может совершить намаз верхом на [[лошадь|лошади]], [[верблюд]]е или на любом другом транспортном средстве, причём ему необязательно поворачиваться лицом в сторону Ка‘бы. Молиться так разрешается только во время опасности {{hqa2|2|239}}. В случае если мусульмане собираются совершить намаз во время опасности, то имам, руководящий намазом, и все остальные молящиеся должны выполнять обязательные предписания молитвы. Всевышний Аллах приказал совершать групповой намаз даже в таких условиях, когда мусульмане опасаются нападения со стороны неприятеля {{hqa2|4|102}}.<br />
<br />
== Истинные прихожане мечети и кибла мусульман ==<br />
Очень рекомендуемым действием в исламе является совершение молитвы в мечети. Мечеть также служит местом откуда мусульман [[призыв на молитву|призывают]] на молитву. Услышав призыв на намаз (''[[азан]]''), неверующие начинают [[насмехание|насмехаться]] над молитвой и называют её [[забава|забавой]] {{hqa2|5|58}}.<br />
<br />
Согласно Корану, истинными прихожанами мечетей могут быть только верующие, которые уверовали в Единого Бога и [[Судный день]], душой и телом совершают обязательные и дополнительные намазы, выплачивают закят тем, кому полагается, и испытывают страх только перед Всевышним, воздерживаясь от всего запрещённого и не делая упущений при выполнении своих обязанностей<ref>Коран, {{hqa|9|18}}; {{hqa|24|36|37}}.</ref>.<br />
<br />
При совершении намазов мусульмане становятся в сторону Ка‘бы, расположенной в Заповедной мечети в городе Мекке, куда все мусульмане обращают свои лица во время исполнения намазов и некоторых других обрядов поклонения. В первые годы распространения ислама, киблой являлся священный город Кудс ([[Иерусалим]]). Согласно некоторым источникам, изменение киблы с Кудса на Мекку произошло спустя семнадцать месяцев после хиджры, в месяце Шабан 2 года хиджры<ref name="Али-заде"/>. Согласно мнению некоторых толкователей Корана, Господь предписал мусульманам поначалу во время намазов обращаться лицом в сторону Иерусалима, чтобы подвергнуть их [[испытание|испытанию]] и определить тех, кто уверовал в пророка Мухаммада {{сас}}, и готов следовать за ним при любых обстоятельствах {{hqa2|2|142|144}}<ref name="Ас-Са‘ди" />.<br />
<br />
== Лицемеры и намаз ==<br />
Одним из качеств [[лицемер]]ов является неохотное совершение намаза. Лицемеры неохотно поднимаются на намаз и недовольны тем, что им приходится молиться {{hqa2|4|142}}. Когда они собираются совершить намаз, они встают на него лениво. Намаз представляется им настолько обременительным, что они готовы вовсе не совершать его {{hqa2|9|54}}. Господь запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать заупокойную молитву по кому-либо из лицемеров стоять над их [[могила]]ми после [[похороны|похорон]] для того, чтобы помолиться за него {{hqa2|9|84}}. Аллах запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать намаз в мечети, которая была построена лицемерами в Медине с целью посеять и распространить смуту среди мусульман {{hqa2|9|108}}.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ИЭС2007|690|Салат|стр=163, 271}}<br />
* {{Мубаракфури|114}}<br />
* {{Ас-Са‘ди|том=|стр=106 (1), 39—40 (2), 79 (2), 176—177 (2)}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{ИЭС1991|АБ|ас̣-С̣ала̄т|204}}<br />
* {{ЭКорана|автор= Böwering, Gerhard|часть= Prayer|EQCOM=00155 |том=4|стр=}}<br />
* {{Энис/2|Monnot, G.|Ṣalāt|COM=0983|том=8|стр=}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Prayer|ссылка =|том=5}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = Иса<br />
|сортировка =|ссылка = Molitva<br />
|публикация = 2017-06-12|обновление = <br />
|ИЭК = Prayer|ЭК = EQCOM_00155<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 = COM_0176|ЭИ2 = COM_0983<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =204|ИЭС2007 = 690<br />
|Цитатник = |Википедия= Намаз<br />
|уровень = 4|важность = высшая<br />
|язык = проверить|шариат = проверить<br />
|мета=время намаза, расписание намаза, таравих намаз}}<br />
<br />
[[Категория:Поклонение]]<br />
<br />
[[ar:صلاة]]<br />
[[az:Namaz]]<br />
[[en:Prayer]]<br />
[[tr:Namaz]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Namaz&diff=401Namaz2018-02-26T07:25:49Z<p>Ilham.zabirov: </p>
<hr />
<div>{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 310px;"<br />
|colspan="2" |<center>'''Namaz'''</center><br />
|-<br />
|{{s|''ərəbcə''}}||<center>الصلاة</center><br />
|-<br />
|''категория''||namaz, ibadət<br />
|-<br />
|''əlavə baxın''||[[dua]]<br />
|-<br />
|colspan="2" |''в Коране''{{nbsp|6}}{{hqa|2|3}}, {{hqa|2|43|name=43}}, {{hqa|2|45|name=45}}, {{hqa|2|83|name=83}}, {{hqa|2|110|name=110}}, {{hqa|2|153|name=153}}, <br />
:{{hqa|2|177|name=177}}, {{hqa|2|238|name=238}}, {{hqa|2|277|name=277}}; {{hqa|4|43}}, {{hqa|4|77|name=77}}, {{hqa|4|101|name=101}}, {{hqa|4|102|name=102}}, {{hqa|4|103|name=103}}, {{hqa|4|142|name=142}}, {{hqa|4|162|name=162}}; {{hqa|5|6}} [http://corpus.quran.com/qurandictionary.jsp?q=Slw …]<br />
|}<br />
<br />
Namaz<br />
<br />
Namaz ({{lang-ar|اَلصَّلَاةُ||əs-salat}}; fars., türk., namaz) — müsəlmanın Müqəddəs Qurandan və Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn buyuruqlara uyğun tərzdə etdiyi ibadətdir. <br />
<br />
Namaz İslamın beş vacib sütunundan biridir. {{sfn|А. Али-заде|2007|name="Али-заде"}} <br />
Namaz qılmaqla müsəlmanlar Rəbbə itaətini və minnətdarlığını ifadə edirlər. Vaxtdan, şəraitdən, hadisələrdən və dua edənin ehtiyaclarından asılı olaraq qılınan namazın müxtəlif növləri mövcuddur. Namaz qılan müsəlmanlar Allahın buyuruqlarından çıxış edirlər ki, insan, ona buraxılmış vaxtı bütün varlığı ilə Rəbbə ibadət edərək namaz qılmaqa sərf etsin. <ref>Коран, {{hqa|2|110}}; {{hqa|4|77}}; {{hqa|6|72}}; {{hqa|14|31}}; {{hqa|22|78}}; {{hqa|24|56}}; {{hqa|30|31}}; {{hqa|73|20}}</ref><br />
<br />
İslam dininə əsasən, namaz insanı alçaq hərəkətlərdən və qəbahətdən qoruyur {{hqa2|29|45}}, o, möminlərin nurudur və qulun öz Rəbbi ilə ünsiyyət yaratması üçün vasitə kimi xidmət edir {{hqa2|2|153}}. Quranda Rəbb namaz qılan insanları uğur qazanmışlar adlandırmışdır {{hqa2|87|15}}. Quranın bir çox ayətlərində möminlərin keyfiyyətləri arasında Rəbb onların namaz qılmaqlarını qeyd edir ki, onlar bu işi düz-dürüst, məcburi və arzuolunan ayin buyuruqlarına uyğun tərzdə yerinə yetirirlər <ref>Коран, {{hqa|2|3}}; {{hqa|2|177}}; {{hqa|5|55}}; {{hqa|8|2|3}}; {{hqa|9|71}}; {{hqa|13|22}}; {{hqa|22|34|35}}; {{hqa|22|41}}; {{hqa|23|2}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|24|36|37}}; {{hqa|27|3}}; {{hqa|31|4}}; {{hqa|35|18}}; {{hqa|42|38}}; {{hqa|70|22|23}}; {{hqa|70|34}}; {{hqa|87|15}}.</ref>. <br />
Yer üzündə yaşayarkən və öləndən sonra dua edənləri gözləyən maddi və mənəvi mükafatlandırma barədə şad xəbər onların namaz qılması üçün bir növ motivasiya kimi xidmət edir <ref>Коран, {{hqa|2|277}}; {{hqa|4|162}}; {{hqa|9|122}}</ref><br />
<br />
== Namaz tarixi rakursda ==<br />
<br />
Qurana əsasən, namaz haqqında ilk qeyd namaz qılacaq xələflərini tövhid tərəfdarları etməyi, özünü və törəmələrini bu ibadət ayinini yerinə yetirənlər sırasına daxil etməyi Allahdan diləyən İbrahim (Avraam) peyğəmbərlə {{ас}} bağlıdır <ref>Коран, {{hqa|14|37}}; {{hqa|14|40}}</ref>. Bu dua ilə İbrahim {{ас}}, Rəbbin əmri ilə öz arvadı Həcəri (Aqar) südəmər uşağı İsmayılla (İzmaıl) {{ас}} birlikdə Şamdan Məkkəyə gətirib səhranın ortasında qoyduğu zaman müraciət etmişdi. (bax [[İbrahim]]) {{sfn|‘А. ас-Са‘ди|2008|name="Ас-Са‘ди"}}<br />
<br />
Quranda bildirilir ki, Rəbb İbrahimə {{ас}}, İshaqa (İsaak){{ас}} və Yaquba (Yakov) {{ас}} namaz qılmaqı təlqin etdi. Bu peyğəmbərlərin qıldığı namazın məzmunu və forması haqqında məlumat yoxdur. İbrahim Peyğəmbərə {{ас}} Kəəbəni şirkdən və itaətsizlikdən, həmçinin çirkdən və natəmizlikdən təmizləmək əmr olunmuşdu, çünki Kəəbə onun ətrafında dövrə vurub (təvaf) namaz qılanlar üçün nəzərdə tutulmuşdur {{hqa2|22|26}}. Həmçinin Məkkədə “Hörmətli məscid”in ərazisində yerləşən "Makam İbrahim" yerinin arxasında müsəlmanlar tərəfindən edilən əlavə dua da İbrahim Peyğəmbərlə bağlıdır: {{ЦК|İbrahimin dayandığı yeri namazgah edin!|2|125}}. İbrahim Peyğəmbərin xələfi İsmayıl peyğəmbər {{ас}} öz ailə üzvləri tərəfindən Allahın buyuruqlarına əməl edilməsinə nəzarət edir və onlara namaz qılmaqı əmr edirdi. {{hqa2|19|5}}<br />
<br />
Şuayb Peyğəmbər (İofor) {{ас}} müşriklərlə mübarizə apardığı üçün Quranda bütpərəstliklə mübarizə kontekstində xatırlanır. Quran yozucuları bildirirlər ki, məhz namaz Peyğəmbəri öz həmqəbilələrinə bütpərəstliyi və əmlaklarını öz bildikləri kimi istifadə etməyi qadağan etməyə sövq edirdi<ref name="Ас-Са‘ди"/>.<br />
<br />
<br />
Allahın namaz qılmaq əmrinə Tuva vadisində Rəbb ilə Musa peyğəmbərin {{ас}} ilk görüşünün məzmununda da rast gəlinir {{hqa2|20|14}}. Qurana əsasən, Rəbb İsrail oğullarından vəd aldı ki, onun mahiyyəti ömür boyu namaz qılmaq əmrindən ibarət idi<ref>Коран, {{hqa|2|83}}; {{hqa|5|12}}.</ref>. Allah İsrail oğullarına və Kitab əhlinə istənilən vəziyyətdə köməyə görə namaza müraciət etməyi və yalnız Tək olan Allaha ibadət etməyi əmr etdi <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|98|5}}.</ref><br />
<br />
İsraillilərin vəziyyəti həddən artıq ağırlaşanda, Fir'avn və misir əyanları isə onları dindən döndərməyə cəhdlər edəndə, Rəbb Musa {{ас}} və Harun (Aaron) {{ас}} peyğəmbərlərə təlqin etdi ki, İsrail oğulları Misirdə yad gözlərdən gizlənə və namaz qıla biləcəkləri məskən tapmalıdırlar {{hqa2|10|87}}<ref name="Ас-Са‘ди"/>. Bəzi mənbələrin verdiyi məlumata görə, İsrail oğulları ibadət evlərində açıq şəkildə dua edə bilmədiklərindən Musyaya {{ас}} şikayət etməyə başlayanda, onlara Qiblə istiqamətində ev tikbmək əmr edilmiş və bu evlərdə onları özləri üçün ibadət yeri edib) namazı qılmaqa icazə verilmişdi <ref>{{Ибн Касир|10|80|99}}</ref>. <br />
<br />
Vəsiyyətlərdən biri olan namaz haqqında qeydə İsa peyğəmbərin körpəlik dövründə çox gözəl nitqində rast gəlinir. {{ЦК|Harada oluramsa olum, məni mübarək etdi və nə qədər ki sağam, mənə namaz qılıb zəkat verməyi əmr etdi.|19|31}}<br />
<br />
<br />
Quran həmçinin mömin Loğmanın öz oğuluna verdiyi öyüdüylə bağlı süjeti əks etdirir ki, burada o, onu namaz qılmaqa çağırır {{hqa2|31|17}}.<br />
<br />
Həmçinin Quranda Rəbbin Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} öz ailəsini namaz qılmaqa çağırmağı əmr etməsini əks etdirən vəhy mövcuddur {{hqa2|20|132}}. Namaz qılmaq əmri ailə şəraitiylə bağlı hadisədən sonra Allahın Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} zövcələrinə yönəltdiyi hökmündə də yer almışdır {{hqa2|33|33}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Namaz qılmağın şərtləri ==<br />
İslam dininə əsasən, namaz qılmaq aşağıdakı şərtlərə riayət olunmasını nəzəedə tutur:<br />
# Yetikin yaşa çatmış müsəlman olmalı (uşaqları artıq yeddi-on yaşlarından dua etməyə öyrəşdirmək lazımdır);<br />
# Sağlam ağılda-şüurda olmalı. Psixi çatışmazlıqları olan insanlar dini praktikanın icrasından tamamilə azad edilmişlər;<br />
# Namazın vaxtlarına riayət etməli;<br />
# Ayini paklıq vəziyyətində olmalı;<br />
# Geyim və namaz qılınan yer təmiz olmalıdır;<br />
# İslam qanunlarına əsasən çılpaq qalması qadağan edilən bədən hissələrini örtməli;<br />
# Üzü ən əsas Tövhid ziyarətgahı Kəəbənin yerləşdiyi Məkkəyə tərəf yönəlməli;<br />
# Allah rizası üçün səmimi niyyətli olmalı {{hqa2|6|162}} {{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/pyat-obyazatelnykh-molitv/395-pyat-obyazatelnyx-molitv|title=Пять обязательных молитв. Как читать намаз|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="Аляутдинов"|архив=|архив дата=|автор=[[Аляутдинов, Ш.]]}}.<br />
<br />
Namazdan əvvəl dəstəmaz alınmalıdır. Müqəddəs Quranda dəstəmaz almanın vacib tələbləri yazılmışdır:<br />
<br />
* üzü və dirsəklərə qədər əlləri yumalı;<br />
* başa məsh çəkməli;<br />
* ayaqları topuqlaradək yumalı {{hqa2|5|6}}.<br />
<br />
<br />
Əksər alimlərin fikrincə, bundan əvvəl niyyət edilməlidir, həmçinin bədən hissələri müəyyən ardıcıllıqda yuyulmalı və silinməlidir.<br />
Bundan başqa Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn aşağıdakı hərəkətlər icra edilir:<br />
<br />
Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman o, təyəmmüm edə bilər.<br />
<br />
* Sağ ələ su yığılaraq ağız üç dəfə yaxalanır;<br />
* Sağ ələ su yığılaraq, sol əllə boşaltmaqla burun üç dəfə yuyulur.<br />
* Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/maloe-omovenie/371-poryadok-soversheniya-malogo-omoveniya|title=Порядок совершения малого омовения|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="umma"|автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman, o təyəmmüm edə bilər. <ref>Коран, {{hqa|4|43}}; {{hqa|5|6}}</ref>.<br />
<br />
== Namazın vacibliyi ==<br />
Namazın vacibiliyi Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} səmaya qalxdığı zaman (mirac) Allahdan alıdığı əmrdən irəli gəlir {{sfn|С. Мубаракфури|2002|name="Мубаракфури"}}<ref name="аль-Бухари">{{Аль-Бухари|С. 118—120}}</ref>. Mütləq namaz qılmaq zərurəti həmçinin Quran vəhylərindən irəli gəlir ki, onlarda dua etmək buyurulur və onlar duaetmə vaxtlarının göstərildiyi mənbə kimi xidmət edirlər <ref>Коран, {{hqa|11|114}}; {{hqa|29|45}}; {{hqa|20|130}}</ref>.<br />
Bu göstərişlərə əsasən, müsəlmanlara gündə beş dəfə namaz qılmaqa vacib buyurulur:<br />
<br />
* Sübh(şəfəq) namazı ({{lang-ar|فجر||fəcr}});<br />
* Günorta (nahar) namazı ({{lang-ar|ظهر||zühr}});<br />
* Əsr(Günortadan sonrakı) namazı({{lang-ar|عصر||‘asr}});<br />
* Axşam namazı ({{lang-ar|مغرب||məğrib}});<br />
* Gecə namazı ({{lang-ar|عشاء||‘işa}}).<br />
<br />
Vacib namazlar kateqoriyasına cümə namazı aiddir. Cümə namazı yalnız kişilər üçün vacibdir. Onun icra vaxtı günorta duasının (Zühr) vaxtıdır. Yalnız məscidlərdə və xüsusilə namaz duası üçün ayrılmış yerlərdə icra olunur{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dzhuma-pyatnichnaya-molitva/401-poryadok-vypolneniya|title=Порядок выполнения пятничного намаза (джума)|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016 |name= "djuma" |автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
İslam dininə əsasən, gündəlik beş vacib namazın müntəzəm olaraq qılınması, insanı Rəbbə yaxınlaşdırmaqdan əlavə, onun mükafatlanacağını təmin edir və yol verdiyi kiçik günahlarını yuyur.<br />
<br />
<br />
== Namazın vaxtı, diqqətcil münasibət və xuşu ==<br />
Следуя повелениями из Корана мусульмане обязаны исправно совершать все намазы, и особенно послеполуденный: {{ЦК|Оберегайте намазы, и особенно, средний (послеполуденный) намаз. И стойте перед Аллахом смиренно.|2|238}}. Бережливое отношение к намазу подразумевает совершение их в установленное время<ref>Коран,<br />
<br />
<br />
<br />
Quranın buyuruqlarına əməl edərək müsəlmanlar bütün namazları, xüsusilə günortadan sonrakı namazı düz-dürüst qılmağa borcludurlar: {{ЦК|Namazları və (günortadan sonrakı) orta namazı qoruyun və Allah qarşısında mütiliklə durun.|2|238}}. Namaza diqqətcil münasibət onu müəyyən edilmiş vaxtda qılmağı {{hqa|4|103}}; {{hqa|6|92}}; {{hqa|17|78}}; {{hqa|20|130}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|70|34}}</ref>, onun şərt və qaydalarını dürüst icra etməyi, namaz zamanı xuşu içərisində olmağı, bütün vacib və, mümkün qədər, arzuolunan hərəkətləri etməyi nəzərdə tutur. <br />
<br />
Namaz qılanlar namazlarını vaxtında qılmadığı <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|2|238}}; {{hqa|23|2}}</ref>, ona səhlənkar yanaşdığı halda öz namazları batil edirlər. Səbəb Allahın əmrlərinə onların diqqətsizliyidir {{hqa2|107|4|5}}. İnsanı namazdan döndərməkdə onu hər vəclə dua etməkdən yayındırmağa çalışan İblisin yoldan çıxaran əməlləri əhəmiyyətli rol oynayır {{hqa2|5|91}}.<br />
<br />
Namaz qılmayanları sərt cəza gözləyir <ref>Коран, {{hqa|74|42|43}}; {{hqa|75|31}}.</ref>. Müşriklərə gəlincə isə, əgər onlar tövbə edib lazımi qaydada namaz qılmağa başlayıblarsa, onlar qalan müsəlmanlarla eyni hüquqlar əldə edirlər <ref>Коран, {{hqa|9|5}}; {{hqa|9|11}} </ref>.<br />
<br />
Namaz qılınan zaman orta tembrlə Quran ayətlərinin oxunması tövsiyə olunan hesab edilir. Qışqırmaq və ya pıçıltıyla namaz qılmaq olmaz, çünki bu iki hərəkətin hər biri qəbahətdir. Bu iki ifrat dərəcələrin ortasından keçən orta yolu tutmaq lazımdır {{hqa2|17|110}}.<br />
<br />
Namazın yekununda Rəbb istənilən vəziyyətdə Onu yad etməyi buyurur {{hqa2|4|103}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Дополнительные намазы ==<br />
В религиозной практике мусульман, помимо обязательных молитв, совершаются также и дополнительные, суннат намазы. К ним относятся молитвы, совершаемые до и после обязательных намазов, где существует свой регламентированный, мусульманским [[право]]м ([[фикх]]ом), порядок.<br />
* '''Молитва «Тахаджуд»'''. Лучшим из дополнительных намазов, считается намаз, выполняемый глубокой ночью — намаз «Тахаджуд»<ref>Коран, {{hqa|73|20}}; {{hqa|17|79}}; {{hqa|26|218}}.</ref>. Пророк Мухаммад {{сас}} относительно этого намаза сказал: «Наилучшей молитвой, после пяти обязательных, является молитва ночи»{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dopolnitelnye-molitvy/400-prochie-dopolnitelnye-molitvy|title=Прочие дополнительные молитвы|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="namaz"|автор=Аляутдинов, Ш.}}. Время «Тахаджуда» наступает после обязательной ночной молитвы и длится до появления зари. Рекомендуется, чтобы эта молитва совершалась после сна.<br />
* '''Молитва «Духа»'''. Время её совершения наступает после того как солнце поднимется над землей на высоту одного копья и завершается с приближением солнца к зениту.<br />
* '''Молитва омовения'''. После совершения омовения мусульмане по своему желанию выполняют два ракяата молитвы.<br />
* '''Молитва приветствия мечети''' (''Тахийят аль-масджид''). Молитва приветствия мечети совершается сразу после входа в мечеть. Пророк Мухаммад {{сас}} говорил: «Если кто-либо из вас зайдет в мечеть, пусть не садится, пока не совершит два ракяата молитвы [приветствия]». [[Ханафит]]ские богословы высказывают мнение о нежелательности совершения двух ракаатов молитвы приветствия, если человек зашёл в [[мечеть]] в то время, когда совершать молитву-намаз канонически запрещено. Богословы [[шафиит]]ского [[мазхаб]]а говорят о том, что, когда бы человек ни зашёл в мечеть, он должен совершить эти два ракаата. Это, по их мнению, канонически обосновано. Касательно случая, когда человек заходит в мечеть во время [[пятничная молитва|пятничной]] [[проповедь|проповеди]], то здесь также существует несколько мнений. Богословы ханафитского мазхаба считают, что «во время чтения проповеди никакая молитва не совершается, а шафииты утверждают, что во время пятничной проповеди никакая молитва не совершается, кроме намаза приветствия». Оба мнения основаны на Сунне Пророка, однако их отличают разные критерии, легшие в основу богословского анализа<ref name=" namaz"/>.<br />
* '''Молитва «Истихара»''' — намаз, совершаемый верующим в случае возникновения сомнений при принятии решения в определённом деле. Мусульманин, полностью отказавшись от своих желаний, полагаясь на Всевышнего испрашивает у Господа благословения и наставления на угодный Ему путь.<br />
<br />
Порядок и содержание всех обязательных и дополнительных намазов регулируется мусульманским правом — фикхом.<br />
<br />
== Намазы, совершаемые по определённому случаю ==<br />
* '''Праздничный намаз''' — совершается по случаю двух мусульманских праздников «Курбан-байрам» (''‘Ид аль-Адха'') и «Ураза-байрам» (''‘Ид аль-Фитр'').<br />
* '''Заупокойная молитва''' (''джаназа-намаз'') — совершается после смерти мусульманина.<br />
<br />
== Намаз в случае опасности и его укорачивание ==<br />
Мусульманам разрешается укорачивание намазов во время [[поездка|поездок]] и при [[опасность|опасности]] {{hqa2|4|101}}. Если человек опасается [[враг]]ов, диких [[зверь|зверей]] или того, что сложившиеся обстоятельства могут [[вред|навредить]] ему, то ему разрешается молиться на ходу или верхом. Он может совершить намаз верхом на [[лошадь|лошади]], [[верблюд]]е или на любом другом транспортном средстве, причём ему необязательно поворачиваться лицом в сторону Ка‘бы. Молиться так разрешается только во время опасности {{hqa2|2|239}}. В случае если мусульмане собираются совершить намаз во время опасности, то имам, руководящий намазом, и все остальные молящиеся должны выполнять обязательные предписания молитвы. Всевышний Аллах приказал совершать групповой намаз даже в таких условиях, когда мусульмане опасаются нападения со стороны неприятеля {{hqa2|4|102}}.<br />
<br />
== Истинные прихожане мечети и кибла мусульман ==<br />
Очень рекомендуемым действием в исламе является совершение молитвы в мечети. Мечеть также служит местом откуда мусульман [[призыв на молитву|призывают]] на молитву. Услышав призыв на намаз (''[[азан]]''), неверующие начинают [[насмехание|насмехаться]] над молитвой и называют её [[забава|забавой]] {{hqa2|5|58}}.<br />
<br />
Согласно Корану, истинными прихожанами мечетей могут быть только верующие, которые уверовали в Единого Бога и [[Судный день]], душой и телом совершают обязательные и дополнительные намазы, выплачивают закят тем, кому полагается, и испытывают страх только перед Всевышним, воздерживаясь от всего запрещённого и не делая упущений при выполнении своих обязанностей<ref>Коран, {{hqa|9|18}}; {{hqa|24|36|37}}.</ref>.<br />
<br />
При совершении намазов мусульмане становятся в сторону Ка‘бы, расположенной в Заповедной мечети в городе Мекке, куда все мусульмане обращают свои лица во время исполнения намазов и некоторых других обрядов поклонения. В первые годы распространения ислама, киблой являлся священный город Кудс ([[Иерусалим]]). Согласно некоторым источникам, изменение киблы с Кудса на Мекку произошло спустя семнадцать месяцев после хиджры, в месяце Шабан 2 года хиджры<ref name="Али-заде"/>. Согласно мнению некоторых толкователей Корана, Господь предписал мусульманам поначалу во время намазов обращаться лицом в сторону Иерусалима, чтобы подвергнуть их [[испытание|испытанию]] и определить тех, кто уверовал в пророка Мухаммада {{сас}}, и готов следовать за ним при любых обстоятельствах {{hqa2|2|142|144}}<ref name="Ас-Са‘ди" />.<br />
<br />
== Лицемеры и намаз ==<br />
Одним из качеств [[лицемер]]ов является неохотное совершение намаза. Лицемеры неохотно поднимаются на намаз и недовольны тем, что им приходится молиться {{hqa2|4|142}}. Когда они собираются совершить намаз, они встают на него лениво. Намаз представляется им настолько обременительным, что они готовы вовсе не совершать его {{hqa2|9|54}}. Господь запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать заупокойную молитву по кому-либо из лицемеров стоять над их [[могила]]ми после [[похороны|похорон]] для того, чтобы помолиться за него {{hqa2|9|84}}. Аллах запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать намаз в мечети, которая была построена лицемерами в Медине с целью посеять и распространить смуту среди мусульман {{hqa2|9|108}}.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ИЭС2007|690|Салат|стр=163, 271}}<br />
* {{Мубаракфури|114}}<br />
* {{Ас-Са‘ди|том=|стр=106 (1), 39—40 (2), 79 (2), 176—177 (2)}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{ИЭС1991|АБ|ас̣-С̣ала̄т|204}}<br />
* {{ЭКорана|автор= Böwering, Gerhard|часть= Prayer|EQCOM=00155 |том=4|стр=}}<br />
* {{Энис/2|Monnot, G.|Ṣalāt|COM=0983|том=8|стр=}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Prayer|ссылка =|том=5}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = Иса<br />
|сортировка =|ссылка = Molitva<br />
|публикация = 2017-06-12|обновление = <br />
|ИЭК = Prayer|ЭК = EQCOM_00155<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 = COM_0176|ЭИ2 = COM_0983<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =204|ИЭС2007 = 690<br />
|Цитатник = |Википедия= Намаз<br />
|уровень = 4|важность = высшая<br />
|язык = проверить|шариат = проверить<br />
|мета=время намаза, расписание намаза, таравих намаз}}<br />
<br />
[[Категория:Поклонение]]<br />
<br />
[[ar:صلاة]]<br />
[[az:Namaz]]<br />
[[en:Prayer]]<br />
[[tr:Namaz]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Namaz&diff=400Namaz2018-02-26T06:51:22Z<p>Ilham.zabirov: </p>
<hr />
<div>{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 310px;"<br />
|colspan="2" |<center>'''Namaz'''</center><br />
|-<br />
|{{s|''ərəbcə''}}||<center>الصلاة</center><br />
|-<br />
|''категория''||namaz, ibadət<br />
|-<br />
|''əlavə baxın''||[[dua]]<br />
|-<br />
|colspan="2" |''в Коране''{{nbsp|6}}{{hqa|2|3}}, {{hqa|2|43|name=43}}, {{hqa|2|45|name=45}}, {{hqa|2|83|name=83}}, {{hqa|2|110|name=110}}, {{hqa|2|153|name=153}}, <br />
:{{hqa|2|177|name=177}}, {{hqa|2|238|name=238}}, {{hqa|2|277|name=277}}; {{hqa|4|43}}, {{hqa|4|77|name=77}}, {{hqa|4|101|name=101}}, {{hqa|4|102|name=102}}, {{hqa|4|103|name=103}}, {{hqa|4|142|name=142}}, {{hqa|4|162|name=162}}; {{hqa|5|6}} [http://corpus.quran.com/qurandictionary.jsp?q=Slw …]<br />
|}<br />
<br />
Namaz<br />
<br />
Namaz ({{lang-ar|اَلصَّلَاةُ||əs-salat}}; fars., türk., namaz) — müsəlmanın Müqəddəs Qurandan və Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn buyuruqlara uyğun tərzdə etdiyi ibadətdir. <br />
<br />
Namaz İslamın beş vacib sütunundan biridir. {{sfn|А. Али-заде|2007|name="Али-заде"}} <br />
Namaz qılmaqla müsəlmanlar Rəbbə itaətini və minnətdarlığını ifadə edirlər. Vaxtdan, şəraitdən, hadisələrdən və dua edənin ehtiyaclarından asılı olaraq qılınan namazın müxtəlif növləri mövcuddur. Namaz qılan müsəlmanlar Allahın buyuruqlarından çıxış edirlər ki, insan, ona buraxılmış vaxtı bütün varlığı ilə Rəbbə ibadət edərək namaz qılmaqa sərf etsin. <ref>Коран, {{hqa|2|110}}; {{hqa|4|77}}; {{hqa|6|72}}; {{hqa|14|31}}; {{hqa|22|78}}; {{hqa|24|56}}; {{hqa|30|31}}; {{hqa|73|20}}</ref><br />
<br />
İslam dininə əsasən, namaz insanı alçaq hərəkətlərdən və qəbahətdən qoruyur {{hqa2|29|45}}, o, möminlərin nurudur və qulun öz Rəbbi ilə ünsiyyət yaratması üçün vasitə kimi xidmət edir {{hqa2|2|153}}. Quranda Rəbb namaz qılan insanları uğur qazanmışlar adlandırmışdır {{hqa2|87|15}}. Quranın bir çox ayətlərində möminlərin keyfiyyətləri arasında Rəbb onların namaz qılmaqlarını qeyd edir ki, onlar bu işi düz-dürüst, məcburi və arzuolunan ayin buyuruqlarına uyğun tərzdə yerinə yetirirlər <ref>Коран, {{hqa|2|3}}; {{hqa|2|177}}; {{hqa|5|55}}; {{hqa|8|2|3}}; {{hqa|9|71}}; {{hqa|13|22}}; {{hqa|22|34|35}}; {{hqa|22|41}}; {{hqa|23|2}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|24|36|37}}; {{hqa|27|3}}; {{hqa|31|4}}; {{hqa|35|18}}; {{hqa|42|38}}; {{hqa|70|22|23}}; {{hqa|70|34}}; {{hqa|87|15}}.</ref>. <br />
Yer üzündə yaşayarkən və öləndən sonra dua edənləri gözləyən maddi və mənəvi mükafatlandırma barədə şad xəbər onların namaz qılması üçün bir növ motivasiya kimi xidmət edir <ref>Коран, {{hqa|2|277}}; {{hqa|4|162}}; {{hqa|9|122}}</ref><br />
<br />
== Namaz tarixi rakursda ==<br />
<br />
Qurana əsasən, namaz haqqında ilk qeyd namaz qılacaq xələflərini tövhid tərəfdarları etməyi, özünü və törəmələrini bu ibadət ayinini yerinə yetirənlər sırasına daxil etməyi Allahdan diləyən İbrahim (Avraam) peyğəmbərlə {{ас}} bağlıdır <ref>Коран, {{hqa|14|37}}; {{hqa|14|40}}</ref>. Bu dua ilə İbrahim {{ас}}, Rəbbin əmri ilə öz arvadı Həcəri (Aqar) südəmər uşağı İsmayılla (İzmaıl) {{ас}} birlikdə Şamdan Məkkəyə gətirib səhranın ortasında qoyduğu zaman müraciət etmişdi. (bax [[İbrahim]]) {{sfn|‘А. ас-Са‘ди|2008|name="Ас-Са‘ди"}}<br />
<br />
Quranda bildirilir ki, Rəbb İbrahimə {{ас}}, İshaqa (İsaak){{ас}} və Yaquba (Yakov) {{ас}} namaz qılmaqı təlqin etdi. Bu peyğəmbərlərin qıldığı namazın məzmunu və forması haqqında məlumat yoxdur. İbrahim Peyğəmbərə {{ас}} Kəəbəni şirkdən və itaətsizlikdən, həmçinin çirkdən və natəmizlikdən təmizləmək əmr olunmuşdu, çünki Kəəbə onun ətrafında dövrə vurub (təvaf) namaz qılanlar üçün nəzərdə tutulmuşdur {{hqa2|22|26}}. Həmçinin Məkkədə “Hörmətli məscid”in ərazisində yerləşən "Makam İbrahim" yerinin arxasında müsəlmanlar tərəfindən edilən əlavə dua da İbrahim Peyğəmbərlə bağlıdır: {{ЦК|İbrahimin dayandığı yeri namazgah edin!|2|125}}. İbrahim Peyğəmbərin xələfi İsmayıl peyğəmbər {{ас}} öz ailə üzvləri tərəfindən Allahın buyuruqlarına əməl edilməsinə nəzarət edir və onlara namaz qılmaqı əmr edirdi. {{hqa2|19|5}}<br />
<br />
Şuayb Peyğəmbər (İofor) {{ас}} müşriklərlə mübarizə apardığı üçün Quranda bütpərəstliklə mübarizə kontekstində xatırlanır. Quran yozucuları bildirirlər ki, məhz namaz Peyğəmbəri öz həmqəbilələrinə bütpərəstliyi və əmlaklarını öz bildikləri kimi istifadə etməyi qadağan etməyə sövq edirdi<ref name="Ас-Са‘ди"/>.<br />
<br />
<br />
Allahın namaz qılmaq əmrinə Tuva vadisində Rəbb ilə Musa peyğəmbərin {{ас}} ilk görüşünün məzmununda da rast gəlinir {{hqa2|20|14}}. Qurana əsasən, Rəbb İsrail oğullarından vəd aldı ki, onun mahiyyəti ömür boyu namaz qılmaq əmrindən ibarət idi<ref>Коран, {{hqa|2|83}}; {{hqa|5|12}}.</ref>. Allah İsrail oğullarına və Kitab əhlinə istənilən vəziyyətdə köməyə görə namaza müraciət etməyi və yalnız Tək olan Allaha ibadət etməyi əmr etdi <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|98|5}}.</ref><br />
<br />
İsraillilərin vəziyyəti həddən artıq ağırlaşanda, Fir'avn və misir əyanları isə onları dindən döndərməyə cəhdlər edəndə, Rəbb Musa {{ас}} və Harun (Aaron) {{ас}} peyğəmbərlərə təlqin etdi ki, İsrail oğulları Misirdə yad gözlərdən gizlənə və namaz qıla biləcəkləri məskən tapmalıdırlar {{hqa2|10|87}}<ref name="Ас-Са‘ди"/>. Bəzi mənbələrin verdiyi məlumata görə, İsrail oğulları ibadət evlərində açıq şəkildə dua edə bilmədiklərindən Musyaya {{ас}} şikayət etməyə başlayanda, onlara Qiblə istiqamətində ev tikbmək əmr edilmiş və bu evlərdə onları özləri üçün ibadət yeri edib) namazı qılmaqa icazə verilmişdi <ref>{{Ибн Касир|10|80|99}}</ref>. <br />
<br />
Vəsiyyətlərdən biri olan namaz haqqında qeydə İsa peyğəmbərin körpəlik dövründə çox gözəl nitqində rast gəlinir. {{ЦК|Harada oluramsa olum, məni mübarək etdi və nə qədər ki sağam, mənə namaz qılıb zəkat verməyi əmr etdi.|19|31}}<br />
<br />
<br />
Quran həmçinin mömin Loğmanın öz oğuluna verdiyi öyüdüylə bağlı süjeti əks etdirir ki, burada o, onu namaz qılmaqa çağırır {{hqa2|31|17}}.<br />
<br />
Həmçinin Quranda Rəbbin Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} öz ailəsini namaz qılmaqa çağırmağı əmr etməsini əks etdirən vəhy mövcuddur {{hqa2|20|132}}. Namaz qılmaq əmri ailə şəraitiylə bağlı hadisədən sonra Allahın Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} zövcələrinə yönəltdiyi hökmündə də yer almışdır {{hqa2|33|33}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Namaz qılmağın şərtləri ==<br />
İslam dininə əsasən, namaz qılmaq aşağıdakı şərtlərə riayət olunmasını nəzəedə tutur:<br />
# Yetikin yaşa çatmış müsəlman olmalı (uşaqları artıq yeddi-on yaşlarından dua etməyə öyrəşdirmək lazımdır);<br />
# Sağlam ağılda-şüurda olmalı. Psixi çatışmazlıqları olan insanlar dini praktikanın icrasından tamamilə azad edilmişlər;<br />
# Namazın vaxtlarına riayət etməli;<br />
# Ayini paklıq vəziyyətində olmalı;<br />
# Geyim və namaz qılınan yer təmiz olmalıdır;<br />
# İslam qanunlarına əsasən çılpaq qalması qadağan edilən bədən hissələrini örtməli;<br />
# Üzü ən əsas Tövhid ziyarətgahı Kəəbənin yerləşdiyi Məkkəyə tərəf yönəlməli;<br />
# Allah rizası üçün səmimi niyyətli olmalı {{hqa2|6|162}} {{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/pyat-obyazatelnykh-molitv/395-pyat-obyazatelnyx-molitv|title=Пять обязательных молитв. Как читать намаз|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="Аляутдинов"|архив=|архив дата=|автор=[[Аляутдинов, Ш.]]}}.<br />
<br />
Namazdan əvvəl dəstəmaz alınmalıdır. Müqəddəs Quranda dəstəmaz almanın vacib tələbləri yazılmışdır:<br />
<br />
* üzü və dirsəklərə qədər əlləri yumalı;<br />
* başa məsh çəkməli;<br />
* ayaqları topuqlaradək yumalı {{hqa2|5|6}}.<br />
<br />
<br />
Əksər alimlərin fikrincə, bundan əvvəl niyyət edilməlidir, həmçinin bədən hissələri müəyyən ardıcıllıqda yuyulmalı və silinməlidir.<br />
Bundan başqa Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn aşağıdakı hərəkətlər icra edilir:<br />
<br />
Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman o, təyəmmüm edə bilər.<br />
<br />
* Sağ ələ su yığılaraq ağız üç dəfə yaxalanır;<br />
* Sağ ələ su yığılaraq, sol əllə boşaltmaqla burun üç dəfə yuyulur.<br />
* Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/maloe-omovenie/371-poryadok-soversheniya-malogo-omoveniya|title=Порядок совершения малого омовения|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="umma"|автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman, o təyəmmüm edə bilər. <ref>Коран, {{hqa|4|43}}; {{hqa|5|6}}</ref>.<br />
<br />
== Namazın vacibliyi ==<br />
Namazın vacibiliyi Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} səmaya qalxdığı zaman (mirac) Allahdan alıdığı əmrdən irəli gəlir {{sfn|С. Мубаракфури|2002|name="Мубаракфури"}}<ref name="аль-Бухари">{{Аль-Бухари|С. 118—120}}</ref>. Mütləq namaz qılmaq zərurəti həmçinin Quran vəhylərindən irəli gəlir ki, onlarda dua etmək buyurulur və onlar duaetmə vaxtlarının göstərildiyi mənbə kimi xidmət edirlər <ref>Коран, {{hqa|11|114}}; {{hqa|29|45}}; {{hqa|20|130}}</ref>.<br />
Bu göstərişlərə əsasən, müsəlmanlara gündə beş dəfə namaz qılmaqa vacib buyurulur:<br />
<br />
* Sübh(şəfəq) namazı ({{lang-ar|فجر||fəcr}});<br />
* Günorta (nahar) namazı ({{lang-ar|ظهر||zühr}});<br />
* Əsr(Günortadan sonrakı) namazı({{lang-ar|عصر||‘asr}});<br />
* Axşam namazı ({{lang-ar|مغرب||məğrib}});<br />
* Gecə namazı ({{lang-ar|عشاء||‘işa}}).<br />
<br />
Vacib namazlar kateqoriyasına cümə namazı aiddir. Cümə namazı yalnız kişilər üçün vacibdir. Onun icra vaxtı günorta duasının (Zühr) vaxtıdır. Yalnız məscidlərdə və xüsusilə namaz duası üçün ayrılmış yerlərdə icra olunur{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dzhuma-pyatnichnaya-molitva/401-poryadok-vypolneniya|title=Порядок выполнения пятничного намаза (джума)|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016 |name= "djuma" |автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
İslam dininə əsasən, gündəlik beş vacib namazın müntəzəm olaraq qılınması, insanı Rəbbə yaxınlaşdırmaqdan əlavə, onun mükafatlanacağını təmin edir və yol verdiyi kiçik günahlarını yuyur.<br />
<br />
<br />
== Время намаза, бережливое отношение и смирение ==<br />
Следуя повелениями из Корана мусульмане обязаны исправно совершать все намазы, и особенно послеполуденный: {{ЦК|Оберегайте намазы, и особенно, средний (послеполуденный) намаз. И стойте перед Аллахом смиренно.|2|238}}. Бережливое отношение к намазу подразумевает совершение их в установленное время<ref>Коран, {{hqa|4|103}}; {{hqa|6|92}}; {{hqa|17|78}}; {{hqa|20|130}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|70|34}}.</ref>, исправное выполнение их условий и столпов, смирение во время молитвы<ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|2|238}}; {{hqa|23|2}}.</ref>, совершение всех обязательных, и по мере возможности, желательных действий. Молящиеся, совершающие намаз не вовремя, относящиеся к нему небрежно губят свои молитвы. Причина этого в их невнимательности к Божьим повелениям {{hqa2|107|4|5}}. Существенную роль в отвращении от намаза играют [[соблазн]]ы [[дьявол]]а, который разными способами пытается отвлечь человека от совершения молитвы {{hqa2|5|91}}.<br />
<br />
Суровое наказание ожидает тех, кто не совершал намаз<ref>Коран, {{hqa|74|42|43}}; {{hqa|75|31}}.</ref>. Что касается многобожников, в случае если они раскаивались и начинали надлежащим образом совершать намаз, то получали такие же права, что и остальные мусульмане<ref>Коран, {{hqa|9|5}}; {{hqa|9|11}}.</ref>.<br />
<br />
Считается рекомендуемым во время совершения намазов чтение аятов Корана, придерживаясь среднего тембра. Нельзя кричать а также молиться шёпотом, поскольку каждый из этих двух поступков предосудителен. Необходимо придерживаться среднего пути, лежащего между двумя крайностями {{hqa2|17|110}}.<br />
<br />
По завершении намаза Господь повелел [[поминание Бога|поминать Его]] в любом положении {{hqa2|4|103}}.<br />
<br />
== Дополнительные намазы ==<br />
В религиозной практике мусульман, помимо обязательных молитв, совершаются также и дополнительные, суннат намазы. К ним относятся молитвы, совершаемые до и после обязательных намазов, где существует свой регламентированный, мусульманским [[право]]м ([[фикх]]ом), порядок.<br />
* '''Молитва «Тахаджуд»'''. Лучшим из дополнительных намазов, считается намаз, выполняемый глубокой ночью — намаз «Тахаджуд»<ref>Коран, {{hqa|73|20}}; {{hqa|17|79}}; {{hqa|26|218}}.</ref>. Пророк Мухаммад {{сас}} относительно этого намаза сказал: «Наилучшей молитвой, после пяти обязательных, является молитва ночи»{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dopolnitelnye-molitvy/400-prochie-dopolnitelnye-molitvy|title=Прочие дополнительные молитвы|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="namaz"|автор=Аляутдинов, Ш.}}. Время «Тахаджуда» наступает после обязательной ночной молитвы и длится до появления зари. Рекомендуется, чтобы эта молитва совершалась после сна.<br />
* '''Молитва «Духа»'''. Время её совершения наступает после того как солнце поднимется над землей на высоту одного копья и завершается с приближением солнца к зениту.<br />
* '''Молитва омовения'''. После совершения омовения мусульмане по своему желанию выполняют два ракяата молитвы.<br />
* '''Молитва приветствия мечети''' (''Тахийят аль-масджид''). Молитва приветствия мечети совершается сразу после входа в мечеть. Пророк Мухаммад {{сас}} говорил: «Если кто-либо из вас зайдет в мечеть, пусть не садится, пока не совершит два ракяата молитвы [приветствия]». [[Ханафит]]ские богословы высказывают мнение о нежелательности совершения двух ракаатов молитвы приветствия, если человек зашёл в [[мечеть]] в то время, когда совершать молитву-намаз канонически запрещено. Богословы [[шафиит]]ского [[мазхаб]]а говорят о том, что, когда бы человек ни зашёл в мечеть, он должен совершить эти два ракаата. Это, по их мнению, канонически обосновано. Касательно случая, когда человек заходит в мечеть во время [[пятничная молитва|пятничной]] [[проповедь|проповеди]], то здесь также существует несколько мнений. Богословы ханафитского мазхаба считают, что «во время чтения проповеди никакая молитва не совершается, а шафииты утверждают, что во время пятничной проповеди никакая молитва не совершается, кроме намаза приветствия». Оба мнения основаны на Сунне Пророка, однако их отличают разные критерии, легшие в основу богословского анализа<ref name=" namaz"/>.<br />
* '''Молитва «Истихара»''' — намаз, совершаемый верующим в случае возникновения сомнений при принятии решения в определённом деле. Мусульманин, полностью отказавшись от своих желаний, полагаясь на Всевышнего испрашивает у Господа благословения и наставления на угодный Ему путь.<br />
<br />
Порядок и содержание всех обязательных и дополнительных намазов регулируется мусульманским правом — фикхом.<br />
<br />
== Намазы, совершаемые по определённому случаю ==<br />
* '''Праздничный намаз''' — совершается по случаю двух мусульманских праздников «Курбан-байрам» (''‘Ид аль-Адха'') и «Ураза-байрам» (''‘Ид аль-Фитр'').<br />
* '''Заупокойная молитва''' (''джаназа-намаз'') — совершается после смерти мусульманина.<br />
<br />
== Намаз в случае опасности и его укорачивание ==<br />
Мусульманам разрешается укорачивание намазов во время [[поездка|поездок]] и при [[опасность|опасности]] {{hqa2|4|101}}. Если человек опасается [[враг]]ов, диких [[зверь|зверей]] или того, что сложившиеся обстоятельства могут [[вред|навредить]] ему, то ему разрешается молиться на ходу или верхом. Он может совершить намаз верхом на [[лошадь|лошади]], [[верблюд]]е или на любом другом транспортном средстве, причём ему необязательно поворачиваться лицом в сторону Ка‘бы. Молиться так разрешается только во время опасности {{hqa2|2|239}}. В случае если мусульмане собираются совершить намаз во время опасности, то имам, руководящий намазом, и все остальные молящиеся должны выполнять обязательные предписания молитвы. Всевышний Аллах приказал совершать групповой намаз даже в таких условиях, когда мусульмане опасаются нападения со стороны неприятеля {{hqa2|4|102}}.<br />
<br />
== Истинные прихожане мечети и кибла мусульман ==<br />
Очень рекомендуемым действием в исламе является совершение молитвы в мечети. Мечеть также служит местом откуда мусульман [[призыв на молитву|призывают]] на молитву. Услышав призыв на намаз (''[[азан]]''), неверующие начинают [[насмехание|насмехаться]] над молитвой и называют её [[забава|забавой]] {{hqa2|5|58}}.<br />
<br />
Согласно Корану, истинными прихожанами мечетей могут быть только верующие, которые уверовали в Единого Бога и [[Судный день]], душой и телом совершают обязательные и дополнительные намазы, выплачивают закят тем, кому полагается, и испытывают страх только перед Всевышним, воздерживаясь от всего запрещённого и не делая упущений при выполнении своих обязанностей<ref>Коран, {{hqa|9|18}}; {{hqa|24|36|37}}.</ref>.<br />
<br />
При совершении намазов мусульмане становятся в сторону Ка‘бы, расположенной в Заповедной мечети в городе Мекке, куда все мусульмане обращают свои лица во время исполнения намазов и некоторых других обрядов поклонения. В первые годы распространения ислама, киблой являлся священный город Кудс ([[Иерусалим]]). Согласно некоторым источникам, изменение киблы с Кудса на Мекку произошло спустя семнадцать месяцев после хиджры, в месяце Шабан 2 года хиджры<ref name="Али-заде"/>. Согласно мнению некоторых толкователей Корана, Господь предписал мусульманам поначалу во время намазов обращаться лицом в сторону Иерусалима, чтобы подвергнуть их [[испытание|испытанию]] и определить тех, кто уверовал в пророка Мухаммада {{сас}}, и готов следовать за ним при любых обстоятельствах {{hqa2|2|142|144}}<ref name="Ас-Са‘ди" />.<br />
<br />
== Лицемеры и намаз ==<br />
Одним из качеств [[лицемер]]ов является неохотное совершение намаза. Лицемеры неохотно поднимаются на намаз и недовольны тем, что им приходится молиться {{hqa2|4|142}}. Когда они собираются совершить намаз, они встают на него лениво. Намаз представляется им настолько обременительным, что они готовы вовсе не совершать его {{hqa2|9|54}}. Господь запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать заупокойную молитву по кому-либо из лицемеров стоять над их [[могила]]ми после [[похороны|похорон]] для того, чтобы помолиться за него {{hqa2|9|84}}. Аллах запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать намаз в мечети, которая была построена лицемерами в Медине с целью посеять и распространить смуту среди мусульман {{hqa2|9|108}}.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ИЭС2007|690|Салат|стр=163, 271}}<br />
* {{Мубаракфури|114}}<br />
* {{Ас-Са‘ди|том=|стр=106 (1), 39—40 (2), 79 (2), 176—177 (2)}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{ИЭС1991|АБ|ас̣-С̣ала̄т|204}}<br />
* {{ЭКорана|автор= Böwering, Gerhard|часть= Prayer|EQCOM=00155 |том=4|стр=}}<br />
* {{Энис/2|Monnot, G.|Ṣalāt|COM=0983|том=8|стр=}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Prayer|ссылка =|том=5}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = Иса<br />
|сортировка =|ссылка = Molitva<br />
|публикация = 2017-06-12|обновление = <br />
|ИЭК = Prayer|ЭК = EQCOM_00155<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 = COM_0176|ЭИ2 = COM_0983<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =204|ИЭС2007 = 690<br />
|Цитатник = |Википедия= Намаз<br />
|уровень = 4|важность = высшая<br />
|язык = проверить|шариат = проверить<br />
|мета=время намаза, расписание намаза, таравих намаз}}<br />
<br />
[[Категория:Поклонение]]<br />
<br />
[[ar:صلاة]]<br />
[[az:Namaz]]<br />
[[en:Prayer]]<br />
[[tr:Namaz]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Namaz&diff=399Namaz2018-02-26T06:24:28Z<p>Ilham.zabirov: </p>
<hr />
<div>{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 310px;"<br />
|colspan="2" |<center>'''Namaz'''</center><br />
|-<br />
|{{s|''ərəbcə''}}||<center>الصلاة</center><br />
|-<br />
|''категория''||namaz, ibadət<br />
|-<br />
|''əlavə baxın''||[[dua]]<br />
|-<br />
|colspan="2" |''в Коране''{{nbsp|6}}{{hqa|2|3}}, {{hqa|2|43|name=43}}, {{hqa|2|45|name=45}}, {{hqa|2|83|name=83}}, {{hqa|2|110|name=110}}, {{hqa|2|153|name=153}}, <br />
:{{hqa|2|177|name=177}}, {{hqa|2|238|name=238}}, {{hqa|2|277|name=277}}; {{hqa|4|43}}, {{hqa|4|77|name=77}}, {{hqa|4|101|name=101}}, {{hqa|4|102|name=102}}, {{hqa|4|103|name=103}}, {{hqa|4|142|name=142}}, {{hqa|4|162|name=162}}; {{hqa|5|6}} [http://corpus.quran.com/qurandictionary.jsp?q=Slw …]<br />
|}<br />
<br />
Namaz<br />
<br />
Namaz ({{lang-ar|اَلصَّلَاةُ||əs-salat}}; fars., türk., namaz) — müsəlmanın Müqəddəs Qurandan və Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn buyuruqlara uyğun tərzdə etdiyi ibadətdir. <br />
<br />
Namaz İslamın beş vacib sütunundan biridir. {{sfn|А. Али-заде|2007|name="Али-заде"}} <br />
Namaz qılmaqla müsəlmanlar Rəbbə itaətini və minnətdarlığını ifadə edirlər. Vaxtdan, şəraitdən, hadisələrdən və dua edənin ehtiyaclarından asılı olaraq qılınan namazın müxtəlif növləri mövcuddur. Namaz qılan müsəlmanlar Allahın buyuruqlarından çıxış edirlər ki, insan, ona buraxılmış vaxtı bütün varlığı ilə Rəbbə ibadət edərək namaz qılmağa sərf etsin. <ref>Коран, {{hqa|2|110}}; {{hqa|4|77}}; {{hqa|6|72}}; {{hqa|14|31}}; {{hqa|22|78}}; {{hqa|24|56}}; {{hqa|30|31}}; {{hqa|73|20}}</ref><br />
<br />
İslam dininə əsasən, namaz insanı alçaq hərəkətlərdən və qəbahətdən qoruyur {{hqa2|29|45}}, o, möminlərin nurudur və qulun öz Rəbbi ilə ünsiyyət yaratması üçün vasitə kimi xidmət edir {{hqa2|2|153}}. Quranda Rəbb namaz qılan insanları uğur qazanmışlar adlandırmışdır {{hqa2|87|15}}. Quranın bir çox ayətlərində möminlərin keyfiyyətləri arasında Rəbb onların namaz qılmaqlarını qeyd edir ki, onlar bu işi düz-dürüst, məcburi və arzuolunan ayin buyuruqlarına uyğun tərzdə yerinə yetirirlər <ref>Коран, {{hqa|2|3}}; {{hqa|2|177}}; {{hqa|5|55}}; {{hqa|8|2|3}}; {{hqa|9|71}}; {{hqa|13|22}}; {{hqa|22|34|35}}; {{hqa|22|41}}; {{hqa|23|2}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|24|36|37}}; {{hqa|27|3}}; {{hqa|31|4}}; {{hqa|35|18}}; {{hqa|42|38}}; {{hqa|70|22|23}}; {{hqa|70|34}}; {{hqa|87|15}}.</ref>. <br />
Yer üzündə yaşayarkən və öləndən sonra dua edənləri gözləyən maddi və mənəvi mükafatlandırma barədə şad xəbər onların namaz qılması üçün bir növ motivasiya kimi xidmət edir <ref>Коран, {{hqa|2|277}}; {{hqa|4|162}}; {{hqa|9|122}}</ref><br />
<br />
== Namaz tarixi rakursda ==<br />
<br />
Qurana əsasən, namaz haqqında ilk qeyd namaz qılacaq xələflərini tövhid tərəfdarları etməyi, özünü və törəmələrini bu ibadət ayinini yerinə yetirənlər sırasına daxil etməyi Allahdan diləyən İbrahim (Avraam) peyğəmbərlə {{ас}} bağlıdır <ref>Коран, {{hqa|14|37}}; {{hqa|14|40}}</ref>. Bu dua ilə İbrahim {{ас}}, Rəbbin əmri ilə öz arvadı Həcəri (Aqar) südəmər uşağı İsmayılla (İzmaıl) {{ас}} birlikdə Şamdan Məkkəyə gətirib səhranın ortasında qoyduğu zaman müraciət etmişdi. (bax [[İbrahim]]) {{sfn|‘А. ас-Са‘ди|2008|name="Ас-Са‘ди"}}<br />
<br />
Quranda bildirilir ki, Rəbb İbrahimə {{ас}}, İshaqa (İsaak){{ас}} və Yaquba (Yakov) {{ас}} namaz qılmağı təlqin etdi. Bu peyğəmbərlərin qıldığı namazın məzmunu və forması haqqında məlumat yoxdur. İbrahim Peyğəmbərə {{ас}} Kəəbəni şirkdən və itaətsizlikdən, həmçinin çirkdən və natəmizlikdən təmizləmək əmr olunmuşdu, çünki Kəəbə onun ətrafında dövrə vurub (təvaf) namaz qılanlar üçün nəzərdə tutulmuşdur {{hqa2|22|26}}. Həmçinin Məkkədə “Hörmətli məscid”in ərazisində yerləşən "Makam İbrahim" yerinin arxasında müsəlmanlar tərəfindən edilən əlavə dua da İbrahim Peyğəmbərlə bağlıdır: {{ЦК|İbrahimin dayandığı yeri namazgah edin!|2|125}}. İbrahim Peyğəmbərin xələfi İsmayıl peyğəmbər {{ас}} öz ailə üzvləri tərəfindən Allahın buyuruqlarına əməl edilməsinə nəzarət edir və onlara namaz qılmağı əmr edirdi. {{hqa2|19|5}}<br />
<br />
Şuayb Peyğəmbər (İofor) {{ас}} müşriklərlə mübarizə apardığı üçün Quranda bütpərəstliklə mübarizə kontekstində xatırlanır. Quran yozucuları bildirirlər ki, məhz namaz Peyğəmbəri öz həmqəbilələrinə bütpərəstliyi və əmlaklarını öz bildikləri kimi istifadə etməyi qadağan etməyə sövq edirdi<ref name="Ас-Са‘ди"/>.<br />
<br />
<br />
Allahın namaz qılmaq əmrinə Tuva vadisində Rəbb ilə Musa peyğəmbərin {{ас}} ilk görüşünün məzmununda da rast gəlinir {{hqa2|20|14}}. Qurana əsasən, Rəbb İsrail oğullarından vəd aldı ki, onun mahiyyəti ömür boyu namaz qılmaq əmrindən ibarət idi<ref>Коран, {{hqa|2|83}}; {{hqa|5|12}}.</ref>. Allah İsrail oğullarına və Kitab əhlinə istənilən vəziyyətdə köməyə görə namaza müraciət etməyi və yalnız Tək olan Allaha ibadət etməyi əmr etdi <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|98|5}}.</ref><br />
<br />
İsraillilərin vəziyyəti həddən artıq ağırlaşanda, Fir'avn və misir əyanları isə onları dindən döndərməyə cəhdlər edəndə, Rəbb Musa {{ас}} və Harun (Aaron) {{ас}} peyğəmbərlərə təlqin etdi ki, İsrail oğulları Misirdə yad gözlərdən gizlənə və namaz qıla biləcəkləri məskən tapmalıdırlar {{hqa2|10|87}}<ref name="Ас-Са‘ди"/>. Bəzi mənbələrin verdiyi məlumata görə, İsrail oğulları ibadət evlərində açıq şəkildə dua edə bilmədiklərindən Musyaya {{ас}} şikayət etməyə başlayanda, onlara Qiblə istiqamətində ev tikbmək əmr edilmiş və bu evlərdə onları özləri üçün ibadət yeri edib) namazı qılmağa icazə verilmişdi <ref>{{Ибн Касир|10|80|99}}</ref>. <br />
<br />
Vəsiyyətlərdən biri olan namaz haqqında qeydə İsa peyğəmbərin körpəlik dövründə çox gözəl nitqində rast gəlinir. {{ЦК|Harada oluramsa olum, məni mübarək etdi və nə qədər ki sağam, mənə namaz qılıb zəkat verməyi əmr etdi.|19|31}}<br />
<br />
<br />
Quran həmçinin mömin Loğmanın öz oğuluna verdiyi öyüdüylə bağlı süjeti əks etdirir ki, burada o, onu namaz qılmağa çağırır {{hqa2|31|17}}.<br />
<br />
Həmçinin Quranda Rəbbin Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} öz ailəsini namaz qılmağa çağırmağı əmr etməsini əks etdirən vəhy mövcuddur {{hqa2|20|132}}. Namaz qılmag əmri ailə şəraitiylə bağlı hadisədən sonra Allahın Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} zövcələrinə yönəltdiyi hökmündə də yer almışdır {{hqa2|33|33}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Namaz qılmağın şərtləri ==<br />
İslam dininə əsasən, namaz qılmaq aşağıdakı şərtlərə riayət olunmasını nəzəedə tutur:<br />
# Yetikin yaşa çatmış müsəlman olmalı (uşaqları artıq yeddi-on yaşlarından dua etməyə öyrəşdirmək lazımdır);<br />
# Sağlam ağılda-şüurda olmalı. Psixi çatışmazlıqları olan insanlar dini praktikanın icrasından tamamilə azad edilmişlər;<br />
# Namazın vaxtlarına riayət etməli;<br />
# Ayini paklıq vəziyyətində olmalı;<br />
# Geyim və namaz qılınan yer təmiz olmalıdır;<br />
# İslam qanunlarına əsasən çılpaq qalması qadağan edilən bədən hissələrini örtməli;<br />
# Üzü ən əsas Tövhid ziyarətgahı Kəəbənin yerləşdiyi Məkkəyə tərəf yönəlməli;<br />
# Allah rizası üçün səmimi niyyətli olmalı {{hqa2|6|162}} {{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/pyat-obyazatelnykh-molitv/395-pyat-obyazatelnyx-molitv|title=Пять обязательных молитв. Как читать намаз|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="Аляутдинов"|архив=|архив дата=|автор=[[Аляутдинов, Ш.]]}}.<br />
<br />
Namazdan əvvəl dəstəmaz alınmalıdır. Müqəddəs Quranda dəstəmaz almanın vacib tələbləri yazılmışdır:<br />
<br />
* üzü və dirsəklərə qədər əlləri yumalı;<br />
* başa məsh çəkməli;<br />
* ayaqları topuqlaradək yumalı {{hqa2|5|6}}.<br />
<br />
<br />
Əksər alimlərin fikrincə, bundan əvvəl niyyət edilməlidir, həmçinin bədən hissələri müəyyən ardıcıllıqda yuyulmalı və silinməlidir.<br />
Bundan başqa Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn aşağıdakı hərəkətlər icra edilir:<br />
<br />
Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman o, təyəmmüm edə bilər.<br />
<br />
* Sağ ələ su yığılaraq ağız üç dəfə yaxalanır;<br />
* Sağ ələ su yığılaraq, sol əllə boşaltmaqla burun üç dəfə yuyulur.<br />
* Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/maloe-omovenie/371-poryadok-soversheniya-malogo-omoveniya|title=Порядок совершения малого омовения|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="umma"|автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman, o təyəmmüm edə bilər. <ref>Коран, {{hqa|4|43}}; {{hqa|5|6}}</ref>.<br />
<br />
== Обязательность совершения молитв ==<br />
Обязательность совершения молитв вытекает из Божьего повеления, полученного [[пророк]]ом [[Мухаммад]]ом {{сас}} во время его вознесения на небеса (''ми’радж''){{sfn|С. Мубаракфури|2002|name="Мубаракфури"}}<ref name="аль-Бухари">{{Аль-Бухари|С. 118—120}}</ref>. Необходимость обязательно совершать намаза исходит также из коранических откровений, где повелевается совершать молитву и которые служат источником определения времени их выполнения<ref>Коран, {{hqa|11|114}}; {{hqa|29|45}}; {{hqa|20|130}}</ref>.<br />
<br />
Согласно этим предписаниям, мусульманам было вменено в обязанность ежедневно совершать пять обязательных молитв:<br />
* Утренняя (рассветная) молитва ({{lang-ar|فجر||фаджр}});<br />
* Полуденная (обеденная) молитва ({{lang-ar|ظهر||з̣ухр}});<br />
* Послеполуденная (предвечерняя) молитва ({{lang-ar|عصر||‘ас̣р}});<br />
* Вечерняя молитва ({{lang-ar|مغرب||магриб}});<br />
* Ночная молитва ({{lang-ar|عشاء||‘иша̄}}).<br />
<br />
К категории обязательных намазов относится совершение пятничной молитвы. Пятничный намаз является обязательным только для мужчин. Время совершения — это время полуденной молитвы (Зухр). Совершается только в мечетях и местах, специально отведенных для молитвы-намаза{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dzhuma-pyatnichnaya-molitva/401-poryadok-vypolneniya|title=Порядок выполнения пятничного намаза (джума)|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016 |name= "djuma" |автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
<br />
Согласно исламскому вероучению, регулярное совершение пяти обязательных ежедневных намазов, помимо приближения человека к Господу, обеспечивают ему вознаграждение и удаляют совершенные им малые прегрешения.<br />
<br />
== Время намаза, бережливое отношение и смирение ==<br />
Следуя повелениями из Корана мусульмане обязаны исправно совершать все намазы, и особенно послеполуденный: {{ЦК|Оберегайте намазы, и особенно, средний (послеполуденный) намаз. И стойте перед Аллахом смиренно.|2|238}}. Бережливое отношение к намазу подразумевает совершение их в установленное время<ref>Коран, {{hqa|4|103}}; {{hqa|6|92}}; {{hqa|17|78}}; {{hqa|20|130}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|70|34}}.</ref>, исправное выполнение их условий и столпов, смирение во время молитвы<ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|2|238}}; {{hqa|23|2}}.</ref>, совершение всех обязательных, и по мере возможности, желательных действий. Молящиеся, совершающие намаз не вовремя, относящиеся к нему небрежно губят свои молитвы. Причина этого в их невнимательности к Божьим повелениям {{hqa2|107|4|5}}. Существенную роль в отвращении от намаза играют [[соблазн]]ы [[дьявол]]а, который разными способами пытается отвлечь человека от совершения молитвы {{hqa2|5|91}}.<br />
<br />
Суровое наказание ожидает тех, кто не совершал намаз<ref>Коран, {{hqa|74|42|43}}; {{hqa|75|31}}.</ref>. Что касается многобожников, в случае если они раскаивались и начинали надлежащим образом совершать намаз, то получали такие же права, что и остальные мусульмане<ref>Коран, {{hqa|9|5}}; {{hqa|9|11}}.</ref>.<br />
<br />
Считается рекомендуемым во время совершения намазов чтение аятов Корана, придерживаясь среднего тембра. Нельзя кричать а также молиться шёпотом, поскольку каждый из этих двух поступков предосудителен. Необходимо придерживаться среднего пути, лежащего между двумя крайностями {{hqa2|17|110}}.<br />
<br />
По завершении намаза Господь повелел [[поминание Бога|поминать Его]] в любом положении {{hqa2|4|103}}.<br />
<br />
== Дополнительные намазы ==<br />
В религиозной практике мусульман, помимо обязательных молитв, совершаются также и дополнительные, суннат намазы. К ним относятся молитвы, совершаемые до и после обязательных намазов, где существует свой регламентированный, мусульманским [[право]]м ([[фикх]]ом), порядок.<br />
* '''Молитва «Тахаджуд»'''. Лучшим из дополнительных намазов, считается намаз, выполняемый глубокой ночью — намаз «Тахаджуд»<ref>Коран, {{hqa|73|20}}; {{hqa|17|79}}; {{hqa|26|218}}.</ref>. Пророк Мухаммад {{сас}} относительно этого намаза сказал: «Наилучшей молитвой, после пяти обязательных, является молитва ночи»{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dopolnitelnye-molitvy/400-prochie-dopolnitelnye-molitvy|title=Прочие дополнительные молитвы|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="namaz"|автор=Аляутдинов, Ш.}}. Время «Тахаджуда» наступает после обязательной ночной молитвы и длится до появления зари. Рекомендуется, чтобы эта молитва совершалась после сна.<br />
* '''Молитва «Духа»'''. Время её совершения наступает после того как солнце поднимется над землей на высоту одного копья и завершается с приближением солнца к зениту.<br />
* '''Молитва омовения'''. После совершения омовения мусульмане по своему желанию выполняют два ракяата молитвы.<br />
* '''Молитва приветствия мечети''' (''Тахийят аль-масджид''). Молитва приветствия мечети совершается сразу после входа в мечеть. Пророк Мухаммад {{сас}} говорил: «Если кто-либо из вас зайдет в мечеть, пусть не садится, пока не совершит два ракяата молитвы [приветствия]». [[Ханафит]]ские богословы высказывают мнение о нежелательности совершения двух ракаатов молитвы приветствия, если человек зашёл в [[мечеть]] в то время, когда совершать молитву-намаз канонически запрещено. Богословы [[шафиит]]ского [[мазхаб]]а говорят о том, что, когда бы человек ни зашёл в мечеть, он должен совершить эти два ракаата. Это, по их мнению, канонически обосновано. Касательно случая, когда человек заходит в мечеть во время [[пятничная молитва|пятничной]] [[проповедь|проповеди]], то здесь также существует несколько мнений. Богословы ханафитского мазхаба считают, что «во время чтения проповеди никакая молитва не совершается, а шафииты утверждают, что во время пятничной проповеди никакая молитва не совершается, кроме намаза приветствия». Оба мнения основаны на Сунне Пророка, однако их отличают разные критерии, легшие в основу богословского анализа<ref name=" namaz"/>.<br />
* '''Молитва «Истихара»''' — намаз, совершаемый верующим в случае возникновения сомнений при принятии решения в определённом деле. Мусульманин, полностью отказавшись от своих желаний, полагаясь на Всевышнего испрашивает у Господа благословения и наставления на угодный Ему путь.<br />
<br />
Порядок и содержание всех обязательных и дополнительных намазов регулируется мусульманским правом — фикхом.<br />
<br />
== Намазы, совершаемые по определённому случаю ==<br />
* '''Праздничный намаз''' — совершается по случаю двух мусульманских праздников «Курбан-байрам» (''‘Ид аль-Адха'') и «Ураза-байрам» (''‘Ид аль-Фитр'').<br />
* '''Заупокойная молитва''' (''джаназа-намаз'') — совершается после смерти мусульманина.<br />
<br />
== Намаз в случае опасности и его укорачивание ==<br />
Мусульманам разрешается укорачивание намазов во время [[поездка|поездок]] и при [[опасность|опасности]] {{hqa2|4|101}}. Если человек опасается [[враг]]ов, диких [[зверь|зверей]] или того, что сложившиеся обстоятельства могут [[вред|навредить]] ему, то ему разрешается молиться на ходу или верхом. Он может совершить намаз верхом на [[лошадь|лошади]], [[верблюд]]е или на любом другом транспортном средстве, причём ему необязательно поворачиваться лицом в сторону Ка‘бы. Молиться так разрешается только во время опасности {{hqa2|2|239}}. В случае если мусульмане собираются совершить намаз во время опасности, то имам, руководящий намазом, и все остальные молящиеся должны выполнять обязательные предписания молитвы. Всевышний Аллах приказал совершать групповой намаз даже в таких условиях, когда мусульмане опасаются нападения со стороны неприятеля {{hqa2|4|102}}.<br />
<br />
== Истинные прихожане мечети и кибла мусульман ==<br />
Очень рекомендуемым действием в исламе является совершение молитвы в мечети. Мечеть также служит местом откуда мусульман [[призыв на молитву|призывают]] на молитву. Услышав призыв на намаз (''[[азан]]''), неверующие начинают [[насмехание|насмехаться]] над молитвой и называют её [[забава|забавой]] {{hqa2|5|58}}.<br />
<br />
Согласно Корану, истинными прихожанами мечетей могут быть только верующие, которые уверовали в Единого Бога и [[Судный день]], душой и телом совершают обязательные и дополнительные намазы, выплачивают закят тем, кому полагается, и испытывают страх только перед Всевышним, воздерживаясь от всего запрещённого и не делая упущений при выполнении своих обязанностей<ref>Коран, {{hqa|9|18}}; {{hqa|24|36|37}}.</ref>.<br />
<br />
При совершении намазов мусульмане становятся в сторону Ка‘бы, расположенной в Заповедной мечети в городе Мекке, куда все мусульмане обращают свои лица во время исполнения намазов и некоторых других обрядов поклонения. В первые годы распространения ислама, киблой являлся священный город Кудс ([[Иерусалим]]). Согласно некоторым источникам, изменение киблы с Кудса на Мекку произошло спустя семнадцать месяцев после хиджры, в месяце Шабан 2 года хиджры<ref name="Али-заде"/>. Согласно мнению некоторых толкователей Корана, Господь предписал мусульманам поначалу во время намазов обращаться лицом в сторону Иерусалима, чтобы подвергнуть их [[испытание|испытанию]] и определить тех, кто уверовал в пророка Мухаммада {{сас}}, и готов следовать за ним при любых обстоятельствах {{hqa2|2|142|144}}<ref name="Ас-Са‘ди" />.<br />
<br />
== Лицемеры и намаз ==<br />
Одним из качеств [[лицемер]]ов является неохотное совершение намаза. Лицемеры неохотно поднимаются на намаз и недовольны тем, что им приходится молиться {{hqa2|4|142}}. Когда они собираются совершить намаз, они встают на него лениво. Намаз представляется им настолько обременительным, что они готовы вовсе не совершать его {{hqa2|9|54}}. Господь запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать заупокойную молитву по кому-либо из лицемеров стоять над их [[могила]]ми после [[похороны|похорон]] для того, чтобы помолиться за него {{hqa2|9|84}}. Аллах запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать намаз в мечети, которая была построена лицемерами в Медине с целью посеять и распространить смуту среди мусульман {{hqa2|9|108}}.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ИЭС2007|690|Салат|стр=163, 271}}<br />
* {{Мубаракфури|114}}<br />
* {{Ас-Са‘ди|том=|стр=106 (1), 39—40 (2), 79 (2), 176—177 (2)}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{ИЭС1991|АБ|ас̣-С̣ала̄т|204}}<br />
* {{ЭКорана|автор= Böwering, Gerhard|часть= Prayer|EQCOM=00155 |том=4|стр=}}<br />
* {{Энис/2|Monnot, G.|Ṣalāt|COM=0983|том=8|стр=}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Prayer|ссылка =|том=5}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = Иса<br />
|сортировка =|ссылка = Molitva<br />
|публикация = 2017-06-12|обновление = <br />
|ИЭК = Prayer|ЭК = EQCOM_00155<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 = COM_0176|ЭИ2 = COM_0983<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =204|ИЭС2007 = 690<br />
|Цитатник = |Википедия= Намаз<br />
|уровень = 4|важность = высшая<br />
|язык = проверить|шариат = проверить<br />
|мета=время намаза, расписание намаза, таравих намаз}}<br />
<br />
[[Категория:Поклонение]]<br />
<br />
[[ar:صلاة]]<br />
[[az:Namaz]]<br />
[[en:Prayer]]<br />
[[tr:Namaz]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Namaz&diff=398Namaz2018-02-26T06:22:11Z<p>Ilham.zabirov: </p>
<hr />
<div>{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 310px;"<br />
|colspan="2" |<center>'''Namaz'''</center><br />
|-<br />
|{{s|''ərəbcə''}}||<center>الصلاة</center><br />
|-<br />
|''категория''||namaz, ibadət<br />
|-<br />
|''əlavə baxın''||[[dua]]<br />
|-<br />
|colspan="2" |''в Коране''{{nbsp|6}}{{hqa|2|3}}, {{hqa|2|43|name=43}}, {{hqa|2|45|name=45}}, {{hqa|2|83|name=83}}, {{hqa|2|110|name=110}}, {{hqa|2|153|name=153}}, <br />
:{{hqa|2|177|name=177}}, {{hqa|2|238|name=238}}, {{hqa|2|277|name=277}}; {{hqa|4|43}}, {{hqa|4|77|name=77}}, {{hqa|4|101|name=101}}, {{hqa|4|102|name=102}}, {{hqa|4|103|name=103}}, {{hqa|4|142|name=142}}, {{hqa|4|162|name=162}}; {{hqa|5|6}} [http://corpus.quran.com/qurandictionary.jsp?q=Slw …]<br />
|}<br />
<br />
Namaz<br />
<br />
Namaz ({{lang-ar|اَلصَّلَاةُ||əs-salat}}; fars., türk., namaz) — müsəlmanın Müqəddəs Qurandan və Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn buyuruqlara uyğun tərzdə etdiyi ibadətdir. <br />
<br />
Namaz İslamın beş vacib sütunundan biridir. {{sfn|А. Али-заде|2007|name="Али-заде"}} <br />
Namaz qılmaqla müsəlmanlar Rəbbə itaətini və minnətdarlığını ifadə edirlər. Vaxtdan, şəraitdən, hadisələrdən və dua edənin ehtiyaclarından asılı olaraq qılınan namazın müxtəlif növləri mövcuddur. Namaz qılan müsəlmanlar Allahın buyuruqlarından çıxış edirlər ki, insan, ona buraxılmış vaxtı bütün varlığı ilə Rəbbə ibadət edərək namaz qılmağa sərf etsin. <ref>Коран, {{hqa|2|110}}; {{hqa|4|77}}; {{hqa|6|72}}; {{hqa|14|31}}; {{hqa|22|78}}; {{hqa|24|56}}; {{hqa|30|31}}; {{hqa|73|20}}</ref><br />
<br />
İslam dininə əsasən, namaz insanı alçaq hərəkətlərdən və qəbahətdən qoruyur {{hqa2|29|45}}, o, möminlərin nurudur və qulun öz Rəbbi ilə ünsiyyət yaratması üçün vasitə kimi xidmət edir {{hqa2|2|153}}. Quranda Rəbb namaz qılan insanları uğur qazanmışlar adlandırmışdır {{hqa2|87|15}}. Quranın bir çox ayətlərində möminlərin keyfiyyətləri arasında Rəbb onların namaz qılmaqlarını qeyd edir ki, onlar bu işi düz-dürüst, məcburi və arzuolunan ayin buyuruqlarına uyğun tərzdə yerinə yetirirlər <ref>Коран, {{hqa|2|3}}; {{hqa|2|177}}; {{hqa|5|55}}; {{hqa|8|2|3}}; {{hqa|9|71}}; {{hqa|13|22}}; {{hqa|22|34|35}}; {{hqa|22|41}}; {{hqa|23|2}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|24|36|37}}; {{hqa|27|3}}; {{hqa|31|4}}; {{hqa|35|18}}; {{hqa|42|38}}; {{hqa|70|22|23}}; {{hqa|70|34}}; {{hqa|87|15}}.</ref>. <br />
Yer üzündə yaşayarkən və öləndən sonra dua edənləri gözləyən maddi və mənəvi mükafatlandırma barədə şad xəbər onların namaz qılması üçün bir növ motivasiya kimi xidmət edir <ref>Коран, {{hqa|2|277}}; {{hqa|4|162}}; {{hqa|9|122}}</ref><br />
<br />
== Namaz tarixi rakursda ==<br />
<br />
Qurana əsasən, namaz haqqında ilk qeyd namaz qılacaq xələflərini tövhid tərəfdarları etməyi, özünü və törəmələrini bu ibadət ayinini yerinə yetirənlər sırasına daxil etməyi Allahdan diləyən İbrahim (Avraam) peyğəmbərlə {{ас}} bağlıdır <ref>Коран, {{hqa|14|37}}; {{hqa|14|40}}</ref>. Bu dua ilə İbrahim {{ас}}, Rəbbin əmri ilə öz arvadı Həcəri (Aqar) südəmər uşağı İsmayılla (İzmaıl) {{ас}} birlikdə Şamdan Məkkəyə gətirib səhranın ortasında qoyduğu zaman müraciət etmişdi. (bax [[İbrahim]]) {{sfn|‘А. ас-Са‘ди|2008|name="Ас-Са‘ди"}}<br />
<br />
Quranda bildirilir ki, Rəbb İbrahimə {{ас}}, İshaqa (İsaak){{ас}} və Yaquba (Yakov) {{ас}} namaz qılmağı təlqin etdi. Bu peyğəmbərlərin qıldığı namazın məzmunu və forması haqqında məlumat yoxdur. İbrahim Peyğəmbərə {{ас}} Kəəbəni şirkdən və itaətsizlikdən, həmçinin çirkdən və natəmizlikdən təmizləmək əmr olunmuşdu, çünki Kəəbə onun ətrafında dövrə vurub (təvaf) namaz qılanlar üçün nəzərdə tutulmuşdur {{hqa2|22|26}}. Həmçinin Məkkədə “Hörmətli məscid”in ərazisində yerləşən "Makam İbrahim" yerinin arxasında müsəlmanlar tərəfindən edilən əlavə dua da İbrahim Peyğəmbərlə bağlıdır: {{ЦК|İbrahimin dayandığı yeri namazgah edin!|2|125}}. İbrahim Peyğəmbərin xələfi İsmayıl peyğəmbər {{ас}} öz ailə üzvləri tərəfindən Allahın buyuruqlarına əməl edilməsinə nəzarət edir və onlara namaz qılmağı əmr edirdi. {{hqa2|19|5}}<br />
<br />
Şuayb Peyğəmbər (İofor) {{ас}} müşriklərlə mübarizə apardığı üçün Quranda bütpərəstliklə mübarizə kontekstində xatırlanır. Quran yozucuları bildirirlər ki, məhz namaz Peyğəmbəri öz həmqəbilələrinə bütpərəstliyi və əmlaklarını öz bildikləri kimi istifadə etməyi qadağan etməyə sövq edirdi<ref name="Ас-Са‘ди"/>.<br />
<br />
<br />
Allahın namaz qılmaq əmrinə Tuva vadisində Rəbb ilə Musa peyğəmbərin {{ас}} ilk görüşünün məzmununda da rast gəlinir {{hqa2|20|14}}. Qurana əsasən, Rəbb İsrail oğullarından vəd aldı ki, onun mahiyyəti ömür boyu namaz qılmaq əmrindən ibarət idi<ref>Коран, {{hqa|2|83}}; {{hqa|5|12}}.</ref>. Allah İsrail oğullarına və Kitab əhlinə istənilən vəziyyətdə köməyə görə namaza müraciət etməyi və yalnız Tək olan Allaha ibadət etməyi əmr etdi <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|98|5}}.</ref><br />
<br />
İsraillilərin vəziyyəti həddən artıq ağırlaşanda, Fir'avn və misir əyanları isə onları dindən döndərməyə cəhdlər edəndə, Rəbb Musa {{ас}} və Harun (Aaron) {{ас}} peyğəmbərlərə təlqin etdi ki, İsrail oğulları Misirdə yad gözlərdən gizlənə və namaz qıla biləcəkləri məskən tapmalıdırlar {{hqa2|10|87}}<ref name="Ас-Са‘ди"/>. Bəzi mənbələrin verdiyi məlumata görə, İsrail oğulları ibadət evlərində açıq şəkildə dua edə bilmədiklərindən Musyaya {{ас}} şikayət etməyə başlayanda, onlara Qiblə istiqamətində ev tikbmək əmr edilmiş və bu evlərdə onları özləri üçün ibadət yeri edib) namazı qılmağa icazə verilmişdi <ref>{{Ибн Касир|10|80|99}}</ref>. <br />
<br />
Vəsiyyətlərdən biri olan namaz haqqında qeydə İsa peyğəmbərin körpəlik dövründə çox gözəl nitqində rast gəlinir. {{ЦК|Harada oluramsa olum, məni mübarək etdi və nə qədər ki sağam, mənə namaz qılıb zəkat verməyi əmr etdi.|19|31}}<br />
<br />
<br />
Quran həmçinin mömin Loğmanın öz oğuluna verdiyi öyüdüylə bağlı süjeti əks etdirir ki, burada o, onu namaz qılmağa çağırır {{hqa2|31|17}}.<br />
<br />
Həmçinin Quranda Rəbbin Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} öz ailəsini namaz qılmağa çağırmağı əmr etməsini əks etdirən vəhy mövcuddur {{hqa2|20|132}}. Namaz qılmag əmri ailə şəraitiylə bağlı hadisədən sonra Allahın Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} zövcələrinə yönəltdiyi hökmündə də yer almışdır {{hqa2|33|33}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Namaz qılmağın şərtləri ==<br />
İslam dininə əsasən, namaz qılmaq aşağıdakı şərtlərə riayət olunmasını nəzəedə tutur:<br />
# Yetikin yaşa çatmış müsəlman olmalı (uşaqları artıq yeddi-on yaşlarından dua etməyə öyrəşdirmək lazımdır);<br />
# Sağlam ağılda-şüurda olmalı. Psixi çatışmazlıqları olan insanlar dini praktikanın icrasından tamamilə azad edilmişlər;<br />
# Namazın vaxtlarına riayət etməli;<br />
# Ayini paklıq vəziyyətində olmalı;<br />
# Geyim və namaz qılınan yer təmiz olmalıdır;<br />
# İslam qanunlarına əsasən çılpaq qalması qadağan edilən bədən hissələrini örtməli;<br />
# Üzü ən əsas Tövhid ziyarətgahı Kəəbənin yerləşdiyi Məkkəyə tərəf yönəlməli;<br />
# Allah rizası üçün səmimi niyyətli olmalı {{hqa2|6|162}}<br />
<br />
{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/pyat-obyazatelnykh-molitv/395-pyat-obyazatelnyx-molitv|title=Пять обязательных молитв. Как читать намаз|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="Аляутдинов"|архив=|архив дата=|автор=[[Аляутдинов, Ш.]]}}.<br />
<br />
Namazdan əvvəl dəstəmaz alınmalıdır. Müqəddəs Quranda dəstəmaz almanın vacib tələbləri yazılmışdır:<br />
<br />
* üzü və dirsəklərə qədər əlləri yumalı;<br />
* başa məsh çəkməli;<br />
* ayaqları topuqlaradək yumalı {{hqa2|5|6}}.<br />
<br />
<br />
Əksər alimlərin fikrincə, bundan əvvəl niyyət edilməlidir, həmçinin bədən hissələri müəyyən ardıcıllıqda yuyulmalı və silinməlidir.<br />
Bundan başqa Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn aşağıdakı hərəkətlər icra edilir:<br />
• <br />
• <br />
• Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman o, təyəmmüm edə bilər.<br />
<br />
<br />
* Sağ ələ su yığılaraq ağız üç dəfə yaxalanır;<br />
* Sağ ələ su yığılaraq, sol əllə boşaltmaqla burun üç dəfə yuyulur.<br />
* Bundan sonra əllər yuyularaq qulaqların iç və bayır tərəfləri silinir, hənəfi məzhəbinə görə isə əlavə olaraq əllərin üst (arxa) tərəfiylə boyun silinir.<br />
<br />
{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/maloe-omovenie/371-poryadok-soversheniya-malogo-omoveniya|title=Порядок совершения малого омовения|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="umma"|автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
<br />
Əgər insan xəstədir və ya səyahətdədirsə, ayaqyolundan gəldikdən və ya qadınla yaxınlıq etdikdən sonra su tapmamışdırsa, o zaman, o təyəmmüm edə bilər. <ref>Коран, {{hqa|4|43}}; {{hqa|5|6}}</ref>.<br />
<br />
== Обязательность совершения молитв ==<br />
Обязательность совершения молитв вытекает из Божьего повеления, полученного [[пророк]]ом [[Мухаммад]]ом {{сас}} во время его вознесения на небеса (''ми’радж''){{sfn|С. Мубаракфури|2002|name="Мубаракфури"}}<ref name="аль-Бухари">{{Аль-Бухари|С. 118—120}}</ref>. Необходимость обязательно совершать намаза исходит также из коранических откровений, где повелевается совершать молитву и которые служат источником определения времени их выполнения<ref>Коран, {{hqa|11|114}}; {{hqa|29|45}}; {{hqa|20|130}}.</ref>.<br />
<br />
Согласно этим предписаниям, мусульманам было вменено в обязанность ежедневно совершать пять обязательных молитв:<br />
* Утренняя (рассветная) молитва ({{lang-ar|فجر||фаджр}});<br />
* Полуденная (обеденная) молитва ({{lang-ar|ظهر||з̣ухр}});<br />
* Послеполуденная (предвечерняя) молитва ({{lang-ar|عصر||‘ас̣р}});<br />
* Вечерняя молитва ({{lang-ar|مغرب||магриб}});<br />
* Ночная молитва ({{lang-ar|عشاء||‘иша̄}}).<br />
<br />
К категории обязательных намазов относится совершение пятничной молитвы. Пятничный намаз является обязательным только для мужчин. Время совершения — это время полуденной молитвы (Зухр). Совершается только в мечетях и местах, специально отведенных для молитвы-намаза{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dzhuma-pyatnichnaya-molitva/401-poryadok-vypolneniya|title=Порядок выполнения пятничного намаза (джума)|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016 |name= "djuma" |автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
<br />
Согласно исламскому вероучению, регулярное совершение пяти обязательных ежедневных намазов, помимо приближения человека к Господу, обеспечивают ему вознаграждение и удаляют совершенные им малые прегрешения.<br />
<br />
== Время намаза, бережливое отношение и смирение ==<br />
Следуя повелениями из Корана мусульмане обязаны исправно совершать все намазы, и особенно послеполуденный: {{ЦК|Оберегайте намазы, и особенно, средний (послеполуденный) намаз. И стойте перед Аллахом смиренно.|2|238}}. Бережливое отношение к намазу подразумевает совершение их в установленное время<ref>Коран, {{hqa|4|103}}; {{hqa|6|92}}; {{hqa|17|78}}; {{hqa|20|130}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|70|34}}.</ref>, исправное выполнение их условий и столпов, смирение во время молитвы<ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|2|238}}; {{hqa|23|2}}.</ref>, совершение всех обязательных, и по мере возможности, желательных действий. Молящиеся, совершающие намаз не вовремя, относящиеся к нему небрежно губят свои молитвы. Причина этого в их невнимательности к Божьим повелениям {{hqa2|107|4|5}}. Существенную роль в отвращении от намаза играют [[соблазн]]ы [[дьявол]]а, который разными способами пытается отвлечь человека от совершения молитвы {{hqa2|5|91}}.<br />
<br />
Суровое наказание ожидает тех, кто не совершал намаз<ref>Коран, {{hqa|74|42|43}}; {{hqa|75|31}}.</ref>. Что касается многобожников, в случае если они раскаивались и начинали надлежащим образом совершать намаз, то получали такие же права, что и остальные мусульмане<ref>Коран, {{hqa|9|5}}; {{hqa|9|11}}.</ref>.<br />
<br />
Считается рекомендуемым во время совершения намазов чтение аятов Корана, придерживаясь среднего тембра. Нельзя кричать а также молиться шёпотом, поскольку каждый из этих двух поступков предосудителен. Необходимо придерживаться среднего пути, лежащего между двумя крайностями {{hqa2|17|110}}.<br />
<br />
По завершении намаза Господь повелел [[поминание Бога|поминать Его]] в любом положении {{hqa2|4|103}}.<br />
<br />
== Дополнительные намазы ==<br />
В религиозной практике мусульман, помимо обязательных молитв, совершаются также и дополнительные, суннат намазы. К ним относятся молитвы, совершаемые до и после обязательных намазов, где существует свой регламентированный, мусульманским [[право]]м ([[фикх]]ом), порядок.<br />
* '''Молитва «Тахаджуд»'''. Лучшим из дополнительных намазов, считается намаз, выполняемый глубокой ночью — намаз «Тахаджуд»<ref>Коран, {{hqa|73|20}}; {{hqa|17|79}}; {{hqa|26|218}}.</ref>. Пророк Мухаммад {{сас}} относительно этого намаза сказал: «Наилучшей молитвой, после пяти обязательных, является молитва ночи»{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dopolnitelnye-molitvy/400-prochie-dopolnitelnye-molitvy|title=Прочие дополнительные молитвы|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="namaz"|автор=Аляутдинов, Ш.}}. Время «Тахаджуда» наступает после обязательной ночной молитвы и длится до появления зари. Рекомендуется, чтобы эта молитва совершалась после сна.<br />
* '''Молитва «Духа»'''. Время её совершения наступает после того как солнце поднимется над землей на высоту одного копья и завершается с приближением солнца к зениту.<br />
* '''Молитва омовения'''. После совершения омовения мусульмане по своему желанию выполняют два ракяата молитвы.<br />
* '''Молитва приветствия мечети''' (''Тахийят аль-масджид''). Молитва приветствия мечети совершается сразу после входа в мечеть. Пророк Мухаммад {{сас}} говорил: «Если кто-либо из вас зайдет в мечеть, пусть не садится, пока не совершит два ракяата молитвы [приветствия]». [[Ханафит]]ские богословы высказывают мнение о нежелательности совершения двух ракаатов молитвы приветствия, если человек зашёл в [[мечеть]] в то время, когда совершать молитву-намаз канонически запрещено. Богословы [[шафиит]]ского [[мазхаб]]а говорят о том, что, когда бы человек ни зашёл в мечеть, он должен совершить эти два ракаата. Это, по их мнению, канонически обосновано. Касательно случая, когда человек заходит в мечеть во время [[пятничная молитва|пятничной]] [[проповедь|проповеди]], то здесь также существует несколько мнений. Богословы ханафитского мазхаба считают, что «во время чтения проповеди никакая молитва не совершается, а шафииты утверждают, что во время пятничной проповеди никакая молитва не совершается, кроме намаза приветствия». Оба мнения основаны на Сунне Пророка, однако их отличают разные критерии, легшие в основу богословского анализа<ref name=" namaz"/>.<br />
* '''Молитва «Истихара»''' — намаз, совершаемый верующим в случае возникновения сомнений при принятии решения в определённом деле. Мусульманин, полностью отказавшись от своих желаний, полагаясь на Всевышнего испрашивает у Господа благословения и наставления на угодный Ему путь.<br />
<br />
Порядок и содержание всех обязательных и дополнительных намазов регулируется мусульманским правом — фикхом.<br />
<br />
== Намазы, совершаемые по определённому случаю ==<br />
* '''Праздничный намаз''' — совершается по случаю двух мусульманских праздников «Курбан-байрам» (''‘Ид аль-Адха'') и «Ураза-байрам» (''‘Ид аль-Фитр'').<br />
* '''Заупокойная молитва''' (''джаназа-намаз'') — совершается после смерти мусульманина.<br />
<br />
== Намаз в случае опасности и его укорачивание ==<br />
Мусульманам разрешается укорачивание намазов во время [[поездка|поездок]] и при [[опасность|опасности]] {{hqa2|4|101}}. Если человек опасается [[враг]]ов, диких [[зверь|зверей]] или того, что сложившиеся обстоятельства могут [[вред|навредить]] ему, то ему разрешается молиться на ходу или верхом. Он может совершить намаз верхом на [[лошадь|лошади]], [[верблюд]]е или на любом другом транспортном средстве, причём ему необязательно поворачиваться лицом в сторону Ка‘бы. Молиться так разрешается только во время опасности {{hqa2|2|239}}. В случае если мусульмане собираются совершить намаз во время опасности, то имам, руководящий намазом, и все остальные молящиеся должны выполнять обязательные предписания молитвы. Всевышний Аллах приказал совершать групповой намаз даже в таких условиях, когда мусульмане опасаются нападения со стороны неприятеля {{hqa2|4|102}}.<br />
<br />
== Истинные прихожане мечети и кибла мусульман ==<br />
Очень рекомендуемым действием в исламе является совершение молитвы в мечети. Мечеть также служит местом откуда мусульман [[призыв на молитву|призывают]] на молитву. Услышав призыв на намаз (''[[азан]]''), неверующие начинают [[насмехание|насмехаться]] над молитвой и называют её [[забава|забавой]] {{hqa2|5|58}}.<br />
<br />
Согласно Корану, истинными прихожанами мечетей могут быть только верующие, которые уверовали в Единого Бога и [[Судный день]], душой и телом совершают обязательные и дополнительные намазы, выплачивают закят тем, кому полагается, и испытывают страх только перед Всевышним, воздерживаясь от всего запрещённого и не делая упущений при выполнении своих обязанностей<ref>Коран, {{hqa|9|18}}; {{hqa|24|36|37}}.</ref>.<br />
<br />
При совершении намазов мусульмане становятся в сторону Ка‘бы, расположенной в Заповедной мечети в городе Мекке, куда все мусульмане обращают свои лица во время исполнения намазов и некоторых других обрядов поклонения. В первые годы распространения ислама, киблой являлся священный город Кудс ([[Иерусалим]]). Согласно некоторым источникам, изменение киблы с Кудса на Мекку произошло спустя семнадцать месяцев после хиджры, в месяце Шабан 2 года хиджры<ref name="Али-заде"/>. Согласно мнению некоторых толкователей Корана, Господь предписал мусульманам поначалу во время намазов обращаться лицом в сторону Иерусалима, чтобы подвергнуть их [[испытание|испытанию]] и определить тех, кто уверовал в пророка Мухаммада {{сас}}, и готов следовать за ним при любых обстоятельствах {{hqa2|2|142|144}}<ref name="Ас-Са‘ди" />.<br />
<br />
== Лицемеры и намаз ==<br />
Одним из качеств [[лицемер]]ов является неохотное совершение намаза. Лицемеры неохотно поднимаются на намаз и недовольны тем, что им приходится молиться {{hqa2|4|142}}. Когда они собираются совершить намаз, они встают на него лениво. Намаз представляется им настолько обременительным, что они готовы вовсе не совершать его {{hqa2|9|54}}. Господь запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать заупокойную молитву по кому-либо из лицемеров стоять над их [[могила]]ми после [[похороны|похорон]] для того, чтобы помолиться за него {{hqa2|9|84}}. Аллах запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать намаз в мечети, которая была построена лицемерами в Медине с целью посеять и распространить смуту среди мусульман {{hqa2|9|108}}.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ИЭС2007|690|Салат|стр=163, 271}}<br />
* {{Мубаракфури|114}}<br />
* {{Ас-Са‘ди|том=|стр=106 (1), 39—40 (2), 79 (2), 176—177 (2)}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{ИЭС1991|АБ|ас̣-С̣ала̄т|204}}<br />
* {{ЭКорана|автор= Böwering, Gerhard|часть= Prayer|EQCOM=00155 |том=4|стр=}}<br />
* {{Энис/2|Monnot, G.|Ṣalāt|COM=0983|том=8|стр=}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Prayer|ссылка =|том=5}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = Иса<br />
|сортировка =|ссылка = Molitva<br />
|публикация = 2017-06-12|обновление = <br />
|ИЭК = Prayer|ЭК = EQCOM_00155<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 = COM_0176|ЭИ2 = COM_0983<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =204|ИЭС2007 = 690<br />
|Цитатник = |Википедия= Намаз<br />
|уровень = 4|важность = высшая<br />
|язык = проверить|шариат = проверить<br />
|мета=время намаза, расписание намаза, таравих намаз}}<br />
<br />
[[Категория:Поклонение]]<br />
<br />
[[ar:صلاة]]<br />
[[az:Namaz]]<br />
[[en:Prayer]]<br />
[[tr:Namaz]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Namaz&diff=397Namaz2018-02-26T06:12:42Z<p>Ilham.zabirov: </p>
<hr />
<div>{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 310px;"<br />
|colspan="2" |<center>'''Namaz'''</center><br />
|-<br />
|{{s|''ərəbcə''}}||<center>الصلاة</center><br />
|-<br />
|''категория''||namaz, ibadət<br />
|-<br />
|''əlavə baxın''||[[dua]]<br />
|-<br />
|colspan="2" |''в Коране''{{nbsp|6}}{{hqa|2|3}}, {{hqa|2|43|name=43}}, {{hqa|2|45|name=45}}, {{hqa|2|83|name=83}}, {{hqa|2|110|name=110}}, {{hqa|2|153|name=153}}, <br />
:{{hqa|2|177|name=177}}, {{hqa|2|238|name=238}}, {{hqa|2|277|name=277}}; {{hqa|4|43}}, {{hqa|4|77|name=77}}, {{hqa|4|101|name=101}}, {{hqa|4|102|name=102}}, {{hqa|4|103|name=103}}, {{hqa|4|142|name=142}}, {{hqa|4|162|name=162}}; {{hqa|5|6}} [http://corpus.quran.com/qurandictionary.jsp?q=Slw …]<br />
|}<br />
<br />
Namaz<br />
<br />
Namaz ({{lang-ar|اَلصَّلَاةُ||əs-salat}}; fars., türk., namaz) — müsəlmanın Müqəddəs Qurandan və Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn buyuruqlara uyğun tərzdə etdiyi ibadətdir. <br />
<br />
Namaz İslamın beş vacib sütunundan biridir. {{sfn|А. Али-заде|2007|name="Али-заде"}} <br />
Namaz qılmaqla müsəlmanlar Rəbbə itaətini və minnətdarlığını ifadə edirlər. Vaxtdan, şəraitdən, hadisələrdən və dua edənin ehtiyaclarından asılı olaraq qılınan namazın müxtəlif növləri mövcuddur. Namaz qılan müsəlmanlar Allahın buyuruqlarından çıxış edirlər ki, insan, ona buraxılmış vaxtı bütün varlığı ilə Rəbbə ibadət edərək namaz qılmağa sərf etsin. <ref>Коран, {{hqa|2|110}}; {{hqa|4|77}}; {{hqa|6|72}}; {{hqa|14|31}}; {{hqa|22|78}}; {{hqa|24|56}}; {{hqa|30|31}}; {{hqa|73|20}}</ref><br />
<br />
İslam dininə əsasən, namaz insanı alçaq hərəkətlərdən və qəbahətdən qoruyur {{hqa2|29|45}}, o, möminlərin nurudur və qulun öz Rəbbi ilə ünsiyyət yaratması üçün vasitə kimi xidmət edir {{hqa2|2|153}}. Quranda Rəbb namaz qılan insanları uğur qazanmışlar adlandırmışdır {{hqa2|87|15}}. Quranın bir çox ayətlərində möminlərin keyfiyyətləri arasında Rəbb onların namaz qılmaqlarını qeyd edir ki, onlar bu işi düz-dürüst, məcburi və arzuolunan ayin buyuruqlarına uyğun tərzdə yerinə yetirirlər <ref>Коран, {{hqa|2|3}}; {{hqa|2|177}}; {{hqa|5|55}}; {{hqa|8|2|3}}; {{hqa|9|71}}; {{hqa|13|22}}; {{hqa|22|34|35}}; {{hqa|22|41}}; {{hqa|23|2}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|24|36|37}}; {{hqa|27|3}}; {{hqa|31|4}}; {{hqa|35|18}}; {{hqa|42|38}}; {{hqa|70|22|23}}; {{hqa|70|34}}; {{hqa|87|15}}.</ref>. <br />
Yer üzündə yaşayarkən və öləndən sonra dua edənləri gözləyən maddi və mənəvi mükafatlandırma barədə şad xəbər onların namaz qılması üçün bir növ motivasiya kimi xidmət edir <ref>Коран, {{hqa|2|277}}; {{hqa|4|162}}; {{hqa|9|122}}</ref><br />
<br />
== Namaz tarixi rakursda ==<br />
<br />
Qurana əsasən, namaz haqqında ilk qeyd namaz qılacaq xələflərini tövhid tərəfdarları etməyi, özünü və törəmələrini bu ibadət ayinini yerinə yetirənlər sırasına daxil etməyi Allahdan diləyən İbrahim (Avraam) peyğəmbərlə {{ас}} bağlıdır <ref>Коран, {{hqa|14|37}}; {{hqa|14|40}}</ref>. Bu dua ilə İbrahim {{ас}}, Rəbbin əmri ilə öz arvadı Həcəri (Aqar) südəmər uşağı İsmayılla (İzmaıl) {{ас}} birlikdə Şamdan Məkkəyə gətirib səhranın ortasında qoyduğu zaman müraciət etmişdi. (bax [[İbrahim]]) {{sfn|‘А. ас-Са‘ди|2008|name="Ас-Са‘ди"}}<br />
<br />
Quranda bildirilir ki, Rəbb İbrahimə {{ас}}, İshaqa (İsaak){{ас}} və Yaquba (Yakov) {{ас}} namaz qılmağı təlqin etdi. Bu peyğəmbərlərin qıldığı namazın məzmunu və forması haqqında məlumat yoxdur. İbrahim Peyğəmbərə {{ас}} Kəəbəni şirkdən və itaətsizlikdən, həmçinin çirkdən və natəmizlikdən təmizləmək əmr olunmuşdu, çünki Kəəbə onun ətrafında dövrə vurub (təvaf) namaz qılanlar üçün nəzərdə tutulmuşdur {{hqa2|22|26}}. Həmçinin Məkkədə “Hörmətli məscid”in ərazisində yerləşən "Makam İbrahim" yerinin arxasında müsəlmanlar tərəfindən edilən əlavə dua da İbrahim Peyğəmbərlə bağlıdır: {{ЦК|İbrahimin dayandığı yeri namazgah edin!|2|125}}. İbrahim Peyğəmbərin xələfi İsmayıl peyğəmbər {{ас}} öz ailə üzvləri tərəfindən Allahın buyuruqlarına əməl edilməsinə nəzarət edir və onlara namaz qılmağı əmr edirdi. {{hqa2|19|5}}<br />
<br />
Şuayb Peyğəmbər (İofor) {{ас}} müşriklərlə mübarizə apardığı üçün Quranda bütpərəstliklə mübarizə kontekstində xatırlanır. Quran yozucuları bildirirlər ki, məhz namaz Peyğəmbəri öz həmqəbilələrinə bütpərəstliyi və əmlaklarını öz bildikləri kimi istifadə etməyi qadağan etməyə sövq edirdi<ref name="Ас-Са‘ди"/>.<br />
<br />
<br />
Allahın namaz qılmaq əmrinə Tuva vadisində Rəbb ilə Musa peyğəmbərin {{ас}} ilk görüşünün məzmununda da rast gəlinir {{hqa2|20|14}}. Qurana əsasən, Rəbb İsrail oğullarından vəd aldı ki, onun mahiyyəti ömür boyu namaz qılmaq əmrindən ibarət idi<ref>Коран, {{hqa|2|83}}; {{hqa|5|12}}.</ref>. Allah İsrail oğullarına və Kitab əhlinə istənilən vəziyyətdə köməyə görə namaza müraciət etməyi və yalnız Tək olan Allaha ibadət etməyi əmr etdi <ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|98|5}}.</ref><br />
<br />
İsraillilərin vəziyyəti həddən artıq ağırlaşanda, Fir'avn və misir əyanları isə onları dindən döndərməyə cəhdlər edəndə, Rəbb Musa {{ас}} və Harun (Aaron) {{ас}} peyğəmbərlərə təlqin etdi ki, İsrail oğulları Misirdə yad gözlərdən gizlənə və namaz qıla biləcəkləri məskən tapmalıdırlar {{hqa2|10|87}}<ref name="Ас-Са‘ди"/>. Bəzi mənbələrin verdiyi məlumata görə, İsrail oğulları ibadət evlərində açıq şəkildə dua edə bilmədiklərindən Musyaya {{ас}} şikayət etməyə başlayanda, onlara Qiblə istiqamətində ev tikbmək əmr edilmiş və bu evlərdə onları özləri üçün ibadət yeri edib) namazı qılmağa icazə verilmişdi <ref>{{Ибн Касир|10|80|99}}</ref>. <br />
<br />
Vəsiyyətlərdən biri olan namaz haqqında qeydə İsa peyğəmbərin körpəlik dövründə çox gözəl nitqində rast gəlinir. {{ЦК|Harada oluramsa olum, məni mübarək etdi və nə qədər ki sağam, mənə namaz qılıb zəkat verməyi əmr etdi.|19|31}}<br />
<br />
<br />
Quran həmçinin mömin Loğmanın öz oğuluna verdiyi öyüdüylə bağlı süjeti əks etdirir ki, burada o, onu namaz qılmağa çağırır {{hqa2|31|17}}.<br />
<br />
Həmçinin Quranda Rəbbin Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} öz ailəsini namaz qılmağa çağırmağı əmr etməsini əks etdirən vəhy mövcuddur {{hqa2|20|132}}. Namaz qılmag əmri ailə şəraitiylə bağlı hadisədən sonra Allahın Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}}zövcələrinə yönəltdiyi hökmündə də yer almışdır {{hqa2|33|33}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Условия для совершения намаза ==<br />
Согласно исламскому вероучению, совершение намаза предполагает соблюдения следующих условий:<br />
# Быть мусульманином, достигшим [[зрелость|зрелого]] [[возраст]]а (детей необходимо начинать приучать к молитве уже с семи-десяти лет);<br />
# Находиться в здравом уме. Люди с психическими отклонениями полностью освобождены от выполнения религиозной практики;<br />
# Соблюдение времени молитв;<br />
# Пребывание в состоянии [[ритуальная чистота|ритуальной чистоты]];<br />
# [[Одежда]] и место совершения молитвы должны быть чистыми;<br />
# Прикрытие частей тела, которые согласно исламским канонам запрещено обнажать;<br />
# Обращение лицом в сторону Мекки, где расположена святыня Единобожия — [[Ка‘ба]];<br />
# [[Намерение]] [[искренность|искренне]] совершить молитву ради Всевышнего {{hqa2|6|162}}{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/pyat-obyazatelnykh-molitv/395-pyat-obyazatelnyx-molitv|title=Пять обязательных молитв. Как читать намаз|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="Аляутдинов"|архив=|архив дата=|автор=[[Аляутдинов, Ш.]]}}.<br />
<br />
Выполнению молитвы предшествует совершение омовения. В Священном Коране прописаны обязательные требования к омовению:<br />
* умыть лицо и руки до локтей;<br />
* обтереть голову;<br />
* умыть ноги до щиколоток {{hqa2|5|6}}.<br />
<br />
По мнению большинства ученых этому должно предшествовать [[намерение]] (''нийят''), а также нужно омывать и обтирать части тела в определённой последовательности.<br />
<br />
Помимо этого совершаются следующие действия, вытекающие из сунны пророка Мухаммада {{сас}}:<br />
* Трижды прополоскать рот, набирая воду правой рукой.<br />
* Трижды промыть нос, набирая воду правой рукой и высмаркиваясь с помощью левой.<br />
* После этого промыть руки и протереть внутреннюю и внешнюю части ушей. а по ханафитскому мазхабу ещё лицевой (тыльной) частью рук протереть шею{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/maloe-omovenie/371-poryadok-soversheniya-malogo-omoveniya|title=Порядок совершения малого омовения|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="umma"|автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
<br />
В случае если же человек болеет или находится в путешествии, пришел из отхожего места или имел близость с женщиной, и не нашел воды, то он может совершить [[таяммум]]<ref>Коран, {{hqa|4|43}}; {{hqa|5|6}}.</ref>.<br />
<br />
== Обязательность совершения молитв ==<br />
Обязательность совершения молитв вытекает из Божьего повеления, полученного [[пророк]]ом [[Мухаммад]]ом {{сас}} во время его вознесения на небеса (''ми’радж''){{sfn|С. Мубаракфури|2002|name="Мубаракфури"}}<ref name="аль-Бухари">{{Аль-Бухари|С. 118—120}}</ref>. Необходимость обязательно совершать намаза исходит также из коранических откровений, где повелевается совершать молитву и которые служат источником определения времени их выполнения<ref>Коран, {{hqa|11|114}}; {{hqa|29|45}}; {{hqa|20|130}}.</ref>.<br />
<br />
Согласно этим предписаниям, мусульманам было вменено в обязанность ежедневно совершать пять обязательных молитв:<br />
* Утренняя (рассветная) молитва ({{lang-ar|فجر||фаджр}});<br />
* Полуденная (обеденная) молитва ({{lang-ar|ظهر||з̣ухр}});<br />
* Послеполуденная (предвечерняя) молитва ({{lang-ar|عصر||‘ас̣р}});<br />
* Вечерняя молитва ({{lang-ar|مغرب||магриб}});<br />
* Ночная молитва ({{lang-ar|عشاء||‘иша̄}}).<br />
<br />
К категории обязательных намазов относится совершение пятничной молитвы. Пятничный намаз является обязательным только для мужчин. Время совершения — это время полуденной молитвы (Зухр). Совершается только в мечетях и местах, специально отведенных для молитвы-намаза{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dzhuma-pyatnichnaya-molitva/401-poryadok-vypolneniya|title=Порядок выполнения пятничного намаза (джума)|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016 |name= "djuma" |автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
<br />
Согласно исламскому вероучению, регулярное совершение пяти обязательных ежедневных намазов, помимо приближения человека к Господу, обеспечивают ему вознаграждение и удаляют совершенные им малые прегрешения.<br />
<br />
== Время намаза, бережливое отношение и смирение ==<br />
Следуя повелениями из Корана мусульмане обязаны исправно совершать все намазы, и особенно послеполуденный: {{ЦК|Оберегайте намазы, и особенно, средний (послеполуденный) намаз. И стойте перед Аллахом смиренно.|2|238}}. Бережливое отношение к намазу подразумевает совершение их в установленное время<ref>Коран, {{hqa|4|103}}; {{hqa|6|92}}; {{hqa|17|78}}; {{hqa|20|130}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|70|34}}.</ref>, исправное выполнение их условий и столпов, смирение во время молитвы<ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|2|238}}; {{hqa|23|2}}.</ref>, совершение всех обязательных, и по мере возможности, желательных действий. Молящиеся, совершающие намаз не вовремя, относящиеся к нему небрежно губят свои молитвы. Причина этого в их невнимательности к Божьим повелениям {{hqa2|107|4|5}}. Существенную роль в отвращении от намаза играют [[соблазн]]ы [[дьявол]]а, который разными способами пытается отвлечь человека от совершения молитвы {{hqa2|5|91}}.<br />
<br />
Суровое наказание ожидает тех, кто не совершал намаз<ref>Коран, {{hqa|74|42|43}}; {{hqa|75|31}}.</ref>. Что касается многобожников, в случае если они раскаивались и начинали надлежащим образом совершать намаз, то получали такие же права, что и остальные мусульмане<ref>Коран, {{hqa|9|5}}; {{hqa|9|11}}.</ref>.<br />
<br />
Считается рекомендуемым во время совершения намазов чтение аятов Корана, придерживаясь среднего тембра. Нельзя кричать а также молиться шёпотом, поскольку каждый из этих двух поступков предосудителен. Необходимо придерживаться среднего пути, лежащего между двумя крайностями {{hqa2|17|110}}.<br />
<br />
По завершении намаза Господь повелел [[поминание Бога|поминать Его]] в любом положении {{hqa2|4|103}}.<br />
<br />
== Дополнительные намазы ==<br />
В религиозной практике мусульман, помимо обязательных молитв, совершаются также и дополнительные, суннат намазы. К ним относятся молитвы, совершаемые до и после обязательных намазов, где существует свой регламентированный, мусульманским [[право]]м ([[фикх]]ом), порядок.<br />
* '''Молитва «Тахаджуд»'''. Лучшим из дополнительных намазов, считается намаз, выполняемый глубокой ночью — намаз «Тахаджуд»<ref>Коран, {{hqa|73|20}}; {{hqa|17|79}}; {{hqa|26|218}}.</ref>. Пророк Мухаммад {{сас}} относительно этого намаза сказал: «Наилучшей молитвой, после пяти обязательных, является молитва ночи»{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dopolnitelnye-molitvy/400-prochie-dopolnitelnye-molitvy|title=Прочие дополнительные молитвы|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="namaz"|автор=Аляутдинов, Ш.}}. Время «Тахаджуда» наступает после обязательной ночной молитвы и длится до появления зари. Рекомендуется, чтобы эта молитва совершалась после сна.<br />
* '''Молитва «Духа»'''. Время её совершения наступает после того как солнце поднимется над землей на высоту одного копья и завершается с приближением солнца к зениту.<br />
* '''Молитва омовения'''. После совершения омовения мусульмане по своему желанию выполняют два ракяата молитвы.<br />
* '''Молитва приветствия мечети''' (''Тахийят аль-масджид''). Молитва приветствия мечети совершается сразу после входа в мечеть. Пророк Мухаммад {{сас}} говорил: «Если кто-либо из вас зайдет в мечеть, пусть не садится, пока не совершит два ракяата молитвы [приветствия]». [[Ханафит]]ские богословы высказывают мнение о нежелательности совершения двух ракаатов молитвы приветствия, если человек зашёл в [[мечеть]] в то время, когда совершать молитву-намаз канонически запрещено. Богословы [[шафиит]]ского [[мазхаб]]а говорят о том, что, когда бы человек ни зашёл в мечеть, он должен совершить эти два ракаата. Это, по их мнению, канонически обосновано. Касательно случая, когда человек заходит в мечеть во время [[пятничная молитва|пятничной]] [[проповедь|проповеди]], то здесь также существует несколько мнений. Богословы ханафитского мазхаба считают, что «во время чтения проповеди никакая молитва не совершается, а шафииты утверждают, что во время пятничной проповеди никакая молитва не совершается, кроме намаза приветствия». Оба мнения основаны на Сунне Пророка, однако их отличают разные критерии, легшие в основу богословского анализа<ref name=" namaz"/>.<br />
* '''Молитва «Истихара»''' — намаз, совершаемый верующим в случае возникновения сомнений при принятии решения в определённом деле. Мусульманин, полностью отказавшись от своих желаний, полагаясь на Всевышнего испрашивает у Господа благословения и наставления на угодный Ему путь.<br />
<br />
Порядок и содержание всех обязательных и дополнительных намазов регулируется мусульманским правом — фикхом.<br />
<br />
== Намазы, совершаемые по определённому случаю ==<br />
* '''Праздничный намаз''' — совершается по случаю двух мусульманских праздников «Курбан-байрам» (''‘Ид аль-Адха'') и «Ураза-байрам» (''‘Ид аль-Фитр'').<br />
* '''Заупокойная молитва''' (''джаназа-намаз'') — совершается после смерти мусульманина.<br />
<br />
== Намаз в случае опасности и его укорачивание ==<br />
Мусульманам разрешается укорачивание намазов во время [[поездка|поездок]] и при [[опасность|опасности]] {{hqa2|4|101}}. Если человек опасается [[враг]]ов, диких [[зверь|зверей]] или того, что сложившиеся обстоятельства могут [[вред|навредить]] ему, то ему разрешается молиться на ходу или верхом. Он может совершить намаз верхом на [[лошадь|лошади]], [[верблюд]]е или на любом другом транспортном средстве, причём ему необязательно поворачиваться лицом в сторону Ка‘бы. Молиться так разрешается только во время опасности {{hqa2|2|239}}. В случае если мусульмане собираются совершить намаз во время опасности, то имам, руководящий намазом, и все остальные молящиеся должны выполнять обязательные предписания молитвы. Всевышний Аллах приказал совершать групповой намаз даже в таких условиях, когда мусульмане опасаются нападения со стороны неприятеля {{hqa2|4|102}}.<br />
<br />
== Истинные прихожане мечети и кибла мусульман ==<br />
Очень рекомендуемым действием в исламе является совершение молитвы в мечети. Мечеть также служит местом откуда мусульман [[призыв на молитву|призывают]] на молитву. Услышав призыв на намаз (''[[азан]]''), неверующие начинают [[насмехание|насмехаться]] над молитвой и называют её [[забава|забавой]] {{hqa2|5|58}}.<br />
<br />
Согласно Корану, истинными прихожанами мечетей могут быть только верующие, которые уверовали в Единого Бога и [[Судный день]], душой и телом совершают обязательные и дополнительные намазы, выплачивают закят тем, кому полагается, и испытывают страх только перед Всевышним, воздерживаясь от всего запрещённого и не делая упущений при выполнении своих обязанностей<ref>Коран, {{hqa|9|18}}; {{hqa|24|36|37}}.</ref>.<br />
<br />
При совершении намазов мусульмане становятся в сторону Ка‘бы, расположенной в Заповедной мечети в городе Мекке, куда все мусульмане обращают свои лица во время исполнения намазов и некоторых других обрядов поклонения. В первые годы распространения ислама, киблой являлся священный город Кудс ([[Иерусалим]]). Согласно некоторым источникам, изменение киблы с Кудса на Мекку произошло спустя семнадцать месяцев после хиджры, в месяце Шабан 2 года хиджры<ref name="Али-заде"/>. Согласно мнению некоторых толкователей Корана, Господь предписал мусульманам поначалу во время намазов обращаться лицом в сторону Иерусалима, чтобы подвергнуть их [[испытание|испытанию]] и определить тех, кто уверовал в пророка Мухаммада {{сас}}, и готов следовать за ним при любых обстоятельствах {{hqa2|2|142|144}}<ref name="Ас-Са‘ди" />.<br />
<br />
== Лицемеры и намаз ==<br />
Одним из качеств [[лицемер]]ов является неохотное совершение намаза. Лицемеры неохотно поднимаются на намаз и недовольны тем, что им приходится молиться {{hqa2|4|142}}. Когда они собираются совершить намаз, они встают на него лениво. Намаз представляется им настолько обременительным, что они готовы вовсе не совершать его {{hqa2|9|54}}. Господь запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать заупокойную молитву по кому-либо из лицемеров стоять над их [[могила]]ми после [[похороны|похорон]] для того, чтобы помолиться за него {{hqa2|9|84}}. Аллах запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать намаз в мечети, которая была построена лицемерами в Медине с целью посеять и распространить смуту среди мусульман {{hqa2|9|108}}.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ИЭС2007|690|Салат|стр=163, 271}}<br />
* {{Мубаракфури|114}}<br />
* {{Ас-Са‘ди|том=|стр=106 (1), 39—40 (2), 79 (2), 176—177 (2)}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{ИЭС1991|АБ|ас̣-С̣ала̄т|204}}<br />
* {{ЭКорана|автор= Böwering, Gerhard|часть= Prayer|EQCOM=00155 |том=4|стр=}}<br />
* {{Энис/2|Monnot, G.|Ṣalāt|COM=0983|том=8|стр=}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Prayer|ссылка =|том=5}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = Иса<br />
|сортировка =|ссылка = Molitva<br />
|публикация = 2017-06-12|обновление = <br />
|ИЭК = Prayer|ЭК = EQCOM_00155<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 = COM_0176|ЭИ2 = COM_0983<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =204|ИЭС2007 = 690<br />
|Цитатник = |Википедия= Намаз<br />
|уровень = 4|важность = высшая<br />
|язык = проверить|шариат = проверить<br />
|мета=время намаза, расписание намаза, таравих намаз}}<br />
<br />
[[Категория:Поклонение]]<br />
<br />
[[ar:صلاة]]<br />
[[az:Namaz]]<br />
[[en:Prayer]]<br />
[[tr:Namaz]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Namaz&diff=396Namaz2018-02-26T05:43:49Z<p>Ilham.zabirov: Новая страница: «{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 310px;" |colspan="2" |<center>'''Молитва'''</center> |- |{{s|''по-арабски''}}||<c…»</p>
<hr />
<div>{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 310px;"<br />
|colspan="2" |<center>'''Молитва'''</center><br />
|-<br />
|{{s|''по-арабски''}}||<center>الصلاة</center><br />
|-<br />
|''категория''||молитва, поклонение<br />
|-<br />
|''см. также''||[[мольба]]<br />
|-<br />
|colspan="2" |''в Коране''{{nbsp|6}}{{hqa|2|3}}, {{hqa|2|43|name=43}}, {{hqa|2|45|name=45}}, {{hqa|2|83|name=83}}, {{hqa|2|110|name=110}}, {{hqa|2|153|name=153}}, <br />
:{{hqa|2|177|name=177}}, {{hqa|2|238|name=238}}, {{hqa|2|277|name=277}}; {{hqa|4|43}}, {{hqa|4|77|name=77}}, {{hqa|4|101|name=101}}, {{hqa|4|102|name=102}}, {{hqa|4|103|name=103}}, {{hqa|4|142|name=142}}, {{hqa|4|162|name=162}}; {{hqa|5|6}} [http://corpus.quran.com/qurandictionary.jsp?q=Slw …]<br />
|}<br />
<br />
Namaz<br />
<br />
Namaz ({{lang-ar|اَلصَّلَاةُ||əs-salat}}; fars., türk., namaz) — müsəlmanın Müqəddəs Qurandan və Məhəmməd peyğəmbərin {{сас}} sünnəsindən irəli gələn buyuruqlara uyğun tərzdə etdiyi ibadətdir. <br />
<br />
Namaz İslamın beş vacib sütunundan biridir. {{sfn|А. Али-заде|2007|name="Али-заде"}} <br />
Namaz qılmaqla müsəlmanlar Rəbbə itaətini və minnətdarlığını ifadə edirlər. Vaxtdan, şəraitdən, hadisələrdən və dua edənin ehtiyaclarından asılı olaraq qılınan namazın müxtəlif növləri mövcuddur. Namaz qılan müsəlmanlar Allahın buyuruqlarından çıxış edirlər ki, insan, ona buraxılmış vaxtı bütün varlığı ilə Rəbbə ibadət edərək namaz qılmağa sərf etsin. <ref>Коран, {{hqa|2|110}}; {{hqa|4|77}}; {{hqa|6|72}}; {{hqa|14|31}}; {{hqa|22|78}}; {{hqa|24|56}}; {{hqa|30|31}}; {{hqa|73|20}}</ref><br />
<br />
İslam dininə əsasən, namaz insanı alçaq hərəkətlərdən və qəbahətdən qoruyur {{hqa2|29|45}}, o, möminlərin nurudur və qulun öz Rəbbi ilə ünsiyyət yaratması üçün vasitə kimi xidmət edir {{hqa2|2|153}}. Quranda Rəbb namaz qılan insanları uğur qazanmışlar adlandırmışdır {{hqa2|87|15}}. Quranın bir çox ayətlərində möminlərin keyfiyyətləri arasında Rəbb onların namaz qılmaqlarını qeyd edir ki, onlar bu işi düz-dürüst, məcburi və arzuolunan ayin buyuruqlarına uyğun tərzdə yerinə yetirirlər <ref>Коран, {{hqa|2|3}}; {{hqa|2|177}}; {{hqa|5|55}}; {{hqa|8|2|3}}; {{hqa|9|71}}; {{hqa|13|22}}; {{hqa|22|34|35}}; {{hqa|22|41}}; {{hqa|23|2}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|24|36|37}}; {{hqa|27|3}}; {{hqa|31|4}}; {{hqa|35|18}}; {{hqa|42|38}}; {{hqa|70|22|23}}; {{hqa|70|34}}; {{hqa|87|15}}.</ref>. <br />
Yer üzündə yaşayarkən və öləndən sonra dua edənləri gözləyən maddi və mənəvi mükafatlandırma barədə şad xəbər onların namaz qılması üçün bir növ motivasiya kimi xidmət edir <ref>Коран, {{hqa|2|277}}; {{hqa|4|162}}; {{hqa|9|122}}</ref><br />
<br />
== Намаз в историческом ракурсе ==<br />
Первое упоминание о намазе связано с пророком [[Ибрахим]]ом (Авраам) {{ас}}, согласно Корану, обратившемуся к Богу с мольбой сделать своих потомком приверженцами [[единобожие|единобожия]], которые будут совершать намаз и включить себя и своё потомство в число тех, кто будет выполнять этот обряд поклонения<ref>Коран, {{hqa|14|37}}; {{hqa|14|40}}.</ref>. С этой молитвой Ибрахим {{ас}} обратился когда он, по повелению Господа, привёл свою жену [[Хаджар]] (Агарь) вместе со своим грудным ребёнком [[Исма‘ил]]ем (Измаил) {{ас}}, из Шама в [[Мекка|Мекку]] и оставил их посреди [[Пустыня|пустыни]] (см. [[Ибрахим]]){{sfn|‘А. ас-Са‘ди|2008|name="Ас-Са‘ди"}}.<br />
<br />
В Коране сообщается, что Господь внушил Ибрахиму {{ас}}, [[Исхак]]у (Исаак) {{ас}} и [[Йа‘куб]]у (Яков) {{ас}} совершать намаз. Сведения о содержании и формы намаза, которые совершали эти пророки, отсутствуют. Пророку Ибрахиму {{ас}} было велено очищать [[Кааба|Ка‘бу]] от [[многобожие|многобожия]] и ослушания, а также от [[грязь|грязи]] и [[нечистоты|нечистот]], поскольку Ка‘ба была предназначена для тех, кто совершает вокруг него обход (''[[таваф]]'') и намаз {{hqa2|22|26}}. С пророком Ибрахимом {{ас}} также связана дополнительная молитва, совершаемая мусульманами за местом «[[Место Ибрахима|Макам Ибрахим]]», находящемся на территории [[Заповедная мечеть|Заповедной мечети]] в Мекке: {{ЦК|Сделайте же место Ибрахима местом моления.|2|125}}. Потомок пророка Ибрахима {{ас}} — пророк Исма‘иль {{ас}} заботился о том, чтобы его домочадцы выполняли предписания Аллаха, и приказывал им совершать намаз {{hqa2|19|5}}.<br />
<br />
Пророк [[Шу‘айб]] (Иофор) {{ас}} упоминается в Коране в контексте борьбы с [[идол]]опоклонничеством, которую он вёл с многобожниками. Толкователи Корана сообщают, что именно намаз побуждал Пророка запрещать своим соплеменникам поклоняться идолам и распоряжаться имуществом на своё усмотрение<ref name="Ас-Са‘ди"/>.<br />
<br />
Божье повеление совершать намаз встречается также в содержании первой встречи пророка Мусы (Моисей) {{ас}} с Господом в долине [[Тува]] {{hqa2|20|14}}. Согласно Корану, Господь заключил с [[сыны Израиля|сынами Израиля]] [[завет]], суть которого заключалась в приказе совершать намаз на протяжении всей жизни<ref>Коран, {{hqa|2|83}}; {{hqa|5|12}}.</ref>. Аллах велел сынам Израиля и [[люди Писания|людям Писания]] в любых ситуациях обращаться за помощью к намазу и поклоняться только Единому Богу<ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|98|5}}.</ref>. Когда положение израильтян стало чрезвычайно тяжёлым, а [[Фир‘авн]] и [[египет]]ская знать стали предпринимать попытки отвратить их от [[религия|религии]], Господь внушил пророкам Мусе {{ас}} и Харуну (Аарон) {{ас}}, что сыны Израиля должны найти жилища в Египте, в которых они могли бы укрыться от посторонних глаз и совершать намаз {{hqa2|10|87}}<ref name="Ас-Са‘ди"/>. По сведениям некоторых источников, когда сыны Израиля начали жаловаться Мусе {{ас}}, что не могут, совершать молитву открыто в соборных молельнях, им было разрешено молиться в [[дом]]ах (сделав их своими молельнями), которые им было приказано строить по направлению к [[Кибла|Кибле]]<ref>{{Ибн Касир|10|80|99}}</ref>.<br />
<br />
Упоминание о намазе, как об одном из [[заповедь|заповедей]], встречается в чудесной речи пророка ‘Исы (Иисус) в [[младенчество|младенчестве]]: {{ЦК|Воистину, я — раб Аллаха. Он даровал мне [[Писание]] и сделал меня пророком. Он сделал меня благословенным, где бы я ни был, и заповедал мне совершать намаз и раздавать [[закят]], пока я буду жив.|19|31}}.<br />
<br />
Коран также отражает сюжет с назиданием праведника [[Лукман]]а своему сыну, в котором он призывает его совершать намаз {{hqa2|31|17}}.<br />
<br />
Существует кораническое откровение, в котором Господь повелевает пророку Мухаммаду {{сас}} призвать свою семью к совершению намаза {{hqa2|20|132}}. Повеление совершать молитву присутствует также в Божьем наказе {{hqa2|33|33}}, обращенным к [[жёны Пророка|жёнам]] пророка Мухаммада {{сас}} после случая, связанного с семейными обстоятельствами.<br />
<br />
== Условия для совершения намаза ==<br />
Согласно исламскому вероучению, совершение намаза предполагает соблюдения следующих условий:<br />
# Быть мусульманином, достигшим [[зрелость|зрелого]] [[возраст]]а (детей необходимо начинать приучать к молитве уже с семи-десяти лет);<br />
# Находиться в здравом уме. Люди с психическими отклонениями полностью освобождены от выполнения религиозной практики;<br />
# Соблюдение времени молитв;<br />
# Пребывание в состоянии [[ритуальная чистота|ритуальной чистоты]];<br />
# [[Одежда]] и место совершения молитвы должны быть чистыми;<br />
# Прикрытие частей тела, которые согласно исламским канонам запрещено обнажать;<br />
# Обращение лицом в сторону Мекки, где расположена святыня Единобожия — [[Ка‘ба]];<br />
# [[Намерение]] [[искренность|искренне]] совершить молитву ради Всевышнего {{hqa2|6|162}}{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/pyat-obyazatelnykh-molitv/395-pyat-obyazatelnyx-molitv|title=Пять обязательных молитв. Как читать намаз|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="Аляутдинов"|архив=|архив дата=|автор=[[Аляутдинов, Ш.]]}}.<br />
<br />
Выполнению молитвы предшествует совершение омовения. В Священном Коране прописаны обязательные требования к омовению:<br />
* умыть лицо и руки до локтей;<br />
* обтереть голову;<br />
* умыть ноги до щиколоток {{hqa2|5|6}}.<br />
<br />
По мнению большинства ученых этому должно предшествовать [[намерение]] (''нийят''), а также нужно омывать и обтирать части тела в определённой последовательности.<br />
<br />
Помимо этого совершаются следующие действия, вытекающие из сунны пророка Мухаммада {{сас}}:<br />
* Трижды прополоскать рот, набирая воду правой рукой.<br />
* Трижды промыть нос, набирая воду правой рукой и высмаркиваясь с помощью левой.<br />
* После этого промыть руки и протереть внутреннюю и внешнюю части ушей. а по ханафитскому мазхабу ещё лицевой (тыльной) частью рук протереть шею{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/maloe-omovenie/371-poryadok-soversheniya-malogo-omoveniya|title=Порядок совершения малого омовения|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="umma"|автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
<br />
В случае если же человек болеет или находится в путешествии, пришел из отхожего места или имел близость с женщиной, и не нашел воды, то он может совершить [[таяммум]]<ref>Коран, {{hqa|4|43}}; {{hqa|5|6}}.</ref>.<br />
<br />
== Обязательность совершения молитв ==<br />
Обязательность совершения молитв вытекает из Божьего повеления, полученного [[пророк]]ом [[Мухаммад]]ом {{сас}} во время его вознесения на небеса (''ми’радж''){{sfn|С. Мубаракфури|2002|name="Мубаракфури"}}<ref name="аль-Бухари">{{Аль-Бухари|С. 118—120}}</ref>. Необходимость обязательно совершать намаза исходит также из коранических откровений, где повелевается совершать молитву и которые служат источником определения времени их выполнения<ref>Коран, {{hqa|11|114}}; {{hqa|29|45}}; {{hqa|20|130}}.</ref>.<br />
<br />
Согласно этим предписаниям, мусульманам было вменено в обязанность ежедневно совершать пять обязательных молитв:<br />
* Утренняя (рассветная) молитва ({{lang-ar|فجر||фаджр}});<br />
* Полуденная (обеденная) молитва ({{lang-ar|ظهر||з̣ухр}});<br />
* Послеполуденная (предвечерняя) молитва ({{lang-ar|عصر||‘ас̣р}});<br />
* Вечерняя молитва ({{lang-ar|مغرب||магриб}});<br />
* Ночная молитва ({{lang-ar|عشاء||‘иша̄}}).<br />
<br />
К категории обязательных намазов относится совершение пятничной молитвы. Пятничный намаз является обязательным только для мужчин. Время совершения — это время полуденной молитвы (Зухр). Совершается только в мечетях и местах, специально отведенных для молитвы-намаза{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dzhuma-pyatnichnaya-molitva/401-poryadok-vypolneniya|title=Порядок выполнения пятничного намаза (джума)|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016 |name= "djuma" |автор=Аляутдинов, Ш.}}.<br />
<br />
Согласно исламскому вероучению, регулярное совершение пяти обязательных ежедневных намазов, помимо приближения человека к Господу, обеспечивают ему вознаграждение и удаляют совершенные им малые прегрешения.<br />
<br />
== Время намаза, бережливое отношение и смирение ==<br />
Следуя повелениями из Корана мусульмане обязаны исправно совершать все намазы, и особенно послеполуденный: {{ЦК|Оберегайте намазы, и особенно, средний (послеполуденный) намаз. И стойте перед Аллахом смиренно.|2|238}}. Бережливое отношение к намазу подразумевает совершение их в установленное время<ref>Коран, {{hqa|4|103}}; {{hqa|6|92}}; {{hqa|17|78}}; {{hqa|20|130}}; {{hqa|23|9}}; {{hqa|70|34}}.</ref>, исправное выполнение их условий и столпов, смирение во время молитвы<ref>Коран, {{hqa|2|45}}; {{hqa|2|238}}; {{hqa|23|2}}.</ref>, совершение всех обязательных, и по мере возможности, желательных действий. Молящиеся, совершающие намаз не вовремя, относящиеся к нему небрежно губят свои молитвы. Причина этого в их невнимательности к Божьим повелениям {{hqa2|107|4|5}}. Существенную роль в отвращении от намаза играют [[соблазн]]ы [[дьявол]]а, который разными способами пытается отвлечь человека от совершения молитвы {{hqa2|5|91}}.<br />
<br />
Суровое наказание ожидает тех, кто не совершал намаз<ref>Коран, {{hqa|74|42|43}}; {{hqa|75|31}}.</ref>. Что касается многобожников, в случае если они раскаивались и начинали надлежащим образом совершать намаз, то получали такие же права, что и остальные мусульмане<ref>Коран, {{hqa|9|5}}; {{hqa|9|11}}.</ref>.<br />
<br />
Считается рекомендуемым во время совершения намазов чтение аятов Корана, придерживаясь среднего тембра. Нельзя кричать а также молиться шёпотом, поскольку каждый из этих двух поступков предосудителен. Необходимо придерживаться среднего пути, лежащего между двумя крайностями {{hqa2|17|110}}.<br />
<br />
По завершении намаза Господь повелел [[поминание Бога|поминать Его]] в любом положении {{hqa2|4|103}}.<br />
<br />
== Дополнительные намазы ==<br />
В религиозной практике мусульман, помимо обязательных молитв, совершаются также и дополнительные, суннат намазы. К ним относятся молитвы, совершаемые до и после обязательных намазов, где существует свой регламентированный, мусульманским [[право]]м ([[фикх]]ом), порядок.<br />
* '''Молитва «Тахаджуд»'''. Лучшим из дополнительных намазов, считается намаз, выполняемый глубокой ночью — намаз «Тахаджуд»<ref>Коран, {{hqa|73|20}}; {{hqa|17|79}}; {{hqa|26|218}}.</ref>. Пророк Мухаммад {{сас}} относительно этого намаза сказал: «Наилучшей молитвой, после пяти обязательных, является молитва ночи»{{Ссылка|url=http://umma.ru/namaz/dopolnitelnye-molitvy/400-prochie-dopolnitelnye-molitvy|title=Прочие дополнительные молитвы|site=Umma.ru|info=Умма|дата=15.09.2016|name="namaz"|автор=Аляутдинов, Ш.}}. Время «Тахаджуда» наступает после обязательной ночной молитвы и длится до появления зари. Рекомендуется, чтобы эта молитва совершалась после сна.<br />
* '''Молитва «Духа»'''. Время её совершения наступает после того как солнце поднимется над землей на высоту одного копья и завершается с приближением солнца к зениту.<br />
* '''Молитва омовения'''. После совершения омовения мусульмане по своему желанию выполняют два ракяата молитвы.<br />
* '''Молитва приветствия мечети''' (''Тахийят аль-масджид''). Молитва приветствия мечети совершается сразу после входа в мечеть. Пророк Мухаммад {{сас}} говорил: «Если кто-либо из вас зайдет в мечеть, пусть не садится, пока не совершит два ракяата молитвы [приветствия]». [[Ханафит]]ские богословы высказывают мнение о нежелательности совершения двух ракаатов молитвы приветствия, если человек зашёл в [[мечеть]] в то время, когда совершать молитву-намаз канонически запрещено. Богословы [[шафиит]]ского [[мазхаб]]а говорят о том, что, когда бы человек ни зашёл в мечеть, он должен совершить эти два ракаата. Это, по их мнению, канонически обосновано. Касательно случая, когда человек заходит в мечеть во время [[пятничная молитва|пятничной]] [[проповедь|проповеди]], то здесь также существует несколько мнений. Богословы ханафитского мазхаба считают, что «во время чтения проповеди никакая молитва не совершается, а шафииты утверждают, что во время пятничной проповеди никакая молитва не совершается, кроме намаза приветствия». Оба мнения основаны на Сунне Пророка, однако их отличают разные критерии, легшие в основу богословского анализа<ref name=" namaz"/>.<br />
* '''Молитва «Истихара»''' — намаз, совершаемый верующим в случае возникновения сомнений при принятии решения в определённом деле. Мусульманин, полностью отказавшись от своих желаний, полагаясь на Всевышнего испрашивает у Господа благословения и наставления на угодный Ему путь.<br />
<br />
Порядок и содержание всех обязательных и дополнительных намазов регулируется мусульманским правом — фикхом.<br />
<br />
== Намазы, совершаемые по определённому случаю ==<br />
* '''Праздничный намаз''' — совершается по случаю двух мусульманских праздников «Курбан-байрам» (''‘Ид аль-Адха'') и «Ураза-байрам» (''‘Ид аль-Фитр'').<br />
* '''Заупокойная молитва''' (''джаназа-намаз'') — совершается после смерти мусульманина.<br />
<br />
== Намаз в случае опасности и его укорачивание ==<br />
Мусульманам разрешается укорачивание намазов во время [[поездка|поездок]] и при [[опасность|опасности]] {{hqa2|4|101}}. Если человек опасается [[враг]]ов, диких [[зверь|зверей]] или того, что сложившиеся обстоятельства могут [[вред|навредить]] ему, то ему разрешается молиться на ходу или верхом. Он может совершить намаз верхом на [[лошадь|лошади]], [[верблюд]]е или на любом другом транспортном средстве, причём ему необязательно поворачиваться лицом в сторону Ка‘бы. Молиться так разрешается только во время опасности {{hqa2|2|239}}. В случае если мусульмане собираются совершить намаз во время опасности, то имам, руководящий намазом, и все остальные молящиеся должны выполнять обязательные предписания молитвы. Всевышний Аллах приказал совершать групповой намаз даже в таких условиях, когда мусульмане опасаются нападения со стороны неприятеля {{hqa2|4|102}}.<br />
<br />
== Истинные прихожане мечети и кибла мусульман ==<br />
Очень рекомендуемым действием в исламе является совершение молитвы в мечети. Мечеть также служит местом откуда мусульман [[призыв на молитву|призывают]] на молитву. Услышав призыв на намаз (''[[азан]]''), неверующие начинают [[насмехание|насмехаться]] над молитвой и называют её [[забава|забавой]] {{hqa2|5|58}}.<br />
<br />
Согласно Корану, истинными прихожанами мечетей могут быть только верующие, которые уверовали в Единого Бога и [[Судный день]], душой и телом совершают обязательные и дополнительные намазы, выплачивают закят тем, кому полагается, и испытывают страх только перед Всевышним, воздерживаясь от всего запрещённого и не делая упущений при выполнении своих обязанностей<ref>Коран, {{hqa|9|18}}; {{hqa|24|36|37}}.</ref>.<br />
<br />
При совершении намазов мусульмане становятся в сторону Ка‘бы, расположенной в Заповедной мечети в городе Мекке, куда все мусульмане обращают свои лица во время исполнения намазов и некоторых других обрядов поклонения. В первые годы распространения ислама, киблой являлся священный город Кудс ([[Иерусалим]]). Согласно некоторым источникам, изменение киблы с Кудса на Мекку произошло спустя семнадцать месяцев после хиджры, в месяце Шабан 2 года хиджры<ref name="Али-заде"/>. Согласно мнению некоторых толкователей Корана, Господь предписал мусульманам поначалу во время намазов обращаться лицом в сторону Иерусалима, чтобы подвергнуть их [[испытание|испытанию]] и определить тех, кто уверовал в пророка Мухаммада {{сас}}, и готов следовать за ним при любых обстоятельствах {{hqa2|2|142|144}}<ref name="Ас-Са‘ди" />.<br />
<br />
== Лицемеры и намаз ==<br />
Одним из качеств [[лицемер]]ов является неохотное совершение намаза. Лицемеры неохотно поднимаются на намаз и недовольны тем, что им приходится молиться {{hqa2|4|142}}. Когда они собираются совершить намаз, они встают на него лениво. Намаз представляется им настолько обременительным, что они готовы вовсе не совершать его {{hqa2|9|54}}. Господь запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать заупокойную молитву по кому-либо из лицемеров стоять над их [[могила]]ми после [[похороны|похорон]] для того, чтобы помолиться за него {{hqa2|9|84}}. Аллах запретил пророку Мухаммаду {{сас}} совершать намаз в мечети, которая была построена лицемерами в Медине с целью посеять и распространить смуту среди мусульман {{hqa2|9|108}}.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ИЭС2007|690|Салат|стр=163, 271}}<br />
* {{Мубаракфури|114}}<br />
* {{Ас-Са‘ди|том=|стр=106 (1), 39—40 (2), 79 (2), 176—177 (2)}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{ИЭС1991|АБ|ас̣-С̣ала̄т|204}}<br />
* {{ЭКорана|автор= Böwering, Gerhard|часть= Prayer|EQCOM=00155 |том=4|стр=}}<br />
* {{Энис/2|Monnot, G.|Ṣalāt|COM=0983|том=8|стр=}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Prayer|ссылка =|том=5}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = Иса<br />
|сортировка =|ссылка = Molitva<br />
|публикация = 2017-06-12|обновление = <br />
|ИЭК = Prayer|ЭК = EQCOM_00155<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 = COM_0176|ЭИ2 = COM_0983<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =204|ИЭС2007 = 690<br />
|Цитатник = |Википедия= Намаз<br />
|уровень = 4|важность = высшая<br />
|язык = проверить|шариат = проверить<br />
|мета=время намаза, расписание намаза, таравих намаз}}<br />
<br />
[[Категория:Поклонение]]<br />
<br />
[[ar:صلاة]]<br />
[[az:Namaz]]<br />
[[en:Prayer]]<br />
[[tr:Namaz]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Yuxu&diff=394Yuxu2018-02-12T06:01:45Z<p>Ilham.zabirov: </p>
<hr />
<div><br />
Yuxu görüntüsü, yuxu ({{lang-ar|اَلرُّؤْيَا||ər-röya}}) — yuxuda görülənlərdir; yuxu zamanı baş verən bir sıra fikirlər, obrazlar və ya emosiyalar.{{Превью}}<br />
<br />
== Quranda ==<br />
<br />
Quranda yuxu görüntülərini işarələmək üçün dörd müxtəlif ifadə istifadə olunur:<br />
• röya (({{ar|رُؤْيا}})) Quranda altı dəfə işlənir; <ref>Quran, {{hqa|12|5}}; {{hqa|12|43}}; {{hqa|12|100}}; {{hqa|17|60}}; {{hqa|37|105}}; {{hqa|48|27}}.</ref>;<br />
• mənəm ({{ar|مَنَام}}) dörd dəfə rast gəlir, iki dəfə "yuxu" mənasında <ref>Quran, {{hqa|30|23}}; {{hqa|39|42}}.</ref> və iki dəfə "yuxu görüntüsü" mənasında <ref>Quran, {{hqa|8|43}}; {{hqa|37|102}}.</ref>;<br />
• buşra ({{ar|بُشْرَى}}), "xoş xəbərlər" deməkdir, bir halda "yuxu görüntüsü" kimi izah edilir <ref>Quran, {{hqa|10|64}}.</ref>. Bütün bu üç söz yaxşı yuxuları ifadə edir.<br />
• Quranda pis yuxuları işarələmək üçün xülm ({{ar|حُلْم}}) sözü istifadə olunur. Bu sözə iki dəfə rast gəlinir və hər iki dəfə “adqasu ahləm” ({{ar|أَضْغَاثُ أَحْلَام}}) söz birləşməsində, "əlaqəsiz, qarışıq yuxular" anlamına gəlir <ref>Quran, {{hqa|12|44}}; {{hqa|21|5}}.</ref>. Bu on qeyddən dördü Yusif (İosif) peyğəmbərlə {{ас}} bağlıdır <ref>Quran, {{hqa|12|5}}; {{hqa|12|43}}; {{hqa|12|44}}; {{hqa|12|100}}.</ref>; ikisi - İbrahim (Avraam){{ас}} peyğəmbərlə <ref>Quran, {{hqa|37|102}}; {{hqa|37|105}}.</ref>; qalan istinadlar İslamın əsaslarıyla bağlı məsələlərə aiddir {{sfn|Kinberg L.|2001}}.<br />
• İslamda həmçinin “röya sadiqə” termini mövcuddur — həqiqi ( və ya qabağı görən), Quranda deyildiyi kimi, ilahi vəhylərin nazil olmağa başlamasını qabaqcadan xəbər verən peyğəmbərlər yuxusu deməkdir: {{ЦК|Allah Öz Elçisinin həqiqət kimi gördüyü yuxusunu gerçəyə çevirdi |48|27}}.<br />
<br />
<br />
== Sünnədə ==<br />
Peyğəmbərin arvadı Aişədən {{рау}} gəlir ki, İlahi vəhy xoş yuxulardan başlandı və belə olmamışdır ki, Peyğəmbər yuxu görsün, o isə sonra sübh şəfəqi kimi həqiqət olmasın <ref>{{Бухари|№=3}}</ref><ref>{{Муслим|№=231}}</ref>. <br />
<br />
Peyğəmbər {{сас}} həqiqi yuxuları Allahın Öz qullarına yolladığı xoş xəbər kimi xarakterizə etmişdi. Hədisdə deyilir: "Möminin yuxusu peyğəmbərliyin qırx altı hissəsindən biridir" <ref>{{аль-Бухари|№=6472}}</ref><ref>{{Муслим|№=4201}}</ref>. Bəzi alimlər demişdir ki, peyğəmbərliyin müddəti 23 il davam etmişdi, onun birinci yarımili ərzində (yəni 1/46) vəhylər Peyğəmbərin {{сас}} yuxuda gördüyü yuxu görüntüləri vasitəsilə gəlirdi. <br />
Başqa hədisdə deyilir: "həqiqi yuxu Allahdandır"<ref name="Бухари-3292" >{{аль-Бухари|№=3292}}</ref>. <br />
<br />
O ki qaldı xoşagəlməz yuxulara, Peyğəmbərin {{сас}} sözlərinə görə, onlar şeytandandır . Peyğəmbər {{сас}} demişdi: "Pis yuxu [əl-xülm] şeytandandır"<ref name="Бухари-3292" /><ref>{{Муслим|№=2261}}</ref>. Peyğəmbərin {{сас}} sözlərinə əsasən, Qiyamət gününə yaxın müsəlmanın az qala bütün yuxuları gerçək olacaq <ref>{{Муслим|№=2263}}</ref>. Bu peyğəmbərlik və onun təsiri dövrünün uzaqlığı ilə izah olunur. Şad xəbər gətirən və ya dində səbrə və mətinliyə çağıran yuxular möminlər üçün qismən kompensasiya olacaq. Sahabələrin dövründən sonra baş verən möcüzəli hadisələr (kəramət) də imanın möhkəmləndirilməsində eyni əhəmiyyətə malikdir. Sahabələr kəramətə və həqiqi yuxulara ehtiyac duymurdu, çünki onlar dərin inama malik idilər, onlardan sonra yaşayanların isə inamı daha zəif idi {{Ссылка|url=https://islamqa.info/ar/6537|title=آداب الرؤى وتفسير الأحلام|site=IslamQA.info| info= islamqa.info|язык=ar|дата=18.11.2016|name="IslamQA"}}.<br />
<br />
== Yuxuların kateqoriyaları ==<br />
<br />
Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "Yuxu görüntüsü üç cür olur: Allahdan gələn yuxu görüntüsü, insanı məyus etmək məqsədilə şeytandan gələn yuxu görüntüsü və insanın ayıq vaxtı düşündüyünün sonra yuxuda görməsi ilə bağlı olan yuxu görüntüsü" <ref>{{аль-Бухари|№=6499}}</ref><ref>{{Муслим|№=4200}}</ref>. Bu hədis əsasında müsəlman alimləri yuxu görüntülərini növbəti kateqoriyalara bölür:<br />
* rəhmani — ilahi yuxu. Bu növ yuxu görüntülərini həqiqi adlandırırlar. Belə yuxular mələklər vasitəsilə Allahdan gələn əsl təlqinlərdir. Peyğəmbər {{сас}} onlara mübəşşirat ("xoş xəbər gətirənlər") adını vermişdir. O demişdir ki, hərçənd peyğəmbərlərin gəlişi başa çatmış, ancaq mübəşşirat, yəni müsəlmanların həqiqi yuxuları qalmışdır <ref name="Бухари" /><ref name="Муслим" >{{Муслим|}}</ref>. Bu yuxular insanlar üçün yol göstərən olacaq və onların yolunu işıqlandıracaq.<br />
* şeytani — şeytan yuxusu. Bu şeytan tərəfindən qorxutma, yalan və həvəsoyatma nəticəsində yaranmış yalançı yuxulardır. Onlar insanları pislik eləməyə itələyirlər. Belə yuxuları başqalarına danışmaq və yozmaq tövsiyə edilmir.<br />
<br />
* nəfsani — bizim qəlbimizin tünd tərəfinin (nəfs) törəməsi olan yuxudur. Belə yuxular gündəlik qayğılar, ehtiraslar və boş xəyallar təsiri altında, həmçinin insanın yuxu zamanı məruz qaldığı xarici təsirlərin nəticəsində yaranır. {{Ссылка|url=http://islam-today.ru/veroucenie/3-vida-snov-s-tocki-zrenia-islama/|title=3 вида снов с точки зрения Ислама|site=Islam-Today.ru|info=Ислам Сегодня|дата=|name="3-vida"}}<ref name="IslamQA" /><br />
<br />
İmam İbn Həcər əl-Asqaləni demişdir ki, bütün yuxular iki növə bölüşür:<br />
* röya sadiqə — peyğəmbərlərə və möminlər sırasından onların yolunu gedənlərə xas olan həqiqi yuxulardır. Bəzən belə yuxuları başqa insanlar görə bilər (məsələn, imansız çarın gördüyü və Yusif peyğəmbərin {{ас}}) ona yozduğu həqiqi yuxu). Yuxuda görülmüşlərə uyğun olaraq gerçəkləşən yuxu görüntüləri həqiqi adlanır. Ən yaxşı dini yuxulardan biri möminin yuxuda Məhəmmədi peyğəmbəri {{сас}} görməsidir. Hədisdə deyilir: "Kim yuxuda məni görmüşsə, o kəs həqiqətən məni görmüşdür, şeytan mənim cildimdə görünə bilməz". Başqa deyimdə sahabə Əbu Hüreyrə deyir: "Mən eşitdim ki, Peyğəmbər {{сас}} dedi: „Yuxuda məni görən kəs gerçəkdə də görəcək, şeytan isə mənim görünüşümü ala bilməz” <ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?cat=36751 2084]}}</ref>.<br />
<br />
<br />
* adqas — heç bir mənası olmayan yuxulardır. Belə yuxular bir neçə növə bölünür:<br />
:# şeytanın insanı kədərə qərq etmək məqsədi olan qəddar oyunudur. Məsələn, insan yuxuda görür ki, onun boynunu vururlar və o, onun arxasınca yollanır. Və ya onu elə bir qorxu bürüyür ki, heç kəs onu bu qorxudan qurtara bilmir və buna bənzər digər yuxular.<br />
:# guya mələklərin insana qadağan edilmiş və ya onun kimi sağlam düşüncəyə zidd olan iş tutmağı əmr etməsi.<br />
:# insanın ayıq vaxtı haqqında düşündüyü və ya arzu etdiyi şeyləri yuxusunda görməsi. Və ya onun adətən ayıq vaxtı yaşadığı hadisələrin yuxusuna girməsi, və ya onun daha çox olduğu əhval-ruhiyyəsinə uyğun yuxu görməsi. Yuxular çox vaxt gələcəyə, bir çox hallarda — indiki zamana və nadir hallarda keçmişə toxunur <ref>{{китаб|Ибн Хаджар аль-Аскаляни|Фатх аль-Бари|12/352—354}}</ref><ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
== Möminin yuxu görüntülərinə münasibəti haqqında hədislər ==<br />
<br />
* İmamı əl-Buxari Əbu Səid əl-Xudridən {{ра}} hədis gətirir ki, o, Peyğəmbərin {{сас}} bunları dediyini eşitmiş olub: "Əgər sizdən kimsə xoş yuxu görərsə, o zaman, o, həqiqətən, Allahdan gəlir, və qoy o, ona görə Allaha şükür eləsin və onu dostlarına danışsın. Əgər kimsə xoş olmayan yuxu görərsə, o zaman o, şeytandan gəlir, və qoy o, Allahdan onu bu yuxunun şərindən qorumasını diləsin və onu heç kəsə danışmasın, və o zaman o, ona heç bir ziyan gətirməyəcək".<br />
<br />
* Ət-Tirmizi və başqaları Əbu Hüreyrədən {{ра}} hədis gətirir ki, o, Peyğəmbərin {{сас}} dediyini çatdırır: "Əgər sizdən kimsə yaxşı yuxu görərsə, qoy onu yozsun və danışsın. Əgər pis yuxu görərsə, qoy onun yozumunu aramasın və onu danışmasın".<br />
<br />
* İmamlar əl-Buxari və Müslüm Əbu Səlamdan {{ра}} hədis gətirirlər ki, orada o deyir: "Mən yuxular görürdüm ki, onlar həmişə mənim xəstələnməyimə səbəb olurdu, ta o vaxtadək ki, mən Peyğəmbərin {{сас}} sözlərini eşitdim: ''Yaxşı yuxu Allahdandır və əgər sizdən kimsə xoş yuxu görərsə, qoy onu özü sevdiyi və danışmaq istədiyi kəslərdən başqa heç kəsə danışmasın. Əgər xoşagəlməz yuxu görərsə, qoy Allahdan onu bu yuxunun şərindən və şeytanın şərindən qorumasını diləsin, 3 dəfə sola tüpürsün və heç kəsə onu danışmasın, çünki yalnız o zaman o, ona ziyan gətirməyəcək''. Müslümdən gələn hədisdə isə deyilir: ''... və əgər o, yaxşı yuxu görərsə, qoy ona sevinsin və onu sevdiyi insandan başqa heç kəsə danışmasın''.<br />
<br />
* Müslüm Cabirdən {{ра}} hədis gətirir ki, orada Peyğəmbər {{сас}} deyir: ''Əgər sizdən kimsə xoşuna gəlməyən yuxu görərsə, qoy 3 dəfə sola tüpürsün və Allahdan onu şeytandan qorumasını diləsin və sonra bir böyürdən o birinə çevrilsin''.<br />
<br />
* Müslüm həmçinin Əbu Hüreyrədən {{ра}} hədis gətirir: " Əgər sizdən kimsə ona xoş olmayan yuxu görərsə, qoy qalxsın, dəstəmaz alsın, dua eləsin (namaz qılsın) və onu heç kəsə danışmasın". {{Ссылка|автор= Рамазанов, А.|url=http://as-salam.ru/content/story/3799|title=А что будет, если во сне увидеть … ?|site=As-salam.ru|info=Ассалам|дата=18.11.2016}}.<br />
<br />
<br />
== Yuxular haqqında İslamın fikri ==<br />
<br />
Müsəlman alimləri o fikirdə yekdildirlər ki, peyğəmbərlərin yuxuları vəhydir, çünki onlar şeytandan müdafiəlidir. Bu səbəbdən də İbrahim peyğəmbər {{ас}} oğlu İsmayılı (İzmaıl) {{ас}} qurban gətirməsi zəruriliyi haqqında Allahın əmrini yuxusunda görüb yerinə yetirmək istəyirdi. O ki qaldı adi insanların yuxularına, onlara aydın vəhylər prizmasından baxmaq lazımdır, əgər onlara uyğun olarlarsa, əks halda onlara diqqət yetirmək olmaz. Bu çox ciddi məsələdir ki, onun haqqında bir çox kafirlər yanılırlar <ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
Bir dəfə imam Malikdən soruşurlar: Yuxuları hər kəs yozur?" O cavab verir: "Peyğəmbərliyə aid olanlarla oynayarlarmı?! Başı çıxan kəsdən başqa heç kim yuxu yozmur. Əgər insan xoş bir şey görmüşsə, qoy o barədə danışsın, əgər onun xoşuna gəlməyən şeylər görmüşsə, qoy yaxşı şeylər danışsın və ya sussun".<ref>{{китаб|Ибн ‘Абд аль-Барр|ат-Тамхид|2/180}}</ref>.<br />
<br />
İbn əl-Qəyyim demişdir: "Yuxuların yozumu və fatvaların verilməsi - qardaşdırlar. Müfti, yuxu yozucusu və həkim bunda eynidirlər, onlar insanların sirlərindən xəbərdardırlar ki, başqalarına bu imkan verilməmişdir. Buna görə də onlar açılmalı olmayanları gizlətməlidir". Daha sonra, yozucular yuxu yozarkən heç vaxt nəticə çıxarmağa tələsməməlidirlər. Onlar bunun və, nəticə olaraq, buna həvəs oyatmağın və bununla lovğalanmağın təhlükəli olduğunu nəzərə almalıdır. Onlar həmçinin nəzərə almalıdır ki, onların vəziyyəti müftilərin və alimlərin vəziyyətindən daha kritikdir. İbn Əbd əl-Bərr xəbər verir ki, Hişəm ibn Həssən bildirmişdir: "İbn Sirindən yüzlərlə yuxu haqqında soruşurdular, o isə heç nə yozmadan əvvəl deyirdi: „Öz ayıqlığınızda qorxun Allahdan, çünki yuxuda gördüyünüzdən sizə heç vaxt zərər gəlməz". Yuxu yozduğu zaman isə o deyirdi: Mən yalnız fərziyyələrlə yozuram, fərziyyələr isə doğru da ola bilər, yanlış da". Əgər bu, dövrünün və daha sonrakı nəsillərin yuxu yozucularının liderinin fikridirsə, o яфьфт ondan sonra gələnlərdən nə dеmək olar. Hal-hazırda erkən İslam aliminin minlərlə topladığı yuxuyozmalar üzrə ən nüfuzlu kitabı "İbn Sirinin yuxuların təfsiri" adı altında məlumdur. Ancaq, bəzi mənbələrə əsasən, tədqiqatçılardan bir çoxu şübhələnirlər ki, "Yuxuların təfsiri" kitabı İbn Sirinə məxsusdur {{Ссылка|url=http://islamtv.ru/pages-40.html|title=Толкование снов в исламе|site=IslamTV.ru|info=islamtv.ru|дата= 18.11.2016}}. Buna görə də bu kitabın bu böyük alimin qələminə məxsus olmasında əminlik yoxdur <ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
Qeyd etmək lazımdır ki, bizim dövrdə onun şahidi oluruq ki, bəzi insanlar yuxuyozmanı gəlirli peşəyə çevirir və yuxuları necə gəldi yozmaqla insanları yanıldırlar. Belə insanlara etibar etmək və yuxularınızın onlar tərəfdən necə yozulduğuna inanmaq olmaz. Həmçinin qeyd etmək vacibdir ki, peyğəmbərlərin yuxularından və onların yozmalarından başqa heç bir yuxu və yozmalar dəqiq biliklər vermir. Bu səbəbdən də yuxulara əsaslanaraq, yanlış dini qərarlar qəbul etmək və ya ləğv etmək, həmçinin onlara uyğun olaraq öz həyatını yönəltmək düzgün olmaz. Yuxunun özü kimi, onun yozumu da yalnız o yuxunu görmüş insana aiddir. Ona görə də bu yozum əsasında başqa insanların hər hansı qərarı verməyi qəbuledilməzdir. İmam Əş-Şatıbi demişdir: "Yuxuların bəxş etdiyi sevincdən və ya etdiyi xəbərdarlıqdan başqa bir faydası yoxdur. O ki qaldı onlardan nəticə olaraq hər hansı şəriət qanunlarının çıxarılmasına, belə etmək olmaz"<ref>{{китаб|Ибрахим аш-Шатыби|аль-И‘тисам|2/93}}</ref>.<br />
<br />
<br />
== Peyğəmbərlərin və sahabələrin yuxu yozmaları ==<br />
<br />
Yuxarıda deyildiyi kimi, peyğəmbərlərin yuxuları Allahdan gələn vəhydir. Məsələn, Quranda İbrahim peyğəmbərin {{ас}} əhvalatından bəhs olunur ki, o, yuxusunda öz oğulunu qurban gətirdiyini görür. Quranda bəhs olunan Yusif peyğəmbərin {{ас}} əhvalatı da bəllidir. O, yuxusunda səcdə (sücüd) edən Günəşi, Ayı və on bir ulduzu görür. Bir müddətdən sonra bu yuxunun yozumu bəlli olur: onun valideynləri və qardaşları salamlaşma əlaməti olaraq ona səcdə edirlər. Bu barədə Yusif surəsində deyilir ki, Yusif peyğəmbər {{ас}} söyləmişdir: {{ЦК|Bu, çoxdankı yuxumun yozumudur. Rəbbim onu gerçəkləşdirdi. |12|100}}..<br />
<br />
Məlumdur ki, Məhəmməd peyğəmbər {{сас}} özünün və sahabələrinin bəzi yuxularını yozurdu. Belə ki, əl-Buxari {{сас}} xəbər verir ki, Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "Bir dəfə yuxuda mənə süd dolu qab gətirdilər. Mən ondan maye dırnaqlarımın altından töküldüyünü görənədək içdim. Sonra qalanını Ömərə verdim". Peyğəmbərdən {{сас}} soruşdular: "Ey Allahın Elçisi! Bu yuxunun yozumu nədir?" O, cavab verdi: "Bu, bilik deməkdir". <br />
Həmçinin imam əl-Buxari Peyğəmbərin {{сас}} onun sahabəsi Abdullah ibn Salamın yuxusunu yozması haqqında olan hədisi çatdırır. {{Ссылка|url=http://islam.net.ua/stati/sny-i-ikh-tolkovaniia|title=Сны и их толкования|site=Islam.net.ua|info=Ислам религия Истины|дата=18.11.2016}}.<br />
İbn Ömər bildirilir ki, Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "Mən yuxuda gördüm ki, dağınıq saçlı qara qadın Mədinədən çıxıb Məhyə kəndində dayandı, və bu yuxunu elə yozdum ki, əvvəl Mədinədə gəzən taun epidemiyası oraya keçib". <ref>{{аль-Бухари|№=7038}}</ref><br />
İbn Abbas və Əbu Hüreyrə bildirirlər ki, bir adam Peyğəmbərin {{сас}} yanına gəlir və onun yuxusunu yozmağını xahiş edir. Əbu Bəkr Peyğəmbərin {{сас}} icazəsilə bu adamın yuxusunu yozur və sonra deyir: " İndi isə, ey Allahın Elçisi, atam sənə qurban olsun, mənə de görüm, mən düz dedim yoxsa səhv?". Peyğəmbər {{сас}} deyir: "Nədəsə sən haqlı idin, nədəsə səhv etdin". Əbu Bəkr söyləyir: "Allaha and olsun, sən mənə səhvimi deməlisən!" — Peyğəmbər {{сас}} buna cavab verir: "And içmə". <ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?p=3830 2091]}}</ref>{{Ссылка|url=http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=4473|title=تفسير الرؤيا جائز|site=IslamWeb.net|info=fatwa.islamweb.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}.<br />
<br />
<br />
== Yuxuyozma metodları ==<br />
<br />
•İmam Əl-Bəqavi demişdir: "Yuxuyozma kateqoriyalara bölünür. Yuxular Quran və sünnə nəzərincə və ya insanlar arasında məlum olan atalar sözlərinə əsasən, həmçinin adlarla, metaforalarla və əksmənalı anlayışlarla yozula blər" <ref>{{китаб|аль-Багави|Шарх ас-Сунна|12/220}}</ref>. Aşağıda bəzi nümunələr gətirilmişdir <ref name="IslamQA" />:<br />
<br />
<br />
;Yuxuların Quran nəzərincə yozulması<br />
* İp ittifaqı bildirir, çünki Allah buyurmuşdur: {{ЦК|Hamınız Allahın ipindən möhkəm yapışın |3|103}}.<br />
* Gəmi qurtuluş kimi yozulmalıdır, çünki Uca Allah buyurmuşdur: {{ЦК|…Biz onu və gəmidə olanları xilas edib bu möcüzə ilə aləmlərə ibrət dərsi verdik.…|29|15}}.<br />
* Ağac imanda münafiqlik kimi anlanıla bilər, çünki Allah buyurmuşdur: {{ЦК|…Halbuki, onlar (münafiqlər) (divara )söykədilmiş dirəklər kimidirlər…|63|4}}.<br />
<br />
* Qarğa kafiri (fasik) təcəssüm etdirir, çünki Peyğəmbər {{сас}} onu belə adlandırmışdır.<br />
* Peyğəmbərin {{сас}} "Qadın qabırğadan yaradılmışdır" kəlməsinə və onun öz sahabəsinə dediyi: "Ey bəlalı Əncəşə! Büllurlarla (yəni qadınlarla) yavaş ol" kəlməsinə istinadən, qabırğa və şüşə məmulatları qadınları simvolizə edir. <ref name="Бухари" /><ref name="Муслим" />.<br />
* Köynək, Peyğəmbərin {{сас}} sözlərinə görə, imanı, dini simvollizə edir: "Mən yuxumda köynək geyinmiş insanların önümə gəldiyini gördüm ki, bəzilərinin köynəyinin uzunluğu sinələrinə, digərlərininki isə ondan aşağıya çatırdı. Sonra önümə Ömər ibn əl-Xəttab gəldi, köynəyini arxasınca sürüyürdü". Sahabələr soruşdular: "Bu nə deməkdir, ey Allahın Elçisi?". O, onlara cavab verdi: "İman".<br />
<br />
<br />
;Yuxuların atalar sözlərinə əsasən yozulması<br />
* Quyu qazmaq hiyləgərliyi bildirir, necə ki, deyirlər: "Özgəyə quyu qazan özü düşər".<br />
<br />
<br />
;Yuxuların adların köməyilə yozulması<br />
* Əgər insan yuxusunda Rəşid ("ağıllı") adlı bir kəsi görürsə, bu ehtiyatlı və haqlı olmaq kimi yozulur.<br />
* Əgər onun adı Səlim ("təhlükəsiz", "müvəffəqiyyətli") olarsa, bu onun təhlükəsizliyi və əmin-amanlığı kimi yozular.<br />
<br />
<br />
;Yuxuların əksmənalı anlayışlarla yozulması<br />
* Qorxu təhlükəsizliyi bildirir, çünki Allah buyurmuşdur: {{ЦК| və onların qorxusunu sonra arxayınçılıqla əvəz edəcəkdir|24|55}}.<br />
<br />
Bu haqda daha ətraflı bu mövzuya həsr olunmuş xüsusi mənbələrdən öyrənmək olar.{{Ссылка|url=http://священный-коран.рф/puti-tolkovaniya-metody-i-pravila.html|title=Пути толкования: методы и правила|site=Священный-коран.рф|info=Священный Коран|дата=18.11.2016|name="Пути"}}.<br />
<br />
== Həqiqi yuxuların seyr edilməsinə imkan yaradan amillər ==<br />
Səmimi mömin həqiqi yuxu görmək imkanına layiq görülə bilər. Hədisdə deyilir: "Yuxunun düzgünlüyü onu görən kəsin düzgünlüyü ilə bağlıdır və ən düzgün yuxu ən düzgün insanlar görür" <ref>{{Муслим|№=4200}}</ref>. Müsəlman mənbələrinə əsasən, kim yuxularının düzgün olmasını arzulayırsa, o ancaq həqiqəti danışmalıdır, yalnız icazə verilmiş qida ilə qidalanmalıdır, şəriətin hökmlərinə əməl etməlidir və Allahın və Onun Elçisinin qadağan etdiklərindən özünü qorumalıdır. Həmçinin o, tam dəstəmaz almış vəziyyətdə, qibləyə doğru yön alıb yuxuya keçincə Allahı düşünərək yuxuya keçməlidir. Belə möminlərin yuxuları, demək olar ki, həmişə gerçəkləşir.<br />
<br />
Ən düzgün yuxu səhər duasının (sahur) vaxtına az qalmış görülən yuxudur, çünki bu vaxt mərhəmət və bağışlanma çox yaxın olur, şeytanlar isə sakitləşir. Yanlış yuxular əksinə, ala-qaranlıq vaxtı, şeytanlar və şər ruhlar çoxalan zaman olur <ref>{{китаб|Ибн аль-Каййим аль-Джавзиййа|Мадаридж ас-саликин|1/50-52}}</ref>.<br />
<br />
== Əslində yuxusunda görmədikləri haqda danışan kəsin hökmü ==<br />
* İbn Abbasın {{ра}} sözlərinə istinadən xəbər verilir ki, Peyğəmbər {{сас}} belə demişdir: “Əxirətdə, əslində yuxusunda görmədikləri haqda danışan kəsin üzərinə iki arpa dənini düyünləmək vəzifəsi qoyulacaq ki, o kəs bunu heç vaxt edə bilməyəcək; Qiyamət Günü insanların danışıqlarına gizlicə, onlar bunu istəmədən (və ya bundan qaçdığı halda) qulaq asmış kəsin qulağına əridilmiş qurğuşun tökəcəklər, təsvirlər yaratmış kəsi isə bu təsvirlərə nəfəs vermək məcburiyyəti ilə əzablara məruz qoyacaqlar ki, (o, bunu heç vaxt edə bilməyəcək)".<br />
<br />
* İbn Ömərin sözlərinə istinadən xəbər verirlər ki, Allahın Elçisi {{сас}} belə demişdir: "Həqiqətən, yalanın (ən pis növlərinə) (insanın) əslində yuxusunda görmədiklərini görmüş kimi (söylədikləri aiddir)" <ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?cat=36791 2089—2090]}}</ref>.<br />
<br />
<br />
<br />
== Xoş yuxu görmüş kəs üçün arzuolunan hərəkətlər ==<br />
<br />
Yuxarıda göstərilən peyğəmbər deyimlərini nəzərə alaraq qeyd etmək olar ki, yaxşı yuxu görmüş kəs üçün 4 işi icra etməsi arzuolunandır:<br />
* Bu yuxu üçün Uca Allaha şükr etməsi;<br />
* Sevinməyi və yaxşılıq gözləməsi;<br />
* Yuxunu sevdiyi və yaxşılıq arzuladığı kəsə danışması və heç bir vəclə onu sevməyən və ona pislik arzulayan kəsə danışmaması;<br />
* Yuxunu düzgün və yaxşı yozması, çünki yuxunu necə yozarlarsa, o, elə də gerçəkləşər<ref name="Пути" />.<br />
<br />
<br />
== Xoşagəlməz yuxu görmüş kəs üçün arzuolunan hərəkətlər ==<br />
<br />
Xoşagəlməz yuxu görmüş kəs üçün yeddi əmələ riayət etməsi arzuolunandır; əgər o, onları icra edərsə, o zaman Uca Allahın hökmü ilə bu yuxu ona ziyan gətirməz:<br />
* onu bu yuxuda gördüyü şərdən qorumasını Allahdan diləməsi;<br />
* onu şeytandan qorumasını Allahdan üç dəfə diləməsi;<br />
* sol tərəfə üç dəfə tüpürməsi;<br />
* vəziyyətini dəyişməsi, məsələn, sol böyürdən sağa çevrilməsi;<br />
* namaz qılması;<br />
* yuxunu heç kəsə danışmaması;<br />
* yuxunu özü üçün yozmaması<ref name="Пути" />.<br />
<br />
<br />
== Xoş yuxu görməyi və xoşagəlməz yuxu görməməyi arzu edən kəsin diləyi ==<br />
Urva ibn əz-Zübeyr {{ра}} söyləyirdi: “Aişə {{рау}} yatmağa hazırlaşan zaman deyirdi: „Ay Allah, həqiqətən, mən Səndən xoş yuxu diləyirəm, həqiqi olsun, yalançı olmasın, xeyir gətirən olsun, ziyan verən olmasın <br />
<br />
{{ar|اللَّهُمَّ إِنِي أَسْأَلُكَ رُؤْياَ صَالِحَة صَادِقَة غَيْرَ كَاذِبَة نَافِعَة غَيْرَ ضَارَّة}};)“{{Ссылка|url=http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=19142|title=أثر عائشة في إذا أرادت النوم بسؤالها الرؤيا|site=IslamWeb.net|info=fatwa.islamweb.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}{{Ссылка|url=http://www.almeshkat.net/vb/showthread.php?t=32145|title<br />
=أذكار ما قبل النوم(للجوالات)(لا تنسى إضافة برنامج الورد الى جوالك)|site=AlMeshkat.net|info=almeshkat.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}. O, bu sözləri deyəndə, insanlar bilirdilər ki, səhər açılmayınca yaxud o, gecə oyanmayınca, daha danışmayacaq{{Ссылка|url=http://islamport.com/d/1/akh/1/27/241.html|title=باب ما يقال عند الصباح وعند المساء|site=IslamPort.com|info=islamport.com|дата=18.11.2016|язык=ar}}<ref>{{китаб|Ибн Хаджар аль-Аскаляни|Натаидж аль-афкар|204}}</ref>.<br />
<br />
<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ЭКорана|Kinberg L.|Dreams and Sleep|EQCOM_00050|том=1|стр=546|ref=Kinberg L.}}<br />
;Первоисточники<br />
* {{book|Abū l-Layth al-Samarqandī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Ālūsī|Rūḥ||}}<br />
* {{book|Baghawī|Maʿālim||}}<br />
* {{book|Ibn ʿAṭiyya|Muḥarrar||}}<br />
* {{book|Kāshānī|Ṣāfī||}}<br />
* {{book|Muqātil|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Qurṭubī|Jāmiʿ||}}<br />
* {{book|Qushayrī, Abū l-Qāsim|al-Risāla al-Qushayriyya|Beirut, 1987|}}<br />
* {{book|Rāzī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Shawkānī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Suyūṭī|Durr||}}<br />
* {{book|Wāḥidī|Wasīṭ||}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{публикация|книга|автор= Резван, М. Е.|часть= |заглавие= Герменевтика сновидения в контексте общемусульманской сновидческой реальности (на примере сновидений о Коране)|ссылка=http://www.kunstkamera.ru/files/lib/978-5-884314-159-6/978-5-884314-159-6_02.pdf|ответственный= <!-- Отв. ред. Р. Р. Рахимов, М. Е. Резван-->|выпуск= II|место= СПб.|издание=Центральная Азия: Традиция в условиях перемен|издательство= МАЭ РАН|год=2009|страниц=396|ref= }}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Dreams and their Interpretation}}<br />
* {{Энис/3|Kinberg, Leah|Dreams|COM_26091|год=2012-3|стр=}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = MaxAK<br />
|сортировка =|ссылка = Ruya<br />
|публикация = 2017-07-28|обновление =<br />
|ИЭК = Dreams and their Interpretation|ЭК = <br />
|ЭИ3 =COM_26091 |ЭИ1 = |ЭИ2 = COM_0945<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =|ИЭС2007 = <br />
|Цитатник = |Википедия= <br />
|уровень = 3|важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
[[Категория:Сон]]<br />
<br />
[[ar:رؤية]]<br />
[[az:Yuxugörmə]]<br />
[[en:Dream]]<br />
[[tr:Rüya]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Yuxu&diff=393Yuxu2018-02-12T05:59:57Z<p>Ilham.zabirov: </p>
<hr />
<div><br />
Yuxu görüntüsü, yuxu ({{lang-ar|اَلرُّؤْيَا||ər-röya}}) — yuxuda görülənlərdir; yuxu zamanı baş verən bir sıra fikirlər, obrazlar və ya emosiyalar.{{Превью}}<br />
<br />
== Quranda ==<br />
<br />
Quranda yuxu görüntülərini işarələmək üçün dörd müxtəlif ifadə istifadə olunur:<br />
• röya (({{ar|رُؤْيا}})) Quranda altı dəfə işlənir; <ref>Quran, {{hqa|12|5}}; {{hqa|12|43}}; {{hqa|12|100}}; {{hqa|17|60}}; {{hqa|37|105}}; {{hqa|48|27}}.</ref>;<br />
• mənəm ({{ar|مَنَام}}) dörd dəfə rast gəlir, iki dəfə "yuxu" mənasında <ref>Quran, {{hqa|30|23}}; {{hqa|39|42}}.</ref> və iki dəfə "yuxu görüntüsü" mənasında <ref>Quran, {{hqa|8|43}}; {{hqa|37|102}}.</ref>;<br />
• buşra ({{ar|بُشْرَى}}), "xoş xəbərlər" deməkdir, bir halda "yuxu görüntüsü" kimi izah edilir <ref>Quran, {{hqa|10|64}}.</ref>. Bütün bu üç söz yaxşı yuxuları ifadə edir.<br />
• Quranda pis yuxuları işarələmək üçün xülm ({{ar|حُلْم}}) sözü istifadə olunur. Bu sözə iki dəfə rast gəlinir və hər iki dəfə “adqasu ahləm” ({{ar|أَضْغَاثُ أَحْلَام}}) söz birləşməsində, "əlaqəsiz, qarışıq yuxular" anlamına gəlir <ref>Quran, {{hqa|12|44}}; {{hqa|21|5}}.</ref>. Bu on qeyddən dördü Yusif (İosif) peyğəmbərlə {{ас}} bağlıdır <ref>Quran, {{hqa|12|5}}; {{hqa|12|43}}; {{hqa|12|44}}; {{hqa|12|100}}.</ref>; ikisi - İbrahim (Avraam){{ас}} peyğəmbərlə <ref>Quran, {{hqa|37|102}}; {{hqa|37|105}}.</ref>; qalan istinadlar İslamın əsaslarıyla bağlı məsələlərə aiddir {{sfn|Kinberg L.|2001}}.<br />
• İslamda həmçinin “röya sadiqə” termini mövcuddur — həqiqi ( və ya qabağı görən), Quranda deyildiyi kimi, ilahi vəhylərin nazil olmağa başlamasını qabaqcadan xəbər verən peyğəmbərlər yuxusu deməkdir: {{ЦК|Allah Öz Elçisinin həqiqət kimi gördüyü yuxusunu gerçəyə çevirdi |48|27}}.<br />
<br />
<br />
== Sünnədə ==<br />
Peyğəmbərin arvadı Aişədən {{рау}} gəlir ki, İlahi vəhy xoş yuxulardan başlandı və belə olmamışdır ki, Peyğəmbər yuxu görsün, o isə sonra sübh şəfəqi kimi həqiqət olmasın <ref>{{Бухари|№=3}}</ref><ref>{{Муслим|№=231}}</ref>. <br />
<br />
Peyğəmbər {{сас}} həqiqi yuxuları Allahın Öz qullarına yolladığı xoş xəbər kimi xarakterizə etmişdi. Hədisdə deyilir: "Möminin yuxusu peyğəmbərliyin qırx altı hissəsindən biridir" <ref>{{аль-Бухари|№=6472}}</ref><ref>{{Муслим|№=4201}}</ref>. Bəzi alimlər demişdir ki, peyğəmbərliyin müddəti 23 il davam etmişdi, onun birinci yarımili ərzində (yəni 1/46) vəhylər Peyğəmbərin {{сас}} yuxuda gördüyü yuxu görüntüləri vasitəsilə gəlirdi. <br />
Başqa hədisdə deyilir: "həqiqi yuxu Allahdandır"<ref name="Бухари-3292" >{{аль-Бухари|№=3292}}</ref>. <br />
<br />
O ki qaldı xoşagəlməz yuxulara, Peyğəmbərin {{сас}} sözlərinə görə, onlar şeytandandır . Peyğəmbər {{сас}} demişdi: "Pis yuxu [əl-xülm] şeytandandır"<ref name="Бухари-3292" /><ref>{{Муслим|№=2261}}</ref>. Peyğəmbərin {{сас}} sözlərinə əsasən, Qiyamət gününə yaxın müsəlmanın az qala bütün yuxuları gerçək olacaq <ref>{{Муслим|№=2263}}</ref>. Bu peyğəmbərlik və onun təsiri dövrünün uzaqlığı ilə izah olunur. Şad xəbər gətirən və ya dində səbrə və mətinliyə çağıran yuxular möminlər üçün qismən kompensasiya olacaq. Sahabələrin dövründən sonra baş verən möcüzəli hadisələr (kəramət) də imanın möhkəmləndirilməsində eyni əhəmiyyətə malikdir. Sahabələr kəramətə və həqiqi yuxulara ehtiyac duymurdu, çünki onlar dərin inama malik idilər, onlardan sonra yaşayanların isə inamı daha zəif idi {{Ссылка|url=https://islamqa.info/ar/6537|title=آداب الرؤى وتفسير الأحلام|site=IslamQA.info| info= islamqa.info|язык=ar|дата=18.11.2016|name="IslamQA"}}.<br />
<br />
== Yuxuların kateqoriyaları ==<br />
<br />
Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "Yuxu görüntüsü üç cür olur: Allahdan gələn yuxu görüntüsü, insanı məyus etmək məqsədilə şeytandan gələn yuxu görüntüsü və insanın ayıq vaxtı düşündüyünün sonra yuxuda görməsi ilə bağlı olan yuxu görüntüsü" <ref>{{аль-Бухари|№=6499}}</ref><ref>{{Муслим|№=4200}}</ref>. Bu hədis əsasında müsəlman alimləri yuxu görüntülərini növbəti kateqoriyalara bölür:<br />
* rəhmani — ilahi yuxu. Bu növ yuxu görüntülərini həqiqi adlandırırlar. Belə yuxular mələklər vasitəsilə Allahdan gələn əsl təlqinlərdir. Peyğəmbər {{сас}} onlara mübəşşirat ("xoş xəbər gətirənlər") adını vermişdir. O demişdir ki, hərçənd peyğəmbərlərin gəlişi başa çatmış, ancaq mübəşşirat, yəni müsəlmanların həqiqi yuxuları qalmışdır <ref name="Бухари" /><ref name="Муслим" >{{Муслим|}}</ref>. Bu yuxular insanlar üçün yol göstərən olacaq və onların yolunu işıqlandıracaq.<br />
* şeytani — şeytan yuxusu. Bu şeytan tərəfindən qorxutma, yalan və həvəsoyatma nəticəsində yaranmış yalançı yuxulardır. Onlar insanları pislik eləməyə itələyirlər. Belə yuxuları başqalarına danışmaq və yozmaq tövsiyə edilmir.<br />
<br />
* nəfsani — bizim qəlbimizin tünd tərəfinin (nəfs) törəməsi olan yuxudur. Belə yuxular gündəlik qayğılar, ehtiraslar və boş xəyallar təsiri altında, həmçinin insanın yuxu zamanı məruz qaldığı xarici təsirlərin nəticəsində yaranır. {{Ссылка|url=http://islam-today.ru/veroucenie/3-vida-snov-s-tocki-zrenia-islama/|title=3 вида снов с точки зрения Ислама|site=Islam-Today.ru|info=Ислам Сегодня|дата=|name="3-vida"}}<ref name="IslamQA" /><br />
<br />
İmam İbn Həcər əl-Asqaləni demişdir ki, bütün yuxular iki növə bölüşür:<br />
* röya sadiqə — peyğəmbərlərə və möminlər sırasından onların yolunu gedənlərə xas olan həqiqi yuxulardır. Bəzən belə yuxuları başqa insanlar görə bilər (məsələn, imansız çarın gördüyü və Yusif peyğəmbərin {{ас}}) ona yozduğu həqiqi yuxu). Yuxuda görülmüşlərə uyğun olaraq gerçəkləşən yuxu görüntüləri həqiqi adlanır. Ən yaxşı dini yuxulardan biri möminin yuxuda Məhəmmədi peyğəmbəri {{сас}} görməsidir. Hədisdə deyilir: "Kim yuxuda məni görmüşsə, o kəs həqiqətən məni görmüşdür, şeytan mənim cildimdə görünə bilməz". Başqa deyimdə sahabə Əbu Hüreyrə deyir: "Mən eşitdim ki, Peyğəmbər {{сас}} dedi: „Yuxuda məni görən kəs gerçəkdə də görəcək, şeytan isə mənim görünüşümü ala bilməz” <ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?cat=36751 2084]}}</ref>.<br />
<br />
<br />
* adqas — heç bir mənası olmayan yuxulardır. Belə yuxular bir neçə növə bölünür:<br />
:# şeytanın insanı kədərə qərq etmək məqsədi olan qəddar oyunudur. Məsələn, insan yuxuda görür ki, onun boynunu vururlar və o, onun arxasınca yollanır. Və ya onu elə bir qorxu bürüyür ki, heç kəs onu bu qorxudan qurtara bilmir və buna bənzər digər yuxular.<br />
:# guya mələklərin insana qadağan edilmiş və ya onun kimi sağlam düşüncəyə zidd olan iş tutmağı əmr etməsi.<br />
:# insanın ayıq vaxtı haqqında düşündüyü və ya arzu etdiyi şeyləri yuxusunda görməsi. Və ya onun adətən ayıq vaxtı yaşadığı hadisələrin yuxusuna girməsi, və ya onun daha çox olduğu əhval-ruhiyyəsinə uyğun yuxu görməsi. Yuxular çox vaxt gələcəyə, bir çox hallarda — indiki zamana və nadir hallarda keçmişə toxunur <ref>{{китаб|Ибн Хаджар аль-Аскаляни|Фатх аль-Бари|12/352—354}}</ref><ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
== Möminin yuxu görüntülərinə münasibəti haqqında hədislər ==<br />
<br />
* İmamı əl-Buxari Əbu Səid əl-Xudridən {{ра}} hədis gətirir ki, o, Peyğəmbərin {{сас}} bunları dediyini eşitmiş olub: "Əgər sizdən kimsə xoş yuxu görərsə, o zaman, o, həqiqətən, Allahdan gəlir, və qoy o, ona görə Allaha şükür eləsin və onu dostlarına danışsın. Əgər kimsə xoş olmayan yuxu görərsə, o zaman o, şeytandan gəlir, və qoy o, Allahdan onu bu yuxunun şərindən qorumasını diləsin və onu heç kəsə danışmasın, və o zaman o, ona heç bir ziyan gətirməyəcək".<br />
<br />
* Ət-Tirmizi və başqaları Əbu Hüreyrədən {{ра}} hədis gətirir ki, o, Peyğəmbərin {{сас}} dediyini çatdırır: "Əgər sizdən kimsə yaxşı yuxu görərsə, qoy onu yozsun və danışsın. Əgər pis yuxu görərsə, qoy onun yozumunu aramasın və onu danışmasın".<br />
<br />
* İmamlar əl-Buxari və Müslüm Əbu Səlamdan {{ра}} hədis gətirirlər ki, orada o deyir: "Mən yuxular görürdüm ki, onlar həmişə mənim xəstələnməyimə səbəb olurdu, ta o vaxtadək ki, mən Peyğəmbərin {{сас}} sözlərini eşitdim: ''Yaxşı yuxu Allahdandır və əgər sizdən kimsə xoş yuxu görərsə, qoy onu özü sevdiyi və danışmaq istədiyi kəslərdən başqa heç kəsə danışmasın. Əgər xoşagəlməz yuxu görərsə, qoy Allahdan onu bu yuxunun şərindən və şeytanın şərindən qorumasını diləsin, 3 dəfə sola tüpürsün və heç kəsə onu danışmasın, çünki yalnız o zaman o, ona ziyan gətirməyəcək''. Müslümdən gələn hədisdə isə deyilir: ''... və əgər o, yaxşı yuxu görərsə, qoy ona sevinsin və onu sevdiyi insandan başqa heç kəsə danışmasın''.<br />
<br />
* Müslüm Cabirdən {{ра}} hədis gətirir ki, orada Peyğəmbər {{сас}} deyir: ''Əgər sizdən kimsə xoşuna gəlməyən yuxu görərsə, qoy 3 dəfə sola tüpürsün və Allahdan onu şeytandan qorumasını diləsin və sonra bir böyürdən o birinə çevrilsin''.<br />
<br />
* Müslüm həmçinin Əbu Hüreyrədən {{ра}} hədis gətirir: " Əgər sizdən kimsə ona xoş olmayan yuxu görərsə, qoy qalxsın, dəstəmaz alsın, dua eləsin (namaz qılsın) və onu heç kəsə danışmasın". {{Ссылка|автор= Рамазанов, А.|url=http://as-salam.ru/content/story/3799|title=А что будет, если во сне увидеть … ?|site=As-salam.ru|info=Ассалам|дата=18.11.2016}}.<br />
<br />
<br />
== Yuxular haqqında İslamın fikri ==<br />
<br />
Müsəlman alimləri o fikirdə yekdildirlər ki, peyğəmbərlərin yuxuları vəhydir, çünki onlar şeytandan müdafiəlidir. Bu səbəbdən də İbrahim peyğəmbər {{ас}} oğlu İsmayılı (İzmaıl) {{ас}} qurban gətirməsi zəruriliyi haqqında Allahın əmrini yuxusunda görüb yerinə yetirmək istəyirdi. O ki qaldı adi insanların yuxularına, onlara aydın vəhylər prizmasından baxmaq lazımdır, əgər onlara uyğun olarlarsa, əks halda onlara diqqət yetirmək olmaz. Bu çox ciddi məsələdir ki, onun haqqında bir çox kafirlər yanılırlar <ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
Bir dəfə imam Malikdən soruşurlar: Yuxuları hər kəs yozur?" O cavab verir: "Peyğəmbərliyə aid olanlarla oynayarlarmı?! Başı çıxan kəsdən başqa heç kim yuxu yozmur. Əgər insan xoş bir şey görmüşsə, qoy o barədə danışsın, əgər onun xoşuna gəlməyən şeylər görmüşsə, qoy yaxşı şeylər danışsın və ya sussun".<ref>{{китаб|Ибн ‘Абд аль-Барр|ат-Тамхид|2/180}}</ref>.<br />
<br />
İbn əl-Qəyyim demişdir: "Yuxuların yozumu və fatvaların verilməsi - qardaşdırlar. Müfti, yuxu yozucusu və həkim bunda eynidirlər, onlar insanların sirlərindən xəbərdardırlar ki, başqalarına bu imkan verilməmişdir. Buna görə də onlar açılmalı olmayanları gizlətməlidir". Daha sonra, yozucular yuxu yozarkən heç vaxt nəticə çıxarmağa tələsməməlidirlər. Onlar bunun və, nəticə olaraq, buna həvəs oyatmağın və bununla lovğalanmağın təhlükəli olduğunu nəzərə almalıdır. Onlar həmçinin nəzərə almalıdır ki, onların vəziyyəti müftilərin və alimlərin vəziyyətindən daha kritikdir. İbn Əbd əl-Bərr xəbər verir ki, Hişəm ibn Həssən bildirmişdir: "İbn Sirindən yüzlərlə yuxu haqqında soruşurdular, o isə heç nə yozmadan əvvəl deyirdi: „Öz ayıqlığınızda qorxun Allahdan, çünki yuxuda gördüyünüzdən sizə heç vaxt zərər gəlməz". Yuxu yozduğu zaman isə o deyirdi: Mən yalnız fərziyyələrlə yozuram, fərziyyələr isə doğru da ola bilər, yanlış da". Əgər bu, dövrünün və daha sonrakı nəsillərin yuxu yozucularının liderinin fikridirsə, o яфьфт ondan sonra gələnlərdən nə dеmək olar. Hal-hazırda erkən İslam aliminin minlərlə topladığı yuxuyozmalar üzrə ən nüfuzlu kitabı "İbn Sirinin yuxuların təfsiri" adı altında məlumdur. Ancaq, bəzi mənbələrə əsasən, tədqiqatçılardan bir çoxu şübhələnirlər ki, "Yuxuların təfsiri" kitabı İbn Sirinə məxsusdur {{Ссылка|url=http://islamtv.ru/pages-40.html|title=Толкование снов в исламе|site=IslamTV.ru|info=islamtv.ru|дата= 18.11.2016}}. Buna görə də bu kitabın bu böyük alimin qələminə məxsus olmasında əminlik yoxdur <ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
Qeyd etmək lazımdır ki, bizim dövrdə onun şahidi oluruq ki, bəzi insanlar yuxuyozmanı gəlirli peşəyə çevirir və yuxuları necə gəldi yozmaqla insanları yanıldırlar. Belə insanlara etibar etmək və yuxularınızın onlar tərəfdən necə yozulduğuna inanmaq olmaz. Həmçinin qeyd etmək vacibdir ki, peyğəmbərlərin yuxularından və onların yozmalarından başqa heç bir yuxu və yozmalar dəqiq biliklər vermir. Bu səbəbdən də yuxulara əsaslanaraq, yanlış dini qərarlar qəbul etmək və ya ləğv etmək, həmçinin onlara uyğun olaraq öz həyatını yönəltmək düzgün olmaz. Yuxunun özü kimi, onun yozumu da yalnız o yuxunu görmüş insana aiddir. Ona görə də bu yozum əsasında başqa insanların hər hansı qərarı verməyi qəbuledilməzdir. İmam Əş-Şatıbi demişdir: "Yuxuların bəxş etdiyi sevincdən və ya etdiyi xəbərdarlıqdan başqa bir faydası yoxdur. O ki qaldı onlardan nəticə olaraq hər hansı şəriət qanunlarının çıxarılmasına, belə etmək olmaz"<ref>{{китаб|Ибрахим аш-Шатыби|аль-И‘тисам|2/93}}</ref>.<br />
<br />
<br />
== Peyğəmbərlərin və sahabələrin yuxu yozmaları ==<br />
<br />
Yuxarıda deyildiyi kimi, peyğəmbərlərin yuxuları Allahdan gələn vəhydir. Məsələn, Quranda İbrahim peyğəmbərin {{ас}} əhvalatından bəhs olunur ki, o, yuxusunda öz oğulunu qurban gətirdiyini görür. Quranda bəhs olunan Yusif peyğəmbərin {{ас}} əhvalatı da bəllidir. O, yuxusunda səcdə (sücüd) edən Günəşi, Ayı və on bir ulduzu görür. Bir müddətdən sonra bu yuxunun yozumu bəlli olur: onun valideynləri və qardaşları salamlaşma əlaməti olaraq ona səcdə edirlər. Bu barədə Yusif surəsində deyilir ki, Yusif peyğəmbər {{ас}} söyləmişdir: {{ЦК|Bu, çoxdankı yuxumun yozumudur. Rəbbim onu gerçəkləşdirdi. |12|100}}..<br />
<br />
Məlumdur ki, Məhəmməd peyğəmbər {{сас}} özünün və sahabələrinin bəzi yuxularını yozurdu. Belə ki, əl-Buxari {{сас}} xəbər verir ki, Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "Bir dəfə yuxuda mənə süd dolu qab gətirdilər. Mən ondan maye dırnaqlarımın altından töküldüyünü görənədək içdim. Sonra qalanını Ömərə verdim". Peyğəmbərdən {{сас}} soruşdular: "Ey Allahın Elçisi! Bu yuxunun yozumu nədir?" O, cavab verdi: "Bu, bilik deməkdir". <br />
Həmçinin imam əl-Buxari Peyğəmbərin {{сас}} onun sahabəsi Abdullah ibn Salamın yuxusunu yozması haqqında olan hədisi çatdırır. {{Ссылка|url=http://islam.net.ua/stati/sny-i-ikh-tolkovaniia|title=Сны и их толкования|site=Islam.net.ua|info=Ислам религия Истины|дата=18.11.2016}}.<br />
İbn Ömər bildirilir ki, Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "Mən yuxuda gördüm ki, dağınıq saçlı qara qadın Mədinədən çıxıb Məhyə kəndində dayandı, və bu yuxunu elə yozdum ki, əvvəl Mədinədə gəzən taun epidemiyası oraya keçib". <ref>{{аль-Бухари|№=7038}}</ref><br />
İbn Abbas və Əbu Hüreyrə bildirirlər ki, bir adam Peyğəmbərin {{сас}} yanına gəlir və onun yuxusunu yozmağını xahiş edir. Əbu Bəkr Peyğəmbərin {{сас}} icazəsilə bu adamın yuxusunu yozur və sonra deyir: " İndi isə, ey Allahın Elçisi, atam sənə qurban olsun, mənə de görüm, mən düz dedim yoxsa səhv?". Peyğəmbər {{сас}} deyir: "Nədəsə sən haqlı idin, nədəsə səhv etdin". Əbu Bəkr söyləyir: "Allaha and olsun, sən mənə səhvimi deməlisən!" — Peyğəmbər {{сас}} buna cavab verir: "And içmə". <ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?p=3830 2091]}}</ref>{{Ссылка|url=http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=4473|title=تفسير الرؤيا جائز|site=IslamWeb.net|info=fatwa.islamweb.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}.<br />
<br />
<br />
== Yuxuyozma metodları ==<br />
<br />
•İmam Əl-Bəqavi demişdir: "Yuxuyozma kateqoriyalara bölünür. Yuxular Quran və sünnə nəzərincə və ya insanlar arasında məlum olan atalar sözlərinə əsasən, həmçinin adlarla, metaforalarla və əksmənalı anlayışlarla yozula blər" <ref>{{китаб|аль-Багави|Шарх ас-Сунна|12/220}}</ref>. Aşağıda bəzi nümunələr gətirilmişdir <ref name="IslamQA" />:<br />
<br />
<br />
;Yuxuların Quran nəzərincə yozulması<br />
* İp ittifaqı bildirir, çünki Allah buyurmuşdur: {{ЦК|Hamınız Allahın ipindən möhkəm yapışın |3|103}}.<br />
* Gəmi qurtuluş kimi yozulmalıdır, çünki Uca Allah buyurmuşdur: {{ЦК|…Biz onu və gəmidə olanları xilas edib bu möcüzə ilə aləmlərə ibrət dərsi verdik.…|29|15}}.<br />
* Ağac imanda münafiqlik kimi anlanıla bilər, çünki Allah buyurmuşdur: {{ЦК|…Halbuki, onlar (münafiqlər) (divara )söykədilmiş dirəklər kimidirlər…|63|4}}.<br />
<br />
<br />
* Qarğa kafiri (fasik) təcəssüm etdirir, çünki Peyğəmbər {{сас}} onu belə adlandırmışdır.<br />
<br />
* Peyğəmbərin {{сас}} "Qadın qabırğadan yaradılmışdır" kəlməsinə və onun öz sahabəsinə dediyi: "Ey bəlalı Əncəşə! Büllurlarla (yəni qadınlarla) yavaş ol" kəlməsinə istinadən, qabırğa və şüşə məmulatları qadınları simvolizə edir. <ref name="Бухари" /><ref name="Муслим" />.<br />
<br />
* Köynək, Peyğəmbərin {{сас}} sözlərinə görə, imanı, dini simvollizə edir: "Mən yuxumda köynək geyinmiş insanların önümə gəldiyini gördüm ki, bəzilərinin köynəyinin uzunluğu sinələrinə, digərlərininki isə ondan aşağıya çatırdı. Sonra önümə Ömər ibn əl-Xəttab gəldi, köynəyini arxasınca sürüyürdü". Sahabələr soruşdular: "Bu nə deməkdir, ey Allahın Elçisi?". O, onlara cavab verdi: "İman".<br />
<br />
<br />
;Yuxuların atalar sözlərinə əsasən yozulması<br />
* Quyu qazmaq hiyləgərliyi bildirir, necə ki, deyirlər: "Özgəyə quyu qazan özü düşər".<br />
<br />
<br />
;Yuxuların adların köməyilə yozulması<br />
* Əgər insan yuxusunda Rəşid ("ağıllı") adlı bir kəsi görürsə, bu ehtiyatlı və haqlı olmaq kimi yozulur.<br />
* Əgər onun adı Səlim ("təhlükəsiz", "müvəffəqiyyətli") olarsa, bu onun təhlükəsizliyi və əmin-amanlığı kimi yozular.<br />
<br />
<br />
;Yuxuların əksmənalı anlayışlarla yozulması<br />
* Qorxu təhlükəsizliyi bildirir, çünki Allah buyurmuşdur: {{ЦК| və onların qorxusunu sonra arxayınçılıqla əvəz edəcəkdir|24|55}}.<br />
<br />
Bu haqda daha ətraflı bu mövzuya həsr olunmuş xüsusi mənbələrdən öyrənmək olar.{{Ссылка|url=http://священный-коран.рф/puti-tolkovaniya-metody-i-pravila.html|title=Пути толкования: методы и правила|site=Священный-коран.рф|info=Священный Коран|дата=18.11.2016|name="Пути"}}.<br />
<br />
== Həqiqi yuxuların seyr edilməsinə imkan yaradan amillər ==<br />
Səmimi mömin həqiqi yuxu görmək imkanına layiq görülə bilər. Hədisdə deyilir: "Yuxunun düzgünlüyü onu görən kəsin düzgünlüyü ilə bağlıdır və ən düzgün yuxu ən düzgün insanlar görür" <ref>{{Муслим|№=4200}}</ref>. Müsəlman mənbələrinə əsasən, kim yuxularının düzgün olmasını arzulayırsa, o ancaq həqiqəti danışmalıdır, yalnız icazə verilmiş qida ilə qidalanmalıdır, şəriətin hökmlərinə əməl etməlidir və Allahın və Onun Elçisinin qadağan etdiklərindən özünü qorumalıdır. Həmçinin o, tam dəstəmaz almış vəziyyətdə, qibləyə doğru yön alıb yuxuya keçincə Allahı düşünərək yuxuya keçməlidir. Belə möminlərin yuxuları, demək olar ki, həmişə gerçəkləşir.<br />
<br />
Ən düzgün yuxu səhər duasının (sahur) vaxtına az qalmış görülən yuxudur, çünki bu vaxt mərhəmət və bağışlanma çox yaxın olur, şeytanlar isə sakitləşir. Yanlış yuxular əksinə, ala-qaranlıq vaxtı, şeytanlar və şər ruhlar çoxalan zaman olur <ref>{{китаб|Ибн аль-Каййим аль-Джавзиййа|Мадаридж ас-саликин|1/50-52}}</ref>.<br />
<br />
== Əslində yuxusunda görmədikləri haqda danışan kəsin hökmü ==<br />
* İbn Abbasın {{ра}} sözlərinə istinadən xəbər verilir ki, Peyğəmbər {{сас}} belə demişdir: “Əxirətdə, əslində yuxusunda görmədikləri haqda danışan kəsin üzərinə iki arpa dənini düyünləmək vəzifəsi qoyulacaq ki, o kəs bunu heç vaxt edə bilməyəcək; Qiyamət Günü insanların danışıqlarına gizlicə, onlar bunu istəmədən (və ya bundan qaçdığı halda) qulaq asmış kəsin qulağına əridilmiş qurğuşun tökəcəklər, təsvirlər yaratmış kəsi isə bu təsvirlərə nəfəs vermək məcburiyyəti ilə əzablara məruz qoyacaqlar ki, (o, bunu heç vaxt edə bilməyəcək)".<br />
<br />
* İbn Ömərin sözlərinə istinadən xəbər verirlər ki, Allahın Elçisi {{сас}} belə demişdir: "Həqiqətən, yalanın (ən pis növlərinə) (insanın) əslində yuxusunda görmədiklərini görmüş kimi (söylədikləri aiddir)" <ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?cat=36791 2089—2090]}}</ref>.<br />
<br />
<br />
<br />
== Xoş yuxu görmüş kəs üçün arzuolunan hərəkətlər ==<br />
<br />
Yuxarıda göstərilən peyğəmbər deyimlərini nəzərə alaraq qeyd etmək olar ki, yaxşı yuxu görmüş kəs üçün 4 işi icra etməsi arzuolunandır:<br />
* Bu yuxu üçün Uca Allaha şükr etməsi;<br />
* Sevinməyi və yaxşılıq gözləməsi;<br />
* Yuxunu sevdiyi və yaxşılıq arzuladığı kəsə danışması və heç bir vəclə onu sevməyən və ona pislik arzulayan kəsə danışmaması;<br />
* Yuxunu düzgün və yaxşı yozması, çünki yuxunu necə yozarlarsa, o, elə də gerçəkləşər<ref name="Пути" />.<br />
<br />
<br />
== Xoşagəlməz yuxu görmüş kəs üçün arzuolunan hərəkətlər ==<br />
<br />
Xoşagəlməz yuxu görmüş kəs üçün yeddi əmələ riayət etməsi arzuolunandır; əgər o, onları icra edərsə, o zaman Uca Allahın hökmü ilə bu yuxu ona ziyan gətirməz:<br />
* onu bu yuxuda gördüyü şərdən qorumasını Allahdan diləməsi;<br />
* onu şeytandan qorumasını Allahdan üç dəfə diləməsi;<br />
* sol tərəfə üç dəfə tüpürməsi;<br />
* vəziyyətini dəyişməsi, məsələn, sol böyürdən sağa çevrilməsi;<br />
* namaz qılması;<br />
* yuxunu heç kəsə danışmaması;<br />
* yuxunu özü üçün yozmaması<ref name="Пути" />.<br />
<br />
<br />
== Xoş yuxu görməyi və xoşagəlməz yuxu görməməyi arzu edən kəsin diləyi ==<br />
Urva ibn əz-Zübeyr {{ра}} söyləyirdi: “Aişə {{рау}} yatmağa hazırlaşan zaman deyirdi: „Ay Allah, həqiqətən, mən Səndən xoş yuxu diləyirəm, həqiqi olsun, yalançı olmasın, xeyir gətirən olsun, ziyan verən olmasın <br />
<br />
{{ar|اللَّهُمَّ إِنِي أَسْأَلُكَ رُؤْياَ صَالِحَة صَادِقَة غَيْرَ كَاذِبَة نَافِعَة غَيْرَ ضَارَّة}};)“{{Ссылка|url=http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=19142|title=أثر عائشة في إذا أرادت النوم بسؤالها الرؤيا|site=IslamWeb.net|info=fatwa.islamweb.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}{{Ссылка|url=http://www.almeshkat.net/vb/showthread.php?t=32145|title<br />
=أذكار ما قبل النوم(للجوالات)(لا تنسى إضافة برنامج الورد الى جوالك)|site=AlMeshkat.net|info=almeshkat.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}. Когда она произносила эти слова, то люди знали, что она уже не будет разговаривать, пока не наступит [[рассвет]] или не проснётся ночью{{Ссылка|url=http://islamport.com/d/1/akh/1/27/241.html|title=باب ما يقال عند الصباح وعند المساء|site=IslamPort.com|info=islamport.com|дата=18.11.2016|язык=ar}}<ref>{{китаб|Ибн Хаджар аль-Аскаляни|Натаидж аль-афкар|204}}</ref>.<br />
<br />
<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ЭКорана|Kinberg L.|Dreams and Sleep|EQCOM_00050|том=1|стр=546|ref=Kinberg L.}}<br />
;Первоисточники<br />
* {{book|Abū l-Layth al-Samarqandī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Ālūsī|Rūḥ||}}<br />
* {{book|Baghawī|Maʿālim||}}<br />
* {{book|Ibn ʿAṭiyya|Muḥarrar||}}<br />
* {{book|Kāshānī|Ṣāfī||}}<br />
* {{book|Muqātil|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Qurṭubī|Jāmiʿ||}}<br />
* {{book|Qushayrī, Abū l-Qāsim|al-Risāla al-Qushayriyya|Beirut, 1987|}}<br />
* {{book|Rāzī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Shawkānī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Suyūṭī|Durr||}}<br />
* {{book|Wāḥidī|Wasīṭ||}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{публикация|книга|автор= Резван, М. Е.|часть= |заглавие= Герменевтика сновидения в контексте общемусульманской сновидческой реальности (на примере сновидений о Коране)|ссылка=http://www.kunstkamera.ru/files/lib/978-5-884314-159-6/978-5-884314-159-6_02.pdf|ответственный= <!-- Отв. ред. Р. Р. Рахимов, М. Е. Резван-->|выпуск= II|место= СПб.|издание=Центральная Азия: Традиция в условиях перемен|издательство= МАЭ РАН|год=2009|страниц=396|ref= }}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Dreams and their Interpretation}}<br />
* {{Энис/3|Kinberg, Leah|Dreams|COM_26091|год=2012-3|стр=}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = MaxAK<br />
|сортировка =|ссылка = Ruya<br />
|публикация = 2017-07-28|обновление =<br />
|ИЭК = Dreams and their Interpretation|ЭК = <br />
|ЭИ3 =COM_26091 |ЭИ1 = |ЭИ2 = COM_0945<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =|ИЭС2007 = <br />
|Цитатник = |Википедия= <br />
|уровень = 3|важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
[[Категория:Сон]]<br />
<br />
[[ar:رؤية]]<br />
[[az:Yuxugörmə]]<br />
[[en:Dream]]<br />
[[tr:Rüya]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Yuxu&diff=392Yuxu2018-02-12T05:51:42Z<p>Ilham.zabirov: </p>
<hr />
<div><br />
Yuxu görüntüsü, yuxu ({{lang-ar|اَلرُّؤْيَا||ər-röya}}) — yuxuda görülənlərdir; yuxu zamanı baş verən bir sıra fikirlər, obrazlar və ya emosiyalar.{{Превью}}<br />
<br />
== Quranda ==<br />
<br />
Quranda yuxu görüntülərini işarələmək üçün dörd müxtəlif ifadə istifadə olunur:<br />
• röya (({{ar|رُؤْيا}})) Quranda altı dəfə işlənir; <ref>Quran, {{hqa|12|5}}; {{hqa|12|43}}; {{hqa|12|100}}; {{hqa|17|60}}; {{hqa|37|105}}; {{hqa|48|27}}.</ref>;<br />
• mənəm ({{ar|مَنَام}}) dörd dəfə rast gəlir, iki dəfə "yuxu" mənasında <ref>Quran, {{hqa|30|23}}; {{hqa|39|42}}.</ref> və iki dəfə "yuxu görüntüsü" mənasında <ref>Quran, {{hqa|8|43}}; {{hqa|37|102}}.</ref>;<br />
• buşra ({{ar|بُشْرَى}}), "xoş xəbərlər" deməkdir, bir halda "yuxu görüntüsü" kimi izah edilir <ref>Quran, {{hqa|10|64}}.</ref>. Bütün bu üç söz yaxşı yuxuları ifadə edir.<br />
• Quranda pis yuxuları işarələmək üçün xülm ({{ar|حُلْم}}) sözü istifadə olunur. Bu sözə iki dəfə rast gəlinir və hər iki dəfə “adqasu ahləm” ({{ar|أَضْغَاثُ أَحْلَام}}) söz birləşməsində, "əlaqəsiz, qarışıq yuxular" anlamına gəlir <ref>Quran, {{hqa|12|44}}; {{hqa|21|5}}.</ref>. Bu on qeyddən dördü Yusif (İosif) peyğəmbərlə {{ас}} bağlıdır <ref>Quran, {{hqa|12|5}}; {{hqa|12|43}}; {{hqa|12|44}}; {{hqa|12|100}}.</ref>; ikisi - İbrahim (Avraam){{ас}} peyğəmbərlə <ref>Quran, {{hqa|37|102}}; {{hqa|37|105}}.</ref>; qalan istinadlar İslamın əsaslarıyla bağlı məsələlərə aiddir {{sfn|Kinberg L.|2001}}.<br />
• İslamda həmçinin “röya sadiqə” termini mövcuddur — həqiqi ( və ya qabağı görən), Quranda deyildiyi kimi, ilahi vəhylərin nazil olmağa başlamasını qabaqcadan xəbər verən peyğəmbərlər yuxusu deməkdir: {{ЦК|Allah Öz Elçisinin həqiqət kimi gördüyü yuxusunu gerçəyə çevirdi |48|27}}.<br />
<br />
<br />
== Sünnədə ==<br />
Peyğəmbərin arvadı Aişədən {{рау}} gəlir ki, İlahi vəhy xoş yuxulardan başlandı və belə olmamışdır ki, Peyğəmbər yuxu görsün, o isə sonra sübh şəfəqi kimi həqiqət olmasın <ref>{{Бухари|№=3}}</ref><ref>{{Муслим|№=231}}</ref>. <br />
<br />
Peyğəmbər {{сас}} həqiqi yuxuları Allahın Öz qullarına yolladığı xoş xəbər kimi xarakterizə etmişdi. Hədisdə deyilir: "Möminin yuxusu peyğəmbərliyin qırx altı hissəsindən biridir" <ref>{{аль-Бухари|№=6472}}</ref><ref>{{Муслим|№=4201}}</ref>. Bəzi alimlər demişdir ki, peyğəmbərliyin müddəti 23 il davam etmişdi, onun birinci yarımili ərzində (yəni 1/46) vəhylər Peyğəmbərin {{сас}} yuxuda gördüyü yuxu görüntüləri vasitəsilə gəlirdi. <br />
Başqa hədisdə deyilir: "həqiqi yuxu Allahdandır"<ref name="Бухари-3292" >{{аль-Бухари|№=3292}}</ref>. <br />
<br />
O ki qaldı xoşagəlməz yuxulara, Peyğəmbərin {{сас}} sözlərinə görə, onlar şeytandandır . Peyğəmbər {{сас}} demişdi: "Pis yuxu [əl-xülm] şeytandandır"<ref name="Бухари-3292" /><ref>{{Муслим|№=2261}}</ref>. Peyğəmbərin {{сас}} sözlərinə əsasən, Qiyamət gününə yaxın müsəlmanın az qala bütün yuxuları gerçək olacaq <ref>{{Муслим|№=2263}}</ref>. Bu peyğəmbərlik və onun təsiri dövrünün uzaqlığı ilə izah olunur. Şad xəbər gətirən və ya dində səbrə və mətinliyə çağıran yuxular möminlər üçün qismən kompensasiya olacaq. Sahabələrin dövründən sonra baş verən möcüzəli hadisələr (kəramət) də imanın möhkəmləndirilməsində eyni əhəmiyyətə malikdir. Sahabələr kəramətə və həqiqi yuxulara ehtiyac duymurdu, çünki onlar dərin inama malik idilər, onlardan sonra yaşayanların isə inamı daha zəif idi {{Ссылка|url=https://islamqa.info/ar/6537|title=آداب الرؤى وتفسير الأحلام|site=IslamQA.info| info= islamqa.info|язык=ar|дата=18.11.2016|name="IslamQA"}}.<br />
<br />
== Yuxuların kateqoriyaları ==<br />
<br />
Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "Yuxu görüntüsü üç cür olur: Allahdan gələn yuxu görüntüsü, insanı məyus etmək məqsədilə şeytandan gələn yuxu görüntüsü və insanın ayıq vaxtı düşündüyünün sonra yuxuda görməsi ilə bağlı olan yuxu görüntüsü" <ref>{{аль-Бухари|№=6499}}</ref><ref>{{Муслим|№=4200}}</ref>. Bu hədis əsasında müsəlman alimləri yuxu görüntülərini növbəti kateqoriyalara bölür:<br />
* rəhmani — ilahi yuxu. Bu növ yuxu görüntülərini həqiqi adlandırırlar. Belə yuxular mələklər vasitəsilə Allahdan gələn əsl təlqinlərdir. Peyğəmbər {{сас}} onlara mübəşşirat ("xoş xəbər gətirənlər") adını vermişdir. O demişdir ki, hərçənd peyğəmbərlərin gəlişi başa çatmış, ancaq mübəşşirat, yəni müsəlmanların həqiqi yuxuları qalmışdır <ref name="Бухари" /><ref name="Муслим" >{{Муслим|}}</ref>. Bu yuxular insanlar üçün yol göstərən olacaq və onların yolunu işıqlandıracaq.<br />
* şeytani — şeytan yuxusu. Bu şeytan tərəfindən qorxutma, yalan və həvəsoyatma nəticəsində yaranmış yalançı yuxulardır. Onlar insanları pislik eləməyə itələyirlər. Belə yuxuları başqalarına danışmaq və yozmaq tövsiyə edilmir.<br />
<br />
* nəfsani — bizim qəlbimizin tünd tərəfinin (nəfs) törəməsi olan yuxudur. Belə yuxular gündəlik qayğılar, ehtiraslar və boş xəyallar təsiri altında, həmçinin insanın yuxu zamanı məruz qaldığı xarici təsirlərin nəticəsində yaranır. {{Ссылка|url=http://islam-today.ru/veroucenie/3-vida-snov-s-tocki-zrenia-islama/|title=3 вида снов с точки зрения Ислама|site=Islam-Today.ru|info=Ислам Сегодня|дата=|name="3-vida"}}<ref name="IslamQA" /><br />
<br />
İmam İbn Həcər əl-Asqaləni demişdir ki, bütün yuxular iki növə bölüşür:<br />
* röya sadiqə — peyğəmbərlərə və möminlər sırasından onların yolunu gedənlərə xas olan həqiqi yuxulardır. Bəzən belə yuxuları başqa insanlar görə bilər (məsələn, imansız çarın gördüyü və Yusif peyğəmbərin {{ас}}) ona yozduğu həqiqi yuxu). Yuxuda görülmüşlərə uyğun olaraq gerçəkləşən yuxu görüntüləri həqiqi adlanır. Ən yaxşı dini yuxulardan biri möminin yuxuda Məhəmmədi peyğəmbəri {{сас}} görməsidir. Hədisdə deyilir: "Kim yuxuda məni görmüşsə, o kəs həqiqətən məni görmüşdür, şeytan mənim cildimdə görünə bilməz". Başqa deyimdə sahabə Əbu Hüreyrə deyir: "Mən eşitdim ki, Peyğəmbər {{сас}} dedi: „Yuxuda məni görən kəs gerçəkdə də görəcək, şeytan isə mənim görünüşümü ala bilməz” <ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?cat=36751 2084]}}</ref>.<br />
<br />
<br />
* adqas — heç bir mənası olmayan yuxulardır. Belə yuxular bir neçə növə bölünür:<br />
:# şeytanın insanı kədərə qərq etmək məqsədi olan qəddar oyunudur. Məsələn, insan yuxuda görür ki, onun boynunu vururlar və o, onun arxasınca yollanır. Və ya onu elə bir qorxu bürüyür ki, heç kəs onu bu qorxudan qurtara bilmir və buna bənzər digər yuxular.<br />
:# guya mələklərin insana qadağan edilmiş və ya onun kimi sağlam düşüncəyə zidd olan iş tutmağı əmr etməsi.<br />
:# insanın ayıq vaxtı haqqında düşündüyü və ya arzu etdiyi şeyləri yuxusunda görməsi. Və ya onun adətən ayıq vaxtı yaşadığı hadisələrin yuxusuna girməsi, və ya onun daha çox olduğu əhval-ruhiyyəsinə uyğun yuxu görməsi. Yuxular çox vaxt gələcəyə, bir çox hallarda — indiki zamana və nadir hallarda keçmişə toxunur <ref>{{китаб|Ибн Хаджар аль-Аскаляни|Фатх аль-Бари|12/352—354}}</ref><ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
== Möminin yuxu görüntülərinə münasibəti haqqında hədislər ==<br />
<br />
* İmamı əl-Buxari Əbu Səid əl-Xudridən {{ра}} hədis gətirir ki, o, Peyğəmbərin {{сас}} bunları dediyini eşitmiş olub: "Əgər sizdən kimsə xoş yuxu görərsə, o zaman, o, həqiqətən, Allahdan gəlir, və qoy o, ona görə Allaha şükür eləsin və onu dostlarına danışsın. Əgər kimsə xoş olmayan yuxu görərsə, o zaman o, şeytandan gəlir, və qoy o, Allahdan onu bu yuxunun şərindən qorumasını diləsin və onu heç kəsə danışmasın, və o zaman o, ona heç bir ziyan gətirməyəcək".<br />
<br />
* Ət-Tirmizi və başqaları Əbu Hüreyrədən {{ра}} hədis gətirir ki, o, Peyğəmbərin {{сас}} dediyini çatdırır: "Əgər sizdən kimsə yaxşı yuxu görərsə, qoy onu yozsun və danışsın. Əgər pis yuxu görərsə, qoy onun yozumunu aramasın və onu danışmasın".<br />
<br />
* İmamlar əl-Buxari və Müslüm Əbu Səlamdan {{ра}} hədis gətirirlər ki, orada o deyir: "Mən yuxular görürdüm ki, onlar həmişə mənim xəstələnməyimə səbəb olurdu, ta o vaxtadək ki, mən Peyğəmbərin {{сас}} sözlərini eşitdim: ''Yaxşı yuxu Allahdandır və əgər sizdən kimsə xoş yuxu görərsə, qoy onu özü sevdiyi və danışmaq istədiyi kəslərdən başqa heç kəsə danışmasın. Əgər xoşagəlməz yuxu görərsə, qoy Allahdan onu bu yuxunun şərindən və şeytanın şərindən qorumasını diləsin, 3 dəfə sola tüpürsün və heç kəsə onu danışmasın, çünki yalnız o zaman o, ona ziyan gətirməyəcək''. Müslümdən gələn hədisdə isə deyilir: ''... və əgər o, yaxşı yuxu görərsə, qoy ona sevinsin və onu sevdiyi insandan başqa heç kəsə danışmasın''.<br />
<br />
* Müslüm Cabirdən {{ра}} hədis gətirir ki, orada Peyğəmbər {{сас}} deyir: ''Əgər sizdən kimsə xoşuna gəlməyən yuxu görərsə, qoy 3 dəfə sola tüpürsün və Allahdan onu şeytandan qorumasını diləsin və sonra bir böyürdən o birinə çevrilsin''.<br />
<br />
* Müslüm həmçinin Əbu Hüreyrədən {{ра}} hədis gətirir: " Əgər sizdən kimsə ona xoş olmayan yuxu görərsə, qoy qalxsın, dəstəmaz alsın, dua eləsin (namaz qılsın) və onu heç kəsə danışmasın". {{Ссылка|автор= Рамазанов, А.|url=http://as-salam.ru/content/story/3799|title=А что будет, если во сне увидеть … ?|site=As-salam.ru|info=Ассалам|дата=18.11.2016}}.<br />
<br />
<br />
== Yuxular haqqında İslamın fikri ==<br />
<br />
Müsəlman alimləri o fikirdə yekdildirlər ki, peyğəmbərlərin yuxuları vəhydir, çünki onlar şeytandan müdafiəlidir. Bu səbəbdən də İbrahim peyğəmbər {{ас}} oğlu İsmayılı (İzmaıl) {{ас}} qurban gətirməsi zəruriliyi haqqında Allahın əmrini yuxusunda görüb yerinə yetirmək istəyirdi. O ki qaldı adi insanların yuxularına, onlara aydın vəhylər prizmasından baxmaq lazımdır, əgər onlara uyğun olarlarsa, əks halda onlara diqqət yetirmək olmaz. Bu çox ciddi məsələdir ki, onun haqqında bir çox kafirlər yanılırlar <ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
Bir dəfə imam Malikdən soruşurlar: Yuxuları hər kəs yozur?" O cavab verir: "Peyğəmbərliyə aid olanlarla oynayarlarmı?! Başı çıxan kəsdən başqa heç kim yuxu yozmur. Əgər insan xoş bir şey görmüşsə, qoy o barədə danışsın, əgər onun xoşuna gəlməyən şeylər görmüşsə, qoy yaxşı şeylər danışsın və ya sussun".<ref>{{китаб|Ибн ‘Абд аль-Барр|ат-Тамхид|2/180}}</ref>.<br />
<br />
İbn əl-Qəyyim demişdir: "Yuxuların yozumu və fatvaların verilməsi - qardaşdırlar. Müfti, yuxu yozucusu və həkim bunda eynidirlər, onlar insanların sirlərindən xəbərdardırlar ki, başqalarına bu imkan verilməmişdir. Buna görə də onlar açılmalı olmayanları gizlətməlidir". Daha sonra, yozucular yuxu yozarkən heç vaxt nəticə çıxarmağa tələsməməlidirlər. Onlar bunun və, nəticə olaraq, buna həvəs oyatmağın və bununla lovğalanmağın təhlükəli olduğunu nəzərə almalıdır. Onlar həmçinin nəzərə almalıdır ki, onların vəziyyəti müftilərin və alimlərin vəziyyətindən daha kritikdir. İbn Əbd əl-Bərr xəbər verir ki, Hişəm ibn Həssən bildirmişdir: "İbn Sirindən yüzlərlə yuxu haqqında soruşurdular, o isə heç nə yozmadan əvvəl deyirdi: „Öz ayıqlığınızda qorxun Allahdan, çünki yuxuda gördüyünüzdən sizə heç vaxt zərər gəlməz". Yuxu yozduğu zaman isə o deyirdi: Mən yalnız fərziyyələrlə yozuram, fərziyyələr isə doğru da ola bilər, yanlış da". Əgər bu, dövrünün və daha sonrakı nəsillərin yuxu yozucularının liderinin fikridirsə, o яфьфт ondan sonra gələnlərdən nə dеmək olar. Hal-hazırda erkən İslam aliminin minlərlə topladığı yuxuyozmalar üzrə ən nüfuzlu kitabı "İbn Sirinin yuxuların təfsiri" adı altında məlumdur. Ancaq, bəzi mənbələrə əsasən, tədqiqatçılardan bir çoxu şübhələnirlər ki, "Yuxuların təfsiri" kitabı İbn Sirinə məxsusdur {{Ссылка|url=http://islamtv.ru/pages-40.html|title=Толкование снов в исламе|site=IslamTV.ru|info=islamtv.ru|дата= 18.11.2016}}. Buna görə də bu kitabın bu böyük alimin qələminə məxsus olmasında əminlik yoxdur <ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
Qeyd etmək lazımdır ki, bizim dövrdə onun şahidi oluruq ki, bəzi insanlar yuxuyozmanı gəlirli peşəyə çevirir və yuxuları necə gəldi yozmaqla insanları yanıldırlar. Belə insanlara etibar etmək və yuxularınızın onlar tərəfdən necə yozulduğuna inanmaq olmaz. Həmçinin qeyd etmək vacibdir ki, peyğəmbərlərin yuxularından və onların yozmalarından başqa heç bir yuxu və yozmalar dəqiq biliklər vermir. Bu səbəbdən də yuxulara əsaslanaraq, yanlış dini qərarlar qəbul etmək və ya ləğv etmək, həmçinin onlara uyğun olaraq öz həyatını yönəltmək düzgün olmaz. Yuxunun özü kimi, onun yozumu da yalnız o yuxunu görmüş insana aiddir. Ona görə də bu yozum əsasında başqa insanların hər hansı qərarı verməyi qəbuledilməzdir. İmam Əş-Şatıbi demişdir: "Yuxuların bəxş etdiyi sevincdən və ya etdiyi xəbərdarlıqdan başqa bir faydası yoxdur. O ki qaldı onlardan nəticə olaraq hər hansı şəriət qanunlarının çıxarılmasına, belə etmək olmaz"<ref>{{китаб|Ибрахим аш-Шатыби|аль-И‘тисам|2/93}}</ref>.<br />
<br />
<br />
== Peyğəmbərlərin və sahabələrin yuxu yozmaları ==<br />
<br />
Yuxarıda deyildiyi kimi, peyğəmbərlərin yuxuları Allahdan gələn vəhydir. Məsələn, Quranda İbrahim peyğəmbərin {{ас}} əhvalatından bəhs olunur ki, o, yuxusunda öz oğulunu qurban gətirdiyini görür. Quranda bəhs olunan Yusif peyğəmbərin {{ас}} əhvalatı da bəllidir. O, yuxusunda səcdə (sücüd) edən Günəşi, Ayı və on bir ulduzu görür. Bir müddətdən sonra bu yuxunun yozumu bəlli olur: onun valideynləri və qardaşları salamlaşma əlaməti olaraq ona səcdə edirlər. Bu barədə Yusif surəsində deyilir ki, Yusif peyğəmbər {{ас}} söyləmişdir: {{ЦК|Bu, çoxdankı yuxumun yozumudur. Rəbbim onu gerçəkləşdirdi. |12|100}}..<br />
<br />
Məlumdur ki, Məhəmməd peyğəmbər {{сас}} özünün və sahabələrinin bəzi yuxularını yozurdu. Belə ki, əl-Buxari {{сас}} xəbər verir ki, Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "Bir dəfə yuxuda mənə süd dolu qab gətirdilər. Mən ondan maye dırnaqlarımın altından töküldüyünü görənədək içdim. Sonra qalanını Ömərə verdim". Peyğəmbərdən {{сас}} soruşdular: "Ey Allahın Elçisi! Bu yuxunun yozumu nədir?" O, cavab verdi: "Bu, bilik deməkdir". <br />
Həmçinin imam əl-Buxari Peyğəmbərin {{сас}} onun sahabəsi Abdullah ibn Salamın yuxusunu yozması haqqında olan hədisi çatdırır. {{Ссылка|url=http://islam.net.ua/stati/sny-i-ikh-tolkovaniia|title=Сны и их толкования|site=Islam.net.ua|info=Ислам религия Истины|дата=18.11.2016}}.<br />
İbn Ömər bildirilir ki, Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "Mən yuxuda gördüm ki, dağınıq saçlı qara qadın Mədinədən çıxıb Məhyə kəndində dayandı, və bu yuxunu elə yozdum ki, əvvəl Mədinədə gəzən taun epidemiyası oraya keçib". <ref>{{аль-Бухари|№=7038}}</ref><br />
İbn Abbas və Əbu Hüreyrə bildirirlər ki, bir adam Peyğəmbərin {{сас}} yanına gəlir və onun yuxusunu yozmağını xahiş edir. Əbu Bəkr Peyğəmbərin {{сас}} icazəsilə bu adamın yuxusunu yozur və sonra deyir: " İndi isə, ey Allahın Elçisi, atam sənə qurban olsun, mənə de görüm, mən düz dedim yoxsa səhv?". Peyğəmbər {{сас}} deyir: "Nədəsə sən haqlı idin, nədəsə səhv etdin". Əbu Bəkr söyləyir: "Allaha and olsun, sən mənə səhvimi deməlisən!" — Peyğəmbər {{сас}} buna cavab verir: "And içmə". <ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?p=3830 2091]}}</ref>{{Ссылка|url=http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=4473|title=تفسير الرؤيا جائز|site=IslamWeb.net|info=fatwa.islamweb.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}.<br />
<br />
<br />
== Yuxuyozma metodları ==<br />
<br />
•İmam Əl-Bəqavi demişdir: "Yuxuyozma kateqoriyalara bölünür. Yuxular Quran və sünnə nəzərincə və ya insanlar arasında məlum olan atalar sözlərinə əsasən, həmçinin adlarla, metaforalarla və əksmənalı anlayışlarla yozula blər" <ref>{{китаб|аль-Багави|Шарх ас-Сунна|12/220}}</ref>. Aşağıda bəzi nümunələr gətirilmişdir <ref name="IslamQA" />:<br />
<br />
<br />
;Yuxuların Quran nəzərincə yozulması<br />
* İp ittifaqı bildirir, çünki Allah buyurmuşdur: {{ЦК|Hamınız Allahın ipindən möhkəm yapışın |3|103}}.<br />
* Gəmi qurtuluş kimi yozulmalıdır, çünki Uca Allah buyurmuşdur: {{ЦК|…Biz onu və gəmidə olanları xilas edib bu möcüzə ilə aləmlərə ibrət dərsi verdik.…|29|15}}.<br />
* Ağac imanda münafiqlik kimi anlanıla bilər, çünki Allah buyurmuşdur: {{ЦК|…Halbuki, onlar (münafiqlər) (divara )söykədilmiş dirəklər kimidirlər…|63|4}}.<br />
<br />
<br />
* Qarğa kafiri (fasik) təcəssüm etdirir, çünki Peyğəmbər {{сас}} onu belə adlandırmışdır.<br />
<br />
* Peyğəmbərin {{сас}} "Qadın qabırğadan yaradılmışdır" kəlməsinə və onun öz sahabəsinə dediyi: "Ey bəlalı Əncəşə! Büllurlarla (yəni qadınlarla) yavaş ol" kəlməsinə istinadən, qabırğa və şüşə məmulatları qadınları simvolizə edir. <ref name="Бухари" /><ref name="Муслим" />.<br />
<br />
* Köynək, Peyğəmbərin {{сас}} sözlərinə görə, imanı, dini simvollizə edir: "Mən yuxumda köynək geyinmiş insanların önümə gəldiyini gördüm ki, bəzilərinin köynəyinin uzunluğu sinələrinə, digərlərininki isə ondan aşağıya çatırdı. Sonra önümə Ömər ibn əl-Xəttab gəldi, köynəyini arxasınca sürüyürdü". Sahabələr soruşdular: "Bu nə deməkdir, ey Allahın Elçisi?". O, onlara cavab verdi: "İman".<br />
<br />
<br />
;Yuxuların atalar sözlərinə əsasən yozulması<br />
* Quyu qazmaq hiyləgərliyi bildirir, necə ki, deyirlər: "Özgəyə quyu qazan özü düşər".<br />
<br />
<br />
;Yuxuların adların köməyilə yozulması<br />
* Əgər insan yuxusunda Rəşid ("ağıllı") adlı bir kəsi görürsə, bu ehtiyatlı və haqlı olmaq kimi yozulur.<br />
* Əgər onun adı Səlim ("təhlükəsiz", "müvəffəqiyyətli") olarsa, bu onun təhlükəsizliyi və əmin-amanlığı kimi yozular.<br />
<br />
<br />
;Yuxuların əksmənalı anlayışlarla yozulması<br />
* Qorxu təhlükəsizliyi bildirir, çünki Allah buyurmuşdur: {{ЦК| və onların qorxusunu sonra arxayınçılıqla əvəz edəcəkdir|24|55}}.<br />
<br />
Bu haqda daha ətraflı bu mövzuya həsr olunmuş xüsusi mənbələrdən öyrənmək olar.{{Ссылка|url=http://священный-коран.рф/puti-tolkovaniya-metody-i-pravila.html|title=Пути толкования: методы и правила|site=Священный-коран.рф|info=Священный Коран|дата=18.11.2016|name="Пути"}}.<br />
<br />
== Həqiqi yuxuların seyr edilməsinə imkan yaradan amillər ==<br />
Səmimi mömin həqiqi yuxu görmək imkanına layiq görülə bilər. Hədisdə deyilir: "Yuxunun düzgünlüyü onu görən kəsin düzgünlüyü ilə bağlıdır və ən düzgün yuxu ən düzgün insanlar görür" <ref>{{Муслим|№=4200}}</ref>. Müsəlman mənbələrinə əsasən, kim yuxularının düzgün olmasını arzulayırsa, o ancaq həqiqəti danışmalıdır, yalnız icazə verilmiş qida ilə qidalanmalıdır, şəriətin hökmlərinə əməl etməlidir və Allahın və Onun Elçisinin qadağan etdiklərindən özünü qorumalıdır. Həmçinin o, tam dəstəmaz almış vəziyyətdə, qibləyə doğru yön alıb yuxuya keçincə Allahı düşünərək yuxuya keçməlidir. Belə möminlərin yuxuları, demək olar ki, həmişə gerçəkləşir.<br />
<br />
Ən düzgün yuxu səhər duasının (sahur) vaxtına az qalmış görülən yuxudur, çünki bu vaxt mərhəmət və bağışlanma çox yaxın olur, şeytanlar isə sakitləşir. Yanlış yuxular əksinə, ala-qaranlıq vaxtı, şeytanlar və şər ruhlar çoxalan zaman olur <ref>{{китаб|Ибн аль-Каййим аль-Джавзиййа|Мадаридж ас-саликин|1/50-52}}</ref>.<br />
<br />
== Положение того, кто рассказывает о том, чего на самом деле он во сне не видел ==<br />
* Передают со слов Ибн ‘Аббаса {{ра}}, что Пророк {{сас}} сказал: «''(В [[Последняя жизнь|мире ином]]) на того, кто станет рассказывать о том, чего на самом деле он во сне не видел, будет возложена обязанность связать узлом два ячменных зерна, чего он никогда сделать не сможет; в [[День воскресения]] [[ухо]] подслушивавшего разговоры людей, не желавших этого (или: убегавших от него), зальют расплавленным свинцом, а того, кто создавал [[изображения]], подвергнут [[мучения]]м, обязав его вдохнуть в них ([[душа|душу]], чего он никогда не сможет сделать)''».<br />
* Передают со слов Ибн ‘Умара {{ра}}, что посланник Аллаха {{сас}} сказал: «''Поистине, к (наихудшим видам) [[ложь|лжи]] (относятся рассказы человека) о том, что он видел во сне то, чего на самом деле не видел''»<ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?cat=36791 2089—2090]}}</ref>.<br />
<br />
== Желательные действия для того, кто увидел благоприятный сон ==<br />
В свете вышеупомянутых пророческих преданий можно констатировать, что тому, кто увидел хороший сон желательно совершить 4 вещи:<br />
* [[Хвала|Восхвалить]] Всевышнего Аллаха за этот сон;<br />
* [[Радость|Радоваться]] и ожидать хорошего;<br />
* Рассказать сон тому, кого он [[любовь|любит]] и желает [[добро|добра]], но никак не тому, кого он не любит и кто желает ему [[зло|зла]];<br />
* Растолковать его правильно и хорошо, потому что сон сбывается так, как его растолкуют<ref name="Пути" />.<br />
<br />
== Желательные действия для того, кто увидел неприятный сон ==<br />
Тому, кто увидит плохой сон желательно соблюсти семь вещей; если он их совершит, то этот сон не принесёт ему вреда по воле Всевышнего Аллаха:<br />
* Попросить у Аллаха защиты от зла, привидевшегося в этом сне;<br />
* Трижды попросить у Аллаха защиты от шайтана;<br />
* Трижды поплевать в [[левая сторона|левую сторону]];<br />
* Поменять положение, например, перевернуться с левого бока на правый;<br />
* Совершить молитву (намаз);<br />
* Не рассказывать его никому;<br />
* Не толковать его для себя<ref name="Пути" />.<br />
<br />
== Мольба того, кто желает увидеть благой сон и не видеть плохого сна ==<br />
‘Урва ибн аз-Зубайр {{ра}} рассказывал: «Когда ‘Аиша {{рау}} собиралась спать, она произносила: „О Аллах, поистине, я прошу Тебя о благом сновидении, которое будет правдивым, а не лживым, приносящим пользу, а не вред ({{ar|اللَّهُمَّ إِنِي أَسْأَلُكَ رُؤْياَ صَالِحَة صَادِقَة غَيْرَ كَاذِبَة نَافِعَة غَيْرَ ضَارَّة}}; ''Аллахумма, инни ас’алюка ру’йа с̣а̄лих̣а, с̣а̄дик̣а, гайра ка̄з̱иба, на̄фи‘а, гайра д̣а̄рра'')“»{{Ссылка|url=http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=19142|title=أثر عائشة في إذا أرادت النوم بسؤالها الرؤيا|site=IslamWeb.net|info=fatwa.islamweb.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}{{Ссылка|url=http://www.almeshkat.net/vb/showthread.php?t=32145|title<br />
=أذكار ما قبل النوم(للجوالات)(لا تنسى إضافة برنامج الورد الى جوالك)|site=AlMeshkat.net|info=almeshkat.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}. Когда она произносила эти слова, то люди знали, что она уже не будет разговаривать, пока не наступит [[рассвет]] или не проснётся ночью{{Ссылка|url=http://islamport.com/d/1/akh/1/27/241.html|title=باب ما يقال عند الصباح وعند المساء|site=IslamPort.com|info=islamport.com|дата=18.11.2016|язык=ar}}<ref>{{китаб|Ибн Хаджар аль-Аскаляни|Натаидж аль-афкар|204}}</ref>.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ЭКорана|Kinberg L.|Dreams and Sleep|EQCOM_00050|том=1|стр=546|ref=Kinberg L.}}<br />
;Первоисточники<br />
* {{book|Abū l-Layth al-Samarqandī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Ālūsī|Rūḥ||}}<br />
* {{book|Baghawī|Maʿālim||}}<br />
* {{book|Ibn ʿAṭiyya|Muḥarrar||}}<br />
* {{book|Kāshānī|Ṣāfī||}}<br />
* {{book|Muqātil|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Qurṭubī|Jāmiʿ||}}<br />
* {{book|Qushayrī, Abū l-Qāsim|al-Risāla al-Qushayriyya|Beirut, 1987|}}<br />
* {{book|Rāzī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Shawkānī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Suyūṭī|Durr||}}<br />
* {{book|Wāḥidī|Wasīṭ||}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{публикация|книга|автор= Резван, М. Е.|часть= |заглавие= Герменевтика сновидения в контексте общемусульманской сновидческой реальности (на примере сновидений о Коране)|ссылка=http://www.kunstkamera.ru/files/lib/978-5-884314-159-6/978-5-884314-159-6_02.pdf|ответственный= <!-- Отв. ред. Р. Р. Рахимов, М. Е. Резван-->|выпуск= II|место= СПб.|издание=Центральная Азия: Традиция в условиях перемен|издательство= МАЭ РАН|год=2009|страниц=396|ref= }}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Dreams and their Interpretation}}<br />
* {{Энис/3|Kinberg, Leah|Dreams|COM_26091|год=2012-3|стр=}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = MaxAK<br />
|сортировка =|ссылка = Ruya<br />
|публикация = 2017-07-28|обновление =<br />
|ИЭК = Dreams and their Interpretation|ЭК = <br />
|ЭИ3 =COM_26091 |ЭИ1 = |ЭИ2 = COM_0945<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =|ИЭС2007 = <br />
|Цитатник = |Википедия= <br />
|уровень = 3|важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
[[Категория:Сон]]<br />
<br />
[[ar:رؤية]]<br />
[[az:Yuxugörmə]]<br />
[[en:Dream]]<br />
[[tr:Rüya]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Yuxu&diff=391Yuxu2018-02-10T07:13:21Z<p>Ilham.zabirov: </p>
<hr />
<div><br />
Yuxu görüntüsü, yuxu ({{lang-ar|اَلرُّؤْيَا||ər-röya}}) — yuxuda görülənlərdir; yuxu zamanı baş verən bir sıra fikirlər, obrazlar və ya emosiyalar.{{Превью}}<br />
<br />
== Quranda ==<br />
<br />
Quranda yuxu görüntülərini işarələmək üçün dörd müxtəlif ifadə istifadə olunur:<br />
• röya (({{ar|رُؤْيا}})) Quranda altı dəfə işlənir; <ref>Quran, {{hqa|12|5}}; {{hqa|12|43}}; {{hqa|12|100}}; {{hqa|17|60}}; {{hqa|37|105}}; {{hqa|48|27}}.</ref>;<br />
• mənəm ({{ar|مَنَام}}) dörd dəfə rast gəlir, iki dəfə "yuxu" mənasında <ref>Quran, {{hqa|30|23}}; {{hqa|39|42}}.</ref> və iki dəfə "yuxu görüntüsü" mənasında <ref>Quran, {{hqa|8|43}}; {{hqa|37|102}}.</ref>;<br />
• buşra ({{ar|بُشْرَى}}), "xoş xəbərlər" deməkdir, bir halda "yuxu görüntüsü" kimi izah edilir <ref>Quran, {{hqa|10|64}}.</ref>. Bütün bu üç söz yaxşı yuxuları ifadə edir.<br />
• Quranda pis yuxuları işarələmək üçün xülm ({{ar|حُلْم}}) sözü istifadə olunur. Bu sözə iki dəfə rast gəlinir və hər iki dəfə “adqasu ahləm” ({{ar|أَضْغَاثُ أَحْلَام}}) söz birləşməsində, "əlaqəsiz, qarışıq yuxular" anlamına gəlir <ref>Quran, {{hqa|12|44}}; {{hqa|21|5}}.</ref>. Bu on qeyddən dördü Yusif (İosif) peyğəmbərlə {{ас}} bağlıdır <ref>Quran, {{hqa|12|5}}; {{hqa|12|43}}; {{hqa|12|44}}; {{hqa|12|100}}.</ref>; ikisi - İbrahim (Avraam){{ас}} peyğəmbərlə <ref>Quran, {{hqa|37|102}}; {{hqa|37|105}}.</ref>; qalan istinadlar İslamın əsaslarıyla bağlı məsələlərə aiddir {{sfn|Kinberg L.|2001}}.<br />
• İslamda həmçinin “röya sadiqə” termini mövcuddur — həqiqi ( və ya qabağı görən), Quranda deyildiyi kimi, ilahi vəhylərin nazil olmağa başlamasını qabaqcadan xəbər verən peyğəmbərlər yuxusu deməkdir: {{ЦК|Allah Öz Elçisinin həqiqət kimi gördüyü yuxusunu gerçəyə çevirdi |48|27}}.<br />
<br />
<br />
== Sünnədə ==<br />
Peyğəmbərin arvadı Aişədən {{рау}} gəlir ki, İlahi vəhy xoş yuxulardan başlandı və belə olmamışdır ki, Peyğəmbər yuxu görsün, o isə sonra sübh şəfəqi kimi həqiqət olmasın <ref>{{Бухари|№=3}}</ref><ref>{{Муслим|№=231}}</ref>. <br />
<br />
Peyğəmbər {{сас}} həqiqi yuxuları Allahın Öz qullarına yolladığı xoş xəbər kimi xarakterizə etmişdi. Hədisdə deyilir: "Möminin yuxusu peyğəmbərliyin qırx altı hissəsindən biridir" <ref>{{аль-Бухари|№=6472}}</ref><ref>{{Муслим|№=4201}}</ref>. Bəzi alimlər demişdir ki, peyğəmbərliyin müddəti 23 il davam etmişdi, onun birinci yarımili ərzində (yəni 1/46) vəhylər Peyğəmbərin {{сас}} yuxuda gördüyü yuxu görüntüləri vasitəsilə gəlirdi. <br />
Başqa hədisdə deyilir: "həqiqi yuxu Allahdandır"<ref name="Бухари-3292" >{{аль-Бухари|№=3292}}</ref>. <br />
<br />
O ki qaldı xoşagəlməz yuxulara, Peyğəmbərin {{сас}} sözlərinə görə, onlar şeytandandır . Peyğəmbər {{сас}} demişdi: "Pis yuxu [əl-xülm] şeytandandır"<ref name="Бухари-3292" /><ref>{{Муслим|№=2261}}</ref>. Peyğəmbərin {{сас}} sözlərinə əsasən, Qiyamət gününə yaxın müsəlmanın az qala bütün yuxuları gerçək olacaq <ref>{{Муслим|№=2263}}</ref>. Bu peyğəmbərlik və onun təsiri dövrünün uzaqlığı ilə izah olunur. Şad xəbər gətirən və ya dində səbrə və mətinliyə çağıran yuxular möminlər üçün qismən kompensasiya olacaq. Sahabələrin dövründən sonra baş verən möcüzəli hadisələr (kəramət) də imanın möhkəmləndirilməsində eyni əhəmiyyətə malikdir. Sahabələr kəramətə və həqiqi yuxulara ehtiyac duymurdu, çünki onlar dərin inama malik idilər, onlardan sonra yaşayanların isə inamı daha zəif idi {{Ссылка|url=https://islamqa.info/ar/6537|title=آداب الرؤى وتفسير الأحلام|site=IslamQA.info| info= islamqa.info|язык=ar|дата=18.11.2016|name="IslamQA"}}.<br />
<br />
== Yuxuların kateqoriyaları ==<br />
<br />
Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "Yuxu görüntüsü üç cür olur: Allahdan gələn yuxu görüntüsü, insanı məyus etmək məqsədilə şeytandan gələn yuxu görüntüsü və insanın ayıq vaxtı düşündüyünün sonra yuxuda görməsi ilə bağlı olan yuxu görüntüsü" <ref>{{аль-Бухари|№=6499}}</ref><ref>{{Муслим|№=4200}}</ref>. Bu hədis əsasında müsəlman alimləri yuxu görüntülərini növbəti kateqoriyalara bölür:<br />
* rəhmani — ilahi yuxu. Bu növ yuxu görüntülərini həqiqi adlandırırlar. Belə yuxular mələklər vasitəsilə Allahdan gələn əsl təlqinlərdir. Peyğəmbər {{сас}} onlara mübəşşirat ("xoş xəbər gətirənlər") adını vermişdir. O demişdir ki, hərçənd peyğəmbərlərin gəlişi başa çatmış, ancaq mübəşşirat, yəni müsəlmanların həqiqi yuxuları qalmışdır <ref name="Бухари" /><ref name="Муслим" >{{Муслим|}}</ref>. Bu yuxular insanlar üçün yol göstərən olacaq və onların yolunu işıqlandıracaq.<br />
* şeytani — şeytan yuxusu. Bu şeytan tərəfindən qorxutma, yalan və həvəsoyatma nəticəsində yaranmış yalançı yuxulardır. Onlar insanları pislik eləməyə itələyirlər. Belə yuxuları başqalarına danışmaq və yozmaq tövsiyə edilmir.<br />
<br />
* nəfsani — bizim qəlbimizin tünd tərəfinin (nəfs) törəməsi olan yuxudur. Belə yuxular gündəlik qayğılar, ehtiraslar və boş xəyallar təsiri altında, həmçinin insanın yuxu zamanı məruz qaldığı xarici təsirlərin nəticəsində yaranır. {{Ссылка|url=http://islam-today.ru/veroucenie/3-vida-snov-s-tocki-zrenia-islama/|title=3 вида снов с точки зрения Ислама|site=Islam-Today.ru|info=Ислам Сегодня|дата=|name="3-vida"}}<ref name="IslamQA" /><br />
<br />
İmam İbn Həcər əl-Asqaləni demişdir ki, bütün yuxular iki növə bölüşür:<br />
* röya sadiqə — peyğəmbərlərə və möminlər sırasından onların yolunu gedənlərə xas olan həqiqi yuxulardır. Bəzən belə yuxuları başqa insanlar görə bilər (məsələn, imansız çarın gördüyü və Yusif peyğəmbərin {{ас}}) ona yozduğu həqiqi yuxu). Yuxuda görülmüşlərə uyğun olaraq gerçəkləşən yuxu görüntüləri həqiqi adlanır. Ən yaxşı dini yuxulardan biri möminin yuxuda Məhəmmədi peyğəmbəri {{сас}} görməsidir. Hədisdə deyilir: "Kim yuxuda məni görmüşsə, o kəs həqiqətən məni görmüşdür, şeytan mənim cildimdə görünə bilməz". Başqa deyimdə sahabə Əbu Hüreyrə deyir: "Mən eşitdim ki, Peyğəmbər {{сас}} dedi: „Yuxuda məni görən kəs gerçəkdə də görəcək, şeytan isə mənim görünüşümü ala bilməz” <ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?cat=36751 2084]}}</ref>.<br />
<br />
<br />
* adqas — heç bir mənası olmayan yuxulardır. Belə yuxular bir neçə növə bölünür:<br />
:# şeytanın insanı kədərə qərq etmək məqsədi olan qəddar oyunudur. Məsələn, insan yuxuda görür ki, onun boynunu vururlar və o, onun arxasınca yollanır. Və ya onu elə bir qorxu bürüyür ki, heç kəs onu bu qorxudan qurtara bilmir və buna bənzər digər yuxular.<br />
:# guya mələklərin insana qadağan edilmiş və ya onun kimi sağlam düşüncəyə zidd olan iş tutmağı əmr etməsi.<br />
:# insanın ayıq vaxtı haqqında düşündüyü və ya arzu etdiyi şeyləri yuxusunda görməsi. Və ya onun adətən ayıq vaxtı yaşadığı hadisələrin yuxusuna girməsi, və ya onun daha çox olduğu əhval-ruhiyyəsinə uyğun yuxu görməsi. Yuxular çox vaxt gələcəyə, bir çox hallarda — indiki zamana və nadir hallarda keçmişə toxunur <ref>{{китаб|Ибн Хаджар аль-Аскаляни|Фатх аль-Бари|12/352—354}}</ref><ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
== Möminin yuxu görüntülərinə münasibəti haqqında hədislər ==<br />
<br />
* İmamı əl-Buxari Əbu Səid əl-Xudridən {{ра}} hədis gətirir ki, o, Peyğəmbərin {{сас}} bunları dediyini eşitmiş olub: "Əgər sizdən kimsə xoş yuxu görərsə, o zaman, o, həqiqətən, Allahdan gəlir, və qoy o, ona görə Allaha şükür eləsin və onu dostlarına danışsın. Əgər kimsə xoş olmayan yuxu görərsə, o zaman o, şeytandan gəlir, və qoy o, Allahdan onu bu yuxunun şərindən qorumasını diləsin və onu heç kəsə danışmasın, və o zaman o, ona heç bir ziyan gətirməyəcək".<br />
<br />
* Ət-Tirmizi və başqaları Əbu Hüreyrədən {{ра}} hədis gətirir ki, o, Peyğəmbərin {{сас}} dediyini çatdırır: "Əgər sizdən kimsə yaxşı yuxu görərsə, qoy onu yozsun və danışsın. Əgər pis yuxu görərsə, qoy onun yozumunu aramasın və onu danışmasın".<br />
<br />
* İmamlar əl-Buxari və Müslüm Əbu Səlamdan {{ра}} hədis gətirirlər ki, orada o deyir: "Mən yuxular görürdüm ki, onlar həmişə mənim xəstələnməyimə səbəb olurdu, ta o vaxtadək ki, mən Peyğəmbərin {{сас}} sözlərini eşitdim: ''Yaxşı yuxu Allahdandır və əgər sizdən kimsə xoş yuxu görərsə, qoy onu özü sevdiyi və danışmaq istədiyi kəslərdən başqa heç kəsə danışmasın. Əgər xoşagəlməz yuxu görərsə, qoy Allahdan onu bu yuxunun şərindən və şeytanın şərindən qorumasını diləsin, 3 dəfə sola tüpürsün və heç kəsə onu danışmasın, çünki yalnız o zaman o, ona ziyan gətirməyəcək''. Müslümdən gələn hədisdə isə deyilir: ''... və əgər o, yaxşı yuxu görərsə, qoy ona sevinsin və onu sevdiyi insandan başqa heç kəsə danışmasın''.<br />
<br />
* Müslüm Cabirdən {{ра}} hədis gətirir ki, orada Peyğəmbər {{сас}} deyir: ''Əgər sizdən kimsə xoşuna gəlməyən yuxu görərsə, qoy 3 dəfə sola tüpürsün və Allahdan onu şeytandan qorumasını diləsin və sonra bir böyürdən o birinə çevrilsin''.<br />
<br />
* Müslüm həmçinin Əbu Hüreyrədən {{ра}} hədis gətirir: " Əgər sizdən kimsə ona xoş olmayan yuxu görərsə, qoy qalxsın, dəstəmaz alsın, dua eləsin (namaz qılsın) və onu heç kəsə danışmasın". {{Ссылка|автор= Рамазанов, А.|url=http://as-salam.ru/content/story/3799|title=А что будет, если во сне увидеть … ?|site=As-salam.ru|info=Ассалам|дата=18.11.2016}}.<br />
<br />
<br />
== Yuxular haqqında İslamın fikri ==<br />
<br />
Müsəlman alimləri o fikirdə yekdildirlər ki, peyğəmbərlərin yuxuları vəhydir, çünki onlar şeytandan müdafiəlidir. Bu səbəbdən də İbrahim peyğəmbər {{ас}} oğlu İsmayılı (İzmaıl) {{ас}} qurban gətirməsi zəruriliyi haqqında Allahın əmrini yuxusunda görüb yerinə yetirmək istəyirdi. O ki qaldı adi insanların yuxularına, onlara aydın vəhylər prizmasından baxmaq lazımdır, əgər onlara uyğun olarlarsa, əks halda onlara diqqət yetirmək olmaz. Bu çox ciddi məsələdir ki, onun haqqında bir çox kafirlər yanılırlar <ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
Bir dəfə imam Malikdən soruşurlar: Yuxuları hər kəs yozur?" O cavab verir: "Peyğəmbərliyə aid olanlarla oynayarlarmı?! Başı çıxan kəsdən başqa heç kim yuxu yozmur. Əgər insan xoş bir şey görmüşsə, qoy o barədə danışsın, əgər onun xoşuna gəlməyən şeylər görmüşsə, qoy yaxşı şeylər danışsın və ya sussun".<ref>{{китаб|Ибн ‘Абд аль-Барр|ат-Тамхид|2/180}}</ref>.<br />
<br />
İbn əl-Qəyyim demişdir: "Yuxuların yozumu və fatvaların verilməsi - qardaşdırlar. Müfti, yuxu yozucusu və həkim bunda eynidirlər, onlar insanların sirlərindən xəbərdardırlar ki, başqalarına bu imkan verilməmişdir. Buna görə də onlar açılmalı olmayanları gizlətməlidir". Daha sonra, yozucular yuxu yozarkən heç vaxt nəticə çıxarmağa tələsməməlidirlər. Onlar bunun və, nəticə olaraq, buna həvəs oyatmağın və bununla lovğalanmağın təhlükəli olduğunu nəzərə almalıdır. Onlar həmçinin nəzərə almalıdır ki, onların vəziyyəti müftilərin və alimlərin vəziyyətindən daha kritikdir. İbn Əbd əl-Bərr xəbər verir ki, Hişəm ibn Həssən bildirmişdir: "İbn Sirindən yüzlərlə yuxu haqqında soruşurdular, o isə heç nə yozmadan əvvəl deyirdi: „Öz ayıqlığınızda qorxun Allahdan, çünki yuxuda gördüyünüzdən sizə heç vaxt zərər gəlməz". Yuxu yozduğu zaman isə o deyirdi: Mən yalnız fərziyyələrlə yozuram, fərziyyələr isə doğru da ola bilər, yanlış da". Əgər bu, dövrünün və daha sonrakı nəsillərin yuxu yozucularının liderinin fikridirsə, o яфьфт ondan sonra gələnlərdən nə dеmək olar. Hal-hazırda erkən İslam aliminin minlərlə topladığı yuxuyozmalar üzrə ən nüfuzlu kitabı "İbn Sirinin yuxuların təfsiri" adı altında məlumdur. Ancaq, bəzi mənbələrə əsasən, tədqiqatçılardan bir çoxu şübhələnirlər ki, "Yuxuların təfsiri" kitabı İbn Sirinə məxsusdur {{Ссылка|url=http://islamtv.ru/pages-40.html|title=Толкование снов в исламе|site=IslamTV.ru|info=islamtv.ru|дата= 18.11.2016}}. Buna görə də bu kitabın bu böyük alimin qələminə məxsus olmasında əminlik yoxdur <ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
Qeyd etmək lazımdır ki, bizim dövrdə onun şahidi oluruq ki, bəzi insanlar yuxuyozmanı gəlirli peşəyə çevirir və yuxuları necə gəldi yozmaqla insanları yanıldırlar. Belə insanlara etibar etmək və yuxularınızın onlar tərəfdən necə yozulduğuna inanmaq olmaz. Həmçinin qeyd etmək vacibdir ki, peyğəmbərlərin yuxularından və onların yozmalarından başqa heç bir yuxu və yozmalar dəqiq biliklər vermir. Bu səbəbdən də yuxulara əsaslanaraq, yanlış dini qərarlar qəbul etmək və ya ləğv etmək, həmçinin onlara uyğun olaraq öz həyatını yönəltmək düzgün olmaz. Yuxunun özü kimi, onun yozumu da yalnız o yuxunu görmüş insana aiddir. Ona görə də bu yozum əsasında başqa insanların hər hansı qərarı verməyi qəbuledilməzdir. İmam Əş-Şatıbi demişdir: "Yuxuların bəxş etdiyi sevincdən və ya etdiyi xəbərdarlıqdan başqa bir faydası yoxdur. O ki qaldı onlardan nəticə olaraq hər hansı şəriət qanunlarının çıxarılmasına, belə etmək olmaz"<ref>{{китаб|Ибрахим аш-Шатыби|аль-И‘тисам|2/93}}</ref>.<br />
<br />
<br />
== Peyğəmbərlərin və sahabələrin yuxu yozmaları ==<br />
<br />
Yuxarıda deyildiyi kimi, peyğəmbərlərin yuxuları Allahdan gələn vəhydir. Məsələn, Quranda İbrahim peyğəmbərin {{ас}} əhvalatından bəhs olunur ki, o, yuxusunda öz oğulunu qurban gətirdiyini görür. Quranda bəhs olunan Yusif peyğəmbərin {{ас}} əhvalatı da bəllidir. O, yuxusunda səcdə (sücüd) edən Günəşi, Ayı və on bir ulduzu görür. Bir müddətdən sonra bu yuxunun yozumu bəlli olur: onun valideynləri və qardaşları salamlaşma əlaməti olaraq ona səcdə edirlər. Bu barədə Yusif surəsində deyilir ki, Yusif peyğəmbər {{ас}} söyləmişdir: {{ЦК|Bu, çoxdankı yuxumun yozumudur. Rəbbim onu gerçəkləşdirdi. |12|100}}..<br />
<br />
Məlumdur ki, Məhəmməd peyğəmbər {{сас}} özünün və sahabələrinin bəzi yuxularını yozurdu. Belə ki, əl-Buxari {{сас}} xəbər verir ki, Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "Bir dəfə yuxuda mənə süd dolu qab gətirdilər. Mən ondan maye dırnaqlarımın altından töküldüyünü görənədək içdim. Sonra qalanını Ömərə verdim". Peyğəmbərdən {{сас}} soruşdular: "Ey Allahın Elçisi! Bu yuxunun yozumu nədir?" O, cavab verdi: "Bu, bilik deməkdir". <br />
Həmçinin imam əl-Buxari Peyğəmbərin {{сас}} onun sahabəsi Abdullah ibn Salamın yuxusunu yozması haqqında olan hədisi çatdırır. {{Ссылка|url=http://islam.net.ua/stati/sny-i-ikh-tolkovaniia|title=Сны и их толкования|site=Islam.net.ua|info=Ислам религия Истины|дата=18.11.2016}}.<br />
İbn Ömər bildirilir ki, Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "Mən yuxuda gördüm ki, dağınıq saçlı qara qadın Mədinədən çıxıb Məhyə kəndində dayandı, və bu yuxunu elə yozdum ki, əvvəl Mədinədə gəzən taun epidemiyası oraya keçib". <ref>{{аль-Бухари|№=7038}}</ref><br />
İbn Abbas və Əbu Hüreyrə bildirirlər ki, bir adam Peyğəmbərin {{сас}} yanına gəlir və onun yuxusunu yozmağını xahiş edir. Əbu Bəkr Peyğəmbərin {{сас}} icazəsilə bu adamın yuxusunu yozur və sonra deyir: " İndi isə, ey Allahın Elçisi, atam sənə qurban olsun, mənə de görüm, mən düz dedim yoxsa səhv?". Peyğəmbər {{сас}} deyir: "Nədəsə sən haqlı idin, nədəsə səhv etdin". Əbu Bəkr söyləyir: "Allaha and olsun, sən mənə səhvimi deməlisən!" — Peyğəmbər {{сас}} buna cavab verir: "And içmə". <ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?p=3830 2091]}}</ref>{{Ссылка|url=http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=4473|title=تفسير الرؤيا جائز|site=IslamWeb.net|info=fatwa.islamweb.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}.<br />
<br />
<br />
== Yuxuyozma metodları ==<br />
<br />
•İmam Əl-Bəqavi demişdir: "Yuxuyozma kateqoriyalara bölünür. Yuxular Quran və sünnə nəzərincə və ya insanlar arasında məlum olan atalar sözlərinə əsasən, həmçinin adlarla, metaforalarla və əksmənalı anlayışlarla yozula blər" <ref>{{китаб|аль-Багави|Шарх ас-Сунна|12/220}}</ref>. Aşağıda bəzi nümunələr gətirilmişdir <ref name="IslamQA" />:<br />
<br />
<br />
;Yuxuların Quran nəzərincə yozulması<br />
* İp ittifaqı bildirir, çünki Allah buyurmuşdur: {{ЦК|Hamınız Allahın ipindən möhkəm yapışın |3|103}}.<br />
* Gəmi qurtuluş kimi yozulmalıdır, çünki Uca Allah buyurmuşdur: {{ЦК|…Biz onu və gəmidə olanları xilas edib bu möcüzə ilə aləmlərə ibrət dərsi verdik.…|29|15}}.<br />
* Ağac imanda münafiqlik kimi anlanıla bilər, çünki Allah buyurmuşdur: {{ЦК|…Halbuki, onlar (münafiqlər) (divara )söykədilmiş dirəklər kimidirlər…|63|4}}.<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
;Толкование снов в свете сунны<br />
* Ворона олицетворяет нечестивца (''фасик''), потому что Пророк {{сас}} назвал её так.<br />
* [[Ребро]] и стеклянные изделия символизируют [[женщина|женщин]], со слов Пророка {{сас}} «''Женщина создана из ребра''», и его слов своему сподвижнику: «''Горе тебе, о Анджаша! Обходись со стеклянными сосудами (то есть женщинами) бережнее''»<ref name="Бухари" /><ref name="Муслим" />.<br />
* [[Рубаха]], по словам Пророка {{сас}} символизирует [[вера|веру]], [[религия|религию]]: «''Я увидел во сне людей, которые явились передо мной одетыми в рубахи, длина которых одним доходила до [[груди]], а другим — ниже этого. Затем передо мной явился ‘Умар ибн аль-Хаттаб в рубахе, которую он волочил за собой''». Сподвижники спросили: «Что же это означает, о Посланник Аллаха?». Он ответил им: «''Веру''».<br />
<br />
;Толкование снов согласно пословицам<br />
* Копание [[яма|ямы]] означает [[коварство]], как говорится у людей: «Тот, кто копает яму (другому), попадёт в неё сам».<br />
<br />
;Толкование снов с помощью имён<br />
* Если приснился человек, которого [[имя|зовут]] Рашид («благоразумный»), — это толкуется благоразумием и правотой.<br />
* Если его имя Салим («безопасный», «благополучный») — это толкуется его безопасностью и благополучием.<br />
<br />
;Толкование снов понятиями противоположностей<br />
* Страх означает безопасность, потому что Всевышний сказал: {{ЦК|…и (Он непременно) сменит их страх на безопасность.|24|55}}.<br />
<br />
Подробнее об этом можно узнать в специальных источниках, посвященных данной теме{{Ссылка|url=http://священный-коран.рф/puti-tolkovaniya-metody-i-pravila.html|title=Пути толкования: методы и правила|site=Священный-коран.рф|info=Священный Коран|дата=18.11.2016|name="Пути"}}.<br />
<br />
== Факторы, способствующие созерцанию правдивых снов ==<br />
Искренний [[верующий]] может удостоиться возможности увидеть правдивый сон. В хадисе сказано: «''Правдивость сна связана с правдивостью того, кто увидел его, и самый правдивый сон — у самых правдивых людей''»<ref>{{Муслим|№=4200}}</ref>. Согласно мусульманским источникам, тот, кто желает, чтобы его сновидения были правдивыми, должен говорить только правду, употреблять в пищу только дозволенное, следовать велениям шариата и остерегаться того, что запретили Аллах и Его Посланник. Также он должен ложиться спать, находясь в состоянии полного ритуального [[очищение|очищения]], обратившись в сторону [[кибла|киблы]] и [[поминание Аллаха|поминая]] Аллаха пока его не одолеет сон. Сновидения таких верующих почти всегда сбываются.<br />
<br />
Самый правдивый сон, тот, который был увиден незадолго до наступления времени утренней молитвы (''сухур''), так как в это время милость и прощение становятся очень близкими, а шайтаны затихают. Ложные сны бывают, наоборот, при наступлении сумерек, когда распространяются шайтаны и дьявольские души<ref>{{китаб|Ибн аль-Каййим аль-Джавзиййа|Мадаридж ас-саликин|1/50-52}}</ref>.<br />
<br />
== Положение того, кто рассказывает о том, чего на самом деле он во сне не видел ==<br />
* Передают со слов Ибн ‘Аббаса {{ра}}, что Пророк {{сас}} сказал: «''(В [[Последняя жизнь|мире ином]]) на того, кто станет рассказывать о том, чего на самом деле он во сне не видел, будет возложена обязанность связать узлом два ячменных зерна, чего он никогда сделать не сможет; в [[День воскресения]] [[ухо]] подслушивавшего разговоры людей, не желавших этого (или: убегавших от него), зальют расплавленным свинцом, а того, кто создавал [[изображения]], подвергнут [[мучения]]м, обязав его вдохнуть в них ([[душа|душу]], чего он никогда не сможет сделать)''».<br />
* Передают со слов Ибн ‘Умара {{ра}}, что посланник Аллаха {{сас}} сказал: «''Поистине, к (наихудшим видам) [[ложь|лжи]] (относятся рассказы человека) о том, что он видел во сне то, чего на самом деле не видел''»<ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?cat=36791 2089—2090]}}</ref>.<br />
<br />
== Желательные действия для того, кто увидел благоприятный сон ==<br />
В свете вышеупомянутых пророческих преданий можно констатировать, что тому, кто увидел хороший сон желательно совершить 4 вещи:<br />
* [[Хвала|Восхвалить]] Всевышнего Аллаха за этот сон;<br />
* [[Радость|Радоваться]] и ожидать хорошего;<br />
* Рассказать сон тому, кого он [[любовь|любит]] и желает [[добро|добра]], но никак не тому, кого он не любит и кто желает ему [[зло|зла]];<br />
* Растолковать его правильно и хорошо, потому что сон сбывается так, как его растолкуют<ref name="Пути" />.<br />
<br />
== Желательные действия для того, кто увидел неприятный сон ==<br />
Тому, кто увидит плохой сон желательно соблюсти семь вещей; если он их совершит, то этот сон не принесёт ему вреда по воле Всевышнего Аллаха:<br />
* Попросить у Аллаха защиты от зла, привидевшегося в этом сне;<br />
* Трижды попросить у Аллаха защиты от шайтана;<br />
* Трижды поплевать в [[левая сторона|левую сторону]];<br />
* Поменять положение, например, перевернуться с левого бока на правый;<br />
* Совершить молитву (намаз);<br />
* Не рассказывать его никому;<br />
* Не толковать его для себя<ref name="Пути" />.<br />
<br />
== Мольба того, кто желает увидеть благой сон и не видеть плохого сна ==<br />
‘Урва ибн аз-Зубайр {{ра}} рассказывал: «Когда ‘Аиша {{рау}} собиралась спать, она произносила: „О Аллах, поистине, я прошу Тебя о благом сновидении, которое будет правдивым, а не лживым, приносящим пользу, а не вред ({{ar|اللَّهُمَّ إِنِي أَسْأَلُكَ رُؤْياَ صَالِحَة صَادِقَة غَيْرَ كَاذِبَة نَافِعَة غَيْرَ ضَارَّة}}; ''Аллахумма, инни ас’алюка ру’йа с̣а̄лих̣а, с̣а̄дик̣а, гайра ка̄з̱иба, на̄фи‘а, гайра д̣а̄рра'')“»{{Ссылка|url=http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=19142|title=أثر عائشة في إذا أرادت النوم بسؤالها الرؤيا|site=IslamWeb.net|info=fatwa.islamweb.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}{{Ссылка|url=http://www.almeshkat.net/vb/showthread.php?t=32145|title<br />
=أذكار ما قبل النوم(للجوالات)(لا تنسى إضافة برنامج الورد الى جوالك)|site=AlMeshkat.net|info=almeshkat.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}. Когда она произносила эти слова, то люди знали, что она уже не будет разговаривать, пока не наступит [[рассвет]] или не проснётся ночью{{Ссылка|url=http://islamport.com/d/1/akh/1/27/241.html|title=باب ما يقال عند الصباح وعند المساء|site=IslamPort.com|info=islamport.com|дата=18.11.2016|язык=ar}}<ref>{{китаб|Ибн Хаджар аль-Аскаляни|Натаидж аль-афкар|204}}</ref>.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ЭКорана|Kinberg L.|Dreams and Sleep|EQCOM_00050|том=1|стр=546|ref=Kinberg L.}}<br />
;Первоисточники<br />
* {{book|Abū l-Layth al-Samarqandī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Ālūsī|Rūḥ||}}<br />
* {{book|Baghawī|Maʿālim||}}<br />
* {{book|Ibn ʿAṭiyya|Muḥarrar||}}<br />
* {{book|Kāshānī|Ṣāfī||}}<br />
* {{book|Muqātil|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Qurṭubī|Jāmiʿ||}}<br />
* {{book|Qushayrī, Abū l-Qāsim|al-Risāla al-Qushayriyya|Beirut, 1987|}}<br />
* {{book|Rāzī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Shawkānī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Suyūṭī|Durr||}}<br />
* {{book|Wāḥidī|Wasīṭ||}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{публикация|книга|автор= Резван, М. Е.|часть= |заглавие= Герменевтика сновидения в контексте общемусульманской сновидческой реальности (на примере сновидений о Коране)|ссылка=http://www.kunstkamera.ru/files/lib/978-5-884314-159-6/978-5-884314-159-6_02.pdf|ответственный= <!-- Отв. ред. Р. Р. Рахимов, М. Е. Резван-->|выпуск= II|место= СПб.|издание=Центральная Азия: Традиция в условиях перемен|издательство= МАЭ РАН|год=2009|страниц=396|ref= }}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Dreams and their Interpretation}}<br />
* {{Энис/3|Kinberg, Leah|Dreams|COM_26091|год=2012-3|стр=}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = MaxAK<br />
|сортировка =|ссылка = Ruya<br />
|публикация = 2017-07-28|обновление =<br />
|ИЭК = Dreams and their Interpretation|ЭК = <br />
|ЭИ3 =COM_26091 |ЭИ1 = |ЭИ2 = COM_0945<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =|ИЭС2007 = <br />
|Цитатник = |Википедия= <br />
|уровень = 3|важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
[[Категория:Сон]]<br />
<br />
[[ar:رؤية]]<br />
[[az:Yuxugörmə]]<br />
[[en:Dream]]<br />
[[tr:Rüya]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%A0%D0%B0%D1%83&diff=395Шаблон:Рау2018-02-10T06:50:52Z<p>Ilham.zabirov: Новая страница: «{{ligature|(да будет доволен ею Аллах)|Да будет доволен ею Аллах}}<noinclud…»</p>
<hr />
<div>{{ligature|[[Файл:رضي الله عنه.png|20px|(да будет доволен ею Аллах)]]|Да будет доволен ею Аллах}}<noinclude><br />
[[Категория:Шаблоны:Гоноративы]] </noinclude></div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Yuxu&diff=390Yuxu2018-02-10T06:50:28Z<p>Ilham.zabirov: </p>
<hr />
<div><br />
Yuxu görüntüsü, yuxu ({{lang-ar|اَلرُّؤْيَا||ər-röya}}) — yuxuda görülənlərdir; yuxu zamanı baş verən bir sıra fikirlər, obrazlar və ya emosiyalar.{{Превью}}<br />
<br />
== Quranda ==<br />
<br />
Quranda yuxu görüntülərini işarələmək üçün dörd müxtəlif ifadə istifadə olunur:<br />
• röya (({{ar|رُؤْيا}})) Quranda altı dəfə işlənir; <ref>Quran, {{hqa|12|5}}; {{hqa|12|43}}; {{hqa|12|100}}; {{hqa|17|60}}; {{hqa|37|105}}; {{hqa|48|27}}.</ref>;<br />
• mənəm ({{ar|مَنَام}}) dörd dəfə rast gəlir, iki dəfə "yuxu" mənasında <ref>Quran, {{hqa|30|23}}; {{hqa|39|42}}.</ref> və iki dəfə "yuxu görüntüsü" mənasında <ref>Quran, {{hqa|8|43}}; {{hqa|37|102}}.</ref>;<br />
• buşra ({{ar|بُشْرَى}}), "xoş xəbərlər" deməkdir, bir halda "yuxu görüntüsü" kimi izah edilir <ref>Quran, {{hqa|10|64}}.</ref>. Bütün bu üç söz yaxşı yuxuları ifadə edir.<br />
• Quranda pis yuxuları işarələmək üçün xülm ({{ar|حُلْم}}) sözü istifadə olunur. Bu sözə iki dəfə rast gəlinir və hər iki dəfə “adqasu ahləm” ({{ar|أَضْغَاثُ أَحْلَام}}) söz birləşməsində, "əlaqəsiz, qarışıq yuxular" anlamına gəlir <ref>Quran, {{hqa|12|44}}; {{hqa|21|5}}.</ref>. Bu on qeyddən dördü Yusif (İosif) peyğəmbərlə {{ас}} bağlıdır <ref>Quran, {{hqa|12|5}}; {{hqa|12|43}}; {{hqa|12|44}}; {{hqa|12|100}}.</ref>; ikisi - İbrahim (Avraam){{ас}} peyğəmbərlə <ref>Quran, {{hqa|37|102}}; {{hqa|37|105}}.</ref>; qalan istinadlar İslamın əsaslarıyla bağlı məsələlərə aiddir {{sfn|Kinberg L.|2001}}.<br />
• İslamda həmçinin “röya sadiqə” termini mövcuddur — həqiqi ( və ya qabağı görən), Quranda deyildiyi kimi, ilahi vəhylərin nazil olmağa başlamasını qabaqcadan xəbər verən peyğəmbərlər yuxusu deməkdir: {{ЦК|Allah Öz Elçisinin həqiqət kimi gördüyü yuxusunu gerçəyə çevirdi |48|27}}.<br />
<br />
<br />
== Sünnədə ==<br />
Peyğəmbərin arvadı Aişədən {{рау}} gəlir ki, İlahi vəhy xoş yuxulardan başlandı və belə olmamışdır ki, Peyğəmbər yuxu görsün, o isə sonra sübh şəfəqi kimi həqiqət olmasın <ref>{{Бухари|№=3}}</ref><ref>{{Муслим|№=231}}</ref>. <br />
<br />
Peyğəmbər {{сас}} həqiqi yuxuları Allahın Öz qullarına yolladığı xoş xəbər kimi xarakterizə etmişdi. Hədisdə deyilir: "Möminin yuxusu peyğəmbərliyin qırx altı hissəsindən biridir" <ref>{{аль-Бухари|№=6472}}</ref><ref>{{Муслим|№=4201}}</ref>. Bəzi alimlər demişdir ki, peyğəmbərliyin müddəti 23 il davam etmişdi, onun birinci yarımili ərzində (yəni 1/46) vəhylər Peyğəmbərin {{сас}} yuxuda gördüyü yuxu görüntüləri vasitəsilə gəlirdi. <br />
Başqa hədisdə deyilir: "həqiqi yuxu Allahdandır"<ref name="Бухари-3292" >{{аль-Бухари|№=3292}}</ref>. <br />
<br />
O ki qaldı xoşagəlməz yuxulara, Peyğəmbərin {{сас}} sözlərinə görə, onlar şeytandandır . Peyğəmbər {{сас}} demişdi: "Pis yuxu [əl-xülm] şeytandandır"<ref name="Бухари-3292" /><ref>{{Муслим|№=2261}}</ref>. Peyğəmbərin {{сас}} sözlərinə əsasən, Qiyamət gününə yaxın müsəlmanın az qala bütün yuxuları gerçək olacaq <ref>{{Муслим|№=2263}}</ref>. Bu peyğəmbərlik və onun təsiri dövrünün uzaqlığı ilə izah olunur. Şad xəbər gətirən və ya dində səbrə və mətinliyə çağıran yuxular möminlər üçün qismən kompensasiya olacaq. Sahabələrin dövründən sonra baş verən möcüzəli hadisələr (kəramət) də imanın möhkəmləndirilməsində eyni əhəmiyyətə malikdir. Sahabələr kəramətə və həqiqi yuxulara ehtiyac duymurdu, çünki onlar dərin inama malik idilər, onlardan sonra yaşayanların isə inamı daha zəif idi {{Ссылка|url=https://islamqa.info/ar/6537|title=آداب الرؤى وتفسير الأحلام|site=IslamQA.info| info= islamqa.info|язык=ar|дата=18.11.2016|name="IslamQA"}}.<br />
<br />
== Yuxuların kateqoriyaları ==<br />
<br />
Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "Yuxu görüntüsü üç cür olur: Allahdan gələn yuxu görüntüsü, insanı məyus etmək məqsədilə şeytandan gələn yuxu görüntüsü və insanın ayıq vaxtı düşündüyünün sonra yuxuda görməsi ilə bağlı olan yuxu görüntüsü" <ref>{{аль-Бухари|№=6499}}</ref><ref>{{Муслим|№=4200}}</ref>. Bu hədis əsasında müsəlman alimləri yuxu görüntülərini növbəti kateqoriyalara bölür:<br />
* rəhmani — ilahi yuxu. Bu növ yuxu görüntülərini həqiqi adlandırırlar. Belə yuxular mələklər vasitəsilə Allahdan gələn əsl təlqinlərdir. Peyğəmbər {{сас}} onlara mübəşşirat ("xoş xəbər gətirənlər") adını vermişdir. O demişdir ki, hərçənd peyğəmbərlərin gəlişi başa çatmış, ancaq mübəşşirat, yəni müsəlmanların həqiqi yuxuları qalmışdır <ref name="Бухари" /><ref name="Муслим" >{{Муслим|}}</ref>. Bu yuxular insanlar üçün yol göstərən olacaq və onların yolunu işıqlandıracaq.<br />
* şeytani — şeytan yuxusu. Bu şeytan tərəfindən qorxutma, yalan və həvəsoyatma nəticəsində yaranmış yalançı yuxulardır. Onlar insanları pislik eləməyə itələyirlər. Belə yuxuları başqalarına danışmaq və yozmaq tövsiyə edilmir.<br />
<br />
* nəfsani — bizim qəlbimizin tünd tərəfinin (nəfs) törəməsi olan yuxudur. Belə yuxular gündəlik qayğılar, ehtiraslar və boş xəyallar təsiri altında, həmçinin insanın yuxu zamanı məruz qaldığı xarici təsirlərin nəticəsində yaranır. {{Ссылка|url=http://islam-today.ru/veroucenie/3-vida-snov-s-tocki-zrenia-islama/|title=3 вида снов с точки зрения Ислама|site=Islam-Today.ru|info=Ислам Сегодня|дата=|name="3-vida"}}<ref name="IslamQA" /><br />
<br />
İmam İbn Həcər əl-Asqaləni demişdir ki, bütün yuxular iki növə bölüşür:<br />
* röya sadiqə — peyğəmbərlərə və möminlər sırasından onların yolunu gedənlərə xas olan həqiqi yuxulardır. Bəzən belə yuxuları başqa insanlar görə bilər (məsələn, imansız çarın gördüyü və Yusif peyğəmbərin {{ас}}) ona yozduğu həqiqi yuxu). Yuxuda görülmüşlərə uyğun olaraq gerçəkləşən yuxu görüntüləri həqiqi adlanır. Ən yaxşı dini yuxulardan biri möminin yuxuda Məhəmmədi peyğəmbəri {{сас}} görməsidir. Hədisdə deyilir: "Kim yuxuda məni görmüşsə, o kəs həqiqətən məni görmüşdür, şeytan mənim cildimdə görünə bilməz". Başqa deyimdə sahabə Əbu Hüreyrə deyir: "Mən eşitdim ki, Peyğəmbər {{сас}} dedi: „Yuxuda məni görən kəs gerçəkdə də görəcək, şeytan isə mənim görünüşümü ala bilməz” <ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?cat=36751 2084]}}</ref>.<br />
<br />
<br />
* adqas — heç bir mənası olmayan yuxulardır. Belə yuxular bir neçə növə bölünür:<br />
:# şeytanın insanı kədərə qərq etmək məqsədi olan qəddar oyunudur. Məsələn, insan yuxuda görür ki, onun boynunu vururlar və o, onun arxasınca yollanır. Və ya onu elə bir qorxu bürüyür ki, heç kəs onu bu qorxudan qurtara bilmir və buna bənzər digər yuxular.<br />
:# guya mələklərin insana qadağan edilmiş və ya onun kimi sağlam düşüncəyə zidd olan iş tutmağı əmr etməsi.<br />
:# insanın ayıq vaxtı haqqında düşündüyü və ya arzu etdiyi şeyləri yuxusunda görməsi. Və ya onun adətən ayıq vaxtı yaşadığı hadisələrin yuxusuna girməsi, və ya onun daha çox olduğu əhval-ruhiyyəsinə uyğun yuxu görməsi. Yuxular çox vaxt gələcəyə, bir çox hallarda — indiki zamana və nadir hallarda keçmişə toxunur <ref>{{китаб|Ибн Хаджар аль-Аскаляни|Фатх аль-Бари|12/352—354}}</ref><ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
== Möminin yuxu görüntülərinə münasibəti haqqında hədislər ==<br />
<br />
* İmamı əl-Buxari Əbu Səid əl-Xudridən {{ра}} hədis gətirir ki, o, Peyğəmbərin {{сас}} bunları dediyini eşitmiş olub: "Əgər sizdən kimsə xoş yuxu görərsə, o zaman, o, həqiqətən, Allahdan gəlir, və qoy o, ona görə Allaha şükür eləsin və onu dostlarına danışsın. Əgər kimsə xoş olmayan yuxu görərsə, o zaman o, şeytandan gəlir, və qoy o, Allahdan onu bu yuxunun şərindən qorumasını diləsin və onu heç kəsə danışmasın, və o zaman o, ona heç bir ziyan gətirməyəcək".<br />
<br />
* Ət-Tirmizi və başqaları Əbu Hüreyrədən {{ра}} hədis gətirir ki, o, Peyğəmbərin {{сас}} dediyini çatdırır: "Əgər sizdən kimsə yaxşı yuxu görərsə, qoy onu yozsun və danışsın. Əgər pis yuxu görərsə, qoy onun yozumunu aramasın və onu danışmasın".<br />
<br />
* İmamlar əl-Buxari və Müslüm Əbu Səlamdan {{ра}} hədis gətirirlər ki, orada o deyir: "Mən yuxular görürdüm ki, onlar həmişə mənim xəstələnməyimə səbəb olurdu, ta o vaxtadək ki, mən Peyğəmbərin {{сас}} sözlərini eşitdim: ''Yaxşı yuxu Allahdandır və əgər sizdən kimsə xoş yuxu görərsə, qoy onu özü sevdiyi və danışmaq istədiyi kəslərdən başqa heç kəsə danışmasın. Əgər xoşagəlməz yuxu görərsə, qoy Allahdan onu bu yuxunun şərindən və şeytanın şərindən qorumasını diləsin, 3 dəfə sola tüpürsün və heç kəsə onu danışmasın, çünki yalnız o zaman o, ona ziyan gətirməyəcək''. Müslümdən gələn hədisdə isə deyilir: ''... və əgər o, yaxşı yuxu görərsə, qoy ona sevinsin və onu sevdiyi insandan başqa heç kəsə danışmasın''.<br />
<br />
* Müslüm Cabirdən {{ра}} hədis gətirir ki, orada Peyğəmbər {{сас}} deyir: ''Əgər sizdən kimsə xoşuna gəlməyən yuxu görərsə, qoy 3 dəfə sola tüpürsün və Allahdan onu şeytandan qorumasını diləsin və sonra bir böyürdən o birinə çevrilsin''.<br />
<br />
* Müslüm həmçinin Əbu Hüreyrədən {{ра}} hədis gətirir: " Əgər sizdən kimsə ona xoş olmayan yuxu görərsə, qoy qalxsın, dəstəmaz alsın, dua eləsin (namaz qılsın) və onu heç kəsə danışmasın". {{Ссылка|автор= Рамазанов, А.|url=http://as-salam.ru/content/story/3799|title=А что будет, если во сне увидеть … ?|site=As-salam.ru|info=Ассалам|дата=18.11.2016}}.<br />
<br />
<br />
== Yuxular haqqında İslamın fikri ==<br />
<br />
Müsəlman alimləri o fikirdə yekdildirlər ki, peyğəmbərlərin yuxuları vəhydir, çünki onlar şeytandan müdafiəlidir. Bu səbəbdən də İbrahim peyğəmbər {{ас}} oğlu İsmayılı (İzmaıl) {{ас}} qurban gətirməsi zəruriliyi haqqında Allahın əmrini yuxusunda görüb yerinə yetirmək istəyirdi. O ki qaldı adi insanların yuxularına, onlara aydın vəhylər prizmasından baxmaq lazımdır, əgər onlara uyğun olarlarsa, əks halda onlara diqqət yetirmək olmaz. Bu çox ciddi məsələdir ki, onun haqqında bir çox kafirlər yanılırlar <ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
Bir dəfə imam Malikdən soruşurlar: Yuxuları hər kəs yozur?" O cavab verir: "Peyğəmbərliyə aid olanlarla oynayarlarmı?! Başı çıxan kəsdən başqa heç kim yuxu yozmur. Əgər insan xoş bir şey görmüşsə, qoy o barədə danışsın, əgər onun xoşuna gəlməyən şeylər görmüşsə, qoy yaxşı şeylər danışsın və ya sussun".<ref>{{китаб|Ибн ‘Абд аль-Барр|ат-Тамхид|2/180}}</ref>.<br />
<br />
İbn əl-Qəyyim demişdir: "Yuxuların yozumu və fatvaların verilməsi - qardaşdırlar. Müfti, yuxu yozucusu və həkim bunda eynidirlər, onlar insanların sirlərindən xəbərdardırlar ki, başqalarına bu imkan verilməmişdir. Buna görə də onlar açılmalı olmayanları gizlətməlidir". Daha sonra, yozucular yuxu yozarkən heç vaxt nəticə çıxarmağa tələsməməlidirlər. Onlar bunun və, nəticə olaraq, buna həvəs oyatmağın və bununla lovğalanmağın təhlükəli olduğunu nəzərə almalıdır. Onlar həmçinin nəzərə almalıdır ki, onların vəziyyəti müftilərin və alimlərin vəziyyətindən daha kritikdir. İbn Əbd əl-Bərr xəbər verir ki, Hişəm ibn Həssən bildirmişdir: "İbn Sirindən yüzlərlə yuxu haqqında soruşurdular, o isə heç nə yozmadan əvvəl deyirdi: „Öz ayıqlığınızda qorxun Allahdan, çünki yuxuda gördüyünüzdən sizə heç vaxt zərər gəlməz". Yuxu yozduğu zaman isə o deyirdi: Mən yalnız fərziyyələrlə yozuram, fərziyyələr isə doğru da ola bilər, yanlış da". Əgər bu, dövrünün və daha sonrakı nəsillərin yuxu yozucularının liderinin fikridirsə, o яфьфт ondan sonra gələnlərdən nə dеmək olar. Hal-hazırda erkən İslam aliminin minlərlə topladığı yuxuyozmalar üzrə ən nüfuzlu kitabı "İbn Sirinin yuxuların təfsiri" adı altında məlumdur. Ancaq, bəzi mənbələrə əsasən, tədqiqatçılardan bir çoxu şübhələnirlər ki, "Yuxuların təfsiri" kitabı İbn Sirinə məxsusdur {{Ссылка|url=http://islamtv.ru/pages-40.html|title=Толкование снов в исламе|site=IslamTV.ru|info=islamtv.ru|дата= 18.11.2016}}. Buna görə də bu kitabın bu böyük alimin qələminə məxsus olmasında əminlik yoxdur <ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
Qeyd etmək lazımdır ki, bizim dövrdə onun şahidi oluruq ki, bəzi insanlar yuxuyozmanı gəlirli peşəyə çevirir və yuxuları necə gəldi yozmaqla insanları yanıldırlar. Belə insanlara etibar etmək və yuxularınızın onlar tərəfdən necə yozulduğuna inanmaq olmaz. Həmçinin qeyd etmək vacibdir ki, peyğəmbərlərin yuxularından və onların yozmalarından başqa heç bir yuxu və yozmalar dəqiq biliklər vermir. Bu səbəbdən də yuxulara əsaslanaraq, yanlış dini qərarlar qəbul etmək və ya ləğv etmək, həmçinin onlara uyğun olaraq öz həyatını yönəltmək düzgün olmaz. Yuxunun özü kimi, onun yozumu da yalnız o yuxunu görmüş insana aiddir. Ona görə də bu yozum əsasında başqa insanların hər hansı qərarı verməyi qəbuledilməzdir. İmam Əş-Şatıbi demişdir: "Yuxuların bəxş etdiyi sevincdən və ya etdiyi xəbərdarlıqdan başqa bir faydası yoxdur. O ki qaldı onlardan nəticə olaraq hər hansı şəriət qanunlarının çıxarılmasına, belə etmək olmaz"<ref>{{китаб|Ибрахим аш-Шатыби|аль-И‘тисам|2/93}}</ref>.<br />
<br />
<br />
== Толкование снов пророками и сподвижниками ==<br />
Сны пророков, как было сказано выше, — это откровение от Аллаха. Например, в Коране передается об истории пророка Ибрахима {{ас}}, который увидел во сне, что он приносит в [[жертвоприношение|жертву]] своего сына. Также известна история о пророке Йусуфе {{ас}}, переданная в Коране. Он увидел во сне [[Солнце]], [[Луна|Луну]] и одиннадцать [[звёзды|звёзд]], совершающих [[земной поклон]] (''суджуд''). Через некоторые время стало известно толкование этого сна: его родители и братья сделали ему земной поклон в качестве приветствия. По этому поводу сказано в суре [[Йусуф (сура)|Йусуф]], о том, что пророк Йусуф {{ас}} сказал: {{ЦК|О, отец мой! Это является толкованием того сна, который я увидел. Аллах хотел, чтобы это было истиной.|12|100}}.<br />
<br />
Известно, что пророк Мухаммад {{сас}} толковал некоторые свои сны и сны сподвижников. Так, передал аль-Бухари, что Пророк {{сас}} сказал: «''Однажды во сне мне принесли сосуд с [[молоко]]м. Я пил из него, пока не увидел, что жидкость начала выливаться из-под ногтей. Затем оставшееся я отдал [[‘Умар]]у''». Пророка {{сас}} спросили: «О, Посланник Аллаха! Какое толкование этого сна?» Он ответил: «''Это — [[знание]]''». Также имам аль-Бухари передал хадис, в котором Пророк {{сас}} толковал сон его сподвижника ‘Абдуллаха ибн Саляма {{ра}}{{Ссылка|url=http://islam.net.ua/stati/sny-i-ikh-tolkovaniia|title=Сны и их толкования|site=Islam.net.ua|info=Ислам религия Истины|дата=18.11.2016}}. От [[Ибн ‘Умар]]а {{ра}} сообщается, что Пророк {{сас}} сказал: «''Я увидел во сне, как чёрная [[женщина]] с растрепанными [[волос]]ами вышла из [[Медина|Медины]] и остановилась в селении Махйя’а, и истолковал этот сон как то, что туда была перенесена эпидемия чумы, которая прежде была в Медине''»<ref>{{аль-Бухари|№=7038}}</ref>. От [[Ибн ‘Аббас]]а {{ра}} и Абу Хурайры {{ра}} сообщается, что один человек пришёл к Пророку {{сас}} и попросил растолковать его сон. Абу Бакр {{ра}} с разрешения Пророка {{сас}} растолковал сон этого человека, а потом сказал: «А теперь скажи мне, о посланник Аллаха, да станет мой [[отец]] [[выкуп]]ом за тебя, прав я был или ошибся?». Пророк {{сас}} сказал: «''В чём-то ты был прав, а в чём-то ошибся''». Абу Бакр {{ра}} сказал: «Клянусь Аллахом, ты должен сказать мне, в чём я ошибся!» — на что Пророк {{сас}} сказал: «''Не клянись''»<ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?p=3830 2091]}}</ref>{{Ссылка|url=http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=4473|title=تفسير الرؤيا جائز|site=IslamWeb.net|info=fatwa.islamweb.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}.<br />
<br />
== Методы толкования снов ==<br />
Имам [[аль-Багави]] сказал: «Толкование снов подразделяется на категории. Сны могут быть истолкованы в свете Корана и сунны, или согласно [[пословица]]м, известным среди людей, а также именами, [[метафора]]ми и понятиями противоположностей»<ref>{{китаб|аль-Багави|Шарх ас-Сунна|12/220}}</ref>. Ниже приведены некоторые примеры<ref name="IslamQA" />:<br />
<br />
;Толкование снов в свете Корана<br />
* [[Верёвка]] означает союз, потому что Всевышний сказал: {{ЦК|Крепко держитесь за вервь Аллаха все вместе.|3|1003}}.<br />
* [[Корабль]] следует толковать как [[спасение]], ибо Всевышний Аллах говорит: {{ЦК|…И Мы спасли его (Ноя) и тех, кто были на [[ковчег]]е…|29|15}}.<br />
* [[Древесина|Древесину]] можно понимать как [[лицемерие]] в вере, так как Всевышний говорит: {{ЦК|…они (лицемеры) подобны приставным столбам…|63|4}}.<br />
<br />
;Толкование снов в свете сунны<br />
* Ворона олицетворяет нечестивца (''фасик''), потому что Пророк {{сас}} назвал её так.<br />
* [[Ребро]] и стеклянные изделия символизируют [[женщина|женщин]], со слов Пророка {{сас}} «''Женщина создана из ребра''», и его слов своему сподвижнику: «''Горе тебе, о Анджаша! Обходись со стеклянными сосудами (то есть женщинами) бережнее''»<ref name="Бухари" /><ref name="Муслим" />.<br />
* [[Рубаха]], по словам Пророка {{сас}} символизирует [[вера|веру]], [[религия|религию]]: «''Я увидел во сне людей, которые явились передо мной одетыми в рубахи, длина которых одним доходила до [[груди]], а другим — ниже этого. Затем передо мной явился ‘Умар ибн аль-Хаттаб в рубахе, которую он волочил за собой''». Сподвижники спросили: «Что же это означает, о Посланник Аллаха?». Он ответил им: «''Веру''».<br />
<br />
;Толкование снов согласно пословицам<br />
* Копание [[яма|ямы]] означает [[коварство]], как говорится у людей: «Тот, кто копает яму (другому), попадёт в неё сам».<br />
<br />
;Толкование снов с помощью имён<br />
* Если приснился человек, которого [[имя|зовут]] Рашид («благоразумный»), — это толкуется благоразумием и правотой.<br />
* Если его имя Салим («безопасный», «благополучный») — это толкуется его безопасностью и благополучием.<br />
<br />
;Толкование снов понятиями противоположностей<br />
* Страх означает безопасность, потому что Всевышний сказал: {{ЦК|…и (Он непременно) сменит их страх на безопасность.|24|55}}.<br />
<br />
Подробнее об этом можно узнать в специальных источниках, посвященных данной теме{{Ссылка|url=http://священный-коран.рф/puti-tolkovaniya-metody-i-pravila.html|title=Пути толкования: методы и правила|site=Священный-коран.рф|info=Священный Коран|дата=18.11.2016|name="Пути"}}.<br />
<br />
== Факторы, способствующие созерцанию правдивых снов ==<br />
Искренний [[верующий]] может удостоиться возможности увидеть правдивый сон. В хадисе сказано: «''Правдивость сна связана с правдивостью того, кто увидел его, и самый правдивый сон — у самых правдивых людей''»<ref>{{Муслим|№=4200}}</ref>. Согласно мусульманским источникам, тот, кто желает, чтобы его сновидения были правдивыми, должен говорить только правду, употреблять в пищу только дозволенное, следовать велениям шариата и остерегаться того, что запретили Аллах и Его Посланник. Также он должен ложиться спать, находясь в состоянии полного ритуального [[очищение|очищения]], обратившись в сторону [[кибла|киблы]] и [[поминание Аллаха|поминая]] Аллаха пока его не одолеет сон. Сновидения таких верующих почти всегда сбываются.<br />
<br />
Самый правдивый сон, тот, который был увиден незадолго до наступления времени утренней молитвы (''сухур''), так как в это время милость и прощение становятся очень близкими, а шайтаны затихают. Ложные сны бывают, наоборот, при наступлении сумерек, когда распространяются шайтаны и дьявольские души<ref>{{китаб|Ибн аль-Каййим аль-Джавзиййа|Мадаридж ас-саликин|1/50-52}}</ref>.<br />
<br />
== Положение того, кто рассказывает о том, чего на самом деле он во сне не видел ==<br />
* Передают со слов Ибн ‘Аббаса {{ра}}, что Пророк {{сас}} сказал: «''(В [[Последняя жизнь|мире ином]]) на того, кто станет рассказывать о том, чего на самом деле он во сне не видел, будет возложена обязанность связать узлом два ячменных зерна, чего он никогда сделать не сможет; в [[День воскресения]] [[ухо]] подслушивавшего разговоры людей, не желавших этого (или: убегавших от него), зальют расплавленным свинцом, а того, кто создавал [[изображения]], подвергнут [[мучения]]м, обязав его вдохнуть в них ([[душа|душу]], чего он никогда не сможет сделать)''».<br />
* Передают со слов Ибн ‘Умара {{ра}}, что посланник Аллаха {{сас}} сказал: «''Поистине, к (наихудшим видам) [[ложь|лжи]] (относятся рассказы человека) о том, что он видел во сне то, чего на самом деле не видел''»<ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?cat=36791 2089—2090]}}</ref>.<br />
<br />
== Желательные действия для того, кто увидел благоприятный сон ==<br />
В свете вышеупомянутых пророческих преданий можно констатировать, что тому, кто увидел хороший сон желательно совершить 4 вещи:<br />
* [[Хвала|Восхвалить]] Всевышнего Аллаха за этот сон;<br />
* [[Радость|Радоваться]] и ожидать хорошего;<br />
* Рассказать сон тому, кого он [[любовь|любит]] и желает [[добро|добра]], но никак не тому, кого он не любит и кто желает ему [[зло|зла]];<br />
* Растолковать его правильно и хорошо, потому что сон сбывается так, как его растолкуют<ref name="Пути" />.<br />
<br />
== Желательные действия для того, кто увидел неприятный сон ==<br />
Тому, кто увидит плохой сон желательно соблюсти семь вещей; если он их совершит, то этот сон не принесёт ему вреда по воле Всевышнего Аллаха:<br />
* Попросить у Аллаха защиты от зла, привидевшегося в этом сне;<br />
* Трижды попросить у Аллаха защиты от шайтана;<br />
* Трижды поплевать в [[левая сторона|левую сторону]];<br />
* Поменять положение, например, перевернуться с левого бока на правый;<br />
* Совершить молитву (намаз);<br />
* Не рассказывать его никому;<br />
* Не толковать его для себя<ref name="Пути" />.<br />
<br />
== Мольба того, кто желает увидеть благой сон и не видеть плохого сна ==<br />
‘Урва ибн аз-Зубайр {{ра}} рассказывал: «Когда ‘Аиша {{рау}} собиралась спать, она произносила: „О Аллах, поистине, я прошу Тебя о благом сновидении, которое будет правдивым, а не лживым, приносящим пользу, а не вред ({{ar|اللَّهُمَّ إِنِي أَسْأَلُكَ رُؤْياَ صَالِحَة صَادِقَة غَيْرَ كَاذِبَة نَافِعَة غَيْرَ ضَارَّة}}; ''Аллахумма, инни ас’алюка ру’йа с̣а̄лих̣а, с̣а̄дик̣а, гайра ка̄з̱иба, на̄фи‘а, гайра д̣а̄рра'')“»{{Ссылка|url=http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=19142|title=أثر عائشة في إذا أرادت النوم بسؤالها الرؤيا|site=IslamWeb.net|info=fatwa.islamweb.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}{{Ссылка|url=http://www.almeshkat.net/vb/showthread.php?t=32145|title<br />
=أذكار ما قبل النوم(للجوالات)(لا تنسى إضافة برنامج الورد الى جوالك)|site=AlMeshkat.net|info=almeshkat.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}. Когда она произносила эти слова, то люди знали, что она уже не будет разговаривать, пока не наступит [[рассвет]] или не проснётся ночью{{Ссылка|url=http://islamport.com/d/1/akh/1/27/241.html|title=باب ما يقال عند الصباح وعند المساء|site=IslamPort.com|info=islamport.com|дата=18.11.2016|язык=ar}}<ref>{{китаб|Ибн Хаджар аль-Аскаляни|Натаидж аль-афкар|204}}</ref>.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ЭКорана|Kinberg L.|Dreams and Sleep|EQCOM_00050|том=1|стр=546|ref=Kinberg L.}}<br />
;Первоисточники<br />
* {{book|Abū l-Layth al-Samarqandī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Ālūsī|Rūḥ||}}<br />
* {{book|Baghawī|Maʿālim||}}<br />
* {{book|Ibn ʿAṭiyya|Muḥarrar||}}<br />
* {{book|Kāshānī|Ṣāfī||}}<br />
* {{book|Muqātil|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Qurṭubī|Jāmiʿ||}}<br />
* {{book|Qushayrī, Abū l-Qāsim|al-Risāla al-Qushayriyya|Beirut, 1987|}}<br />
* {{book|Rāzī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Shawkānī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Suyūṭī|Durr||}}<br />
* {{book|Wāḥidī|Wasīṭ||}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{публикация|книга|автор= Резван, М. Е.|часть= |заглавие= Герменевтика сновидения в контексте общемусульманской сновидческой реальности (на примере сновидений о Коране)|ссылка=http://www.kunstkamera.ru/files/lib/978-5-884314-159-6/978-5-884314-159-6_02.pdf|ответственный= <!-- Отв. ред. Р. Р. Рахимов, М. Е. Резван-->|выпуск= II|место= СПб.|издание=Центральная Азия: Традиция в условиях перемен|издательство= МАЭ РАН|год=2009|страниц=396|ref= }}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Dreams and their Interpretation}}<br />
* {{Энис/3|Kinberg, Leah|Dreams|COM_26091|год=2012-3|стр=}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = MaxAK<br />
|сортировка =|ссылка = Ruya<br />
|публикация = 2017-07-28|обновление =<br />
|ИЭК = Dreams and their Interpretation|ЭК = <br />
|ЭИ3 =COM_26091 |ЭИ1 = |ЭИ2 = COM_0945<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =|ИЭС2007 = <br />
|Цитатник = |Википедия= <br />
|уровень = 3|важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
[[Категория:Сон]]<br />
<br />
[[ar:رؤية]]<br />
[[az:Yuxugörmə]]<br />
[[en:Dream]]<br />
[[tr:Rüya]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Yuxu&diff=389Yuxu2018-02-10T06:32:43Z<p>Ilham.zabirov: </p>
<hr />
<div><br />
Yuxu görüntüsü, yuxu ({{lang-ar|اَلرُّؤْيَا||ər-röya}}) — yuxuda görülənlərdir; yuxu zamanı baş verən bir sıra fikirlər, obrazlar və ya emosiyalar.{{Превью}}<br />
<br />
== Quranda ==<br />
<br />
Quranda yuxu görüntülərini işarələmək üçün dörd müxtəlif ifadə istifadə olunur:<br />
• röya (({{ar|رُؤْيا}})) Quranda altı dəfə işlənir; <ref>Quran, {{hqa|12|5}}; {{hqa|12|43}}; {{hqa|12|100}}; {{hqa|17|60}}; {{hqa|37|105}}; {{hqa|48|27}}.</ref>;<br />
• mənəm ({{ar|مَنَام}}) dörd dəfə rast gəlir, iki dəfə "yuxu" mənasında <ref>Quran, {{hqa|30|23}}; {{hqa|39|42}}.</ref> və iki dəfə "yuxu görüntüsü" mənasında <ref>Quran, {{hqa|8|43}}; {{hqa|37|102}}.</ref>;<br />
• buşra ({{ar|بُشْرَى}}), "xoş xəbərlər" deməkdir, bir halda "yuxu görüntüsü" kimi izah edilir <ref>Quran, {{hqa|10|64}}.</ref>. Bütün bu üç söz yaxşı yuxuları ifadə edir.<br />
• Quranda pis yuxuları işarələmək üçün xülm ({{ar|حُلْم}}) sözü istifadə olunur. Bu sözə iki dəfə rast gəlinir və hər iki dəfə “adqasu ahləm” ({{ar|أَضْغَاثُ أَحْلَام}}) söz birləşməsində, "əlaqəsiz, qarışıq yuxular" anlamına gəlir <ref>Quran, {{hqa|12|44}}; {{hqa|21|5}}.</ref>. Bu on qeyddən dördü Yusif (İosif) peyğəmbərlə {{ас}} bağlıdır <ref>Quran, {{hqa|12|5}}; {{hqa|12|43}}; {{hqa|12|44}}; {{hqa|12|100}}.</ref>; ikisi - İbrahim (Avraam){{ас}} peyğəmbərlə <ref>Quran, {{hqa|37|102}}; {{hqa|37|105}}.</ref>; qalan istinadlar İslamın əsaslarıyla bağlı məsələlərə aiddir {{sfn|Kinberg L.|2001}}.<br />
• İslamda həmçinin “röya sadiqə” termini mövcuddur — həqiqi ( və ya qabağı görən), Quranda deyildiyi kimi, ilahi vəhylərin nazil olmağa başlamasını qabaqcadan xəbər verən peyğəmbərlər yuxusu deməkdir: {{ЦК|Allah Öz Elçisinin həqiqət kimi gördüyü yuxusunu gerçəyə çevirdi |48|27}}.<br />
<br />
<br />
== Sünnədə ==<br />
Peyğəmbərin arvadı Aişədən {{рау}} gəlir ki, İlahi vəhy xoş yuxulardan başlandı və belə olmamışdır ki, Peyğəmbər yuxu görsün, o isə sonra sübh şəfəqi kimi həqiqət olmasın <ref>{{Бухари|№=3}}</ref><ref>{{Муслим|№=231}}</ref>. <br />
<br />
Peyğəmbər {{сас}} həqiqi yuxuları Allahın Öz qullarına yolladığı xoş xəbər kimi xarakterizə etmişdi. Hədisdə deyilir: "Möminin yuxusu peyğəmbərliyin qırx altı hissəsindən biridir" <ref>{{аль-Бухари|№=6472}}</ref><ref>{{Муслим|№=4201}}</ref>. Bəzi alimlər demişdir ki, peyğəmbərliyin müddəti 23 il davam etmişdi, onun birinci yarımili ərzində (yəni 1/46) vəhylər Peyğəmbərin {{сас}} yuxuda gördüyü yuxu görüntüləri vasitəsilə gəlirdi. <br />
Başqa hədisdə deyilir: "həqiqi yuxu Allahdandır"<ref name="Бухари-3292" >{{аль-Бухари|№=3292}}</ref>. <br />
<br />
O ki qaldı xoşagəlməz yuxulara, Peyğəmbərin {{сас}} sözlərinə görə, onlar şeytandandır . Peyğəmbər {{сас}} demişdi: "Pis yuxu [əl-xülm] şeytandandır"<ref name="Бухари-3292" /><ref>{{Муслим|№=2261}}</ref>. Peyğəmbərin {{сас}} sözlərinə əsasən, Qiyamət gününə yaxın müsəlmanın az qala bütün yuxuları gerçək olacaq <ref>{{Муслим|№=2263}}</ref>. Bu peyğəmbərlik və onun təsiri dövrünün uzaqlığı ilə izah olunur. Şad xəbər gətirən və ya dində səbrə və mətinliyə çağıran yuxular möminlər üçün qismən kompensasiya olacaq. Sahabələrin dövründən sonra baş verən möcüzəli hadisələr (kəramət) də imanın möhkəmləndirilməsində eyni əhəmiyyətə malikdir. Sahabələr kəramətə və həqiqi yuxulara ehtiyac duymurdu, çünki onlar dərin inama malik idilər, onlardan sonra yaşayanların isə inamı daha zəif idi {{Ссылка|url=https://islamqa.info/ar/6537|title=آداب الرؤى وتفسير الأحلام|site=IslamQA.info| info= islamqa.info|язык=ar|дата=18.11.2016|name="IslamQA"}}.<br />
<br />
== Yuxuların kateqoriyaları ==<br />
<br />
Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "Yuxu görüntüsü üç cür olur: Allahdan gələn yuxu görüntüsü, insanı məyus etmək məqsədilə şeytandan gələn yuxu görüntüsü və insanın ayıq vaxtı düşündüyünün sonra yuxuda görməsi ilə bağlı olan yuxu görüntüsü" <ref>{{аль-Бухари|№=6499}}</ref><ref>{{Муслим|№=4200}}</ref>. Bu hədis əsasında müsəlman alimləri yuxu görüntülərini növbəti kateqoriyalara bölür:<br />
* rəhmani — ilahi yuxu. Bu növ yuxu görüntülərini həqiqi adlandırırlar. Belə yuxular mələklər vasitəsilə Allahdan gələn əsl təlqinlərdir. Peyğəmbər {{сас}} onlara mübəşşirat ("xoş xəbər gətirənlər") adını vermişdir. O demişdir ki, hərçənd peyğəmbərlərin gəlişi başa çatmış, ancaq mübəşşirat, yəni müsəlmanların həqiqi yuxuları qalmışdır <ref name="Бухари" /><ref name="Муслим" >{{Муслим|}}</ref>. Bu yuxular insanlar üçün yol göstərən olacaq və onların yolunu işıqlandıracaq.<br />
* şeytani — şeytan yuxusu. Bu şeytan tərəfindən qorxutma, yalan və həvəsoyatma nəticəsində yaranmış yalançı yuxulardır. Onlar insanları pislik eləməyə itələyirlər. Belə yuxuları başqalarına danışmaq və yozmaq tövsiyə edilmir.<br />
<br />
* nəfsani — bizim qəlbimizin tünd tərəfinin (nəfs) törəməsi olan yuxudur. Belə yuxular gündəlik qayğılar, ehtiraslar və boş xəyallar təsiri altında, həmçinin insanın yuxu zamanı məruz qaldığı xarici təsirlərin nəticəsində yaranır. {{Ссылка|url=http://islam-today.ru/veroucenie/3-vida-snov-s-tocki-zrenia-islama/|title=3 вида снов с точки зрения Ислама|site=Islam-Today.ru|info=Ислам Сегодня|дата=|name="3-vida"}}<ref name="IslamQA" /><br />
<br />
İmam İbn Həcər əl-Asqaləni demişdir ki, bütün yuxular iki növə bölüşür:<br />
* röya sadiqə — peyğəmbərlərə və möminlər sırasından onların yolunu gedənlərə xas olan həqiqi yuxulardır. Bəzən belə yuxuları başqa insanlar görə bilər (məsələn, imansız çarın gördüyü və Yusif peyğəmbərin {{ас}}) ona yozduğu həqiqi yuxu). Yuxuda görülmüşlərə uyğun olaraq gerçəkləşən yuxu görüntüləri həqiqi adlanır. Ən yaxşı dini yuxulardan biri möminin yuxuda Məhəmmədi peyğəmbəri {{сас}} görməsidir. Hədisdə deyilir: "Kim yuxuda məni görmüşsə, o kəs həqiqətən məni görmüşdür, şeytan mənim cildimdə görünə bilməz". Başqa deyimdə sahabə Əbu Hüreyrə deyir: "Mən eşitdim ki, Peyğəmbər {{сас}} dedi: „Yuxuda məni görən kəs gerçəkdə də görəcək, şeytan isə mənim görünüşümü ala bilməz” <ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?cat=36751 2084]}}</ref>.<br />
<br />
<br />
* adqas — heç bir mənası olmayan yuxulardır. Belə yuxular bir neçə növə bölünür:<br />
:# şeytanın insanı kədərə qərq etmək məqsədi olan qəddar oyunudur. Məsələn, insan yuxuda görür ki, onun boynunu vururlar və o, onun arxasınca yollanır. Və ya onu elə bir qorxu bürüyür ki, heç kəs onu bu qorxudan qurtara bilmir və buna bənzər digər yuxular.<br />
:# guya mələklərin insana qadağan edilmiş və ya onun kimi sağlam düşüncəyə zidd olan iş tutmağı əmr etməsi.<br />
:# insanın ayıq vaxtı haqqında düşündüyü və ya arzu etdiyi şeyləri yuxusunda görməsi. Və ya onun adətən ayıq vaxtı yaşadığı hadisələrin yuxusuna girməsi, və ya onun daha çox olduğu əhval-ruhiyyəsinə uyğun yuxu görməsi. Yuxular çox vaxt gələcəyə, bir çox hallarda — indiki zamana və nadir hallarda keçmişə toxunur <ref>{{китаб|Ибн Хаджар аль-Аскаляни|Фатх аль-Бари|12/352—354}}</ref><ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
== Möminin yuxu görüntülərinə münasibəti haqqında hədislər ==<br />
<br />
* İmamı əl-Buxari Əbu Səid əl-Xudridən {{ра}} hədis gətirir ki, o, Peyğəmbərin {{сас}} bunları dediyini eşitmiş olub: "Əgər sizdən kimsə xoş yuxu görərsə, o zaman, o, həqiqətən, Allahdan gəlir, və qoy o, ona görə Allaha şükür eləsin və onu dostlarına danışsın. Əgər kimsə xoş olmayan yuxu görərsə, o zaman o, şeytandan gəlir, və qoy o, Allahdan onu bu yuxunun şərindən qorumasını diləsin və onu heç kəsə danışmasın, və o zaman o, ona heç bir ziyan gətirməyəcək".<br />
<br />
* Ət-Tirmizi və başqaları Əbu Hüreyrədən {{ра}} hədis gətirir ki, o, Peyğəmbərin {{сас}} dediyini çatdırır: "Əgər sizdən kimsə yaxşı yuxu görərsə, qoy onu yozsun və danışsın. Əgər pis yuxu görərsə, qoy onun yozumunu aramasın və onu danışmasın".<br />
<br />
* İmamlar əl-Buxari və Müslüm Əbu Səlamdan {{ра}} hədis gətirirlər ki, orada o deyir: "Mən yuxular görürdüm ki, onlar həmişə mənim xəstələnməyimə səbəb olurdu, ta o vaxtadək ki, mən Peyğəmbərin {{сас}} sözlərini eşitdim: ''Yaxşı yuxu Allahdandır və əgər sizdən kimsə xoş yuxu görərsə, qoy onu özü sevdiyi və danışmaq istədiyi kəslərdən başqa heç kəsə danışmasın. Əgər xoşagəlməz yuxu görərsə, qoy Allahdan onu bu yuxunun şərindən və şeytanın şərindən qorumasını diləsin, 3 dəfə sola tüpürsün və heç kəsə onu danışmasın, çünki yalnız o zaman o, ona ziyan gətirməyəcək''. Müslümdən gələn hədisdə isə deyilir: ''... və əgər o, yaxşı yuxu görərsə, qoy ona sevinsin və onu sevdiyi insandan başqa heç kəsə danışmasın''.<br />
<br />
* Müslüm Cabirdən {{ра}} hədis gətirir ki, orada Peyğəmbər {{сас}} deyir: ''Əgər sizdən kimsə xoşuna gəlməyən yuxu görərsə, qoy 3 dəfə sola tüpürsün və Allahdan onu şeytandan qorumasını diləsin və sonra bir böyürdən o birinə çevrilsin''.<br />
<br />
* Müslüm həmçinin Əbu Hüreyrədən {{ра}} hədis gətirir: " Əgər sizdən kimsə ona xoş olmayan yuxu görərsə, qoy qalxsın, dəstəmaz alsın, dua eləsin (namaz qılsın) və onu heç kəsə danışmasın". {{Ссылка|автор= Рамазанов, А.|url=http://as-salam.ru/content/story/3799|title=А что будет, если во сне увидеть … ?|site=As-salam.ru|info=Ассалам|дата=18.11.2016}}.<br />
<br />
<br />
== Суждение ислама о сновидениях ==<br />
Мусульманские учёные единодушны в том, что сновидения пророков являются откровением, так как они защищены от шайтана. По этой причине пророк Ибрахим {{ас}} хотел выполнить приказ Аллаха, который он увидел во сне о необходимости принести в жертву своего сына [[Исма‘ил]]я (Измаил) {{ас}}. Что же касается сновидений обычных людей, то их следует рассматривать сквозь призму ясных откровений, если будут соответствовать им, иначе, их нельзя принимать во внимание. Это очень серьёзный вопрос, относительно которого заблуждаются многие [[ересь|еретики]]<ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
Однажды имама Малика спросили: «Толкует ли сны каждый подряд?» Он ответил: «Разве играют с тем, что имеет отношение к пророчеству?! Никто не толкует сон, кроме того, кто разбирается в этом. Если человек увидел благое, пусть рассказывает об этом, а если увидел то, что ему не понравилось, то пусть говорит благое или молчит»<ref>{{китаб|Ибн ‘Абд аль-Барр|ат-Тамхид|2/180}}</ref>.<br />
<br />
[[Ибн аль-Каййим]] сказал: «Толкование снов и издание фатв — собратья. Муфтий, толкователь снов и [[врач]] одинаковы в этом, они имеют доступ к [[тайна]]м людей, чего нет у других. Поэтому они должны утаивать то, что не должно быть раскрыто». Далее, толкователи никогда не должны спешить в выводах, когда объясняют сны. Они должны учитывать опасность этого, так же как и искушение и бахвальство этим, которые это может вызвать. Они должны также принимать во внимание, что их ситуация является более критической, нежели положение муфтиев и учёных. Ибн ‘Абд аль-Барр передал, что Хишам ибн Хассан сообщил: «Ибн Сирина спрашивали о сотнях снов, и он ничего не объяснял, прежде чем сказав: „Бойтесь Аллаха в своём бодрствовании, ибо то, что вы видите в своем сне, никогда не навредит вам“. А когда он растолковывал, он говорил: „Я растолковываю только из предположений, а предположения могут быть верны или неверны“». Если это — высказывание лидера толкователей снов его эпохи и более поздних поколений, что же тогда говорить о тех, кто пришёл после него. В настоящий момент самой авторитетной книгой по толкованию снов от ученого раннего ислама, в которой он собрал тысячи толкований снов известна как «Тафсир снов Ибн Сирина»{{Ссылка|url=http://islamtv.ru/pages-40.html|title=Толкование снов в исламе|site=IslamTV.ru|info=islamtv.ru|дата= 18.11.2016}}. Однако, согласно некоторым источникам, многие из исследователей сомневаются в том, что книга «Тафсир снов» принадлежит Ибн Сирину. Поэтому, нет уверенности в том, что данная книга принадлежит перу этого великого учёного<ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
Следует отметить, что в наши дни мы являемся свидетелями того, как некоторые люди превращают толкование снов в прибыльную профессию и вводят людей в заблуждение, вкось и вкрив толкуя сны. Нельзя доверять таким людям и верить тому, как они истолковали ваши сны. Стоит также отметить, что сновидения и толкования не дают точных знаний, кроме снов пророков и их же толкований. По этой причине будет неправильным устанавливать или отменять религиозные решения, опираясь на сновидения, а также в соответствии с ними направлять свою жизнь. Как само сновидение, так и его толкование касаются только того человека, которому оно приснилось. Поэтому неприемлемо, чтобы другие люди на основе этого толкования принимали какие-то решения<ref name="3-vida" />. Имам аш-Шатыби сказал: «Польза от снов — это либо радость, либо предостережение, и не более этого. А что касается извлечения из них каких-то [[шари‘ат]]ских законоположений, то это не делается»<ref>{{китаб|Ибрахим аш-Шатыби|аль-И‘тисам|2/93}}</ref>.<br />
<br />
== Толкование снов пророками и сподвижниками ==<br />
Сны пророков, как было сказано выше, — это откровение от Аллаха. Например, в Коране передается об истории пророка Ибрахима {{ас}}, который увидел во сне, что он приносит в [[жертвоприношение|жертву]] своего сына. Также известна история о пророке Йусуфе {{ас}}, переданная в Коране. Он увидел во сне [[Солнце]], [[Луна|Луну]] и одиннадцать [[звёзды|звёзд]], совершающих [[земной поклон]] (''суджуд''). Через некоторые время стало известно толкование этого сна: его родители и братья сделали ему земной поклон в качестве приветствия. По этому поводу сказано в суре [[Йусуф (сура)|Йусуф]], о том, что пророк Йусуф {{ас}} сказал: {{ЦК|О, отец мой! Это является толкованием того сна, который я увидел. Аллах хотел, чтобы это было истиной.|12|100}}.<br />
<br />
Известно, что пророк Мухаммад {{сас}} толковал некоторые свои сны и сны сподвижников. Так, передал аль-Бухари, что Пророк {{сас}} сказал: «''Однажды во сне мне принесли сосуд с [[молоко]]м. Я пил из него, пока не увидел, что жидкость начала выливаться из-под ногтей. Затем оставшееся я отдал [[‘Умар]]у''». Пророка {{сас}} спросили: «О, Посланник Аллаха! Какое толкование этого сна?» Он ответил: «''Это — [[знание]]''». Также имам аль-Бухари передал хадис, в котором Пророк {{сас}} толковал сон его сподвижника ‘Абдуллаха ибн Саляма {{ра}}{{Ссылка|url=http://islam.net.ua/stati/sny-i-ikh-tolkovaniia|title=Сны и их толкования|site=Islam.net.ua|info=Ислам религия Истины|дата=18.11.2016}}. От [[Ибн ‘Умар]]а {{ра}} сообщается, что Пророк {{сас}} сказал: «''Я увидел во сне, как чёрная [[женщина]] с растрепанными [[волос]]ами вышла из [[Медина|Медины]] и остановилась в селении Махйя’а, и истолковал этот сон как то, что туда была перенесена эпидемия чумы, которая прежде была в Медине''»<ref>{{аль-Бухари|№=7038}}</ref>. От [[Ибн ‘Аббас]]а {{ра}} и Абу Хурайры {{ра}} сообщается, что один человек пришёл к Пророку {{сас}} и попросил растолковать его сон. Абу Бакр {{ра}} с разрешения Пророка {{сас}} растолковал сон этого человека, а потом сказал: «А теперь скажи мне, о посланник Аллаха, да станет мой [[отец]] [[выкуп]]ом за тебя, прав я был или ошибся?». Пророк {{сас}} сказал: «''В чём-то ты был прав, а в чём-то ошибся''». Абу Бакр {{ра}} сказал: «Клянусь Аллахом, ты должен сказать мне, в чём я ошибся!» — на что Пророк {{сас}} сказал: «''Не клянись''»<ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?p=3830 2091]}}</ref>{{Ссылка|url=http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=4473|title=تفسير الرؤيا جائز|site=IslamWeb.net|info=fatwa.islamweb.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}.<br />
<br />
== Методы толкования снов ==<br />
Имам [[аль-Багави]] сказал: «Толкование снов подразделяется на категории. Сны могут быть истолкованы в свете Корана и сунны, или согласно [[пословица]]м, известным среди людей, а также именами, [[метафора]]ми и понятиями противоположностей»<ref>{{китаб|аль-Багави|Шарх ас-Сунна|12/220}}</ref>. Ниже приведены некоторые примеры<ref name="IslamQA" />:<br />
<br />
;Толкование снов в свете Корана<br />
* [[Верёвка]] означает союз, потому что Всевышний сказал: {{ЦК|Крепко держитесь за вервь Аллаха все вместе.|3|1003}}.<br />
* [[Корабль]] следует толковать как [[спасение]], ибо Всевышний Аллах говорит: {{ЦК|…И Мы спасли его (Ноя) и тех, кто были на [[ковчег]]е…|29|15}}.<br />
* [[Древесина|Древесину]] можно понимать как [[лицемерие]] в вере, так как Всевышний говорит: {{ЦК|…они (лицемеры) подобны приставным столбам…|63|4}}.<br />
<br />
;Толкование снов в свете сунны<br />
* Ворона олицетворяет нечестивца (''фасик''), потому что Пророк {{сас}} назвал её так.<br />
* [[Ребро]] и стеклянные изделия символизируют [[женщина|женщин]], со слов Пророка {{сас}} «''Женщина создана из ребра''», и его слов своему сподвижнику: «''Горе тебе, о Анджаша! Обходись со стеклянными сосудами (то есть женщинами) бережнее''»<ref name="Бухари" /><ref name="Муслим" />.<br />
* [[Рубаха]], по словам Пророка {{сас}} символизирует [[вера|веру]], [[религия|религию]]: «''Я увидел во сне людей, которые явились передо мной одетыми в рубахи, длина которых одним доходила до [[груди]], а другим — ниже этого. Затем передо мной явился ‘Умар ибн аль-Хаттаб в рубахе, которую он волочил за собой''». Сподвижники спросили: «Что же это означает, о Посланник Аллаха?». Он ответил им: «''Веру''».<br />
<br />
;Толкование снов согласно пословицам<br />
* Копание [[яма|ямы]] означает [[коварство]], как говорится у людей: «Тот, кто копает яму (другому), попадёт в неё сам».<br />
<br />
;Толкование снов с помощью имён<br />
* Если приснился человек, которого [[имя|зовут]] Рашид («благоразумный»), — это толкуется благоразумием и правотой.<br />
* Если его имя Салим («безопасный», «благополучный») — это толкуется его безопасностью и благополучием.<br />
<br />
;Толкование снов понятиями противоположностей<br />
* Страх означает безопасность, потому что Всевышний сказал: {{ЦК|…и (Он непременно) сменит их страх на безопасность.|24|55}}.<br />
<br />
Подробнее об этом можно узнать в специальных источниках, посвященных данной теме{{Ссылка|url=http://священный-коран.рф/puti-tolkovaniya-metody-i-pravila.html|title=Пути толкования: методы и правила|site=Священный-коран.рф|info=Священный Коран|дата=18.11.2016|name="Пути"}}.<br />
<br />
== Факторы, способствующие созерцанию правдивых снов ==<br />
Искренний [[верующий]] может удостоиться возможности увидеть правдивый сон. В хадисе сказано: «''Правдивость сна связана с правдивостью того, кто увидел его, и самый правдивый сон — у самых правдивых людей''»<ref>{{Муслим|№=4200}}</ref>. Согласно мусульманским источникам, тот, кто желает, чтобы его сновидения были правдивыми, должен говорить только правду, употреблять в пищу только дозволенное, следовать велениям шариата и остерегаться того, что запретили Аллах и Его Посланник. Также он должен ложиться спать, находясь в состоянии полного ритуального [[очищение|очищения]], обратившись в сторону [[кибла|киблы]] и [[поминание Аллаха|поминая]] Аллаха пока его не одолеет сон. Сновидения таких верующих почти всегда сбываются.<br />
<br />
Самый правдивый сон, тот, который был увиден незадолго до наступления времени утренней молитвы (''сухур''), так как в это время милость и прощение становятся очень близкими, а шайтаны затихают. Ложные сны бывают, наоборот, при наступлении сумерек, когда распространяются шайтаны и дьявольские души<ref>{{китаб|Ибн аль-Каййим аль-Джавзиййа|Мадаридж ас-саликин|1/50-52}}</ref>.<br />
<br />
== Положение того, кто рассказывает о том, чего на самом деле он во сне не видел ==<br />
* Передают со слов Ибн ‘Аббаса {{ра}}, что Пророк {{сас}} сказал: «''(В [[Последняя жизнь|мире ином]]) на того, кто станет рассказывать о том, чего на самом деле он во сне не видел, будет возложена обязанность связать узлом два ячменных зерна, чего он никогда сделать не сможет; в [[День воскресения]] [[ухо]] подслушивавшего разговоры людей, не желавших этого (или: убегавших от него), зальют расплавленным свинцом, а того, кто создавал [[изображения]], подвергнут [[мучения]]м, обязав его вдохнуть в них ([[душа|душу]], чего он никогда не сможет сделать)''».<br />
* Передают со слов Ибн ‘Умара {{ра}}, что посланник Аллаха {{сас}} сказал: «''Поистине, к (наихудшим видам) [[ложь|лжи]] (относятся рассказы человека) о том, что он видел во сне то, чего на самом деле не видел''»<ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?cat=36791 2089—2090]}}</ref>.<br />
<br />
== Желательные действия для того, кто увидел благоприятный сон ==<br />
В свете вышеупомянутых пророческих преданий можно констатировать, что тому, кто увидел хороший сон желательно совершить 4 вещи:<br />
* [[Хвала|Восхвалить]] Всевышнего Аллаха за этот сон;<br />
* [[Радость|Радоваться]] и ожидать хорошего;<br />
* Рассказать сон тому, кого он [[любовь|любит]] и желает [[добро|добра]], но никак не тому, кого он не любит и кто желает ему [[зло|зла]];<br />
* Растолковать его правильно и хорошо, потому что сон сбывается так, как его растолкуют<ref name="Пути" />.<br />
<br />
== Желательные действия для того, кто увидел неприятный сон ==<br />
Тому, кто увидит плохой сон желательно соблюсти семь вещей; если он их совершит, то этот сон не принесёт ему вреда по воле Всевышнего Аллаха:<br />
* Попросить у Аллаха защиты от зла, привидевшегося в этом сне;<br />
* Трижды попросить у Аллаха защиты от шайтана;<br />
* Трижды поплевать в [[левая сторона|левую сторону]];<br />
* Поменять положение, например, перевернуться с левого бока на правый;<br />
* Совершить молитву (намаз);<br />
* Не рассказывать его никому;<br />
* Не толковать его для себя<ref name="Пути" />.<br />
<br />
== Мольба того, кто желает увидеть благой сон и не видеть плохого сна ==<br />
‘Урва ибн аз-Зубайр {{ра}} рассказывал: «Когда ‘Аиша {{рау}} собиралась спать, она произносила: „О Аллах, поистине, я прошу Тебя о благом сновидении, которое будет правдивым, а не лживым, приносящим пользу, а не вред ({{ar|اللَّهُمَّ إِنِي أَسْأَلُكَ رُؤْياَ صَالِحَة صَادِقَة غَيْرَ كَاذِبَة نَافِعَة غَيْرَ ضَارَّة}}; ''Аллахумма, инни ас’алюка ру’йа с̣а̄лих̣а, с̣а̄дик̣а, гайра ка̄з̱иба, на̄фи‘а, гайра д̣а̄рра'')“»{{Ссылка|url=http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=19142|title=أثر عائشة في إذا أرادت النوم بسؤالها الرؤيا|site=IslamWeb.net|info=fatwa.islamweb.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}{{Ссылка|url=http://www.almeshkat.net/vb/showthread.php?t=32145|title<br />
=أذكار ما قبل النوم(للجوالات)(لا تنسى إضافة برنامج الورد الى جوالك)|site=AlMeshkat.net|info=almeshkat.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}. Когда она произносила эти слова, то люди знали, что она уже не будет разговаривать, пока не наступит [[рассвет]] или не проснётся ночью{{Ссылка|url=http://islamport.com/d/1/akh/1/27/241.html|title=باب ما يقال عند الصباح وعند المساء|site=IslamPort.com|info=islamport.com|дата=18.11.2016|язык=ar}}<ref>{{китаб|Ибн Хаджар аль-Аскаляни|Натаидж аль-афкар|204}}</ref>.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ЭКорана|Kinberg L.|Dreams and Sleep|EQCOM_00050|том=1|стр=546|ref=Kinberg L.}}<br />
;Первоисточники<br />
* {{book|Abū l-Layth al-Samarqandī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Ālūsī|Rūḥ||}}<br />
* {{book|Baghawī|Maʿālim||}}<br />
* {{book|Ibn ʿAṭiyya|Muḥarrar||}}<br />
* {{book|Kāshānī|Ṣāfī||}}<br />
* {{book|Muqātil|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Qurṭubī|Jāmiʿ||}}<br />
* {{book|Qushayrī, Abū l-Qāsim|al-Risāla al-Qushayriyya|Beirut, 1987|}}<br />
* {{book|Rāzī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Shawkānī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Suyūṭī|Durr||}}<br />
* {{book|Wāḥidī|Wasīṭ||}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{публикация|книга|автор= Резван, М. Е.|часть= |заглавие= Герменевтика сновидения в контексте общемусульманской сновидческой реальности (на примере сновидений о Коране)|ссылка=http://www.kunstkamera.ru/files/lib/978-5-884314-159-6/978-5-884314-159-6_02.pdf|ответственный= <!-- Отв. ред. Р. Р. Рахимов, М. Е. Резван-->|выпуск= II|место= СПб.|издание=Центральная Азия: Традиция в условиях перемен|издательство= МАЭ РАН|год=2009|страниц=396|ref= }}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Dreams and their Interpretation}}<br />
* {{Энис/3|Kinberg, Leah|Dreams|COM_26091|год=2012-3|стр=}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = MaxAK<br />
|сортировка =|ссылка = Ruya<br />
|публикация = 2017-07-28|обновление =<br />
|ИЭК = Dreams and their Interpretation|ЭК = <br />
|ЭИ3 =COM_26091 |ЭИ1 = |ЭИ2 = COM_0945<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =|ИЭС2007 = <br />
|Цитатник = |Википедия= <br />
|уровень = 3|важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
[[Категория:Сон]]<br />
<br />
[[ar:رؤية]]<br />
[[az:Yuxugörmə]]<br />
[[en:Dream]]<br />
[[tr:Rüya]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Yuxu&diff=388Yuxu2018-02-10T06:23:12Z<p>Ilham.zabirov: </p>
<hr />
<div><br />
Yuxu görüntüsü, yuxu ({{lang-ar|اَلرُّؤْيَا||ər-röya}}) — yuxuda görülənlərdir; yuxu zamanı baş verən bir sıra fikirlər, obrazlar və ya emosiyalar.{{Превью}}<br />
<br />
== Quranda ==<br />
<br />
Quranda yuxu görüntülərini işarələmək üçün dörd müxtəlif ifadə istifadə olunur:<br />
• röya (({{ar|رُؤْيا}})) Quranda altı dəfə işlənir; <ref>Quran, {{hqa|12|5}}; {{hqa|12|43}}; {{hqa|12|100}}; {{hqa|17|60}}; {{hqa|37|105}}; {{hqa|48|27}}.</ref>;<br />
• mənəm ({{ar|مَنَام}}) dörd dəfə rast gəlir, iki dəfə "yuxu" mənasında <ref>Quran, {{hqa|30|23}}; {{hqa|39|42}}.</ref> və iki dəfə "yuxu görüntüsü" mənasında <ref>Quran, {{hqa|8|43}}; {{hqa|37|102}}.</ref>;<br />
• buşra ({{ar|بُشْرَى}}), "xoş xəbərlər" deməkdir, bir halda "yuxu görüntüsü" kimi izah edilir <ref>Quran, {{hqa|10|64}}.</ref>. Bütün bu üç söz yaxşı yuxuları ifadə edir.<br />
• Quranda pis yuxuları işarələmək üçün xülm ({{ar|حُلْم}}) sözü istifadə olunur. Bu sözə iki dəfə rast gəlinir və hər iki dəfə “adqasu ahləm” ({{ar|أَضْغَاثُ أَحْلَام}}) söz birləşməsində, "əlaqəsiz, qarışıq yuxular" anlamına gəlir <ref>Quran, {{hqa|12|44}}; {{hqa|21|5}}.</ref>. Bu on qeyddən dördü Yusif (İosif) peyğəmbərlə {{ас}} bağlıdır <ref>Quran, {{hqa|12|5}}; {{hqa|12|43}}; {{hqa|12|44}}; {{hqa|12|100}}.</ref>; ikisi - İbrahim (Avraam){{ас}} peyğəmbərlə <ref>Quran, {{hqa|37|102}}; {{hqa|37|105}}.</ref>; qalan istinadlar İslamın əsaslarıyla bağlı məsələlərə aiddir {{sfn|Kinberg L.|2001}}.<br />
• İslamda həmçinin “röya sadiqə” termini mövcuddur — həqiqi ( və ya qabağı görən), Quranda deyildiyi kimi, ilahi vəhylərin nazil olmağa başlamasını qabaqcadan xəbər verən peyğəmbərlər yuxusu deməkdir: {{ЦК|Allah Öz Elçisinin həqiqət kimi gördüyü yuxusunu gerçəyə çevirdi |48|27}}.<br />
<br />
<br />
== Sünnədə ==<br />
Peyğəmbərin arvadı Aişədən {{рау}} gəlir ki, İlahi vəhy xoş yuxulardan başlandı və belə olmamışdır ki, Peyğəmbər yuxu görsün, o isə sonra sübh şəfəqi kimi həqiqət olmasın <ref>{{Бухари|№=3}}</ref><ref>{{Муслим|№=231}}</ref>. <br />
<br />
Peyğəmbər {{сас}} həqiqi yuxuları Allahın Öz qullarına yolladığı xoş xəbər kimi xarakterizə etmişdi. Hədisdə deyilir: "Möminin yuxusu peyğəmbərliyin qırx altı hissəsindən biridir" <ref>{{аль-Бухари|№=6472}}</ref><ref>{{Муслим|№=4201}}</ref>. Bəzi alimlər demişdir ki, peyğəmbərliyin müddəti 23 il davam etmişdi, onun birinci yarımili ərzində (yəni 1/46) vəhylər Peyğəmbərin {{сас}} yuxuda gördüyü yuxu görüntüləri vasitəsilə gəlirdi. <br />
Başqa hədisdə deyilir: "həqiqi yuxu Allahdandır"<ref name="Бухари-3292" >{{аль-Бухари|№=3292}}</ref>. <br />
<br />
O ki qaldı xoşagəlməz yuxulara, Peyğəmbərin {{сас}} sözlərinə görə, onlar şeytandandır . Peyğəmbər {{сас}} demişdi: "Pis yuxu [əl-xülm] şeytandandır"<ref name="Бухари-3292" /><ref>{{Муслим|№=2261}}</ref>. Peyğəmbərin {{сас}} sözlərinə əsasən, Qiyamət gününə yaxın müsəlmanın az qala bütün yuxuları gerçək olacaq <ref>{{Муслим|№=2263}}</ref>. Bu peyğəmbərlik və onun təsiri dövrünün uzaqlığı ilə izah olunur. Şad xəbər gətirən və ya dində səbrə və mətinliyə çağıran yuxular möminlər üçün qismən kompensasiya olacaq. Sahabələrin dövründən sonra baş verən möcüzəli hadisələr (kəramət) də imanın möhkəmləndirilməsində eyni əhəmiyyətə malikdir. Sahabələr kəramətə və həqiqi yuxulara ehtiyac duymurdu, çünki onlar dərin inama malik idilər, onlardan sonra yaşayanların isə inamı daha zəif idi {{Ссылка|url=https://islamqa.info/ar/6537|title=آداب الرؤى وتفسير الأحلام|site=IslamQA.info| info= islamqa.info|язык=ar|дата=18.11.2016|name="IslamQA"}}.<br />
<br />
== Yuxuların kateqoriyaları ==<br />
<br />
Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "Yuxu görüntüsü üç cür olur: Allahdan gələn yuxu görüntüsü, insanı məyus etmək məqsədilə şeytandan gələn yuxu görüntüsü və insanın ayıq vaxtı düşündüyünün sonra yuxuda görməsi ilə bağlı olan yuxu görüntüsü" <ref>{{аль-Бухари|№=6499}}</ref><ref>{{Муслим|№=4200}}</ref>. Bu hədis əsasında müsəlman alimləri yuxu görüntülərini növbəti kateqoriyalara bölür:<br />
* rəhmani — ilahi yuxu. Bu növ yuxu görüntülərini həqiqi adlandırırlar. Belə yuxular mələklər vasitəsilə Allahdan gələn əsl təlqinlərdir. Peyğəmbər ﷺ onlara mübəşşirat ("xoş xəbər gətirənlər") adını vermişdir. O demişdir ki, hərçənd peyğəmbərlərin gəlişi başa çatmış, ancaq mübəşşirat, yəni müsəlmanların həqiqi yuxuları qalmışdır <ref name="Бухари" /><ref name="Муслим" >{{Муслим|}}</ref>. Bu yuxular insanlar üçün yol göstərən olacaq və onların yolunu işıqlandıracaq.<br />
* şeytani — şeytan yuxusu. Bu şeytan tərəfindən qorxutma, yalan və həvəsoyatma nəticəsində yaranmış yalançı yuxulardır. Onlar insanları pislik eləməyə itələyirlər. Belə yuxuları başqalarına danışmaq və yozmaq tövsiyə edilmir.<br />
<br />
• nəfsani — bizim qəlbimizin tünd tərəfinin (nəfs) törəməsi olan yuxudur. Belə yuxular gündəlik qayğılar, ehtiraslar və boş xəyallar təsiri altında, həmçinin insanın yuxu zamanı məruz qaldığı xarici təsirlərin nəticəsində yaranır. {{Ссылка|url=http://islam-today.ru/veroucenie/3-vida-snov-s-tocki-zrenia-islama/|title=3 вида снов с точки зрения Ислама|site=Islam-Today.ru|info=Ислам Сегодня|дата=|name="3-vida"}}<ref name="IslamQA" /><br />
<br />
İmam İbn Həcər əl-Asqaləni demişdir ki, bütün yuxular iki növə bölüşür:<br />
• röya sadiqə — peyğəmbərlərə və möminlər sırasından onların yolunu gedənlərə xas olan həqiqi yuxulardır. Bəzən belə yuxuları başqa insanlar görə bilər (məsələn, imansız çarın gördüyü və Yusif peyğəmbərin {{ас}}) ona yozduğu həqiqi yuxu). Yuxuda görülmüşlərə uyğun olaraq gerçəkləşən yuxu görüntüləri həqiqi adlanır. Ən yaxşı dini yuxulardan biri möminin yuxuda Məhəmmədi peyğəmbəri {{сас}}görməsidir. Hədisdə deyilir: "Kim yuxuda məni görmüşsə, o kəs həqiqətən məni görmüşdür, şeytan mənim cildimdə görünə bilməz". Başqa deyimdə sahabə Əbu Hüreyrə deyir: "Mən eşitdim ki, Peyğəmbər {{сас}} dedi: „Yuxuda məni görən kəs gerçəkdə də görəcək, şeytan isə mənim görünüşümü ala bilməz” <ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?cat=36751 2084]}}</ref>.<br />
<br />
<br />
* adqas — heç bir mənası olmayan yuxulardır. Belə yuxular bir neçə növə bölünür:<br />
:# şeytanın insanı kədərə qərq etmək məqsədi olan qəddar oyunudur. Məsələn, insan yuxuda görür ki, onun boynunu vururlar və o, onun arxasınca yollanır. Və ya onu elə bir qorxu bürüyür ki, heç kəs onu bu qorxudan qurtara bilmir və buna bənzər digər yuxular.<br />
:# guya mələklərin insana qadağan edilmiş və ya onun kimi sağlam düşüncəyə zidd olan iş tutmağı əmr etməsi.<br />
:# insanın ayıq vaxtı haqqında düşündüyü və ya arzu etdiyi şeyləri yuxusunda görməsi. Və ya onun adətən ayıq vaxtı yaşadığı hadisələrin yuxusuna girməsi, və ya onun daha çox olduğu əhval-ruhiyyəsinə uyğun yuxu görməsi. Yuxular çox vaxt gələcəyə, bir çox hallarda — indiki zamana və nadir hallarda keçmişə toxunur <ref>{{китаб|Ибн Хаджар аль-Аскаляни|Фатх аль-Бари|12/352—354}}</ref><ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
== Хадисы об отношении верующего к сновидениям ==<br />
* Имам аль-Бухари приводит хадис от Абу Са‘ида аль-Худри {{ра}}, что он слышал, как Пророк {{сас}} сказал: «''Если кто-либо из вас увидит благоприятный сон, то, поистине, он исходит от Аллаха, и пусть он воздаст хвалу Аллаху за него и расскажет о нём [[друзья]]м. А если увидит неблагоприятный сон, то он исходит от шайтана, и пусть он попросит у Аллаха защиты от зла этого сна и не упоминает о нём никому, и тогда он не принесет ему [[вред]]''а».<br />
* Ат-Тирмизи и другие привели хадис от Абу Хурайры {{ра}}, который передал, что Пророк {{сас}} сказал: «''Если кто-либо из вас увидит хороший сон, то пусть растолкует и расскажет его. А если увидит плохой сон, то пусть не ищет его толкования и не рассказывает его''».<br />
* Имамы аль-Бухари и Муслим приводят от Абу Саляма {{ра}} хадис, в котором он говорит: «Я видел сны, которые всегда вызывали во мне болезнь, пока я не услышал слова Пророка {{сас}}: „''Хороший сон — от Аллаха, и если кто-либо из вас увидит приятный сон, то пусть не рассказывает о нём никому, кроме того, кого он любит и кому хочет рассказать. Если же увидит неприятный сон, то пусть попросит защиты у Аллаха от зла этого сна и зла шайтана, пусть поплюёт влево 3 раза и никому не говорит о нём, ибо только тогда он не принесёт ему вреда''“», а хадисе от Муслима говорится: «''…и если он увидит хороший сон, то пусть обрадуется ему, и не рассказывает его никому, кроме любимого человека''».<br />
* Муслим приводит от Джабира {{ра}} хадис, в котором Пророк {{сас}} говорит: «''Если кто-нибудь из вас увидит сон, который ему неприятен, то пусть 3 раза поплюёт влево и попросит у Аллаха защиты от шайтана и затем перевернётся с одного бока на другой''».<br />
* Муслим также приводит хадис от Абу Хурайры {{ра}}: «''Если кто-либо из вас увидит во сне то, что ему неприятно, то пусть встанет и, сделав [[омовение]], совершит молитву (намаз) и никому его не рассказывает''»{{Ссылка|автор= Рамазанов, А.|url=http://as-salam.ru/content/story/3799|title=А что будет, если во сне увидеть … ?|site=As-salam.ru|info=Ассалам|дата=18.11.2016}}.<br />
<br />
== Суждение ислама о сновидениях ==<br />
Мусульманские учёные единодушны в том, что сновидения пророков являются откровением, так как они защищены от шайтана. По этой причине пророк Ибрахим {{ас}} хотел выполнить приказ Аллаха, который он увидел во сне о необходимости принести в жертву своего сына [[Исма‘ил]]я (Измаил) {{ас}}. Что же касается сновидений обычных людей, то их следует рассматривать сквозь призму ясных откровений, если будут соответствовать им, иначе, их нельзя принимать во внимание. Это очень серьёзный вопрос, относительно которого заблуждаются многие [[ересь|еретики]]<ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
Однажды имама Малика спросили: «Толкует ли сны каждый подряд?» Он ответил: «Разве играют с тем, что имеет отношение к пророчеству?! Никто не толкует сон, кроме того, кто разбирается в этом. Если человек увидел благое, пусть рассказывает об этом, а если увидел то, что ему не понравилось, то пусть говорит благое или молчит»<ref>{{китаб|Ибн ‘Абд аль-Барр|ат-Тамхид|2/180}}</ref>.<br />
<br />
[[Ибн аль-Каййим]] сказал: «Толкование снов и издание фатв — собратья. Муфтий, толкователь снов и [[врач]] одинаковы в этом, они имеют доступ к [[тайна]]м людей, чего нет у других. Поэтому они должны утаивать то, что не должно быть раскрыто». Далее, толкователи никогда не должны спешить в выводах, когда объясняют сны. Они должны учитывать опасность этого, так же как и искушение и бахвальство этим, которые это может вызвать. Они должны также принимать во внимание, что их ситуация является более критической, нежели положение муфтиев и учёных. Ибн ‘Абд аль-Барр передал, что Хишам ибн Хассан сообщил: «Ибн Сирина спрашивали о сотнях снов, и он ничего не объяснял, прежде чем сказав: „Бойтесь Аллаха в своём бодрствовании, ибо то, что вы видите в своем сне, никогда не навредит вам“. А когда он растолковывал, он говорил: „Я растолковываю только из предположений, а предположения могут быть верны или неверны“». Если это — высказывание лидера толкователей снов его эпохи и более поздних поколений, что же тогда говорить о тех, кто пришёл после него. В настоящий момент самой авторитетной книгой по толкованию снов от ученого раннего ислама, в которой он собрал тысячи толкований снов известна как «Тафсир снов Ибн Сирина»{{Ссылка|url=http://islamtv.ru/pages-40.html|title=Толкование снов в исламе|site=IslamTV.ru|info=islamtv.ru|дата= 18.11.2016}}. Однако, согласно некоторым источникам, многие из исследователей сомневаются в том, что книга «Тафсир снов» принадлежит Ибн Сирину. Поэтому, нет уверенности в том, что данная книга принадлежит перу этого великого учёного<ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
Следует отметить, что в наши дни мы являемся свидетелями того, как некоторые люди превращают толкование снов в прибыльную профессию и вводят людей в заблуждение, вкось и вкрив толкуя сны. Нельзя доверять таким людям и верить тому, как они истолковали ваши сны. Стоит также отметить, что сновидения и толкования не дают точных знаний, кроме снов пророков и их же толкований. По этой причине будет неправильным устанавливать или отменять религиозные решения, опираясь на сновидения, а также в соответствии с ними направлять свою жизнь. Как само сновидение, так и его толкование касаются только того человека, которому оно приснилось. Поэтому неприемлемо, чтобы другие люди на основе этого толкования принимали какие-то решения<ref name="3-vida" />. Имам аш-Шатыби сказал: «Польза от снов — это либо радость, либо предостережение, и не более этого. А что касается извлечения из них каких-то [[шари‘ат]]ских законоположений, то это не делается»<ref>{{китаб|Ибрахим аш-Шатыби|аль-И‘тисам|2/93}}</ref>.<br />
<br />
== Толкование снов пророками и сподвижниками ==<br />
Сны пророков, как было сказано выше, — это откровение от Аллаха. Например, в Коране передается об истории пророка Ибрахима {{ас}}, который увидел во сне, что он приносит в [[жертвоприношение|жертву]] своего сына. Также известна история о пророке Йусуфе {{ас}}, переданная в Коране. Он увидел во сне [[Солнце]], [[Луна|Луну]] и одиннадцать [[звёзды|звёзд]], совершающих [[земной поклон]] (''суджуд''). Через некоторые время стало известно толкование этого сна: его родители и братья сделали ему земной поклон в качестве приветствия. По этому поводу сказано в суре [[Йусуф (сура)|Йусуф]], о том, что пророк Йусуф {{ас}} сказал: {{ЦК|О, отец мой! Это является толкованием того сна, который я увидел. Аллах хотел, чтобы это было истиной.|12|100}}.<br />
<br />
Известно, что пророк Мухаммад {{сас}} толковал некоторые свои сны и сны сподвижников. Так, передал аль-Бухари, что Пророк {{сас}} сказал: «''Однажды во сне мне принесли сосуд с [[молоко]]м. Я пил из него, пока не увидел, что жидкость начала выливаться из-под ногтей. Затем оставшееся я отдал [[‘Умар]]у''». Пророка {{сас}} спросили: «О, Посланник Аллаха! Какое толкование этого сна?» Он ответил: «''Это — [[знание]]''». Также имам аль-Бухари передал хадис, в котором Пророк {{сас}} толковал сон его сподвижника ‘Абдуллаха ибн Саляма {{ра}}{{Ссылка|url=http://islam.net.ua/stati/sny-i-ikh-tolkovaniia|title=Сны и их толкования|site=Islam.net.ua|info=Ислам религия Истины|дата=18.11.2016}}. От [[Ибн ‘Умар]]а {{ра}} сообщается, что Пророк {{сас}} сказал: «''Я увидел во сне, как чёрная [[женщина]] с растрепанными [[волос]]ами вышла из [[Медина|Медины]] и остановилась в селении Махйя’а, и истолковал этот сон как то, что туда была перенесена эпидемия чумы, которая прежде была в Медине''»<ref>{{аль-Бухари|№=7038}}</ref>. От [[Ибн ‘Аббас]]а {{ра}} и Абу Хурайры {{ра}} сообщается, что один человек пришёл к Пророку {{сас}} и попросил растолковать его сон. Абу Бакр {{ра}} с разрешения Пророка {{сас}} растолковал сон этого человека, а потом сказал: «А теперь скажи мне, о посланник Аллаха, да станет мой [[отец]] [[выкуп]]ом за тебя, прав я был или ошибся?». Пророк {{сас}} сказал: «''В чём-то ты был прав, а в чём-то ошибся''». Абу Бакр {{ра}} сказал: «Клянусь Аллахом, ты должен сказать мне, в чём я ошибся!» — на что Пророк {{сас}} сказал: «''Не клянись''»<ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?p=3830 2091]}}</ref>{{Ссылка|url=http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=4473|title=تفسير الرؤيا جائز|site=IslamWeb.net|info=fatwa.islamweb.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}.<br />
<br />
== Методы толкования снов ==<br />
Имам [[аль-Багави]] сказал: «Толкование снов подразделяется на категории. Сны могут быть истолкованы в свете Корана и сунны, или согласно [[пословица]]м, известным среди людей, а также именами, [[метафора]]ми и понятиями противоположностей»<ref>{{китаб|аль-Багави|Шарх ас-Сунна|12/220}}</ref>. Ниже приведены некоторые примеры<ref name="IslamQA" />:<br />
<br />
;Толкование снов в свете Корана<br />
* [[Верёвка]] означает союз, потому что Всевышний сказал: {{ЦК|Крепко держитесь за вервь Аллаха все вместе.|3|1003}}.<br />
* [[Корабль]] следует толковать как [[спасение]], ибо Всевышний Аллах говорит: {{ЦК|…И Мы спасли его (Ноя) и тех, кто были на [[ковчег]]е…|29|15}}.<br />
* [[Древесина|Древесину]] можно понимать как [[лицемерие]] в вере, так как Всевышний говорит: {{ЦК|…они (лицемеры) подобны приставным столбам…|63|4}}.<br />
<br />
;Толкование снов в свете сунны<br />
* Ворона олицетворяет нечестивца (''фасик''), потому что Пророк {{сас}} назвал её так.<br />
* [[Ребро]] и стеклянные изделия символизируют [[женщина|женщин]], со слов Пророка {{сас}} «''Женщина создана из ребра''», и его слов своему сподвижнику: «''Горе тебе, о Анджаша! Обходись со стеклянными сосудами (то есть женщинами) бережнее''»<ref name="Бухари" /><ref name="Муслим" />.<br />
* [[Рубаха]], по словам Пророка {{сас}} символизирует [[вера|веру]], [[религия|религию]]: «''Я увидел во сне людей, которые явились передо мной одетыми в рубахи, длина которых одним доходила до [[груди]], а другим — ниже этого. Затем передо мной явился ‘Умар ибн аль-Хаттаб в рубахе, которую он волочил за собой''». Сподвижники спросили: «Что же это означает, о Посланник Аллаха?». Он ответил им: «''Веру''».<br />
<br />
;Толкование снов согласно пословицам<br />
* Копание [[яма|ямы]] означает [[коварство]], как говорится у людей: «Тот, кто копает яму (другому), попадёт в неё сам».<br />
<br />
;Толкование снов с помощью имён<br />
* Если приснился человек, которого [[имя|зовут]] Рашид («благоразумный»), — это толкуется благоразумием и правотой.<br />
* Если его имя Салим («безопасный», «благополучный») — это толкуется его безопасностью и благополучием.<br />
<br />
;Толкование снов понятиями противоположностей<br />
* Страх означает безопасность, потому что Всевышний сказал: {{ЦК|…и (Он непременно) сменит их страх на безопасность.|24|55}}.<br />
<br />
Подробнее об этом можно узнать в специальных источниках, посвященных данной теме{{Ссылка|url=http://священный-коран.рф/puti-tolkovaniya-metody-i-pravila.html|title=Пути толкования: методы и правила|site=Священный-коран.рф|info=Священный Коран|дата=18.11.2016|name="Пути"}}.<br />
<br />
== Факторы, способствующие созерцанию правдивых снов ==<br />
Искренний [[верующий]] может удостоиться возможности увидеть правдивый сон. В хадисе сказано: «''Правдивость сна связана с правдивостью того, кто увидел его, и самый правдивый сон — у самых правдивых людей''»<ref>{{Муслим|№=4200}}</ref>. Согласно мусульманским источникам, тот, кто желает, чтобы его сновидения были правдивыми, должен говорить только правду, употреблять в пищу только дозволенное, следовать велениям шариата и остерегаться того, что запретили Аллах и Его Посланник. Также он должен ложиться спать, находясь в состоянии полного ритуального [[очищение|очищения]], обратившись в сторону [[кибла|киблы]] и [[поминание Аллаха|поминая]] Аллаха пока его не одолеет сон. Сновидения таких верующих почти всегда сбываются.<br />
<br />
Самый правдивый сон, тот, который был увиден незадолго до наступления времени утренней молитвы (''сухур''), так как в это время милость и прощение становятся очень близкими, а шайтаны затихают. Ложные сны бывают, наоборот, при наступлении сумерек, когда распространяются шайтаны и дьявольские души<ref>{{китаб|Ибн аль-Каййим аль-Джавзиййа|Мадаридж ас-саликин|1/50-52}}</ref>.<br />
<br />
== Положение того, кто рассказывает о том, чего на самом деле он во сне не видел ==<br />
* Передают со слов Ибн ‘Аббаса {{ра}}, что Пророк {{сас}} сказал: «''(В [[Последняя жизнь|мире ином]]) на того, кто станет рассказывать о том, чего на самом деле он во сне не видел, будет возложена обязанность связать узлом два ячменных зерна, чего он никогда сделать не сможет; в [[День воскресения]] [[ухо]] подслушивавшего разговоры людей, не желавших этого (или: убегавших от него), зальют расплавленным свинцом, а того, кто создавал [[изображения]], подвергнут [[мучения]]м, обязав его вдохнуть в них ([[душа|душу]], чего он никогда не сможет сделать)''».<br />
* Передают со слов Ибн ‘Умара {{ра}}, что посланник Аллаха {{сас}} сказал: «''Поистине, к (наихудшим видам) [[ложь|лжи]] (относятся рассказы человека) о том, что он видел во сне то, чего на самом деле не видел''»<ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?cat=36791 2089—2090]}}</ref>.<br />
<br />
== Желательные действия для того, кто увидел благоприятный сон ==<br />
В свете вышеупомянутых пророческих преданий можно констатировать, что тому, кто увидел хороший сон желательно совершить 4 вещи:<br />
* [[Хвала|Восхвалить]] Всевышнего Аллаха за этот сон;<br />
* [[Радость|Радоваться]] и ожидать хорошего;<br />
* Рассказать сон тому, кого он [[любовь|любит]] и желает [[добро|добра]], но никак не тому, кого он не любит и кто желает ему [[зло|зла]];<br />
* Растолковать его правильно и хорошо, потому что сон сбывается так, как его растолкуют<ref name="Пути" />.<br />
<br />
== Желательные действия для того, кто увидел неприятный сон ==<br />
Тому, кто увидит плохой сон желательно соблюсти семь вещей; если он их совершит, то этот сон не принесёт ему вреда по воле Всевышнего Аллаха:<br />
* Попросить у Аллаха защиты от зла, привидевшегося в этом сне;<br />
* Трижды попросить у Аллаха защиты от шайтана;<br />
* Трижды поплевать в [[левая сторона|левую сторону]];<br />
* Поменять положение, например, перевернуться с левого бока на правый;<br />
* Совершить молитву (намаз);<br />
* Не рассказывать его никому;<br />
* Не толковать его для себя<ref name="Пути" />.<br />
<br />
== Мольба того, кто желает увидеть благой сон и не видеть плохого сна ==<br />
‘Урва ибн аз-Зубайр {{ра}} рассказывал: «Когда ‘Аиша {{рау}} собиралась спать, она произносила: „О Аллах, поистине, я прошу Тебя о благом сновидении, которое будет правдивым, а не лживым, приносящим пользу, а не вред ({{ar|اللَّهُمَّ إِنِي أَسْأَلُكَ رُؤْياَ صَالِحَة صَادِقَة غَيْرَ كَاذِبَة نَافِعَة غَيْرَ ضَارَّة}}; ''Аллахумма, инни ас’алюка ру’йа с̣а̄лих̣а, с̣а̄дик̣а, гайра ка̄з̱иба, на̄фи‘а, гайра д̣а̄рра'')“»{{Ссылка|url=http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=19142|title=أثر عائشة في إذا أرادت النوم بسؤالها الرؤيا|site=IslamWeb.net|info=fatwa.islamweb.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}{{Ссылка|url=http://www.almeshkat.net/vb/showthread.php?t=32145|title<br />
=أذكار ما قبل النوم(للجوالات)(لا تنسى إضافة برنامج الورد الى جوالك)|site=AlMeshkat.net|info=almeshkat.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}. Когда она произносила эти слова, то люди знали, что она уже не будет разговаривать, пока не наступит [[рассвет]] или не проснётся ночью{{Ссылка|url=http://islamport.com/d/1/akh/1/27/241.html|title=باب ما يقال عند الصباح وعند المساء|site=IslamPort.com|info=islamport.com|дата=18.11.2016|язык=ar}}<ref>{{китаб|Ибн Хаджар аль-Аскаляни|Натаидж аль-афкар|204}}</ref>.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ЭКорана|Kinberg L.|Dreams and Sleep|EQCOM_00050|том=1|стр=546|ref=Kinberg L.}}<br />
;Первоисточники<br />
* {{book|Abū l-Layth al-Samarqandī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Ālūsī|Rūḥ||}}<br />
* {{book|Baghawī|Maʿālim||}}<br />
* {{book|Ibn ʿAṭiyya|Muḥarrar||}}<br />
* {{book|Kāshānī|Ṣāfī||}}<br />
* {{book|Muqātil|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Qurṭubī|Jāmiʿ||}}<br />
* {{book|Qushayrī, Abū l-Qāsim|al-Risāla al-Qushayriyya|Beirut, 1987|}}<br />
* {{book|Rāzī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Shawkānī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Suyūṭī|Durr||}}<br />
* {{book|Wāḥidī|Wasīṭ||}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{публикация|книга|автор= Резван, М. Е.|часть= |заглавие= Герменевтика сновидения в контексте общемусульманской сновидческой реальности (на примере сновидений о Коране)|ссылка=http://www.kunstkamera.ru/files/lib/978-5-884314-159-6/978-5-884314-159-6_02.pdf|ответственный= <!-- Отв. ред. Р. Р. Рахимов, М. Е. Резван-->|выпуск= II|место= СПб.|издание=Центральная Азия: Традиция в условиях перемен|издательство= МАЭ РАН|год=2009|страниц=396|ref= }}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Dreams and their Interpretation}}<br />
* {{Энис/3|Kinberg, Leah|Dreams|COM_26091|год=2012-3|стр=}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = MaxAK<br />
|сортировка =|ссылка = Ruya<br />
|публикация = 2017-07-28|обновление =<br />
|ИЭК = Dreams and their Interpretation|ЭК = <br />
|ЭИ3 =COM_26091 |ЭИ1 = |ЭИ2 = COM_0945<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =|ИЭС2007 = <br />
|Цитатник = |Википедия= <br />
|уровень = 3|важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
[[Категория:Сон]]<br />
<br />
[[ar:رؤية]]<br />
[[az:Yuxugörmə]]<br />
[[en:Dream]]<br />
[[tr:Rüya]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Yuxu&diff=387Yuxu2018-02-10T06:03:17Z<p>Ilham.zabirov: </p>
<hr />
<div><br />
Yuxu görüntüsü, yuxu ({{lang-ar|اَلرُّؤْيَا||ər-röya}}) — yuxuda görülənlərdir; yuxu zamanı baş verən bir sıra fikirlər, obrazlar və ya emosiyalar.{{Превью}}<br />
<br />
== Quranda ==<br />
<br />
Quranda yuxu görüntülərini işarələmək üçün dörd müxtəlif ifadə istifadə olunur:<br />
• röya (({{ar|رُؤْيا}})) Quranda altı dəfə işlənir; <ref>Quran, {{hqa|12|5}}; {{hqa|12|43}}; {{hqa|12|100}}; {{hqa|17|60}}; {{hqa|37|105}}; {{hqa|48|27}}.</ref>;<br />
• mənəm ({{ar|مَنَام}}) dörd dəfə rast gəlir, iki dəfə "yuxu" mənasında <ref>Quran, {{hqa|30|23}}; {{hqa|39|42}}.</ref> və iki dəfə "yuxu görüntüsü" mənasında <ref>Quran, {{hqa|8|43}}; {{hqa|37|102}}.</ref>;<br />
• buşra ({{ar|بُشْرَى}}), "xoş xəbərlər" deməkdir, bir halda "yuxu görüntüsü" kimi izah edilir <ref>Quran, {{hqa|10|64}}.</ref>. Bütün bu üç söz yaxşı yuxuları ifadə edir.<br />
• Quranda pis yuxuları işarələmək üçün xülm ({{ar|حُلْم}}) sözü istifadə olunur. Bu sözə iki dəfə rast gəlinir və hər iki dəfə “adqasu ahləm” ({{ar|أَضْغَاثُ أَحْلَام}}) söz birləşməsində, "əlaqəsiz, qarışıq yuxular" anlamına gəlir <ref>Quran, {{hqa|12|44}}; {{hqa|21|5}}.</ref>. Bu on qeyddən dördü Yusif (İosif) peyğəmbərlə {{ас}} bağlıdır <ref>Quran, {{hqa|12|5}}; {{hqa|12|43}}; {{hqa|12|44}}; {{hqa|12|100}}.</ref>; ikisi - İbrahim (Avraam){{ас}} peyğəmbərlə <ref>Quran, {{hqa|37|102}}; {{hqa|37|105}}.</ref>; qalan istinadlar İslamın əsaslarıyla bağlı məsələlərə aiddir {{sfn|Kinberg L.|2001}}.<br />
• İslamda həmçinin “röya sadiqə” termini mövcuddur — həqiqi ( və ya qabağı görən), Quranda deyildiyi kimi, ilahi vəhylərin nazil olmağa başlamasını qabaqcadan xəbər verən peyğəmbərlər yuxusu deməkdir: {{ЦК|Allah Öz Elçisinin həqiqət kimi gördüyü yuxusunu gerçəyə çevirdi |48|27}}.<br />
<br />
<br />
== Sünnədə ==<br />
Peyğəmbərin arvadı Aişədən {{рау}} gəlir ki, İlahi vəhy xoş yuxulardan başlandı və belə olmamışdır ki, Peyğəmbər yuxu görsün, o isə sonra sübh şəfəqi kimi həqiqət olmasın <ref>{{Buxari|№=3}}</ref><ref>{{Muslüm|№=231}}</ref>. <br />
<br />
Peyğəmbər {{сас}} həqiqi yuxuları Allahın Öz qullarına yolladığı xoş xəbər kimi xarakterizə etmişdi. Hədisdə deyilir: "Möminin yuxusu peyğəmbərliyin qırx altı hissəsindən biridir" <ref>{{аль-Бухари|№=6472}}</ref><ref>{{Муслим|№=4201}}</ref>. Bəzi alimlər demişdir ki, peyğəmbərliyin müddəti 23 il davam etmişdi, onun birinci yarımili ərzində (yəni 1/46) vəhylər Peyğəmbərin {{сас}} yuxuda gördüyü yuxu görüntüləri vasitəsilə gəlirdi. <br />
Başqa hədisdə deyilir: "həqiqi yuxu Allahdandır"<ref name="Бухари-3292" >{{аль-Бухари|№=3292}}</ref>. <br />
<br />
O ki qaldı xoşagəlməz yuxulara, Peyğəmbərin {{сас}} sözlərinə görə, onlar şeytandandır . Peyğəmbər {{сас}} demişdi: "Pis yuxu [əl-xülm] şeytandandır"<ref name="Бухари-3292" /><ref>{{Муслим|№=2261}}</ref>. Peyğəmbərin {{сас}} sözlərinə əsasən, Qiyamət gününə yaxın müsəlmanın az qala bütün yuxuları gerçək olacaq <ref>{{Муслим|№=2263}}</ref>. Bu peyğəmbərlik və onun təsiri dövrünün uzaqlığı ilə izah olunur. Şad xəbər gətirən və ya dində səbrə və mətinliyə çağıran yuxular möminlər üçün qismən kompensasiya olacaq. Sahabələrin dövründən sonra baş verən möcüzəli hadisələr (kəramət) də imanın möhkəmləndirilməsində eyni əhəmiyyətə malikdir. Sahabələr kəramətə və həqiqi yuxulara ehtiyac duymurdu, çünki onlar dərin inama malik idilər, onlardan sonra yaşayanların isə inamı daha zəif idi {{Ссылка|url=https://islamqa.info/ar/6537|title=آداب الرؤى وتفسير الأحلام|site=IslamQA.info| info= islamqa.info|язык=ar|дата=18.11.2016|name="IslamQA"}}.<br />
<br />
== Категории сновидений ==<br />
Пророк {{сас}} сказал: «''Сновидений три: сновидение от Аллаха, сновидение от шайтана, имеющее целью огорчить человека и сновидение, связанное с тем, что человек думает при бодрствовании, а затем видит это во сне''»<ref>{{аль-Бухари|№=6499}}</ref><ref>{{Муслим|№=4200}}</ref>. На основе этого хадиса мусульманские учёные делят сновидения на следующие категории:<br />
* '''''рахмани''''' — божественный сон. Этот вид сновидений называют правдивыми. Такие сны представляют собой истинные внушения, приходящие от Аллаха посредством ангелов. Пророк {{сас}} дал им название ''мубашшират'' («добрые вестники»). Он говорил, что хоть приход пророков и завершился, но остались ''мубашшират'', то есть правдивые сны мусульман<ref name="Бухари" /><ref name="Муслим" >{{Муслим|}}</ref>. Эти сны будут для людей указателями пути и осветят им дорогу.<br />
* '''''шайтани''''' — сатанинский сон. Это лживые сновидения, рожденные в результате запугивания, [[обман]]а и искушения шайтана. Они толкают людей к совершению [[злодеяния|злодеяний]]. Такие сны не рекомендуется рассказывать другим и толковать.<br />
* '''''нафсани''''' — сон, являющийся порождением тёмной стороны нашей души (''нафс''). Возникают такие сновидения под влиянием повседневных забот, страстей и пустых мечтаний, а также в результате испытуемых человеком во время сна внешних воздействий{{Ссылка|url=http://islam-today.ru/veroucenie/3-vida-snov-s-tocki-zrenia-islama/|title=3 вида снов с точки зрения Ислама|site=Islam-Today.ru|info=Ислам Сегодня|дата=|name="3-vida"}}<ref name="IslamQA" /><br />
<br />
Имам [[Ибн Хаджар аль-Аскаляни]] сказал, что все сны делятся на два вида:<br />
* '''''ру’йа са́дика''''' — правдивые сновидения, присущие пророкам и тем, кто последовал за ними из числа [[праведник]]ов. Иногда такие сны могут увидеть другие люди (например, правдивый сон неверующего царя, который растолковал для него пророк Йусуф {{ас}}). Правдивыми называются сновидения, которые в реальности сбываются в соответствии с во сне увиденным. Одно из лучших благочестивых сновидений — это, когда верующий видит во сне пророка [[Мухаммад]]а {{сас}}. В хадисе сказано: «''Кто видит меня во сне, тот воистину меня увидел, шайтан не может явиться в моем образе''»<ref name="Бухари">{{аль-Бухари}}</ref>. В другом предании сподвижник [[Абу Хурайра]] {{ра}} сказал: «Я слышал, как Пророк {{сас}} сказал: „''Увидевший меня во сне увидит меня и наяву, а шайтан не (может) принимать мой облик''“»<ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?cat=36751 2084]}}</ref>.<br />
* '''''адга́с''''' — сны, которые ничего не значат. Такие сновидения делятся на несколько типов:<br />
:# злая игра шайтана, целью которой является погружение человека в печаль. Например, человек видит во сне, что ему отрубили [[голова|голову]], и он направился за ней. Или его охватил [[страх]], от которого никто его не может избавить, и тому подобные сновидения.<br />
:# когда ангелы якобы велят человеку совершить запретное и тому подобные поступки, противоречащие здравомыслию.<br />
:# когда человек видит во сне то, о чём думал во время бодрствования или мечтал о нём. Или ему снится то, что обычно происходит с ним при бодрствовании, или ему снится то, что совпадает с его преобладающим настроением. Сновидения очень часто затрагивают будущее, во многих случаях — настоящее, и изредка — прошлое<ref>{{китаб|Ибн Хаджар аль-Аскаляни|Фатх аль-Бари|12/352—354}}</ref><ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
== Хадисы об отношении верующего к сновидениям ==<br />
* Имам аль-Бухари приводит хадис от Абу Са‘ида аль-Худри {{ра}}, что он слышал, как Пророк {{сас}} сказал: «''Если кто-либо из вас увидит благоприятный сон, то, поистине, он исходит от Аллаха, и пусть он воздаст хвалу Аллаху за него и расскажет о нём [[друзья]]м. А если увидит неблагоприятный сон, то он исходит от шайтана, и пусть он попросит у Аллаха защиты от зла этого сна и не упоминает о нём никому, и тогда он не принесет ему [[вред]]''а».<br />
* Ат-Тирмизи и другие привели хадис от Абу Хурайры {{ра}}, который передал, что Пророк {{сас}} сказал: «''Если кто-либо из вас увидит хороший сон, то пусть растолкует и расскажет его. А если увидит плохой сон, то пусть не ищет его толкования и не рассказывает его''».<br />
* Имамы аль-Бухари и Муслим приводят от Абу Саляма {{ра}} хадис, в котором он говорит: «Я видел сны, которые всегда вызывали во мне болезнь, пока я не услышал слова Пророка {{сас}}: „''Хороший сон — от Аллаха, и если кто-либо из вас увидит приятный сон, то пусть не рассказывает о нём никому, кроме того, кого он любит и кому хочет рассказать. Если же увидит неприятный сон, то пусть попросит защиты у Аллаха от зла этого сна и зла шайтана, пусть поплюёт влево 3 раза и никому не говорит о нём, ибо только тогда он не принесёт ему вреда''“», а хадисе от Муслима говорится: «''…и если он увидит хороший сон, то пусть обрадуется ему, и не рассказывает его никому, кроме любимого человека''».<br />
* Муслим приводит от Джабира {{ра}} хадис, в котором Пророк {{сас}} говорит: «''Если кто-нибудь из вас увидит сон, который ему неприятен, то пусть 3 раза поплюёт влево и попросит у Аллаха защиты от шайтана и затем перевернётся с одного бока на другой''».<br />
* Муслим также приводит хадис от Абу Хурайры {{ра}}: «''Если кто-либо из вас увидит во сне то, что ему неприятно, то пусть встанет и, сделав [[омовение]], совершит молитву (намаз) и никому его не рассказывает''»{{Ссылка|автор= Рамазанов, А.|url=http://as-salam.ru/content/story/3799|title=А что будет, если во сне увидеть … ?|site=As-salam.ru|info=Ассалам|дата=18.11.2016}}.<br />
<br />
== Суждение ислама о сновидениях ==<br />
Мусульманские учёные единодушны в том, что сновидения пророков являются откровением, так как они защищены от шайтана. По этой причине пророк Ибрахим {{ас}} хотел выполнить приказ Аллаха, который он увидел во сне о необходимости принести в жертву своего сына [[Исма‘ил]]я (Измаил) {{ас}}. Что же касается сновидений обычных людей, то их следует рассматривать сквозь призму ясных откровений, если будут соответствовать им, иначе, их нельзя принимать во внимание. Это очень серьёзный вопрос, относительно которого заблуждаются многие [[ересь|еретики]]<ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
Однажды имама Малика спросили: «Толкует ли сны каждый подряд?» Он ответил: «Разве играют с тем, что имеет отношение к пророчеству?! Никто не толкует сон, кроме того, кто разбирается в этом. Если человек увидел благое, пусть рассказывает об этом, а если увидел то, что ему не понравилось, то пусть говорит благое или молчит»<ref>{{китаб|Ибн ‘Абд аль-Барр|ат-Тамхид|2/180}}</ref>.<br />
<br />
[[Ибн аль-Каййим]] сказал: «Толкование снов и издание фатв — собратья. Муфтий, толкователь снов и [[врач]] одинаковы в этом, они имеют доступ к [[тайна]]м людей, чего нет у других. Поэтому они должны утаивать то, что не должно быть раскрыто». Далее, толкователи никогда не должны спешить в выводах, когда объясняют сны. Они должны учитывать опасность этого, так же как и искушение и бахвальство этим, которые это может вызвать. Они должны также принимать во внимание, что их ситуация является более критической, нежели положение муфтиев и учёных. Ибн ‘Абд аль-Барр передал, что Хишам ибн Хассан сообщил: «Ибн Сирина спрашивали о сотнях снов, и он ничего не объяснял, прежде чем сказав: „Бойтесь Аллаха в своём бодрствовании, ибо то, что вы видите в своем сне, никогда не навредит вам“. А когда он растолковывал, он говорил: „Я растолковываю только из предположений, а предположения могут быть верны или неверны“». Если это — высказывание лидера толкователей снов его эпохи и более поздних поколений, что же тогда говорить о тех, кто пришёл после него. В настоящий момент самой авторитетной книгой по толкованию снов от ученого раннего ислама, в которой он собрал тысячи толкований снов известна как «Тафсир снов Ибн Сирина»{{Ссылка|url=http://islamtv.ru/pages-40.html|title=Толкование снов в исламе|site=IslamTV.ru|info=islamtv.ru|дата= 18.11.2016}}. Однако, согласно некоторым источникам, многие из исследователей сомневаются в том, что книга «Тафсир снов» принадлежит Ибн Сирину. Поэтому, нет уверенности в том, что данная книга принадлежит перу этого великого учёного<ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
Следует отметить, что в наши дни мы являемся свидетелями того, как некоторые люди превращают толкование снов в прибыльную профессию и вводят людей в заблуждение, вкось и вкрив толкуя сны. Нельзя доверять таким людям и верить тому, как они истолковали ваши сны. Стоит также отметить, что сновидения и толкования не дают точных знаний, кроме снов пророков и их же толкований. По этой причине будет неправильным устанавливать или отменять религиозные решения, опираясь на сновидения, а также в соответствии с ними направлять свою жизнь. Как само сновидение, так и его толкование касаются только того человека, которому оно приснилось. Поэтому неприемлемо, чтобы другие люди на основе этого толкования принимали какие-то решения<ref name="3-vida" />. Имам аш-Шатыби сказал: «Польза от снов — это либо радость, либо предостережение, и не более этого. А что касается извлечения из них каких-то [[шари‘ат]]ских законоположений, то это не делается»<ref>{{китаб|Ибрахим аш-Шатыби|аль-И‘тисам|2/93}}</ref>.<br />
<br />
== Толкование снов пророками и сподвижниками ==<br />
Сны пророков, как было сказано выше, — это откровение от Аллаха. Например, в Коране передается об истории пророка Ибрахима {{ас}}, который увидел во сне, что он приносит в [[жертвоприношение|жертву]] своего сына. Также известна история о пророке Йусуфе {{ас}}, переданная в Коране. Он увидел во сне [[Солнце]], [[Луна|Луну]] и одиннадцать [[звёзды|звёзд]], совершающих [[земной поклон]] (''суджуд''). Через некоторые время стало известно толкование этого сна: его родители и братья сделали ему земной поклон в качестве приветствия. По этому поводу сказано в суре [[Йусуф (сура)|Йусуф]], о том, что пророк Йусуф {{ас}} сказал: {{ЦК|О, отец мой! Это является толкованием того сна, который я увидел. Аллах хотел, чтобы это было истиной.|12|100}}.<br />
<br />
Известно, что пророк Мухаммад {{сас}} толковал некоторые свои сны и сны сподвижников. Так, передал аль-Бухари, что Пророк {{сас}} сказал: «''Однажды во сне мне принесли сосуд с [[молоко]]м. Я пил из него, пока не увидел, что жидкость начала выливаться из-под ногтей. Затем оставшееся я отдал [[‘Умар]]у''». Пророка {{сас}} спросили: «О, Посланник Аллаха! Какое толкование этого сна?» Он ответил: «''Это — [[знание]]''». Также имам аль-Бухари передал хадис, в котором Пророк {{сас}} толковал сон его сподвижника ‘Абдуллаха ибн Саляма {{ра}}{{Ссылка|url=http://islam.net.ua/stati/sny-i-ikh-tolkovaniia|title=Сны и их толкования|site=Islam.net.ua|info=Ислам религия Истины|дата=18.11.2016}}. От [[Ибн ‘Умар]]а {{ра}} сообщается, что Пророк {{сас}} сказал: «''Я увидел во сне, как чёрная [[женщина]] с растрепанными [[волос]]ами вышла из [[Медина|Медины]] и остановилась в селении Махйя’а, и истолковал этот сон как то, что туда была перенесена эпидемия чумы, которая прежде была в Медине''»<ref>{{аль-Бухари|№=7038}}</ref>. От [[Ибн ‘Аббас]]а {{ра}} и Абу Хурайры {{ра}} сообщается, что один человек пришёл к Пророку {{сас}} и попросил растолковать его сон. Абу Бакр {{ра}} с разрешения Пророка {{сас}} растолковал сон этого человека, а потом сказал: «А теперь скажи мне, о посланник Аллаха, да станет мой [[отец]] [[выкуп]]ом за тебя, прав я был или ошибся?». Пророк {{сас}} сказал: «''В чём-то ты был прав, а в чём-то ошибся''». Абу Бакр {{ра}} сказал: «Клянусь Аллахом, ты должен сказать мне, в чём я ошибся!» — на что Пророк {{сас}} сказал: «''Не клянись''»<ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?p=3830 2091]}}</ref>{{Ссылка|url=http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=4473|title=تفسير الرؤيا جائز|site=IslamWeb.net|info=fatwa.islamweb.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}.<br />
<br />
== Методы толкования снов ==<br />
Имам [[аль-Багави]] сказал: «Толкование снов подразделяется на категории. Сны могут быть истолкованы в свете Корана и сунны, или согласно [[пословица]]м, известным среди людей, а также именами, [[метафора]]ми и понятиями противоположностей»<ref>{{китаб|аль-Багави|Шарх ас-Сунна|12/220}}</ref>. Ниже приведены некоторые примеры<ref name="IslamQA" />:<br />
<br />
;Толкование снов в свете Корана<br />
* [[Верёвка]] означает союз, потому что Всевышний сказал: {{ЦК|Крепко держитесь за вервь Аллаха все вместе.|3|1003}}.<br />
* [[Корабль]] следует толковать как [[спасение]], ибо Всевышний Аллах говорит: {{ЦК|…И Мы спасли его (Ноя) и тех, кто были на [[ковчег]]е…|29|15}}.<br />
* [[Древесина|Древесину]] можно понимать как [[лицемерие]] в вере, так как Всевышний говорит: {{ЦК|…они (лицемеры) подобны приставным столбам…|63|4}}.<br />
<br />
;Толкование снов в свете сунны<br />
* Ворона олицетворяет нечестивца (''фасик''), потому что Пророк {{сас}} назвал её так.<br />
* [[Ребро]] и стеклянные изделия символизируют [[женщина|женщин]], со слов Пророка {{сас}} «''Женщина создана из ребра''», и его слов своему сподвижнику: «''Горе тебе, о Анджаша! Обходись со стеклянными сосудами (то есть женщинами) бережнее''»<ref name="Бухари" /><ref name="Муслим" />.<br />
* [[Рубаха]], по словам Пророка {{сас}} символизирует [[вера|веру]], [[религия|религию]]: «''Я увидел во сне людей, которые явились передо мной одетыми в рубахи, длина которых одним доходила до [[груди]], а другим — ниже этого. Затем передо мной явился ‘Умар ибн аль-Хаттаб в рубахе, которую он волочил за собой''». Сподвижники спросили: «Что же это означает, о Посланник Аллаха?». Он ответил им: «''Веру''».<br />
<br />
;Толкование снов согласно пословицам<br />
* Копание [[яма|ямы]] означает [[коварство]], как говорится у людей: «Тот, кто копает яму (другому), попадёт в неё сам».<br />
<br />
;Толкование снов с помощью имён<br />
* Если приснился человек, которого [[имя|зовут]] Рашид («благоразумный»), — это толкуется благоразумием и правотой.<br />
* Если его имя Салим («безопасный», «благополучный») — это толкуется его безопасностью и благополучием.<br />
<br />
;Толкование снов понятиями противоположностей<br />
* Страх означает безопасность, потому что Всевышний сказал: {{ЦК|…и (Он непременно) сменит их страх на безопасность.|24|55}}.<br />
<br />
Подробнее об этом можно узнать в специальных источниках, посвященных данной теме{{Ссылка|url=http://священный-коран.рф/puti-tolkovaniya-metody-i-pravila.html|title=Пути толкования: методы и правила|site=Священный-коран.рф|info=Священный Коран|дата=18.11.2016|name="Пути"}}.<br />
<br />
== Факторы, способствующие созерцанию правдивых снов ==<br />
Искренний [[верующий]] может удостоиться возможности увидеть правдивый сон. В хадисе сказано: «''Правдивость сна связана с правдивостью того, кто увидел его, и самый правдивый сон — у самых правдивых людей''»<ref>{{Муслим|№=4200}}</ref>. Согласно мусульманским источникам, тот, кто желает, чтобы его сновидения были правдивыми, должен говорить только правду, употреблять в пищу только дозволенное, следовать велениям шариата и остерегаться того, что запретили Аллах и Его Посланник. Также он должен ложиться спать, находясь в состоянии полного ритуального [[очищение|очищения]], обратившись в сторону [[кибла|киблы]] и [[поминание Аллаха|поминая]] Аллаха пока его не одолеет сон. Сновидения таких верующих почти всегда сбываются.<br />
<br />
Самый правдивый сон, тот, который был увиден незадолго до наступления времени утренней молитвы (''сухур''), так как в это время милость и прощение становятся очень близкими, а шайтаны затихают. Ложные сны бывают, наоборот, при наступлении сумерек, когда распространяются шайтаны и дьявольские души<ref>{{китаб|Ибн аль-Каййим аль-Джавзиййа|Мадаридж ас-саликин|1/50-52}}</ref>.<br />
<br />
== Положение того, кто рассказывает о том, чего на самом деле он во сне не видел ==<br />
* Передают со слов Ибн ‘Аббаса {{ра}}, что Пророк {{сас}} сказал: «''(В [[Последняя жизнь|мире ином]]) на того, кто станет рассказывать о том, чего на самом деле он во сне не видел, будет возложена обязанность связать узлом два ячменных зерна, чего он никогда сделать не сможет; в [[День воскресения]] [[ухо]] подслушивавшего разговоры людей, не желавших этого (или: убегавших от него), зальют расплавленным свинцом, а того, кто создавал [[изображения]], подвергнут [[мучения]]м, обязав его вдохнуть в них ([[душа|душу]], чего он никогда не сможет сделать)''».<br />
* Передают со слов Ибн ‘Умара {{ра}}, что посланник Аллаха {{сас}} сказал: «''Поистине, к (наихудшим видам) [[ложь|лжи]] (относятся рассказы человека) о том, что он видел во сне то, чего на самом деле не видел''»<ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?cat=36791 2089—2090]}}</ref>.<br />
<br />
== Желательные действия для того, кто увидел благоприятный сон ==<br />
В свете вышеупомянутых пророческих преданий можно констатировать, что тому, кто увидел хороший сон желательно совершить 4 вещи:<br />
* [[Хвала|Восхвалить]] Всевышнего Аллаха за этот сон;<br />
* [[Радость|Радоваться]] и ожидать хорошего;<br />
* Рассказать сон тому, кого он [[любовь|любит]] и желает [[добро|добра]], но никак не тому, кого он не любит и кто желает ему [[зло|зла]];<br />
* Растолковать его правильно и хорошо, потому что сон сбывается так, как его растолкуют<ref name="Пути" />.<br />
<br />
== Желательные действия для того, кто увидел неприятный сон ==<br />
Тому, кто увидит плохой сон желательно соблюсти семь вещей; если он их совершит, то этот сон не принесёт ему вреда по воле Всевышнего Аллаха:<br />
* Попросить у Аллаха защиты от зла, привидевшегося в этом сне;<br />
* Трижды попросить у Аллаха защиты от шайтана;<br />
* Трижды поплевать в [[левая сторона|левую сторону]];<br />
* Поменять положение, например, перевернуться с левого бока на правый;<br />
* Совершить молитву (намаз);<br />
* Не рассказывать его никому;<br />
* Не толковать его для себя<ref name="Пути" />.<br />
<br />
== Мольба того, кто желает увидеть благой сон и не видеть плохого сна ==<br />
‘Урва ибн аз-Зубайр {{ра}} рассказывал: «Когда ‘Аиша {{рау}} собиралась спать, она произносила: „О Аллах, поистине, я прошу Тебя о благом сновидении, которое будет правдивым, а не лживым, приносящим пользу, а не вред ({{ar|اللَّهُمَّ إِنِي أَسْأَلُكَ رُؤْياَ صَالِحَة صَادِقَة غَيْرَ كَاذِبَة نَافِعَة غَيْرَ ضَارَّة}}; ''Аллахумма, инни ас’алюка ру’йа с̣а̄лих̣а, с̣а̄дик̣а, гайра ка̄з̱иба, на̄фи‘а, гайра д̣а̄рра'')“»{{Ссылка|url=http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=19142|title=أثر عائشة في إذا أرادت النوم بسؤالها الرؤيا|site=IslamWeb.net|info=fatwa.islamweb.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}{{Ссылка|url=http://www.almeshkat.net/vb/showthread.php?t=32145|title<br />
=أذكار ما قبل النوم(للجوالات)(لا تنسى إضافة برنامج الورد الى جوالك)|site=AlMeshkat.net|info=almeshkat.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}. Когда она произносила эти слова, то люди знали, что она уже не будет разговаривать, пока не наступит [[рассвет]] или не проснётся ночью{{Ссылка|url=http://islamport.com/d/1/akh/1/27/241.html|title=باب ما يقال عند الصباح وعند المساء|site=IslamPort.com|info=islamport.com|дата=18.11.2016|язык=ar}}<ref>{{китаб|Ибн Хаджар аль-Аскаляни|Натаидж аль-афкар|204}}</ref>.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ЭКорана|Kinberg L.|Dreams and Sleep|EQCOM_00050|том=1|стр=546|ref=Kinberg L.}}<br />
;Первоисточники<br />
* {{book|Abū l-Layth al-Samarqandī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Ālūsī|Rūḥ||}}<br />
* {{book|Baghawī|Maʿālim||}}<br />
* {{book|Ibn ʿAṭiyya|Muḥarrar||}}<br />
* {{book|Kāshānī|Ṣāfī||}}<br />
* {{book|Muqātil|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Qurṭubī|Jāmiʿ||}}<br />
* {{book|Qushayrī, Abū l-Qāsim|al-Risāla al-Qushayriyya|Beirut, 1987|}}<br />
* {{book|Rāzī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Shawkānī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Suyūṭī|Durr||}}<br />
* {{book|Wāḥidī|Wasīṭ||}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{публикация|книга|автор= Резван, М. Е.|часть= |заглавие= Герменевтика сновидения в контексте общемусульманской сновидческой реальности (на примере сновидений о Коране)|ссылка=http://www.kunstkamera.ru/files/lib/978-5-884314-159-6/978-5-884314-159-6_02.pdf|ответственный= <!-- Отв. ред. Р. Р. Рахимов, М. Е. Резван-->|выпуск= II|место= СПб.|издание=Центральная Азия: Традиция в условиях перемен|издательство= МАЭ РАН|год=2009|страниц=396|ref= }}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Dreams and their Interpretation}}<br />
* {{Энис/3|Kinberg, Leah|Dreams|COM_26091|год=2012-3|стр=}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = MaxAK<br />
|сортировка =|ссылка = Ruya<br />
|публикация = 2017-07-28|обновление =<br />
|ИЭК = Dreams and their Interpretation|ЭК = <br />
|ЭИ3 =COM_26091 |ЭИ1 = |ЭИ2 = COM_0945<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =|ИЭС2007 = <br />
|Цитатник = |Википедия= <br />
|уровень = 3|важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
[[Категория:Сон]]<br />
<br />
[[ar:رؤية]]<br />
[[az:Yuxugörmə]]<br />
[[en:Dream]]<br />
[[tr:Rüya]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Yuxu&diff=386Yuxu2018-02-10T05:53:28Z<p>Ilham.zabirov: </p>
<hr />
<div><br />
Yuxu görüntüsü, yuxu ({{lang-ar|اَلرُّؤْيَا||ər-röya}}) — yuxuda görülənlərdir; yuxu zamanı baş verən bir sıra fikirlər, obrazlar və ya emosiyalar.{{Превью}}<br />
<br />
== Quranda ==<br />
<br />
Quranda yuxu görüntülərini işarələmək üçün dörd müxtəlif ifadə istifadə olunur:<br />
• röya (({{ar|رُؤْيا}})) Quranda altı dəfə işlənir; <ref>Коран, {{hqa|12|5}}; {{hqa|12|43}}; {{hqa|12|100}}; {{hqa|17|60}}; {{hqa|37|105}}; {{hqa|48|27}}.</ref>;<br />
• mənəm ({{ar|مَنَام}}) dörd dəfə rast gəlir, iki dəfə "yuxu" mənasında <ref>Коран, {{hqa|30|23}}; {{hqa|39|42}}.</ref> və iki dəfə "yuxu görüntüsü" mənasında <ref>Коран, {{hqa|8|43}}; {{hqa|37|102}}.</ref>;<br />
• buşra ({{ar|بُشْرَى}}), "xoş xəbərlər" deməkdir, bir halda "yuxu görüntüsü" kimi izah edilir <ref>Коран, {{hqa|10|64}}.</ref>. Bütün bu üç söz yaxşı yuxuları ifadə edir.<br />
• Quranda pis yuxuları işarələmək üçün xülm ({{ar|حُلْم}}) sözü istifadə olunur. Bu sözə iki dəfə rast gəlinir və hər iki dəfə “adqasu ahləm” ({{ar|أَضْغَاثُ أَحْلَام}}) söz birləşməsində, "əlaqəsiz, qarışıq yuxular" anlamına gəlir <ref>Коран, {{hqa|12|44}}; {{hqa|21|5}}.</ref>. Bu on qeyddən dördü Yusif (İosif) peyğəmbərlə {{ас}} bağlıdır <ref>Коран, {{hqa|12|5}}; {{hqa|12|43}}; {{hqa|12|44}}; {{hqa|12|100}}.</ref>; ikisi - İbrahim (Avraam){{ас}} peyğəmbərlə <ref>Коран, {{hqa|37|102}}; {{hqa|37|105}}.</ref>; qalan istinadlar İslamın əsaslarıyla bağlı məsələlərə aiddir {{sfn|Kinberg L.|2001}}.<br />
• İslamda həmçinin “röya sadiqə” termini mövcuddur — həqiqi ( və ya qabağı görən), Quranda deyildiyi kimi, ilahi vəhylərin nazil olmağa başlamasını qabaqcadan xəbər verən peyğəmbərlər yuxusu deməkdir: {{ЦК|Allah Öz Elçisinin həqiqət kimi gördüyü yuxusunu gerçəyə çevirdi |48|27}}.<br />
<br />
<br />
== В сунне ==<br />
От [[жена Пророка|жены]] Пророка [[‘Аиша|‘Аиши]] {{рау}} предается о том, что Божественное откровение (''вах̣й'') начался с благих сновидений, и не бывало так, чтобы Пророк видел сон, который потом не становился бы явью, подобно утренней заре<ref>{{Аль-Бухари|№=3}}</ref><ref>{{Муслим|№=231}}</ref>.<br />
<br />
Пророк {{сас}} охарактеризовал правдивые сны как благую весть, которую Аллах посылает Своим рабам. В хадисе сказано: «Сновидение верующего — одна из сорока шести частей пророчества»<ref>{{аль-Бухари|№=6472}}</ref><ref>{{Муслим|№=4201}}</ref>. Некоторые ученые сказали, что продолжительность пророчества длилась 23 года, а в первые полгода (т. е. 1/46) из них откровения приходили через сновидения, которые Пророк {{сас}} видел в сне. В другом хадисе говорится: «''правдивый сон — от Аллаха''»<ref name="Бухари-3292" >{{аль-Бухари|№=3292}}</ref>. Что же до неприятных снов, то, согласно словам Пророка {{сас}}, они исходят [[шайтан]]а. Пророк {{сас}} сказал: «''дурной сон [аль-хульм] — от шайтана''»<ref name="Бухари-3292" /><ref>{{Муслим|№=2261}}</ref>. Согласно высказыванию Пророка {{сас}}, ближе к [[Судный день|Судному дню]] почти все сны мусульманина будут правдивыми<ref>{{Муслим|№=2263}}</ref>. Это объясняется отдалённостью эпохи пророчества и её влияния. Частичной компенсацией для [[верующий|верующих]] станут сновидения, которые будут содержать в себе радостную [[весть]] или побуждение к [[терпение|терпению]] и стойкости в религии. Такое же значение для укрепления веры имеют чудесные явления (''карамат''), которые имеют место быть после эпохи [[сподвижники Пророка|сподвижников]]. Сподвижники не нуждались в караматах и правдивых сновидениях, так как обладали глубокой [[вера|верой]], а у тех, кто жили после них, вера была слабее{{Ссылка|url=https://islamqa.info/ar/6537|title=آداب الرؤى وتفسير الأحلام|site=IslamQA.info| info= islamqa.info|язык=ar|дата=18.11.2016|name="IslamQA"}}.<br />
<br />
== Категории сновидений ==<br />
Пророк {{сас}} сказал: «''Сновидений три: сновидение от Аллаха, сновидение от шайтана, имеющее целью огорчить человека и сновидение, связанное с тем, что человек думает при бодрствовании, а затем видит это во сне''»<ref>{{аль-Бухари|№=6499}}</ref><ref>{{Муслим|№=4200}}</ref>. На основе этого хадиса мусульманские учёные делят сновидения на следующие категории:<br />
* '''''рахмани''''' — божественный сон. Этот вид сновидений называют правдивыми. Такие сны представляют собой истинные внушения, приходящие от Аллаха посредством ангелов. Пророк {{сас}} дал им название ''мубашшират'' («добрые вестники»). Он говорил, что хоть приход пророков и завершился, но остались ''мубашшират'', то есть правдивые сны мусульман<ref name="Бухари" /><ref name="Муслим" >{{Муслим|}}</ref>. Эти сны будут для людей указателями пути и осветят им дорогу.<br />
* '''''шайтани''''' — сатанинский сон. Это лживые сновидения, рожденные в результате запугивания, [[обман]]а и искушения шайтана. Они толкают людей к совершению [[злодеяния|злодеяний]]. Такие сны не рекомендуется рассказывать другим и толковать.<br />
* '''''нафсани''''' — сон, являющийся порождением тёмной стороны нашей души (''нафс''). Возникают такие сновидения под влиянием повседневных забот, страстей и пустых мечтаний, а также в результате испытуемых человеком во время сна внешних воздействий{{Ссылка|url=http://islam-today.ru/veroucenie/3-vida-snov-s-tocki-zrenia-islama/|title=3 вида снов с точки зрения Ислама|site=Islam-Today.ru|info=Ислам Сегодня|дата=|name="3-vida"}}<ref name="IslamQA" /><br />
<br />
Имам [[Ибн Хаджар аль-Аскаляни]] сказал, что все сны делятся на два вида:<br />
* '''''ру’йа са́дика''''' — правдивые сновидения, присущие пророкам и тем, кто последовал за ними из числа [[праведник]]ов. Иногда такие сны могут увидеть другие люди (например, правдивый сон неверующего царя, который растолковал для него пророк Йусуф {{ас}}). Правдивыми называются сновидения, которые в реальности сбываются в соответствии с во сне увиденным. Одно из лучших благочестивых сновидений — это, когда верующий видит во сне пророка [[Мухаммад]]а {{сас}}. В хадисе сказано: «''Кто видит меня во сне, тот воистину меня увидел, шайтан не может явиться в моем образе''»<ref name="Бухари">{{аль-Бухари}}</ref>. В другом предании сподвижник [[Абу Хурайра]] {{ра}} сказал: «Я слышал, как Пророк {{сас}} сказал: „''Увидевший меня во сне увидит меня и наяву, а шайтан не (может) принимать мой облик''“»<ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?cat=36751 2084]}}</ref>.<br />
* '''''адга́с''''' — сны, которые ничего не значат. Такие сновидения делятся на несколько типов:<br />
:# злая игра шайтана, целью которой является погружение человека в печаль. Например, человек видит во сне, что ему отрубили [[голова|голову]], и он направился за ней. Или его охватил [[страх]], от которого никто его не может избавить, и тому подобные сновидения.<br />
:# когда ангелы якобы велят человеку совершить запретное и тому подобные поступки, противоречащие здравомыслию.<br />
:# когда человек видит во сне то, о чём думал во время бодрствования или мечтал о нём. Или ему снится то, что обычно происходит с ним при бодрствовании, или ему снится то, что совпадает с его преобладающим настроением. Сновидения очень часто затрагивают будущее, во многих случаях — настоящее, и изредка — прошлое<ref>{{китаб|Ибн Хаджар аль-Аскаляни|Фатх аль-Бари|12/352—354}}</ref><ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
== Хадисы об отношении верующего к сновидениям ==<br />
* Имам аль-Бухари приводит хадис от Абу Са‘ида аль-Худри {{ра}}, что он слышал, как Пророк {{сас}} сказал: «''Если кто-либо из вас увидит благоприятный сон, то, поистине, он исходит от Аллаха, и пусть он воздаст хвалу Аллаху за него и расскажет о нём [[друзья]]м. А если увидит неблагоприятный сон, то он исходит от шайтана, и пусть он попросит у Аллаха защиты от зла этого сна и не упоминает о нём никому, и тогда он не принесет ему [[вред]]''а».<br />
* Ат-Тирмизи и другие привели хадис от Абу Хурайры {{ра}}, который передал, что Пророк {{сас}} сказал: «''Если кто-либо из вас увидит хороший сон, то пусть растолкует и расскажет его. А если увидит плохой сон, то пусть не ищет его толкования и не рассказывает его''».<br />
* Имамы аль-Бухари и Муслим приводят от Абу Саляма {{ра}} хадис, в котором он говорит: «Я видел сны, которые всегда вызывали во мне болезнь, пока я не услышал слова Пророка {{сас}}: „''Хороший сон — от Аллаха, и если кто-либо из вас увидит приятный сон, то пусть не рассказывает о нём никому, кроме того, кого он любит и кому хочет рассказать. Если же увидит неприятный сон, то пусть попросит защиты у Аллаха от зла этого сна и зла шайтана, пусть поплюёт влево 3 раза и никому не говорит о нём, ибо только тогда он не принесёт ему вреда''“», а хадисе от Муслима говорится: «''…и если он увидит хороший сон, то пусть обрадуется ему, и не рассказывает его никому, кроме любимого человека''».<br />
* Муслим приводит от Джабира {{ра}} хадис, в котором Пророк {{сас}} говорит: «''Если кто-нибудь из вас увидит сон, который ему неприятен, то пусть 3 раза поплюёт влево и попросит у Аллаха защиты от шайтана и затем перевернётся с одного бока на другой''».<br />
* Муслим также приводит хадис от Абу Хурайры {{ра}}: «''Если кто-либо из вас увидит во сне то, что ему неприятно, то пусть встанет и, сделав [[омовение]], совершит молитву (намаз) и никому его не рассказывает''»{{Ссылка|автор= Рамазанов, А.|url=http://as-salam.ru/content/story/3799|title=А что будет, если во сне увидеть … ?|site=As-salam.ru|info=Ассалам|дата=18.11.2016}}.<br />
<br />
== Суждение ислама о сновидениях ==<br />
Мусульманские учёные единодушны в том, что сновидения пророков являются откровением, так как они защищены от шайтана. По этой причине пророк Ибрахим {{ас}} хотел выполнить приказ Аллаха, который он увидел во сне о необходимости принести в жертву своего сына [[Исма‘ил]]я (Измаил) {{ас}}. Что же касается сновидений обычных людей, то их следует рассматривать сквозь призму ясных откровений, если будут соответствовать им, иначе, их нельзя принимать во внимание. Это очень серьёзный вопрос, относительно которого заблуждаются многие [[ересь|еретики]]<ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
Однажды имама Малика спросили: «Толкует ли сны каждый подряд?» Он ответил: «Разве играют с тем, что имеет отношение к пророчеству?! Никто не толкует сон, кроме того, кто разбирается в этом. Если человек увидел благое, пусть рассказывает об этом, а если увидел то, что ему не понравилось, то пусть говорит благое или молчит»<ref>{{китаб|Ибн ‘Абд аль-Барр|ат-Тамхид|2/180}}</ref>.<br />
<br />
[[Ибн аль-Каййим]] сказал: «Толкование снов и издание фатв — собратья. Муфтий, толкователь снов и [[врач]] одинаковы в этом, они имеют доступ к [[тайна]]м людей, чего нет у других. Поэтому они должны утаивать то, что не должно быть раскрыто». Далее, толкователи никогда не должны спешить в выводах, когда объясняют сны. Они должны учитывать опасность этого, так же как и искушение и бахвальство этим, которые это может вызвать. Они должны также принимать во внимание, что их ситуация является более критической, нежели положение муфтиев и учёных. Ибн ‘Абд аль-Барр передал, что Хишам ибн Хассан сообщил: «Ибн Сирина спрашивали о сотнях снов, и он ничего не объяснял, прежде чем сказав: „Бойтесь Аллаха в своём бодрствовании, ибо то, что вы видите в своем сне, никогда не навредит вам“. А когда он растолковывал, он говорил: „Я растолковываю только из предположений, а предположения могут быть верны или неверны“». Если это — высказывание лидера толкователей снов его эпохи и более поздних поколений, что же тогда говорить о тех, кто пришёл после него. В настоящий момент самой авторитетной книгой по толкованию снов от ученого раннего ислама, в которой он собрал тысячи толкований снов известна как «Тафсир снов Ибн Сирина»{{Ссылка|url=http://islamtv.ru/pages-40.html|title=Толкование снов в исламе|site=IslamTV.ru|info=islamtv.ru|дата= 18.11.2016}}. Однако, согласно некоторым источникам, многие из исследователей сомневаются в том, что книга «Тафсир снов» принадлежит Ибн Сирину. Поэтому, нет уверенности в том, что данная книга принадлежит перу этого великого учёного<ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
Следует отметить, что в наши дни мы являемся свидетелями того, как некоторые люди превращают толкование снов в прибыльную профессию и вводят людей в заблуждение, вкось и вкрив толкуя сны. Нельзя доверять таким людям и верить тому, как они истолковали ваши сны. Стоит также отметить, что сновидения и толкования не дают точных знаний, кроме снов пророков и их же толкований. По этой причине будет неправильным устанавливать или отменять религиозные решения, опираясь на сновидения, а также в соответствии с ними направлять свою жизнь. Как само сновидение, так и его толкование касаются только того человека, которому оно приснилось. Поэтому неприемлемо, чтобы другие люди на основе этого толкования принимали какие-то решения<ref name="3-vida" />. Имам аш-Шатыби сказал: «Польза от снов — это либо радость, либо предостережение, и не более этого. А что касается извлечения из них каких-то [[шари‘ат]]ских законоположений, то это не делается»<ref>{{китаб|Ибрахим аш-Шатыби|аль-И‘тисам|2/93}}</ref>.<br />
<br />
== Толкование снов пророками и сподвижниками ==<br />
Сны пророков, как было сказано выше, — это откровение от Аллаха. Например, в Коране передается об истории пророка Ибрахима {{ас}}, который увидел во сне, что он приносит в [[жертвоприношение|жертву]] своего сына. Также известна история о пророке Йусуфе {{ас}}, переданная в Коране. Он увидел во сне [[Солнце]], [[Луна|Луну]] и одиннадцать [[звёзды|звёзд]], совершающих [[земной поклон]] (''суджуд''). Через некоторые время стало известно толкование этого сна: его родители и братья сделали ему земной поклон в качестве приветствия. По этому поводу сказано в суре [[Йусуф (сура)|Йусуф]], о том, что пророк Йусуф {{ас}} сказал: {{ЦК|О, отец мой! Это является толкованием того сна, который я увидел. Аллах хотел, чтобы это было истиной.|12|100}}.<br />
<br />
Известно, что пророк Мухаммад {{сас}} толковал некоторые свои сны и сны сподвижников. Так, передал аль-Бухари, что Пророк {{сас}} сказал: «''Однажды во сне мне принесли сосуд с [[молоко]]м. Я пил из него, пока не увидел, что жидкость начала выливаться из-под ногтей. Затем оставшееся я отдал [[‘Умар]]у''». Пророка {{сас}} спросили: «О, Посланник Аллаха! Какое толкование этого сна?» Он ответил: «''Это — [[знание]]''». Также имам аль-Бухари передал хадис, в котором Пророк {{сас}} толковал сон его сподвижника ‘Абдуллаха ибн Саляма {{ра}}{{Ссылка|url=http://islam.net.ua/stati/sny-i-ikh-tolkovaniia|title=Сны и их толкования|site=Islam.net.ua|info=Ислам религия Истины|дата=18.11.2016}}. От [[Ибн ‘Умар]]а {{ра}} сообщается, что Пророк {{сас}} сказал: «''Я увидел во сне, как чёрная [[женщина]] с растрепанными [[волос]]ами вышла из [[Медина|Медины]] и остановилась в селении Махйя’а, и истолковал этот сон как то, что туда была перенесена эпидемия чумы, которая прежде была в Медине''»<ref>{{аль-Бухари|№=7038}}</ref>. От [[Ибн ‘Аббас]]а {{ра}} и Абу Хурайры {{ра}} сообщается, что один человек пришёл к Пророку {{сас}} и попросил растолковать его сон. Абу Бакр {{ра}} с разрешения Пророка {{сас}} растолковал сон этого человека, а потом сказал: «А теперь скажи мне, о посланник Аллаха, да станет мой [[отец]] [[выкуп]]ом за тебя, прав я был или ошибся?». Пророк {{сас}} сказал: «''В чём-то ты был прав, а в чём-то ошибся''». Абу Бакр {{ра}} сказал: «Клянусь Аллахом, ты должен сказать мне, в чём я ошибся!» — на что Пророк {{сас}} сказал: «''Не клянись''»<ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?p=3830 2091]}}</ref>{{Ссылка|url=http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=4473|title=تفسير الرؤيا جائز|site=IslamWeb.net|info=fatwa.islamweb.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}.<br />
<br />
== Методы толкования снов ==<br />
Имам [[аль-Багави]] сказал: «Толкование снов подразделяется на категории. Сны могут быть истолкованы в свете Корана и сунны, или согласно [[пословица]]м, известным среди людей, а также именами, [[метафора]]ми и понятиями противоположностей»<ref>{{китаб|аль-Багави|Шарх ас-Сунна|12/220}}</ref>. Ниже приведены некоторые примеры<ref name="IslamQA" />:<br />
<br />
;Толкование снов в свете Корана<br />
* [[Верёвка]] означает союз, потому что Всевышний сказал: {{ЦК|Крепко держитесь за вервь Аллаха все вместе.|3|1003}}.<br />
* [[Корабль]] следует толковать как [[спасение]], ибо Всевышний Аллах говорит: {{ЦК|…И Мы спасли его (Ноя) и тех, кто были на [[ковчег]]е…|29|15}}.<br />
* [[Древесина|Древесину]] можно понимать как [[лицемерие]] в вере, так как Всевышний говорит: {{ЦК|…они (лицемеры) подобны приставным столбам…|63|4}}.<br />
<br />
;Толкование снов в свете сунны<br />
* Ворона олицетворяет нечестивца (''фасик''), потому что Пророк {{сас}} назвал её так.<br />
* [[Ребро]] и стеклянные изделия символизируют [[женщина|женщин]], со слов Пророка {{сас}} «''Женщина создана из ребра''», и его слов своему сподвижнику: «''Горе тебе, о Анджаша! Обходись со стеклянными сосудами (то есть женщинами) бережнее''»<ref name="Бухари" /><ref name="Муслим" />.<br />
* [[Рубаха]], по словам Пророка {{сас}} символизирует [[вера|веру]], [[религия|религию]]: «''Я увидел во сне людей, которые явились передо мной одетыми в рубахи, длина которых одним доходила до [[груди]], а другим — ниже этого. Затем передо мной явился ‘Умар ибн аль-Хаттаб в рубахе, которую он волочил за собой''». Сподвижники спросили: «Что же это означает, о Посланник Аллаха?». Он ответил им: «''Веру''».<br />
<br />
;Толкование снов согласно пословицам<br />
* Копание [[яма|ямы]] означает [[коварство]], как говорится у людей: «Тот, кто копает яму (другому), попадёт в неё сам».<br />
<br />
;Толкование снов с помощью имён<br />
* Если приснился человек, которого [[имя|зовут]] Рашид («благоразумный»), — это толкуется благоразумием и правотой.<br />
* Если его имя Салим («безопасный», «благополучный») — это толкуется его безопасностью и благополучием.<br />
<br />
;Толкование снов понятиями противоположностей<br />
* Страх означает безопасность, потому что Всевышний сказал: {{ЦК|…и (Он непременно) сменит их страх на безопасность.|24|55}}.<br />
<br />
Подробнее об этом можно узнать в специальных источниках, посвященных данной теме{{Ссылка|url=http://священный-коран.рф/puti-tolkovaniya-metody-i-pravila.html|title=Пути толкования: методы и правила|site=Священный-коран.рф|info=Священный Коран|дата=18.11.2016|name="Пути"}}.<br />
<br />
== Факторы, способствующие созерцанию правдивых снов ==<br />
Искренний [[верующий]] может удостоиться возможности увидеть правдивый сон. В хадисе сказано: «''Правдивость сна связана с правдивостью того, кто увидел его, и самый правдивый сон — у самых правдивых людей''»<ref>{{Муслим|№=4200}}</ref>. Согласно мусульманским источникам, тот, кто желает, чтобы его сновидения были правдивыми, должен говорить только правду, употреблять в пищу только дозволенное, следовать велениям шариата и остерегаться того, что запретили Аллах и Его Посланник. Также он должен ложиться спать, находясь в состоянии полного ритуального [[очищение|очищения]], обратившись в сторону [[кибла|киблы]] и [[поминание Аллаха|поминая]] Аллаха пока его не одолеет сон. Сновидения таких верующих почти всегда сбываются.<br />
<br />
Самый правдивый сон, тот, который был увиден незадолго до наступления времени утренней молитвы (''сухур''), так как в это время милость и прощение становятся очень близкими, а шайтаны затихают. Ложные сны бывают, наоборот, при наступлении сумерек, когда распространяются шайтаны и дьявольские души<ref>{{китаб|Ибн аль-Каййим аль-Джавзиййа|Мадаридж ас-саликин|1/50-52}}</ref>.<br />
<br />
== Положение того, кто рассказывает о том, чего на самом деле он во сне не видел ==<br />
* Передают со слов Ибн ‘Аббаса {{ра}}, что Пророк {{сас}} сказал: «''(В [[Последняя жизнь|мире ином]]) на того, кто станет рассказывать о том, чего на самом деле он во сне не видел, будет возложена обязанность связать узлом два ячменных зерна, чего он никогда сделать не сможет; в [[День воскресения]] [[ухо]] подслушивавшего разговоры людей, не желавших этого (или: убегавших от него), зальют расплавленным свинцом, а того, кто создавал [[изображения]], подвергнут [[мучения]]м, обязав его вдохнуть в них ([[душа|душу]], чего он никогда не сможет сделать)''».<br />
* Передают со слов Ибн ‘Умара {{ра}}, что посланник Аллаха {{сас}} сказал: «''Поистине, к (наихудшим видам) [[ложь|лжи]] (относятся рассказы человека) о том, что он видел во сне то, чего на самом деле не видел''»<ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?cat=36791 2089—2090]}}</ref>.<br />
<br />
== Желательные действия для того, кто увидел благоприятный сон ==<br />
В свете вышеупомянутых пророческих преданий можно констатировать, что тому, кто увидел хороший сон желательно совершить 4 вещи:<br />
* [[Хвала|Восхвалить]] Всевышнего Аллаха за этот сон;<br />
* [[Радость|Радоваться]] и ожидать хорошего;<br />
* Рассказать сон тому, кого он [[любовь|любит]] и желает [[добро|добра]], но никак не тому, кого он не любит и кто желает ему [[зло|зла]];<br />
* Растолковать его правильно и хорошо, потому что сон сбывается так, как его растолкуют<ref name="Пути" />.<br />
<br />
== Желательные действия для того, кто увидел неприятный сон ==<br />
Тому, кто увидит плохой сон желательно соблюсти семь вещей; если он их совершит, то этот сон не принесёт ему вреда по воле Всевышнего Аллаха:<br />
* Попросить у Аллаха защиты от зла, привидевшегося в этом сне;<br />
* Трижды попросить у Аллаха защиты от шайтана;<br />
* Трижды поплевать в [[левая сторона|левую сторону]];<br />
* Поменять положение, например, перевернуться с левого бока на правый;<br />
* Совершить молитву (намаз);<br />
* Не рассказывать его никому;<br />
* Не толковать его для себя<ref name="Пути" />.<br />
<br />
== Мольба того, кто желает увидеть благой сон и не видеть плохого сна ==<br />
‘Урва ибн аз-Зубайр {{ра}} рассказывал: «Когда ‘Аиша {{рау}} собиралась спать, она произносила: „О Аллах, поистине, я прошу Тебя о благом сновидении, которое будет правдивым, а не лживым, приносящим пользу, а не вред ({{ar|اللَّهُمَّ إِنِي أَسْأَلُكَ رُؤْياَ صَالِحَة صَادِقَة غَيْرَ كَاذِبَة نَافِعَة غَيْرَ ضَارَّة}}; ''Аллахумма, инни ас’алюка ру’йа с̣а̄лих̣а, с̣а̄дик̣а, гайра ка̄з̱иба, на̄фи‘а, гайра д̣а̄рра'')“»{{Ссылка|url=http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=19142|title=أثر عائشة في إذا أرادت النوم بسؤالها الرؤيا|site=IslamWeb.net|info=fatwa.islamweb.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}{{Ссылка|url=http://www.almeshkat.net/vb/showthread.php?t=32145|title<br />
=أذكار ما قبل النوم(للجوالات)(لا تنسى إضافة برنامج الورد الى جوالك)|site=AlMeshkat.net|info=almeshkat.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}. Когда она произносила эти слова, то люди знали, что она уже не будет разговаривать, пока не наступит [[рассвет]] или не проснётся ночью{{Ссылка|url=http://islamport.com/d/1/akh/1/27/241.html|title=باب ما يقال عند الصباح وعند المساء|site=IslamPort.com|info=islamport.com|дата=18.11.2016|язык=ar}}<ref>{{китаб|Ибн Хаджар аль-Аскаляни|Натаидж аль-афкар|204}}</ref>.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ЭКорана|Kinberg L.|Dreams and Sleep|EQCOM_00050|том=1|стр=546|ref=Kinberg L.}}<br />
;Первоисточники<br />
* {{book|Abū l-Layth al-Samarqandī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Ālūsī|Rūḥ||}}<br />
* {{book|Baghawī|Maʿālim||}}<br />
* {{book|Ibn ʿAṭiyya|Muḥarrar||}}<br />
* {{book|Kāshānī|Ṣāfī||}}<br />
* {{book|Muqātil|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Qurṭubī|Jāmiʿ||}}<br />
* {{book|Qushayrī, Abū l-Qāsim|al-Risāla al-Qushayriyya|Beirut, 1987|}}<br />
* {{book|Rāzī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Shawkānī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Suyūṭī|Durr||}}<br />
* {{book|Wāḥidī|Wasīṭ||}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{публикация|книга|автор= Резван, М. Е.|часть= |заглавие= Герменевтика сновидения в контексте общемусульманской сновидческой реальности (на примере сновидений о Коране)|ссылка=http://www.kunstkamera.ru/files/lib/978-5-884314-159-6/978-5-884314-159-6_02.pdf|ответственный= <!-- Отв. ред. Р. Р. Рахимов, М. Е. Резван-->|выпуск= II|место= СПб.|издание=Центральная Азия: Традиция в условиях перемен|издательство= МАЭ РАН|год=2009|страниц=396|ref= }}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Dreams and their Interpretation}}<br />
* {{Энис/3|Kinberg, Leah|Dreams|COM_26091|год=2012-3|стр=}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = MaxAK<br />
|сортировка =|ссылка = Ruya<br />
|публикация = 2017-07-28|обновление =<br />
|ИЭК = Dreams and their Interpretation|ЭК = <br />
|ЭИ3 =COM_26091 |ЭИ1 = |ЭИ2 = COM_0945<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =|ИЭС2007 = <br />
|Цитатник = |Википедия= <br />
|уровень = 3|важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
[[Категория:Сон]]<br />
<br />
[[ar:رؤية]]<br />
[[az:Yuxugörmə]]<br />
[[en:Dream]]<br />
[[tr:Rüya]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Yuxu&diff=385Yuxu2018-02-10T05:42:12Z<p>Ilham.zabirov: Новая страница: «'''Сновиде́ние''', '''сон''' ({{lang-ar|اَلرُّؤْيَا||ар-ру’йа}}) — это то, что видят во сне{{Сс…»</p>
<hr />
<div>'''Сновиде́ние''', '''сон''' ({{lang-ar|اَلرُّؤْيَا||ар-ру’йа}}) — это то, что видят во [[сон|сне]]{{Ссылка|url=http://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/رؤيا/|title=تعريف و معنى رؤيا في معجم المعاني الجامع — معجم عربي عربي|site=Almaany.com |info= almaany.com |дата=18.11.2016|язык=ar}}; ряд мыслей, образов или эмоций, происходящих во время сна{{Ссылка|url=http://islam-today.ru/obsestvo/chto_tebe_snitsya_islamskij_vzglyad_na_sny/| title=Что тебе снится? Исламский взгляд на сны|site=Islam-Today.ru|info=Ислам Сегодня|дата=18.11.2016|name="today"}}.{{Превью}}<br />
<br />
== В Коране ==<br />
В Коране используется четыре различных выражения для обозначения сновидений:<br />
* '''''ру’йа́''''' ({{ar|رُؤْيا}}) в Коране фигурирует шесть раз<ref>Коран, {{hqa|12|5}}; {{hqa|12|43}}; {{hqa|12|100}}; {{hqa|17|60}}; {{hqa|37|105}}; {{hqa|48|27}}.</ref>;<br />
* '''''мана́м''''' ({{ar|مَنَام}}) встречается четыре раза, дважды в значении «сна»<ref>Коран, {{hqa|30|23}}; {{hqa|39|42}}.</ref> и дважды в значении «сновидения»<ref>Коран, {{hqa|8|43}}; {{hqa|37|102}}.</ref>;<br />
* '''''бушра́''''' ({{ar|بُشْرَى}}), что означает «благие вести», в одном случае растолковано в значении «сновидения»<ref>Коран, {{hqa|10|64}}.</ref>. Все эти три слова обозначают хорошие сновидения.<br />
* Для обозначения плохих снов в Коране используется слово '''''хульм''''' ({{ar|حُلْم}}). Это слово встречается дважды, и оба раза в словосочетании '''''адга́су ахля́м''''' ({{ar|أَضْغَاثُ أَحْلَام}}), что означает «бессвязные, запутанные сны»<ref>Коран, {{hqa|12|44}}; {{hqa|21|5}}.</ref>. Из этих десяти упоминаний четыре связаны с [[пророк]]ом [[Йусуф]]ом (Иосиф) {{ас}}<ref>Коран, {{hqa|12|5}}; {{hqa|12|43}}; {{hqa|12|44}}; {{hqa|12|100}}.</ref>; два с пророком [[Ибрахим]]ом (Авраам) {{ас}}<ref>Коран, {{hqa|37|102}}; {{hqa|37|105}}.</ref>; остальные ссылки относятся к вопросам, связанным с основами Ислама{{sfn|Kinberg L.|2001}}.<br />
* В исламе также существует термин '''''ру’йа са́дика''''' — правдивый (или вещий) сон пророков, предвещающий начало ниспослания божественных [[откровение|откровений]]<ref name="today" />, как сказано в Коране: {{ЦК|Воистину, Аллах показал Своему Посланнику правдивый сон…|48|27}}.<br />
<br />
== В сунне ==<br />
От [[жена Пророка|жены]] Пророка [[‘Аиша|‘Аиши]] {{рау}} предается о том, что Божественное откровение (''вах̣й'') начался с благих сновидений, и не бывало так, чтобы Пророк видел сон, который потом не становился бы явью, подобно утренней заре<ref>{{Аль-Бухари|№=3}}</ref><ref>{{Муслим|№=231}}</ref>.<br />
<br />
Пророк {{сас}} охарактеризовал правдивые сны как благую весть, которую Аллах посылает Своим рабам. В хадисе сказано: «Сновидение верующего — одна из сорока шести частей пророчества»<ref>{{аль-Бухари|№=6472}}</ref><ref>{{Муслим|№=4201}}</ref>. Некоторые ученые сказали, что продолжительность пророчества длилась 23 года, а в первые полгода (т. е. 1/46) из них откровения приходили через сновидения, которые Пророк {{сас}} видел в сне. В другом хадисе говорится: «''правдивый сон — от Аллаха''»<ref name="Бухари-3292" >{{аль-Бухари|№=3292}}</ref>. Что же до неприятных снов, то, согласно словам Пророка {{сас}}, они исходят [[шайтан]]а. Пророк {{сас}} сказал: «''дурной сон [аль-хульм] — от шайтана''»<ref name="Бухари-3292" /><ref>{{Муслим|№=2261}}</ref>. Согласно высказыванию Пророка {{сас}}, ближе к [[Судный день|Судному дню]] почти все сны мусульманина будут правдивыми<ref>{{Муслим|№=2263}}</ref>. Это объясняется отдалённостью эпохи пророчества и её влияния. Частичной компенсацией для [[верующий|верующих]] станут сновидения, которые будут содержать в себе радостную [[весть]] или побуждение к [[терпение|терпению]] и стойкости в религии. Такое же значение для укрепления веры имеют чудесные явления (''карамат''), которые имеют место быть после эпохи [[сподвижники Пророка|сподвижников]]. Сподвижники не нуждались в караматах и правдивых сновидениях, так как обладали глубокой [[вера|верой]], а у тех, кто жили после них, вера была слабее{{Ссылка|url=https://islamqa.info/ar/6537|title=آداب الرؤى وتفسير الأحلام|site=IslamQA.info| info= islamqa.info|язык=ar|дата=18.11.2016|name="IslamQA"}}.<br />
<br />
== Категории сновидений ==<br />
Пророк {{сас}} сказал: «''Сновидений три: сновидение от Аллаха, сновидение от шайтана, имеющее целью огорчить человека и сновидение, связанное с тем, что человек думает при бодрствовании, а затем видит это во сне''»<ref>{{аль-Бухари|№=6499}}</ref><ref>{{Муслим|№=4200}}</ref>. На основе этого хадиса мусульманские учёные делят сновидения на следующие категории:<br />
* '''''рахмани''''' — божественный сон. Этот вид сновидений называют правдивыми. Такие сны представляют собой истинные внушения, приходящие от Аллаха посредством ангелов. Пророк {{сас}} дал им название ''мубашшират'' («добрые вестники»). Он говорил, что хоть приход пророков и завершился, но остались ''мубашшират'', то есть правдивые сны мусульман<ref name="Бухари" /><ref name="Муслим" >{{Муслим|}}</ref>. Эти сны будут для людей указателями пути и осветят им дорогу.<br />
* '''''шайтани''''' — сатанинский сон. Это лживые сновидения, рожденные в результате запугивания, [[обман]]а и искушения шайтана. Они толкают людей к совершению [[злодеяния|злодеяний]]. Такие сны не рекомендуется рассказывать другим и толковать.<br />
* '''''нафсани''''' — сон, являющийся порождением тёмной стороны нашей души (''нафс''). Возникают такие сновидения под влиянием повседневных забот, страстей и пустых мечтаний, а также в результате испытуемых человеком во время сна внешних воздействий{{Ссылка|url=http://islam-today.ru/veroucenie/3-vida-snov-s-tocki-zrenia-islama/|title=3 вида снов с точки зрения Ислама|site=Islam-Today.ru|info=Ислам Сегодня|дата=|name="3-vida"}}<ref name="IslamQA" /><br />
<br />
Имам [[Ибн Хаджар аль-Аскаляни]] сказал, что все сны делятся на два вида:<br />
* '''''ру’йа са́дика''''' — правдивые сновидения, присущие пророкам и тем, кто последовал за ними из числа [[праведник]]ов. Иногда такие сны могут увидеть другие люди (например, правдивый сон неверующего царя, который растолковал для него пророк Йусуф {{ас}}). Правдивыми называются сновидения, которые в реальности сбываются в соответствии с во сне увиденным. Одно из лучших благочестивых сновидений — это, когда верующий видит во сне пророка [[Мухаммад]]а {{сас}}. В хадисе сказано: «''Кто видит меня во сне, тот воистину меня увидел, шайтан не может явиться в моем образе''»<ref name="Бухари">{{аль-Бухари}}</ref>. В другом предании сподвижник [[Абу Хурайра]] {{ра}} сказал: «Я слышал, как Пророк {{сас}} сказал: „''Увидевший меня во сне увидит меня и наяву, а шайтан не (может) принимать мой облик''“»<ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?cat=36751 2084]}}</ref>.<br />
* '''''адга́с''''' — сны, которые ничего не значат. Такие сновидения делятся на несколько типов:<br />
:# злая игра шайтана, целью которой является погружение человека в печаль. Например, человек видит во сне, что ему отрубили [[голова|голову]], и он направился за ней. Или его охватил [[страх]], от которого никто его не может избавить, и тому подобные сновидения.<br />
:# когда ангелы якобы велят человеку совершить запретное и тому подобные поступки, противоречащие здравомыслию.<br />
:# когда человек видит во сне то, о чём думал во время бодрствования или мечтал о нём. Или ему снится то, что обычно происходит с ним при бодрствовании, или ему снится то, что совпадает с его преобладающим настроением. Сновидения очень часто затрагивают будущее, во многих случаях — настоящее, и изредка — прошлое<ref>{{китаб|Ибн Хаджар аль-Аскаляни|Фатх аль-Бари|12/352—354}}</ref><ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
== Хадисы об отношении верующего к сновидениям ==<br />
* Имам аль-Бухари приводит хадис от Абу Са‘ида аль-Худри {{ра}}, что он слышал, как Пророк {{сас}} сказал: «''Если кто-либо из вас увидит благоприятный сон, то, поистине, он исходит от Аллаха, и пусть он воздаст хвалу Аллаху за него и расскажет о нём [[друзья]]м. А если увидит неблагоприятный сон, то он исходит от шайтана, и пусть он попросит у Аллаха защиты от зла этого сна и не упоминает о нём никому, и тогда он не принесет ему [[вред]]''а».<br />
* Ат-Тирмизи и другие привели хадис от Абу Хурайры {{ра}}, который передал, что Пророк {{сас}} сказал: «''Если кто-либо из вас увидит хороший сон, то пусть растолкует и расскажет его. А если увидит плохой сон, то пусть не ищет его толкования и не рассказывает его''».<br />
* Имамы аль-Бухари и Муслим приводят от Абу Саляма {{ра}} хадис, в котором он говорит: «Я видел сны, которые всегда вызывали во мне болезнь, пока я не услышал слова Пророка {{сас}}: „''Хороший сон — от Аллаха, и если кто-либо из вас увидит приятный сон, то пусть не рассказывает о нём никому, кроме того, кого он любит и кому хочет рассказать. Если же увидит неприятный сон, то пусть попросит защиты у Аллаха от зла этого сна и зла шайтана, пусть поплюёт влево 3 раза и никому не говорит о нём, ибо только тогда он не принесёт ему вреда''“», а хадисе от Муслима говорится: «''…и если он увидит хороший сон, то пусть обрадуется ему, и не рассказывает его никому, кроме любимого человека''».<br />
* Муслим приводит от Джабира {{ра}} хадис, в котором Пророк {{сас}} говорит: «''Если кто-нибудь из вас увидит сон, который ему неприятен, то пусть 3 раза поплюёт влево и попросит у Аллаха защиты от шайтана и затем перевернётся с одного бока на другой''».<br />
* Муслим также приводит хадис от Абу Хурайры {{ра}}: «''Если кто-либо из вас увидит во сне то, что ему неприятно, то пусть встанет и, сделав [[омовение]], совершит молитву (намаз) и никому его не рассказывает''»{{Ссылка|автор= Рамазанов, А.|url=http://as-salam.ru/content/story/3799|title=А что будет, если во сне увидеть … ?|site=As-salam.ru|info=Ассалам|дата=18.11.2016}}.<br />
<br />
== Суждение ислама о сновидениях ==<br />
Мусульманские учёные единодушны в том, что сновидения пророков являются откровением, так как они защищены от шайтана. По этой причине пророк Ибрахим {{ас}} хотел выполнить приказ Аллаха, который он увидел во сне о необходимости принести в жертву своего сына [[Исма‘ил]]я (Измаил) {{ас}}. Что же касается сновидений обычных людей, то их следует рассматривать сквозь призму ясных откровений, если будут соответствовать им, иначе, их нельзя принимать во внимание. Это очень серьёзный вопрос, относительно которого заблуждаются многие [[ересь|еретики]]<ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
Однажды имама Малика спросили: «Толкует ли сны каждый подряд?» Он ответил: «Разве играют с тем, что имеет отношение к пророчеству?! Никто не толкует сон, кроме того, кто разбирается в этом. Если человек увидел благое, пусть рассказывает об этом, а если увидел то, что ему не понравилось, то пусть говорит благое или молчит»<ref>{{китаб|Ибн ‘Абд аль-Барр|ат-Тамхид|2/180}}</ref>.<br />
<br />
[[Ибн аль-Каййим]] сказал: «Толкование снов и издание фатв — собратья. Муфтий, толкователь снов и [[врач]] одинаковы в этом, они имеют доступ к [[тайна]]м людей, чего нет у других. Поэтому они должны утаивать то, что не должно быть раскрыто». Далее, толкователи никогда не должны спешить в выводах, когда объясняют сны. Они должны учитывать опасность этого, так же как и искушение и бахвальство этим, которые это может вызвать. Они должны также принимать во внимание, что их ситуация является более критической, нежели положение муфтиев и учёных. Ибн ‘Абд аль-Барр передал, что Хишам ибн Хассан сообщил: «Ибн Сирина спрашивали о сотнях снов, и он ничего не объяснял, прежде чем сказав: „Бойтесь Аллаха в своём бодрствовании, ибо то, что вы видите в своем сне, никогда не навредит вам“. А когда он растолковывал, он говорил: „Я растолковываю только из предположений, а предположения могут быть верны или неверны“». Если это — высказывание лидера толкователей снов его эпохи и более поздних поколений, что же тогда говорить о тех, кто пришёл после него. В настоящий момент самой авторитетной книгой по толкованию снов от ученого раннего ислама, в которой он собрал тысячи толкований снов известна как «Тафсир снов Ибн Сирина»{{Ссылка|url=http://islamtv.ru/pages-40.html|title=Толкование снов в исламе|site=IslamTV.ru|info=islamtv.ru|дата= 18.11.2016}}. Однако, согласно некоторым источникам, многие из исследователей сомневаются в том, что книга «Тафсир снов» принадлежит Ибн Сирину. Поэтому, нет уверенности в том, что данная книга принадлежит перу этого великого учёного<ref name="IslamQA" />.<br />
<br />
Следует отметить, что в наши дни мы являемся свидетелями того, как некоторые люди превращают толкование снов в прибыльную профессию и вводят людей в заблуждение, вкось и вкрив толкуя сны. Нельзя доверять таким людям и верить тому, как они истолковали ваши сны. Стоит также отметить, что сновидения и толкования не дают точных знаний, кроме снов пророков и их же толкований. По этой причине будет неправильным устанавливать или отменять религиозные решения, опираясь на сновидения, а также в соответствии с ними направлять свою жизнь. Как само сновидение, так и его толкование касаются только того человека, которому оно приснилось. Поэтому неприемлемо, чтобы другие люди на основе этого толкования принимали какие-то решения<ref name="3-vida" />. Имам аш-Шатыби сказал: «Польза от снов — это либо радость, либо предостережение, и не более этого. А что касается извлечения из них каких-то [[шари‘ат]]ских законоположений, то это не делается»<ref>{{китаб|Ибрахим аш-Шатыби|аль-И‘тисам|2/93}}</ref>.<br />
<br />
== Толкование снов пророками и сподвижниками ==<br />
Сны пророков, как было сказано выше, — это откровение от Аллаха. Например, в Коране передается об истории пророка Ибрахима {{ас}}, который увидел во сне, что он приносит в [[жертвоприношение|жертву]] своего сына. Также известна история о пророке Йусуфе {{ас}}, переданная в Коране. Он увидел во сне [[Солнце]], [[Луна|Луну]] и одиннадцать [[звёзды|звёзд]], совершающих [[земной поклон]] (''суджуд''). Через некоторые время стало известно толкование этого сна: его родители и братья сделали ему земной поклон в качестве приветствия. По этому поводу сказано в суре [[Йусуф (сура)|Йусуф]], о том, что пророк Йусуф {{ас}} сказал: {{ЦК|О, отец мой! Это является толкованием того сна, который я увидел. Аллах хотел, чтобы это было истиной.|12|100}}.<br />
<br />
Известно, что пророк Мухаммад {{сас}} толковал некоторые свои сны и сны сподвижников. Так, передал аль-Бухари, что Пророк {{сас}} сказал: «''Однажды во сне мне принесли сосуд с [[молоко]]м. Я пил из него, пока не увидел, что жидкость начала выливаться из-под ногтей. Затем оставшееся я отдал [[‘Умар]]у''». Пророка {{сас}} спросили: «О, Посланник Аллаха! Какое толкование этого сна?» Он ответил: «''Это — [[знание]]''». Также имам аль-Бухари передал хадис, в котором Пророк {{сас}} толковал сон его сподвижника ‘Абдуллаха ибн Саляма {{ра}}{{Ссылка|url=http://islam.net.ua/stati/sny-i-ikh-tolkovaniia|title=Сны и их толкования|site=Islam.net.ua|info=Ислам религия Истины|дата=18.11.2016}}. От [[Ибн ‘Умар]]а {{ра}} сообщается, что Пророк {{сас}} сказал: «''Я увидел во сне, как чёрная [[женщина]] с растрепанными [[волос]]ами вышла из [[Медина|Медины]] и остановилась в селении Махйя’а, и истолковал этот сон как то, что туда была перенесена эпидемия чумы, которая прежде была в Медине''»<ref>{{аль-Бухари|№=7038}}</ref>. От [[Ибн ‘Аббас]]а {{ра}} и Абу Хурайры {{ра}} сообщается, что один человек пришёл к Пророку {{сас}} и попросил растолковать его сон. Абу Бакр {{ра}} с разрешения Пророка {{сас}} растолковал сон этого человека, а потом сказал: «А теперь скажи мне, о посланник Аллаха, да станет мой [[отец]] [[выкуп]]ом за тебя, прав я был или ошибся?». Пророк {{сас}} сказал: «''В чём-то ты был прав, а в чём-то ошибся''». Абу Бакр {{ра}} сказал: «Клянусь Аллахом, ты должен сказать мне, в чём я ошибся!» — на что Пророк {{сас}} сказал: «''Не клянись''»<ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?p=3830 2091]}}</ref>{{Ссылка|url=http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=4473|title=تفسير الرؤيا جائز|site=IslamWeb.net|info=fatwa.islamweb.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}.<br />
<br />
== Методы толкования снов ==<br />
Имам [[аль-Багави]] сказал: «Толкование снов подразделяется на категории. Сны могут быть истолкованы в свете Корана и сунны, или согласно [[пословица]]м, известным среди людей, а также именами, [[метафора]]ми и понятиями противоположностей»<ref>{{китаб|аль-Багави|Шарх ас-Сунна|12/220}}</ref>. Ниже приведены некоторые примеры<ref name="IslamQA" />:<br />
<br />
;Толкование снов в свете Корана<br />
* [[Верёвка]] означает союз, потому что Всевышний сказал: {{ЦК|Крепко держитесь за вервь Аллаха все вместе.|3|1003}}.<br />
* [[Корабль]] следует толковать как [[спасение]], ибо Всевышний Аллах говорит: {{ЦК|…И Мы спасли его (Ноя) и тех, кто были на [[ковчег]]е…|29|15}}.<br />
* [[Древесина|Древесину]] можно понимать как [[лицемерие]] в вере, так как Всевышний говорит: {{ЦК|…они (лицемеры) подобны приставным столбам…|63|4}}.<br />
<br />
;Толкование снов в свете сунны<br />
* Ворона олицетворяет нечестивца (''фасик''), потому что Пророк {{сас}} назвал её так.<br />
* [[Ребро]] и стеклянные изделия символизируют [[женщина|женщин]], со слов Пророка {{сас}} «''Женщина создана из ребра''», и его слов своему сподвижнику: «''Горе тебе, о Анджаша! Обходись со стеклянными сосудами (то есть женщинами) бережнее''»<ref name="Бухари" /><ref name="Муслим" />.<br />
* [[Рубаха]], по словам Пророка {{сас}} символизирует [[вера|веру]], [[религия|религию]]: «''Я увидел во сне людей, которые явились передо мной одетыми в рубахи, длина которых одним доходила до [[груди]], а другим — ниже этого. Затем передо мной явился ‘Умар ибн аль-Хаттаб в рубахе, которую он волочил за собой''». Сподвижники спросили: «Что же это означает, о Посланник Аллаха?». Он ответил им: «''Веру''».<br />
<br />
;Толкование снов согласно пословицам<br />
* Копание [[яма|ямы]] означает [[коварство]], как говорится у людей: «Тот, кто копает яму (другому), попадёт в неё сам».<br />
<br />
;Толкование снов с помощью имён<br />
* Если приснился человек, которого [[имя|зовут]] Рашид («благоразумный»), — это толкуется благоразумием и правотой.<br />
* Если его имя Салим («безопасный», «благополучный») — это толкуется его безопасностью и благополучием.<br />
<br />
;Толкование снов понятиями противоположностей<br />
* Страх означает безопасность, потому что Всевышний сказал: {{ЦК|…и (Он непременно) сменит их страх на безопасность.|24|55}}.<br />
<br />
Подробнее об этом можно узнать в специальных источниках, посвященных данной теме{{Ссылка|url=http://священный-коран.рф/puti-tolkovaniya-metody-i-pravila.html|title=Пути толкования: методы и правила|site=Священный-коран.рф|info=Священный Коран|дата=18.11.2016|name="Пути"}}.<br />
<br />
== Факторы, способствующие созерцанию правдивых снов ==<br />
Искренний [[верующий]] может удостоиться возможности увидеть правдивый сон. В хадисе сказано: «''Правдивость сна связана с правдивостью того, кто увидел его, и самый правдивый сон — у самых правдивых людей''»<ref>{{Муслим|№=4200}}</ref>. Согласно мусульманским источникам, тот, кто желает, чтобы его сновидения были правдивыми, должен говорить только правду, употреблять в пищу только дозволенное, следовать велениям шариата и остерегаться того, что запретили Аллах и Его Посланник. Также он должен ложиться спать, находясь в состоянии полного ритуального [[очищение|очищения]], обратившись в сторону [[кибла|киблы]] и [[поминание Аллаха|поминая]] Аллаха пока его не одолеет сон. Сновидения таких верующих почти всегда сбываются.<br />
<br />
Самый правдивый сон, тот, который был увиден незадолго до наступления времени утренней молитвы (''сухур''), так как в это время милость и прощение становятся очень близкими, а шайтаны затихают. Ложные сны бывают, наоборот, при наступлении сумерек, когда распространяются шайтаны и дьявольские души<ref>{{китаб|Ибн аль-Каййим аль-Джавзиййа|Мадаридж ас-саликин|1/50-52}}</ref>.<br />
<br />
== Положение того, кто рассказывает о том, чего на самом деле он во сне не видел ==<br />
* Передают со слов Ибн ‘Аббаса {{ра}}, что Пророк {{сас}} сказал: «''(В [[Последняя жизнь|мире ином]]) на того, кто станет рассказывать о том, чего на самом деле он во сне не видел, будет возложена обязанность связать узлом два ячменных зерна, чего он никогда сделать не сможет; в [[День воскресения]] [[ухо]] подслушивавшего разговоры людей, не желавших этого (или: убегавших от него), зальют расплавленным свинцом, а того, кто создавал [[изображения]], подвергнут [[мучения]]м, обязав его вдохнуть в них ([[душа|душу]], чего он никогда не сможет сделать)''».<br />
* Передают со слов Ибн ‘Умара {{ра}}, что посланник Аллаха {{сас}} сказал: «''Поистине, к (наихудшим видам) [[ложь|лжи]] (относятся рассказы человека) о том, что он видел во сне то, чего на самом деле не видел''»<ref>{{аль-Бухари|№=[http://www.islamnews.ru/hadith/?cat=36791 2089—2090]}}</ref>.<br />
<br />
== Желательные действия для того, кто увидел благоприятный сон ==<br />
В свете вышеупомянутых пророческих преданий можно констатировать, что тому, кто увидел хороший сон желательно совершить 4 вещи:<br />
* [[Хвала|Восхвалить]] Всевышнего Аллаха за этот сон;<br />
* [[Радость|Радоваться]] и ожидать хорошего;<br />
* Рассказать сон тому, кого он [[любовь|любит]] и желает [[добро|добра]], но никак не тому, кого он не любит и кто желает ему [[зло|зла]];<br />
* Растолковать его правильно и хорошо, потому что сон сбывается так, как его растолкуют<ref name="Пути" />.<br />
<br />
== Желательные действия для того, кто увидел неприятный сон ==<br />
Тому, кто увидит плохой сон желательно соблюсти семь вещей; если он их совершит, то этот сон не принесёт ему вреда по воле Всевышнего Аллаха:<br />
* Попросить у Аллаха защиты от зла, привидевшегося в этом сне;<br />
* Трижды попросить у Аллаха защиты от шайтана;<br />
* Трижды поплевать в [[левая сторона|левую сторону]];<br />
* Поменять положение, например, перевернуться с левого бока на правый;<br />
* Совершить молитву (намаз);<br />
* Не рассказывать его никому;<br />
* Не толковать его для себя<ref name="Пути" />.<br />
<br />
== Мольба того, кто желает увидеть благой сон и не видеть плохого сна ==<br />
‘Урва ибн аз-Зубайр {{ра}} рассказывал: «Когда ‘Аиша {{рау}} собиралась спать, она произносила: „О Аллах, поистине, я прошу Тебя о благом сновидении, которое будет правдивым, а не лживым, приносящим пользу, а не вред ({{ar|اللَّهُمَّ إِنِي أَسْأَلُكَ رُؤْياَ صَالِحَة صَادِقَة غَيْرَ كَاذِبَة نَافِعَة غَيْرَ ضَارَّة}}; ''Аллахумма, инни ас’алюка ру’йа с̣а̄лих̣а, с̣а̄дик̣а, гайра ка̄з̱иба, на̄фи‘а, гайра д̣а̄рра'')“»{{Ссылка|url=http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=19142|title=أثر عائشة في إذا أرادت النوم بسؤالها الرؤيا|site=IslamWeb.net|info=fatwa.islamweb.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}{{Ссылка|url=http://www.almeshkat.net/vb/showthread.php?t=32145|title<br />
=أذكار ما قبل النوم(للجوالات)(لا تنسى إضافة برنامج الورد الى جوالك)|site=AlMeshkat.net|info=almeshkat.net|дата=18.11.2016|язык=ar}}. Когда она произносила эти слова, то люди знали, что она уже не будет разговаривать, пока не наступит [[рассвет]] или не проснётся ночью{{Ссылка|url=http://islamport.com/d/1/akh/1/27/241.html|title=باب ما يقال عند الصباح وعند المساء|site=IslamPort.com|info=islamport.com|дата=18.11.2016|язык=ar}}<ref>{{китаб|Ибн Хаджар аль-Аскаляни|Натаидж аль-афкар|204}}</ref>.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ЭКорана|Kinberg L.|Dreams and Sleep|EQCOM_00050|том=1|стр=546|ref=Kinberg L.}}<br />
;Первоисточники<br />
* {{book|Abū l-Layth al-Samarqandī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Ālūsī|Rūḥ||}}<br />
* {{book|Baghawī|Maʿālim||}}<br />
* {{book|Ibn ʿAṭiyya|Muḥarrar||}}<br />
* {{book|Kāshānī|Ṣāfī||}}<br />
* {{book|Muqātil|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Qurṭubī|Jāmiʿ||}}<br />
* {{book|Qushayrī, Abū l-Qāsim|al-Risāla al-Qushayriyya|Beirut, 1987|}}<br />
* {{book|Rāzī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Shawkānī|Tafsīr||}}<br />
* {{book|Suyūṭī|Durr||}}<br />
* {{book|Wāḥidī|Wasīṭ||}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{публикация|книга|автор= Резван, М. Е.|часть= |заглавие= Герменевтика сновидения в контексте общемусульманской сновидческой реальности (на примере сновидений о Коране)|ссылка=http://www.kunstkamera.ru/files/lib/978-5-884314-159-6/978-5-884314-159-6_02.pdf|ответственный= <!-- Отв. ред. Р. Р. Рахимов, М. Е. Резван-->|выпуск= II|место= СПб.|издание=Центральная Азия: Традиция в условиях перемен|издательство= МАЭ РАН|год=2009|страниц=396|ref= }}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Dreams and their Interpretation}}<br />
* {{Энис/3|Kinberg, Leah|Dreams|COM_26091|год=2012-3|стр=}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = MaxAK<br />
|сортировка =|ссылка = Ruya<br />
|публикация = 2017-07-28|обновление =<br />
|ИЭК = Dreams and their Interpretation|ЭК = <br />
|ЭИ3 =COM_26091 |ЭИ1 = |ЭИ2 = COM_0945<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =|ИЭС2007 = <br />
|Цитатник = |Википедия= <br />
|уровень = 3|важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
[[Категория:Сон]]<br />
<br />
[[ar:رؤية]]<br />
[[az:Yuxugörmə]]<br />
[[en:Dream]]<br />
[[tr:Rüya]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D1%8C-%D0%90%D0%BA%D1%81%D0%B0&diff=384Аль-Акса2018-01-31T06:15:30Z<p>Ilham.zabirov: Ilham.zabirov переименовал страницу Аль-Акса в Əl-Əqsa</p>
<hr />
<div>#перенаправление [[Əl-Əqsa]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=%C6%8Fl-%C6%8Fqsa&diff=373Əl-Əqsa2018-01-31T06:15:29Z<p>Ilham.zabirov: Ilham.zabirov переименовал страницу Аль-Акса в Əl-Əqsa</p>
<hr />
<div>{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 260px;"<br />
|colspan="2" |<center>'''əl-Əqsa'''</center><br />
|-<br />
|colspan="2" |<center>[[Файл:Jerusalem Al-Aqsa Mosque BW 2010-09-21 06-38-12.jpg|275px]]</center><br />
|-<br />
|{{s|''ərabcə''}}||<center>الأقصى</center><br />
|-<br />
|''kateqoriya''||мечеть<br />
|-<br />
|''yer''||[[Yerusalim]], Fələstin<br />
|-<br />
|''Quranda''||{{s|1 dəfə: {{hqa|17|1}}.}}<br />
|}<br />
<br />
əl-Əqsa ({{lang-ar|الأقصى||əl-Əqsa}} — Yerusəlimdə (ər. Qüds) "Beytül-Müqəddəs" (əl-Hərəm əş-Şərif) ziyarətgahının cənub-qərb bucağında yerləşən məsciddir. Məkkədə Hörmətli məsciddən (Məscid əl-Hərəm) və Mədinədə Peyğəmbər Məscidindən (Məscid ən-Nəbəvi) sonra İslamın üçüncü ziyarətgahıdır. Əl-İsra ("Gecə səyahəti") surəsinin birinci ayəsində qeyd olunan " ən uzaq dua yeri" (əl-məscid əl-əqsa) əl-Əqsa məscidi kimi tanınır: <br />
<br />
{{ЦК|Dəlillərimizdən bəzisini ona (Peyğəmbərə) göstərmək üçün Öz qulunu gecə vaxtı Məscidulharamdan ətrafına xeyir-bərəkət verdiyimiz Məsciduləqsaya aparan (Allah) pak və müqəddəsdir. Həqiqətən, O, Eşidəndir, Görəndir.|17|1}}{{Превью}}<br />
<br />
== Quranda ==<br />
<br />
Ərəb sözü “əqsa” “qasi” sifətinin üstün formasıdır, "uzaq" və ya "ən uzaq" deməkdir və "ən uzaqdakı" kimi tərcümə olunur. "Ən uzaq məscid" termininin ilkin mənası davamlı elmi müzakirələrin predmetidir. Məhəmməd Peyğəmbərin {{сас}} dövründə Məkkədə müqəddəs məscid (əl-Məscid əl-Xərəm) adlanırdı, halbuki "ən uzaq dua yeri" səmada, Yerusəlimdə və ya Məkkənin yaxınlığındakı yerdə ola bilərdi. Yalnız daha sonrakı zamanlarda əl-Əqsa Yerusəlim məscidinin xüsusii adına çevrildi. Siyasi nəzərdən çıxış edərək Əməvilər ({{изхи|41|661}}— {{изхи|132|750}}) Məkkə və Mədinə ilə müqayisədə daha çox Yerusəlimin əhəmiyyətini vurğulayırdı, amma sonralar bu mübahisə mənasını itirdi. Bununla belə Yerusəlim və əl-Əqsa müsəlmanların (əl-qibləteyn ülyası) ilk dua istiqaməti və müqəddəsliyə görə İslamda üçüncü yer (səlis əl-hərəmeyn) kimi öz dini əhəmiyyətini qoruyub saxlamışdır. Ət-Təbaridən (vəf. {{изхи|310|922}}) başlayaraq bütün nüfuzlu Quran şərhçiləri nəticədə əl-Əqsanı Yerusəlimdə yerləşdirirdilər {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Tarix ==<br />
<br />
İsa Peyğəmbərin {{ас}} anadan olmasından on əsr əvvəl Allahın hökmü ilə Davud Peyğəmbər {{ас}} tərəfindən Yerusəlim şəhəri seçilmişdi. Davudun oğulu Suleyman Peyğəmbər {{ас}} Allahın ona nazil etdiyi vəhyə əsasən Yerusəlimdə məbəd tikdi. Miladdan əvvəl 586-cı ildə Yerusəlim məbədi bəbilistanlılar tərəfindən dağıdıldı. 516-cı ildə Məbəd bərpa edildi və orada yenidən Allaha ibadət etməyə başladılar. Yeni eranın 70-ci ilində Məbəd yenidən dağıdıldı, ancaq bu dəfə romalılar tərəfindən {{Ссылка|автор=Сиддик М.|url=http://islam.com.ua/islam-in-my-life/1220-all-category/fatvy/islamskie-nauki-i-pervoistochniki/ghizny-prorokov-islama-i-ih-spodvighnikov/10289-mechety-aly-aksa|title=Кто построил мечеть Аль-Акса?|site=Islam.com.ua|info=Ислам для всех|дата=22.11.2016|name="Сиддик"}}.<br />
<br />
Təxminən 619-cu ildə Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} Yerusəlimə köçürüldü (isra) və oradan o, səmaya ucaldıldı (mirac). {{hqa-line|17|1}} Məkkədə olarkən, həmçinin Mədinəyə köçdükdən sonra 17 ay ərzində Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} və onun sahabələri əl-Əqsa məscidinə tərəf namaz gılırdılar ki, bundan sonra namazın istiqamətinin dəyişməsi (qiblə) baş verdi. Müsəlmanlar indiyədək Məkkədəki Kəəbəyə tərəf namazlarını gılırlar (Səudiyyə Ərəbistanı) <ref name="Сиддик" />.<br />
<br />
636-cı ildə raşidi xəlifə Ömərin {{ра}} başçılığı ilə müsəlmanlar Yerusəlimi tutdular. Ömər {{ра}} Allahın Elçisi {{сас}} Yerusəlimə gecə səyahəti zamanı namaz qıldığı yerdə namaz qıldı. O, xaçpərəstlərlə məscidin tikilməsi məsələsini razıllaşdırdı və onun qayanın qarşısında tikilməsinə qərar verildi. Tikiləcək məscidin yerində olan zibil və daşları xəlifə Ömər {{ра}} öz paltarında daşıyırdı [3]. Müsəlmanlar kifayət qədər tez bir zamanda gələcək məscid üçün yer təmizlədilər, sonra Ömər {{ра}} məscidin tikintisinə başlamağı əmr etdi ki, həmin məscid hal-hazırda əl-Əqsa məscidi adlanır.<br />
<br />
Məscidin personalı (imamlar, xətiblər və müəllimlər) və xeyriyyəçilik fondlarının (vəqf) dəstəyi haqqında məsələ tədqiq olunmamış qalır. {{изхи|1058|1648}} - {{изхи|1060|1650}} illərdə Yerusəlimi ziyarət etmiş Osmanlı səyahətçisi Övliyə Çələbi osmanlı sultanlarınının qəyyumluq etdiyi dörd məzhəbə aid imam və vaizlər, Quran qiraətçiləri və azançılar daxil olmaqla səkkiz yüz "xidmətçi" haqqında xəbər verir. Ancaq onlardan neçəsinin əl-Əqsa məscidinə aid olduğunu demək çətindir. XVIII əsrinin yerli salnaməçisi əl-Qüdsi həmçinin əl-Əqsa ilə bağlı bir neçə vəzifəni müəyyən edir {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}.<br />
<br />
<br />
Birinci dünya müharibəsindən sonra Fələstinin Osmanlı imperiyasından Britaniya hakimiyyəti altına keçməsi ilə və Fələstində Yəhudilər üçün Milli Ev yaradılan zaman 1920-ci il (üçüncü) Fələstin Milli Konqresi öz şüarlarından biri kimi "Əl-Əqsa məscidini Qoruyaq" şüarını qəbul etdi. Britaniya mandatına uyğun olaraq Ali Müsəlman Şurası və onun prezidenti əl-Həcc Amin əl-Hüseyni Yerusəlimin və əl-Əqsanın statusunu daha da möhkəmləndirdi. Şura başqa ərəb və müsəlman ölkələrindən alınmış vəsaitlərin hesabına maliyyələşdirilən bərpa işlərinə, əsasən də Qübbət əs-Səhra məscidində gedən bərpa işinə nəzarəti həyata keçirirdi. Məscidin yanında daha erkən aparılmış bərpa işlərindən qalan artefaktların yerləşdirildiyi İslam muzeyi, onun yanında isə əl-Əqsa kitabxanası tikilmişdi. 1929-cu il iğtişaşlarından və 1930-cu ildə Ağlaşma Divarı üzrə Beynəlxalq komissiyanın təyinatından sonra Yerusəlimdə 1931-ci ildə Ümumi Müsəlman Konqresi baş tutdu və o, bərpa işləri üçün yığılmış vəsaitlərin qalan hissəsini əl-Əqsa universitetinin yaradılmasına sərf edilməsi barədə qərar qəbul etdi, ancaq bu layihə həyata keçmədi {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}.<br />
<br />
İordaniya hökmdarları 1920-1921-ci illərdə bərpa işlərinə qoyduqları sərmayədən başlayaraq, Hərəm əş-Şərifə xüsusi maraq göstərdilər. 1948-dən 1967-ci ilədək İordaniya qanunlar qəbul etdi və əl-Əqslanın bərpa edilməsinə nəzarət etmək üçün xüsusi komitə təsis etdi. Britaniya mandatı altında hakimlik edən kral Abdullah 1946-cı ildə İordaniya müstəqillik əldə edəndən sonra da kral olaraq qalırdı. O 20 iyul 1951-ci il tarixində, cümə günü günorta əl-Əqsanın pilləkanı ilə qalxan anda öldürülmüşdü. Məbədlə xüsusi əlaqəni, başqa şeylərdən əlavə, həmçinin İordaniya ordusunun “əl-Əqsa” adlanan rəsmi jurnalının adı da simvolizə edirdi. Misir və Səudiyyə Ərəbistanı tez-tez ianələr vasitəsilə əl-Əqsaya sədaqətlərini vurğulayırdı. {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}<br />
<br />
<br />
1967-ci il müharibəsindən sonra, Şərqi Yerusəlim üzərində İsrailin idarəçiliyi bərqərar olan zaman, müsəlman dünyasında əl-Əqsanın təhlükəsizliyinə görə nigarançılıq gücləndi. 21 avqust 1969-cu il tarixində Avstraliyadan olan Dennis Maykl Rohan (Dennis Michael Rohan) adlı xristian fundomentalist fanatiki əl-Əqsa məscidini yandırıb, binaya, həmçinin onun interyeri və işləmələrinə əhəmiyyətli dərəcədə zərər vurdu. Alov unikal taxta minbəri də məhv etdi, hansı ki, bildirildiyi kimi, Hələbdə Saləh əd-Dinin (vəf. {{изхи|589|1193}}) əmrilə ucaldılmışdı. Bu hadisə beynəlxalq etiraza, həmçinin Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən qəbul edilmiş qınanc aktına gətirib çıxardı ki, bu da İslamın üçüncü ziyarətgahının təhdid altında olması barədə müsəlmanların nigaranlığını gücləndirdi. Bu narahatlıqdan Rabatda 1969-cu ildə İslam Konfransı Təşkilatnın əsası qoyuldu ki, hazırda İslam Əməkdaşlığı Təşkilatı adlanır. Sonrakı onilliklər ərzində taxta məmulatlara, naxışlara və hündür mozaikalı pəncərələrə vurulmuş zərər bərpa edildi. Məscidin daxili taxta günbəzi səliqə ilə bərpa edildi, bayırdan isə günbəz, qurğuşundan olan əvvəlki tilli örtüyü əvəz olunaraq, gümüşü alüminiumla üzləndi. Bu bərpa işləri əsasən bu yer üçün xüsusi məsuliyyət daşımaqda davam edən İordaniya tərəfindən maliyyələşdirildi. Faktiki müdafiəsi və məzmununun çox hissəsi yerli vəqf administrasiyası tərəfindən yerinə yetirildi ki, bu da İsrail və İordaniya arasında, 1993-cü ildən etibarən isə Fələstin administrasiyası ilə də de-fakto zəif simbiozu əks etdirir {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}.<br />
<br />
Əl-Əksa məscidi və onun qarşısındakı meydança bir sıra hadisələrin, o cümlədən 1981-ci ilin aprelində Birləşdirilmiş Ştatlarda doğulmuş İsrail vətəndaşı Alan Qudmanın (Alan Goodman) törətdiyi atışmanın şahidi oldu. Bu hadisə qiyama səbəb olmuş və nəticədə dörd nəfər həlak olmuş, on bir nəfər yaralanmışdır. Hərdən bir müsəlman nümayişləri və İsrail ordusuyla toqquşmalar baş verirdi. Kiçik yəhudi qrupları bəzən yahudi məbədinin yeri kimi bu rayona yiyələnmək üçün iddia bildirirlər. Onlar əl-Hərəm əş-Şərif ərazisində dua etmək hüququnu əldə etməyə, daha sonra isə Yerusəlim məbədini bərpa etməyə can atırdılar. Bu qruplar vaxtaşırı Məbəd dağı adlandırdıqları yerə təxribatçı yürüşlər edirdi. İsrail tərəfindən divarların ətrafında və qonşu qədim yeraltı tunellərdə aparılan qazıntılar eyni dərəcədə müsəlmanların qəzəbinə səbəb oldu {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}.<br />
<br />
Fələstin ərəblərinin 1990-cı illərin sonundan etibarən İsraildə qaldırdığı islam hərəkatı dəfələrlə bəyan etmişdir ki, "əl-Əqsa təhlükədədir" və bu baxışların təbliğatı üçün kütləvi nümayişlər keçirmişdir. Bu hərəkat nəticədə əl-Əqsanın alt məkanlarının bərpa edilməsi ilə bağlı kampaniya təşkil etdi. Bu məkanları ərəb dilində bəzən "Köhnə əl-Əqsa", adətən əl-musəllə əl-Mərvani, yəni Mərvan ibn əl-Validlə (hak. {{изхи|64|683}} — {{изхи|65|685}}) bağlı namaz yeri, və ya ivritdən tərcümədə "Süleymanın Tövləsi" adlandırırlar. Müsəlmanlar tərəfindən aparılan tikinti işləri 28 sentyabr 2000-ci ili tarixində İsrailin baş naziri Ariel Şaronun mübahisəli səfərinə gətirib çıxardı və ikinci intifadəyə səbəb oldu. Əl-Əqsa məscidiylə həmçinin "Əl-Əqsa şəhidləri briqadası" termini və s. bağlıdır. {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}} İsrail hakimiyyəti vaxtaşırı əl-Əqsa məscidinə girişdə məhdudiyyət qoyur.<br />
<br />
<br />
== Əl-Əqsa kollektiv yaddaşda və siyasi mübahisələrdə ==<br />
<br />
Vizual təsəvvürlərdə əl-Əqsaya istinad çox vaxt vizual cəhətdən daha təsirli olan Qaya Günbəziylə qarışdırılır, hansı ki, poçt markaları, plakatlar, qrafiti və divar naxışlarından, həmçinin təşkilatların, kütləvi informasiya vasitələrlərinin və ticarət müəssisələrinin loqotiplərindən göründüyü kimi, çox vaxt məscidin rəmzi olaraq xidmət edir. Bu vizual referentin geniş istifadəsi Fələstində və bütovlükdə müsəlman dünyasında meydana çıxır. Əl-Əqsa xristian və müsəlman olaraq bütün fələstinlilər üçün Fələstinin emosional əhəmiyyətə malik olan xüsusi milli simvolu oldu. Eyni zamanda, bu yerin orta əsr ədəbiyyatında qeyd olunan yəhudi tarixinə istinad bu yerin müasir ərəb təsvirlərindən yox oldu və ya ümumiyyətlə inkar edilir {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}.<br />
<br />
<br />
Onun tarixinə Əl-Əqsaya aid olan müasir Fələstin kollektiv yaddaşı və onun tarixinə istinadlar, həmçinin sionizmə və İsrail dövlətinə qarşı yönəlmiş mübahisələr çox vaxt əl-Əqsanı itirmək qorxusunu əks etdirir. Bu qorxunu fələstin ədəbiyyatında da (məsələn, Əbd ər-Rəhim Mahmudun poeziyasında), beynəlxalq islam sənədlərində də, çoxsaylı veb-saytlarda da görmək olar. Bununla belə, çoxsaylı dini tikililər, dini və mədəniyyət (həmçinin qadın) assosiasiyaları, media təşkilatları və hətta ticarət müəssisələri əl-Əqsa adını daşıyır və bununla da xalqın şüurunda öz yerini təsdiq edir.{{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}.<br />
<br />
== Tikinti və bərpaetmə ==<br />
<br />
Peyğəmbərin {{сас}} ölümünədək əl-Hərəm əş-Şərifin yerində məscid yox idi. Məbəd Dağının ətrafındakı sahələr yerli sakinlər tərəfindən zibil yığılan yer kimi istifadə olunurdu. Xəlifə Ömər {{ра}} tərəfindən Yerusəlimin kapitulyasiyası qəbul edildikdən sonra, {{Из хиджры|17}}-ci ildə zibilin təmizlənməsi və məscidin tikintisi başlandı. Xəlifə I Müaviyyənin {{ра}} hakimiyyəti dövründə ({{Из хиджры|41}}—{{Из хиджры|60}}) qall zəvvarı Arkulf şərqi hissədə, onun fikrincə, yahudi Məbədinin qalıqları olan yerdə "sarasinlərin" kiçik ibadət evini gördü. Bu məscid Ömərə {{ра}} aid edilmişdi. {{sfn|N. Johnson|2001|name="Johnson"}}<br />
<br />
Əl-Əqsa Beytül-Müqəddəs ziyarətgahının cənub-qərb bucağında yerləşir. 1938—1942 illərdə aparılmış təmir zamanı məscidin tikintisi və bərpa edilməsi üzrə 5 böyük dövr aşkar edilmişdi. Beşinci dövr Məmlük sultanı İz əd-Din əl-Aybək Misri ilə bağlıdır ki, onun dövründə terrasın qərbi tağlı keçidləri və qərbi bayır araları tikilmişdilər. IV dövrdə məscid tampliyerlərlər tərəfindən tutulmuşdu ({{Из хиджры|492}}—{{Из хиджры|582}}). Tikintinin və ya bərpaetmənin birinci üç dövrü tarixi ədəbiyyatda xatırlanan əməvi xəlifələri Əbd əl-Məlik ({{Из хиджры|65}}—{{Из хиджры|86}}) və I əl-Validlə ({{Из хиджры|86}}—{{Из хиджры|96}}), həmçinin abbasi xəlifələri əl-Mənsur ({{Из хиджры|136}}—{{Из хиджры|158}}) və əl-Məhdi ilə ({{Из хиджры|158}}—{{Из хиджры|169}}) bağlıdır<ref name="Johnson" />.<br />
<br />
{{Из хиджры|374}}-cü ildə əl-Əqsanı görmüş əl-Muqəddəsi, {{Из хиджры|439}}-də - Nəsir Xosrov və əs-Suyutinin sitat gətirdiyi XIV əsrə aid “Musir əl-qərəm” kitabının naməlum müəllifi bildirirlər ki, məscid Əbd əl-Məlik tərəfindən tikilmişdi. Əl-Əqsanın qalıqları məscidin cənub hissəsində və onun indiki şimal divarından on doqquz metr aralıda tapılmışdı. İkinci əl-Əqsanın geniş mərkəzi nefi, mihrabın qarşısında günbəzi və yunan divar yazılarını daxil edən on doqquz metr uzunluğunda şimal divarı mövcud idi. Üçüncü əl-Əqsada günbəzdən şimala doğru neflər və keçidlər dağıdılmış və yeni sütunlar ucaldılmışdı. Əl-Müqəddəsi yazırdı ki, bu "mərmərsayağı düzəldilmiş" sütunlar xüsusilə məscid üçün hazırlanmışdı. Onlar 1938-1942 il təmirinə qədər yerində qalmış və Beytül-Müqəddəs ziyarətgahının muzeyinə verilmişdi. {{Из хиджры|752}}-ci ildə Yerusəlimdə yazılmış “Musir əl-qərəm” bildirir ki, əl-Əqsa məscidi {{Из хиджры|130}} il zəlzələsindən sonra əl-Mənsur tərəfindən bərpa edilmiş və əl-Məhdinin dövründə ikinci zəlzələdən sonra yenidən tikilmişdi; bu ikinci zəlzələ mənbələrdə qeydə alınmışdır və, bir qayda olaraq, daha erkən zəlzələnin qeydi hesab edilir. <ref name="Johnson" /><br />
<br />
Самые подробные мусульманские источники, в которых упоминаются описания мечети принадлежат аль-Мукаддаси, Насиру Хосрову и автору ''Мусир аль-гарам'' воспроизведенного ас-Суйути, но они иногда противоречат друг другу. Греческие папирусы {{Из хиджры|90}}—{{Из хиджры|96}} годов, найденные в египетском селении Афродито упоминают рабочих и материалы, которые использовались для строительства мечети и дворца в Иерусалиме, но они не сообщают о какой именно мечети идёт речь<ref name="Johnson" />. Одним важным источником является труд местного летописца Муджир ад-дин аль-‘Уляйми, написанный примерно в {{изхи|901|1496}} году, чьё описание соответствует сегодняшней аль-Аксе. В качестве интересного можно отметить, что он использует для здания мечети термин ''джами‘'', тем самым тонко выделяя это сооружение из более широкого понятия ''масджид''.<br />
<br />
Məscidin təsvirləri qeyd edilən ən ətraflı müsəlman mənbələri əl-Müqəddəsiyə, Nəsir Xosrova və as-Suyuti tərəfindən bərpa edilmiş “Musir əl-qərəm”in müəllifinə məxsusdur, ancaq onlar bəzən bir-birinə zidd olur. Afrodito adlı misir kəndində tapılmış və {{Из хиджры|90}}—{{Из хиджры|96}} illərə aid olan yunan papiruslarda Yerusəlimdə məscidin və sarayın tikintisinə cəlb olunmuş fəhlələr və materiallar xatırlanır, lakin onlar söhbətin məhz hansı məscid barədə getdiyini bildirmir. <ref name="Johnson" /> Təxminən {{изхи|901|1496}}-cı ildə yerli salnaməçi Mücir əd-din əl-'Üləymi tərəfindən yazılmış əsər daha bir əhəmiyyətli mənbədir ki, burada verilmiş təsvir bugünkü əl-Əqsaya uyğundur. Maraqlı fakt kimi qeyd etmək olar ki, o, məscidin binasını nəzərdə tutaraq “cami” terminini istifadə edir və bununla da incə tərzdə bu tikilini daha geniş “məscid” anlamından ayırmış olur.<br />
<br />
Kresuellin (Creswell) verdiyi məlumata görə, I əl-Valid birinci əl-Əqsanı, əl-Məhdi {{Из хиджры|424}}-cü il zəlzələsindən sonra ikincisini, fatimi xəlifəsi əz-Zahir isə üçüncü əl-Əqsanı tikdi. O hesab edirdi ki, Afroditodakı papiruslar məscidin tikilməsinin təşəbbüskarı I əl-Valid olduğunu təsdiq etmişdir. Ştern (Stern) güman edirdi ki, birinci və ikinci əl-Əqsalar Əməvilərin, üçüncüsü isə Abbasilərin dövründə bərpa edilmişdi. Bundan başqa, o hesab edirdi ki, günbəzin üzərindəki fatimi mozaikası məscid Əməvilər tərəfindən yenidən tikildikdən sonra əlavə edilmişdi. Ədəbi və arxeoloji məlumatları qiymətləndirərək, Hamilton (Hamilton) birinci əl-Əqsanı Əbd əl-Malikə, ikincisini — I əl-Validə, üçüncüsünü — {{Из хиджры|130}} il zəlzələsindən sonra əl-Mənsura və əl-Məhdiyə aid etmişdir. O fərz etmişdir ki, ikinci əl-Əqsa əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirilmişdi, çünki binanın əsli həddən artıq kiçik idi. <ref name="Johnson" /> Qrabar (Grabar) daha çox tikintiyə və materiallara diqqət ayırırdı və qeyd edirdi ki, bəzi tikinti materialları qonşu regionlardan gətirilmişdi. Bəzəklər, işləmələr və ağac oyması, həmçinin yuxarı qalereyadakı pəncərələr memar və sənətkarların məscidin bəzədilməsində səy göstərdikləri müxtəlif dövrləri əks etdirir. {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}<br />
<br />
Günbəzin bünövrəsi tərəfində qalmış mozaikada {{Из хиджры|426}}-ci ildə əz-Zahirin təşkil etdiyi təmir haqqında yazı və dərhal bismillahdan (Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim) sonra əl-İsra surəsinin birinci ayəsi mövcuddur. Əz-Zahirin günbəzdəki ikinci yazısı hal-hazırda itirilmişdir, ancaq Əli əl-Həravinin verdiyi məlumata görə, {{Из хиджры|569}}-cü ildə dərhal bismillahdan sonra bu yazıya həmçinin 17:1 ayəsi daxil idi. 17:1 ayəsinin bir hissəsinin yazısı mihrabdan şərqə doğru divarda {{Из хиджры|583}}-ci ildən sonra peyda olmuşdu, transeptin (köndələn nefin) şərq hissəsində yerləşən 17:1-6 ayələrinin yazısı isə {{Из хиджры|732}}-ci il tarixinə aiddir. <ref name="Johnson" />.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
<br />
* {{публикация|книга|автор=ас-Салляби, ‘Али Мухаммад|часть= |заглавие= ‘Умар ибн аль-Хаттаб. Второй праведный халиф|ссылка=http://sawab.org/wp-content/uploads/2013/07/ru_umar.pdf#page=436|ответственный= |место= М.|издательство=Умма |год=2011|страницы=|ref=‘А. М. ас-Салляби}}<br />
* {{ЭКорана|Johnson, N. J.|Aqṣā Mosque|EQSIM_00026|том=1|стр=126—127|ref=N. Johnson}}<br />
* {{Энис/3|Kupferschmidt, Uri M.|al-Aqṣā mosque|COM_22686|том=|стр=|год=2009-1|ref=U. Kupferschmidt}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{book|Dodd, E. C. and Khairallah, S.|The image of the word. A study of quranic verses in Islamic architecture|Beirut, 1981}}<br />
* {{book|Gil, M.|A history of Palestine, 634—1099|Cambridge, 1992}}<br />
* {{Энис/2|Grabar, O.|al-Ḥaram al-Sharīf|SIM_2712|том=3|стр=173-175}}<br />
* {{Энис/2|Grabar, O.|al-Masd̲j̲id al-Ạkṣā|SIM_4998|том=6|стр=707-708}}<br />
* {{IEQ|автор=Muzaffar Iqbal and Naseer Ahmad|часть=Aqṣā Mosque}}<br />
* {{book|Rosen-Ayalon, M.|The early Islamic monuments of al-Ḥaram al-Sharīf|Jerusalem, 1989}}<br />
* {{book|Wilkinson, J.|Jerusalem pilgrims before the Crusades|Warminster, 1977}}<br />
* {{book|Wilson, C. W.|Ordinance survey of Jerusalem, 1865|Jerusalem, 1980}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = Maqivi<br />
|сортировка =Акса|ссылка = Al-Aqsa<br />
|публикация = 2017-10-21|обновление =<br />
|ИЭК = Aqṣā Mosque|ЭК = EQSIM_00026<br />
|ЭИ3 = COM_22686|ЭИ1 = |ЭИ2 = SIM_4998<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =|ИЭС2007 = <br />
|Цитатник = |Википедия= Мечеть аль-Акса<br />
|уровень = 4|важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
[[Категория:Мечети]]<br />
[[Категория:Иерусалим]]<br />
<br />
[[ru: Аль-Акса]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Bo%C5%9Fanma&diff=379Boşanma2018-01-31T06:11:49Z<p>Ilham.zabirov: </p>
<hr />
<div>{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 310px;"<br />
|colspan="2" |<center>'''Boşanma'''</center><br />
|-<br />
|''{{s|ərabcə}}''||<center>طلاق</center><br />
|-<br />
|''kateqoriya''||evlilik<br />
|-<br />
|''sinonimlər''||talaq<br />
|-<br />
|''Quranda''||{{hqa|2|227|241}}; {{hqa|33|49}}; {{hqa|65|1}}; {{hqa|66|5}}.<br />
|}<br />
<br />
Boşanma ({{lang+ar|ُالطَّلَاق||ət-tələkü}}) — nikahın pozulması. İslam ər-arvad arasında münasibətlərdə qarşılıqlı hörmətə, qayğıya, səbirə və ədalətə çağırır. Ancaq bəzən elə alınır ki, ailədə fikir ayrılıqlarının həlli üçün boşanmadan başqa yol qalmır. Buna görə də bəzi hallarda ailədə yaranmış vəziyyətdən yeganə mümkün olan və ədalətli çıxış yalnız nikahın pozulması olur. İslam boşanmanı təqdir etmir, ancaq ona qəti qadağa da qoymur. Demək olar ki, İslamda boşanma qayda deyil, daha çox — ondan istisnadır. {{Превью}}<br />
<br />
<br />
== Quranda ==<br />
<br />
Quranda boşanmanı dörd növə ayırmaq olar: iki birbaşa boşanma forması — tələk və tələk ''iftidat'' (''ödəmə'') {{hqa2|2|229}} və boşanmaya gətirən iki prosedur — ''ilə'' ( və ya ''zihər''){{hqa2|2|226|227}}, {{hqa2|58|2|4}} və ''li'an'' {{hqa2|24|6|9}}{{sfn|H. Motzki|2003}}<br />
<br />
Boşanmanın əsas müddəaları ət-Tələk ("Boşanma") surəsinin əvvəlində qeyd olunur:<br />
<br />
{{ЦК|Ey Peyğəmbər! Qadınları boşadığınız zaman onları gözləmə müddətlərində boşayın, gözləmə müddətini hesablayın və Rəbbiniz olan Allahdan qorxun. Onları, açıq-aşkar zinakarlıq etmələri istisna olmaqla, öz evlərinizdən qovub çıxartmayın və onlar özləri də çıxmasınlar. Bu, Allahın hüdudlarıdır. Allahın qoyduğu hüdudları aşan kimsə özünə zülm etmiş olar. Sən bilmirsən, ola bilsin ki, Allah bundan sonra başqa bir hökm versin. {{аят}} (Gözləmə) vaxtı bitdikdə onları (şəriətə) müvafiq olaraq saxlayın və yaxud onlardan müvafiq qaydada ayrılın. Aranızdan iki ədalətli şahid çağırın və Allah üçün şahidlik edin. Allaha və Axirət gününə iman gətirənlərə verilən nəsihət budur. Allahdan qorxana, (Allah) çıxış yolu göstərər <br />
{{аят}} və ona təsəvvürünə gətirmədiyi bir yerdən ruzi bəxş edər. Kim Allaha təvəkkül etsə, (Allah) ona kifayət edər. Allah Öz əmrini yerinə yetirəndir. Allah hər şey üçün bir ölçü qoymuşdur. <br />
{{аят}} Heyzdən kəsilmiş (yaşlı) qadınlarınızın (iddəsi barəsində) şübhəniz varsa, onların, eləcə də hələ heyz görməmiş qızların gözləmə müddəti üç aydır. Hamilə qadınların gözləmə müddəti isə onlar hamiləlikdən azad olana qədərdir. Kim Allahdan qorxarsa, (Allah) onun işini asanlaşdırar. <br />
{{аят}} Bu, Allahın sizə nazil etdiyi əmridir. Kim Allahdan qorxarsa, (Allah )onun (günahlarından) keçər və onun mükafatını artırar. <br />
{{аят}} Onlara (gözləmə müddətləri başa çatanadək) imkanınız daxilində öz yaşadığınız yerdə qalmağa yer verin. Sıxışdırmaq məqsədilə onlara zərər yetirməyin. Əgər onlar hamilədirlərsə, hamiləlikdən azad olana qədər onlara (malınızdan) xərcləyin. Sizin üçün uşaq əmizdirirlərsə, onların haqqını verin. Öz aranızda xoşluqla razılığa gəlin. Bir-birinizi çətinliyə salsanız, uşağı əmizdirməyi başqa bir qadına həvalə edin. <br />
{{аят}} Var-dövlət sahibi öz varına görə xərcləsin. İmkanı az olan isə Allahın ona verdiyindən xərcləsin. Allah heç kəsin üzərinə Özünün ona verdiyi (nemətdən) artıq yük qoymaz. Allah hər bir çətinlikdən sonra asanlıq verir|65|1|7|перевод=Кулиев}}<br />
<br />
== Boşanma haqqında stereotiplər ==<br />
<br />
Bəzi insanlar güman etməyə meyllidir ki, İslamda boşanma kişinin müstəsna hüququdur, qadın isə heç bir halda boşanma tələb edə bilməz. Başqaları düşünürlər ki, müsəlmanlar addımbaşı boşanır və arvadlarını “əlcək kimi" dəyişirlər. İnsanların üçüncü qismi, təəssüf ki, hesab etməyə meyllidir ki, ər necə və nə vaxt istəsə, öz arvadından boşanmağa haqqı var. Həmçinin, cahillikdən, bəzi boşananlar boşanmadan sonra bir-birinə qarşı amansız düşmən kəsilirlər, keçmiş ər-arvadın ailələri isə bir-birinə açıq-aydın nifrət etməyə başlayır. Boşanma və onun nəticələri haqqında bütün bu və digər yanlış təsəvvürləri nəzərə alaraq, İslamda nikahın pozulmasıyla bağlı ən əhəmiyyətli nüanslara qısaca toxunacağıq.<br />
<br />
<br />
== Boşanma İslamın normalarına uyğun olmalıdır ==<br />
Anlamaq lazımdır ki, İslamda boşanma, eynilə evlənmə (nikah) kimi, dinin bir hissəsidir. Və əgər insan arzu edirsə ki, onun boşanması İslam nöqteyi-nəzərindən həqiqi olsun, o zaman o, İslamın bu əmələ təqdim etdiyi müvafiq tələbləri yerinə yetirməlidir. Bir çox müsəlmanlar ailə qurmaq məsələsinə son dərəcə ciddi yanaşır və çalışırlar ki, hər şey İslam qanunlarına uyğun olsun, ancaq boşanma zamanı hər kəs öz forma və modellərini kəşf edir ki, onların əksəriyyəti İslamın tələblərinə zidd olur.<br />
<br />
Onu yadda saxlamaq lazımdır ki, Quranda Uca Allah Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} və onun ardınca bütün möminlərə buyurmuşdur ki, yalnız müəyyən şərtləri nəzərə alaraq öz arvadlarından boşansınlar. Quranda deyilmişdir: <br />
{{ЦК|Ey Peyğəmbər! Qadınları boşadığınız zaman onları gözləmə müddətlərində boşayın, gözləmə müddətini hesablayın və Rəbbiniz olan Allahdan qorxun|65|1}}<br />
<br />
Buna görə yadda saxlamaq lazımdır ki, İslamda boşanma eynilə evlənmə kimi İslamın bir hissəsidir, və onların ikisi də dinlə birbaşa bağlıdır. Və boşanma zamanı İslamın hər hansı tələblərinin pozulması eynilə ailə qurduqda İslam tələblərinin pozulması kimi günahdır və Rəbbin sözündən çıxmaq deməkdir.<br />
<br />
<br />
== Tutumlu səbəb olmadan boşanma İslama ziddir ==<br />
İslamda boşanma qanuniləşmiş addımdır, ancaq bu addımı tutumlu səbəb olmadan atmaq pislənilir. Boşanma nəinki ər-arvad üçün və onların uşaqları varsa, uşaqları üçün şəxsi faciədir, o, hətta ər-arvadın yaxın qohumlarının və dostlarının hislərinə ciddi toxunur. Bunları nəzərə alaraq, İslam səbəbsiz boşanmanı qınayır. Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "Nə özünüzə, nə başqalara ziyan vurmayın" <ref>{{Малик}}</ref><ref>{{Ахмад}}</ref><ref name="Ибн Маджа" >{{Ибн Маджа}}</ref>. Buna görə boşanmazdan əvvəl İslam ər-arvaddan və cəmiyyətdən ailənin qorunub saxlanılması üçün müəyyən profilaktik tədbirlərin görülməsini tələb edir və ailə dağılmasın deyə onun daxilindəki münaqişənin nizama salınması üçün bütün vasitələrdən istifadə edildiyinə əmin olmağı xahiş edir. Ər-arvadın öz aralarında ümumi dil tapmaq cəhdindən tutmuş, onların qohumlarından və ya etibar etdikləri şəxslərdən ibarət arbitraj hakimlərinin müdaxiləsinədək, qəti ölçülər götürülmədən problemi həll etməyə çalışmaq lazımdır. Quranda Uca Allah buyurur: {{ЦК|Onlarla xoş rəftar edin. Əgər onlar xoşunuza gəlmirsə, ola bilsin ki, xoşla-madığınız bir şeydə Allah sizə çoxlu xeyir nəsib etmiş olsun.|4|19}}.<br />
<br />
Həmçinin Quranda deyilir: {{ЦК|Əgər ər-arvad arasında ixtilaf olacağından qorxsanız, onda kişinin ailəsindən bir hakim və qadının ailəsindən bir hakim göndərin. Əgər bunlar islah etmək istəsələr, Allah da onları barışdırar.|4|35}}. Lakin əgər heç nə etmək olmursa və ailə münasibətlərində problemlər qar topası kimi ancaq artırsa, yalnız bu halda boşanma qanuniləşmiş olacaq. Quranda Uca Allah buyurur: {{ЦК|Əgər (ər-arvad) ayrılsalar, Allah hər birini Öz lütfündən zəngin edər. Allah (hərşeyi) Əhatəedəndir, Müdrikdir|4|130}}. Beləliklə, İslamda boşanma qanuniləşdirilmişdir, ancaq ona yalnız qaçılmaz halda, ailədə problemlərin və fikir ayrılıqlarının həlli üçün məcburi ölçü kimi, əl atırlar.<br />
<br />
== Boşanma kim tərəfdən həyata keçirilə bilər? ==<br />
<br />
Əsasən ər boşayır və əgər o, öz arvadını boşamaq istəyirsə, o, əmək qabiliyyətli olmalı və yalnız öz iradəsi ilə boşanmalıdır, ancaq Hənəfiyyə məzhəbinə əsasən, məcburi boşanma həqiqi hesab edilir. Ehtiyac olduqda arvad həmçinin boşanmaq haqqında təşəbbüs irəli sürə bilər, hakim isə bu məsələnin həllində ona kömək etməlidir. Peyğəmbərin {{сас}} hədisində deyilir: "Boşamaq hüququ yalnız ərə məxsusdur". Bu o deməkdir ki, Rəbbin ər-arvad arasında vəzifələri bölüşdürdüyü ailə ittifaqı çərçivəsində boşanma qərarını qəbul etmək məhz ərin üstünlük hüququdur. Və bununla mübahisə etmək olmaz, axı fizioloji xüsusiyyətlərə görə kişi və qadın bir-birindən fərqlənirlər. Belə fərqlərdən biri ibarətdir ki, adətən, qərar qəbul edilən məqamda kişi vəziyyəti daha real qiymətləndirir, nəyin ki qadın.<br />
<br />
Qadın adətən hisslərə qapılır, kişi isə daha çox nəticəni düşünür. Gələcəkdə isə ailənin olub-olmaması barədə qərar taleyüklü qərarlardan biridir ki, onu ailə başçısı olaraq kişi qəbul edir. Bundan başqa, nəzərə alsaq ki, ailə qurmaqla bağlı bütün xərclər yalnız kişinin üzərinə düşür, o zaman, imkan varsa, ailəni qoruyub saxlamaqda o, başqalarından daha çox maraqlı olur. Ancaq, təəssüf ki, belə hallar da olur ki, ər maddi və ya cinsi xarakterli ər-arvadlıq vəzifələrini yerinə yetirmir. Belə hallarda arvad hakimə müraciət edə bilər ki, o, əri öz vəzifələrini yerinə yetirməyə və ya boşanmağa məcbur etsin. Ancaq əgər ər yaxşılığa doğru dəyişmirsə və arvadı boşamırsa, o zaman hakim İslam adından onları boşaya bilər. Bütün bunlar arvadın təşəbbüsü ilə olur. Beləliklə, boşanmanı ər elan edir, ancaq bəzi hallarda arvadın tələbi ilə müsəlman hakimi onların boşanmasını elan edə bilər. Əgər ər kimisə öz nümayəndəsi təyin edərsə, o zaman o da həmçinin ərin adından onun arvadını boşaya bilər. Həmçinin boşanma yazılı formada həqiqidir, o şərtlə ki, kişi məhz öz arvadına boşanma məktubunu ünvanlasın və onun xətti aydın olsun. Əgər ki, ər danışa və ya yaza bilmirsə, o zaman onlara jest dilində elan edilmiş boşanma həqiqi hesab ediləcək.<br />
<br />
== Arvadın təşəbbüsü ilə boşanma ==<br />
<br />
Arvadın təşəbbüsü ilə boşanma növü ''əl-xül'' adlanır. Bu növ boşanma nəzərdə tutur ki, arvad, hətta öz vəzifələrini yerinə yetirən ərlə yaşamaq istəmirsə, müəyyən hallarda boşanmağı tələb edə bilər. Ancaq, yenə də, ər boşadığı hallarda olduğu kimi, boşanmağı tələb edən qadının da buna tutumlu səbəbləri olmalıdır. Ərin xasiyyəti pis olduğuna və s.-ə görə ona qarşı duyulan ikrah hissi bu səbəblərə aiddir. Əgər arvad boşanmağı tələb edirsə, o zaman o, ərinə ondan aldığı toy hədiyyəsini (məhr) qaytarmalı və ya ikitərəfli razılıqla təyin edilmiş pul məbləğini ödəməlidir. Məhrin qaytarılması və ya danışılmış əmlakın ödənilməsi ona başqa qadınla evlənmək imkanı verəcək. Bundan sonra ər onunla mütləq boşanmalıdır. Bu məsələ üzrə fikir ayrılığı yarandığı halda onların ikisi də hakimə müraciət edə bilər. Yuxarıda göstəriləndən çıxarılan nəticə ondanibarətdir ki, İslamda boşanmaqda üstünlük hüququ ərə məxsusdur, ancaq yuxarıda göstərilən halların təhlili zamanı göründüyü kimi, bu heç də o demək deyil ki, qadın boşanma haqqında təşəbbüs irəli sürə bilməz. Həmçinin biz öyrəndik ki, müsəlman hakimi qadının xahişi ilə və buna tutumlu səbəb olduğu halda onun əriylə nikahını poza bilər.<br />
<br />
== Boşanmanın elanolunma vaxtı ==<br />
<br />
Boşanmanı yalnız müəyyən vaxtda həyata keçirmək lazımdır və əgər müsəlman bu qaydanı pozarsa, o, yenilik etmiş günahkar hesab edilər, ancaq belə boşanma, əksər müsəlman hüquqşünaslarının fikrincə, yenə də həqiqi hesab olunar. Daha öncə deyildi ki, İslamda boşanma dini normadır və kim onu icra etmək istəsə, mütləq bu məsələdə İslamın buyurduqlarına riayət etməlidir. Quranda Uca Allah buyurur: {{ЦК|Ey Peyğəmbər! Qadınları boşadığınız zaman onları gözləmə müddətlərində boşayın, gözləmə müddətini hesablayın və Rəbbiniz olan Allahdan qorxun|65|1}}. İmam İbn Kasir Quranı izah etdiyi məlum əsərində yazmışdır ki, müsəlman alimləri bu ayədə "müəyyən edilmiş müddət" ifadəsini "təmiz dövr" kimi anlayırdılar ki, bu vaxt ərzində qadın öz əriylə yaxınlıq etməmiş olsun (yəni ər-arvad arasında cinsi yaxınlıq olmadığı iki aybaşı arasındakı müddət). Cox tez-tez eşitməli oluruq ki, bir çox müasir müsəlmanlar münaqişələrdən və ya problemlər yarandıqdan dərhal sonra, vaxtı və digər şərtləri nəzərə almadan, öz ər və arvadlarından boşanırlar. Yuxarıda göstərilən Quran ayəsi onu göstərir ki, belə boşanma günahdır və yenilikdir. Beləliklə, İslam qaydalarına uyğun olaraq, boşanma yalnız ər-arvad arasında yaxınlıq olmamış "təmiz dövr"də icra olunmalıdır. Başqa cür boşanma yenilik və günah hesab ediləcək, ancaq əksər hüquqşünasların fikrincə bu boşanma hüquqi qüvvəyə malik olacaq.<br />
<br />
<br />
<br />
== Boşanmanın elanolunma qaydası ==<br />
<br />
İslama əsasən, ərə öz arvadıyla üç dəfə boşanmaq hüququ verilir, ancaq İslam ona bir dəfəyə bir dəfədən artıq boşanmağı qadağan edir. Üçüncü son boşanmanı elan etdikdən sonra ər-arvad yenidən nikahda birləşə bilməz, hələ ki boşanmış qadın başqa adama ərə getməmiş və onunla tam ər-arvadlıq münasibətlərində yaşamamışdır. Əgər bundan sonra o qadın öz ərindən boşansa və ya dul qalsa, o zaman o, əvvəl onunla evli olmuş kişi ilə yenidən nikah bağlaya bilər. Quranda deyilir: {{ЦК|Əgər onu (üçüncü dəfə) boşayarsa, bundan sonra o (qadın) başqa bir kişiyə ərə getməyincə ona (əvvəlki ərinə) halal olmaz. Əgər (sonrakı əri) onu boşasa, Allahın hədlərini yerinə yetirəcəklərini güman etdikləri təqdirdə (yenidən) əlaqə qurmalarında ikisinə də heç bir günah yoxdur. Bunlar Allahın hədləridir, onları anlayan adamlara bəyan edir|2|230}}. Buna görə də addımbaşı boşanmaq qətiyyən olmaz, necə ki bizim dövrdə bəzi cahil kişilər edir. Onların çoxu üçün, vaxtı nəzərə almadan, bir dəfəyə və ya dalbadal üç dəfə boşanmaq az qala qəhrəmanlıq olub, hətta elələri rast gəlir ki, onlar İslama görə, başqa cür deyil, məhz bu qaydada boşanmaq lazım olduğunu hesab edir.<br />
<br />
Uca Allah Quranda buyurur: {{ЦК|Boşanma iki dəfə (olar). Bundan sonra (qadını şəriətə) müvafiq qayda üzrə saxlamaq, yaxud xoşluqla buraxmaq gərəkdir|2|229}}. Alimlər deyirlər ki, əgər bir dəfəyə üç dəfə boşanmaq mümkün olsaydı, o zaman Uca Allah boşanmaların miqdarını üç ayrı-ayrı boşanma olaraq dəqiqləşdirməzdi. Müsəlman alimləri o fikirdə yekdildirlər ki, bir "təmiz dövr" ərzində iki və ya üç dəfə dalbadal boşanmaq qəti surətdə qadağan edilir, necə ki, ər-arvad yaxınlıq etmiş aybaşı və "təmiz dövr" ərzində qadağan olduğu kimi. Bir "təmiz dövr” ərzində bir dəfədən artıq boşanmağın qadağan edilməsi İslamın ər-arvad arasında barışıq üçün şanslar saxlamaq niyyəti ilə bağlıdır, çünki iki dəfə dalbadal boşandıqda bu şanslar azalır, üç dəfə boşanma isə ər-arvadı ailəsini tamamilə dağılmadan xilas etmək imkanından qətiyyən məhrum edir.<br />
<br />
Əksər hüquqşünasların fikrincə, boşanmadan sonra arvad boşanma sözləri deyildikdən etibarən üç ay ərzində ər evində qalmalıdır. Qadına başqa adama ərə getməyi qadağan edilən boşanmadan sonrakı bu dövr ''idda'' adlanır. Şafi məzhəbi hüquqşünaslarının fikrincə, ''idda'' üç "təmiz dövr" bitdikdən sonra başa çatır. Hənafi məzhəbinə aid alimlərin fikrincə isə, ''idda'' zamanı həmçinin, üç "təmiz dövr" ərzində, hər aybaşıdan sonra bir dəfə boşanmağa icazə verilir ki, bu da cəmdə üç boşanma təşkil edir. Qeyd etmək vacibdir ki, hamilə qadının iddası uşağın doğulmasına qədər davam edir, ər öldüyü halda isə dul qadının iddası dörd ay və on gün təşkil edir.<br />
<br />
<br />
== İfadə tərzləri nəzərilə boşanmanın növləri ==<br />
<br />
İslamda boşanma açıq (sərih) və metaforik (kinayə) olur. Bir çox müsəlmanlar boşanma zamanı istifadə edilən kəlmələr haqqında suallarla daim müraciət edirlər. Bəziləri ər-arvad arasında istənilən davanın boşanma olduğunu düşündüyü zaman, başqaları yenə də ümid edirlər ki, ailəni qoruyub saxlamaq imkanı boşanma zamanı onların deyəcəyi sözlərdən asılı olacaq. Həm onlara, həm o birilərinə kömək etmək üçün, müsəlmanların diqqətini ona yönəltmək istəyirik ki, ər-arvad arasında fikir ayrılıqları zamanı istifadə edilmiş sözlərdən, həqiqətən, çox şey asılıdır. Əgər bu yalnız boşanmaya yönəlik sözlər idisə, bu halda boşanma həqiqidir. Ərin öz arvadından birmənalı olaraq boşanmaq istədiyini bildirən sözlər açıq (sərih) adlanırlar. Bu sözlərə "boşanma" sözü və onunla bağlı feillər aiddir, necə ki "mən səndən boşandım", "sən boşanmısan". Bundan yalnız o hallar istisnadır ki, ər ağlı başından çıxmış olsun və ya onun həyatı üçün real təhlükə olsun.<br />
<br />
<br />
Əgər ər boşanmaya və başqa nəyəsə yönəlmiş sözlərdən istifadə etmişdirsə, o zaman boşanma yalnız o halda həqiqi olar ki, ərin arvadından boşanmaq niyyəti olsun. Boşanmanın belə forması metafora (kinayə) adlanır və yalnız boşanmaq niyyəti olduğu halda həqiqidir. Məsələn, əgər ər-arvad arasında fikir ayrılığı zamanı ər öz arvadına "Valideynləringilə get" və ya "mən səninlə ünsiyyətdə olmaq istəmirəm" deyirsə, belə hallarda ər məhz boşanmanı nəzərdə tutduğunu izah etməyincə, boşanma baş vermir. Əgər onun bu zaman arvadından boşanmaq niyyəti vardısa, onda şərhlər artıqdır və boşanma həqiqidir, əgər o istəyirdisə ki, onlar sakitləşə və öz səhvlərini dərk edə bilməkləri üçün bir müddət ayrı yaşasınlar, onda bu, boşanma hesab edilmir. Beləliklə, əksər müsəlman hüquqşünaslarının fikrincə, nikah pozulduğu zaman deyilməli olan xüsusi ifadələr mövcud deyil. Həmçinin bilmək vacibdir ki, əksər hüquqşünasların fikrincə, boşanma zamanı şahidlərin olması tələb olunmur, hərçənd ki, nikah bağlanılan zaman iki şahidin olması mütləq tələbdir.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ЭКорана|Motzki, Harald|Marriage and Divorce|EQCOM_00111|том= 3|стр=276|ref= H. Motzki}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{book|Kohn, S.|Die Eheschließung im Koran|London, 1934|}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Marriage and Divorce}}<br />
* {{Энис/2|Schacht, J. and Layish, A.|Ṭalāḳ|COM_1159|том=|стр=}}<br />
* {{book|Stern, G.H.|Marriage in early Islam|London, 1939|}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = MaxAK<br />
|сортировка =|ссылка = Talaq<br />
|публикация = 2017-11-28|обновление =<br />
|ИЭК = Marriage and Divorce|ЭК = EQCOM_00111<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 =SIM_5639 |ЭИ2 = COM_1159<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =|ИЭС2007 = 752<br />
|Цитатник = |Википедия= Таляк<br />
|уровень = 3|важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
{{Шариат|nocat=1}}<br />
{{Исламское семейное право}}<br />
<br />
[[Категория:Брак]]<br />
<br />
[[ar:طلاق]]<br />
[[en:Divorce]]<br />
[[tr:Boşanma]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Bo%C5%9Fanma&diff=378Boşanma2018-01-30T07:32:18Z<p>Ilham.zabirov: </p>
<hr />
<div>{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 310px;"<br />
|colspan="2" |<center>'''Развод'''</center><br />
|-<br />
|''{{s|по-арабски}}''||<center>طلاق</center><br />
|-<br />
|''категория''||брак<br />
|-<br />
|''синонимы''||таляк<br />
|-<br />
|''упоминание в Коране''||{{hqa|2|227|241}}; {{hqa|33|49}}; {{hqa|65|1}}; {{hqa|66|5}}.<br />
|}<br />
<br />
Boşanma ({{lang+ar|ُالطَّلَاق||ət-tələkü}}) — nikahın pozulması. İslam ər-arvad arasında münasibətlərdə qarşılıqlı hörmətə, qayğıya, səbirə və ədalətə çağırır. Ancaq bəzən elə alınır ki, ailədə fikir ayrılıqlarının həlli üçün boşanmadan başqa yol qalmır. Buna görə də bəzi hallarda ailədə yaranmış vəziyyətdən yeganə mümkün olan və ədalətli çıxış yalnız nikahın pozulması olur. İslam boşanmanı təqdir etmir, ancaq ona qəti qadağa da qoymur. Demək olar ki, İslamda boşanma qayda deyil, daha çox — ondan istisnadır. {{Превью}}<br />
<br />
<br />
== Quranda ==<br />
<br />
Quranda boşanmanı dörd növə ayırmaq olar: iki birbaşa boşanma forması — tələk və tələk ''iftidat'' (''ödəmə'') {{hqa2|2|229}} və boşanmaya gətirən iki prosedur — ''ilə'' ( və ya ''zihər''){{hqa2|2|226|227}}, {{hqa2|58|2|4}} və ''li'an'' {{hqa2|24|6|9}}{{sfn|H. Motzki|2003}}<br />
<br />
Boşanmanın əsas müddəaları ət-Tələk ("Boşanma") surəsinin əvvəlində qeyd olunur:<br />
<br />
{{ЦК|Ey Peyğəmbər! Qadınları boşadığınız zaman onları gözləmə müddətlərində boşayın, gözləmə müddətini hesablayın və Rəbbiniz olan Allahdan qorxun. Onları, açıq-aşkar zinakarlıq etmələri istisna olmaqla, öz evlərinizdən qovub çıxartmayın və onlar özləri də çıxmasınlar. Bu, Allahın hüdudlarıdır. Allahın qoyduğu hüdudları aşan kimsə özünə zülm etmiş olar. Sən bilmirsən, ola bilsin ki, Allah bundan sonra başqa bir hökm versin. {{аят}} (Gözləmə) vaxtı bitdikdə onları (şəriətə) müvafiq olaraq saxlayın və yaxud onlardan müvafiq qaydada ayrılın. Aranızdan iki ədalətli şahid çağırın və Allah üçün şahidlik edin. Allaha və Axirət gününə iman gətirənlərə verilən nəsihət budur. Allahdan qorxana, (Allah) çıxış yolu göstərər <br />
{{аят}} və ona təsəvvürünə gətirmədiyi bir yerdən ruzi bəxş edər. Kim Allaha təvəkkül etsə, (Allah) ona kifayət edər. Allah Öz əmrini yerinə yetirəndir. Allah hər şey üçün bir ölçü qoymuşdur. <br />
{{аят}} Heyzdən kəsilmiş (yaşlı) qadınlarınızın (iddəsi barəsində) şübhəniz varsa, onların, eləcə də hələ heyz görməmiş qızların gözləmə müddəti üç aydır. Hamilə qadınların gözləmə müddəti isə onlar hamiləlikdən azad olana qədərdir. Kim Allahdan qorxarsa, (Allah) onun işini asanlaşdırar. <br />
{{аят}} Bu, Allahın sizə nazil etdiyi əmridir. Kim Allahdan qorxarsa, (Allah )onun (günahlarından) keçər və onun mükafatını artırar. <br />
{{аят}} Onlara (gözləmə müddətləri başa çatanadək) imkanınız daxilində öz yaşadığınız yerdə qalmağa yer verin. Sıxışdırmaq məqsədilə onlara zərər yetirməyin. Əgər onlar hamilədirlərsə, hamiləlikdən azad olana qədər onlara (malınızdan) xərcləyin. Sizin üçün uşaq əmizdirirlərsə, onların haqqını verin. Öz aranızda xoşluqla razılığa gəlin. Bir-birinizi çətinliyə salsanız, uşağı əmizdirməyi başqa bir qadına həvalə edin. <br />
{{аят}} Var-dövlət sahibi öz varına görə xərcləsin. İmkanı az olan isə Allahın ona verdiyindən xərcləsin. Allah heç kəsin üzərinə Özünün ona verdiyi (nemətdən) artıq yük qoymaz. Allah hər bir çətinlikdən sonra asanlıq verir|65|1|7|перевод=Кулиев}}<br />
<br />
== Boşanma haqqında stereotiplər ==<br />
<br />
Bəzi insanlar güman etməyə meyllidir ki, İslamda boşanma kişinin müstəsna hüququdur, qadın isə heç bir halda boşanma tələb edə bilməz. Başqaları düşünürlər ki, müsəlmanlar addımbaşı boşanır və arvadlarını “əlcək kimi" dəyişirlər. İnsanların üçüncü qismi, təəssüf ki, hesab etməyə meyllidir ki, ər necə və nə vaxt istəsə, öz arvadından boşanmağa haqqı var. Həmçinin, cahillikdən, bəzi boşananlar boşanmadan sonra bir-birinə qarşı amansız düşmən kəsilirlər, keçmiş ər-arvadın ailələri isə bir-birinə açıq-aydın nifrət etməyə başlayır. Boşanma və onun nəticələri haqqında bütün bu və digər yanlış təsəvvürləri nəzərə alaraq, İslamda nikahın pozulmasıyla bağlı ən əhəmiyyətli nüanslara qısaca toxunacağıq.<br />
<br />
<br />
== Boşanma İslamın normalarına uyğun olmalıdır ==<br />
Anlamaq lazımdır ki, İslamda boşanma, eynilə evlənmə (nikah) kimi, dinin bir hissəsidir. Və əgər insan arzu edirsə ki, onun boşanması İslam nöqteyi-nəzərindən həqiqi olsun, o zaman o, İslamın bu əmələ təqdim etdiyi müvafiq tələbləri yerinə yetirməlidir. Bir çox müsəlmanlar ailə qurmaq məsələsinə son dərəcə ciddi yanaşır və çalışırlar ki, hər şey İslam qanunlarına uyğun olsun, ancaq boşanma zamanı hər kəs öz forma və modellərini kəşf edir ki, onların əksəriyyəti İslamın tələblərinə zidd olur.<br />
<br />
Onu yadda saxlamaq lazımdır ki, Quranda Uca Allah Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} və onun ardınca bütün möminlərə buyurmuşdur ki, yalnız müəyyən şərtləri nəzərə alaraq öz arvadlarından boşansınlar. Quranda deyilmişdir: <br />
{{ЦК|Ey Peyğəmbər! Qadınları boşadığınız zaman onları gözləmə müddətlərində boşayın, gözləmə müddətini hesablayın və Rəbbiniz olan Allahdan qorxun|65|1}}<br />
<br />
Buna görə yadda saxlamaq lazımdır ki, İslamda boşanma eynilə evlənmə kimi İslamın bir hissəsidir, və onların ikisi də dinlə birbaşa bağlıdır. Və boşanma zamanı İslamın hər hansı tələblərinin pozulması eynilə ailə qurduqda İslam tələblərinin pozulması kimi günahdır və Rəbbin sözündən çıxmaq deməkdir.<br />
<br />
<br />
== Tutumlu səbəb olmadan boşanma İslama ziddir ==<br />
İslamda boşanma qanuniləşmiş addımdır, ancaq bu addımı tutumlu səbəb olmadan atmaq pislənilir. Boşanma nəinki ər-arvad üçün və onların uşaqları varsa, uşaqları üçün şəxsi faciədir, o, hətta ər-arvadın yaxın qohumlarının və dostlarının hislərinə ciddi toxunur. Bunları nəzərə alaraq, İslam səbəbsiz boşanmanı qınayır. Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "Nə özünüzə, nə başqalara ziyan vurmayın" <ref>{{Малик}}</ref><ref>{{Ахмад}}</ref><ref name="Ибн Маджа" >{{Ибн Маджа}}</ref>. Buna görə boşanmazdan əvvəl İslam ər-arvaddan və cəmiyyətdən ailənin qorunub saxlanılması üçün müəyyən profilaktik tədbirlərin görülməsini tələb edir və ailə dağılmasın deyə onun daxilindəki münaqişənin nizama salınması üçün bütün vasitələrdən istifadə edildiyinə əmin olmağı xahiş edir. Ər-arvadın öz aralarında ümumi dil tapmaq cəhdindən tutmuş, onların qohumlarından və ya etibar etdikləri şəxslərdən ibarət arbitraj hakimlərinin müdaxiləsinədək, qəti ölçülər götürülmədən problemi həll etməyə çalışmaq lazımdır. Quranda Uca Allah buyurur: {{ЦК|Onlarla xoş rəftar edin. Əgər onlar xoşunuza gəlmirsə, ola bilsin ki, xoşla-madığınız bir şeydə Allah sizə çoxlu xeyir nəsib etmiş olsun.|4|19}}.<br />
<br />
Həmçinin Quranda deyilir: {{ЦК|Əgər ər-arvad arasında ixtilaf olacağından qorxsanız, onda kişinin ailəsindən bir hakim və qadının ailəsindən bir hakim göndərin. Əgər bunlar islah etmək istəsələr, Allah da onları barışdırar.|4|35}}. Lakin əgər heç nə etmək olmursa və ailə münasibətlərində problemlər qar topası kimi ancaq artırsa, yalnız bu halda boşanma qanuniləşmiş olacaq. Quranda Uca Allah buyurur: {{ЦК|Əgər (ər-arvad) ayrılsalar, Allah hər birini Öz lütfündən zəngin edər. Allah (hərşeyi) Əhatəedəndir, Müdrikdir|4|130}}. Beləliklə, İslamda boşanma qanuniləşdirilmişdir, ancaq ona yalnız qaçılmaz halda, ailədə problemlərin və fikir ayrılıqlarının həlli üçün məcburi ölçü kimi, əl atırlar.<br />
<br />
== Boşanma kim tərəfdən həyata keçirilə bilər? ==<br />
<br />
Əsasən ər boşayır və əgər o, öz arvadını boşamaq istəyirsə, o, əmək qabiliyyətli olmalı və yalnız öz iradəsi ilə boşanmalıdır, ancaq Hənəfiyyə məzhəbinə əsasən, məcburi boşanma həqiqi hesab edilir. Ehtiyac olduqda arvad həmçinin boşanmaq haqqında təşəbbüs irəli sürə bilər, hakim isə bu məsələnin həllində ona kömək etməlidir. Peyğəmbərin {{сас}} hədisində deyilir: "Boşamaq hüququ yalnız ərə məxsusdur". Bu o deməkdir ki, Rəbbin ər-arvad arasında vəzifələri bölüşdürdüyü ailə ittifaqı çərçivəsində boşanma qərarını qəbul etmək məhz ərin üstünlük hüququdur. Və bununla mübahisə etmək olmaz, axı fizioloji xüsusiyyətlərə görə kişi və qadın bir-birindən fərqlənirlər. Belə fərqlərdən biri ibarətdir ki, adətən, qərar qəbul edilən məqamda kişi vəziyyəti daha real qiymətləndirir, nəyin ki qadın.<br />
<br />
Qadın adətən hisslərə qapılır, kişi isə daha çox nəticəni düşünür. Gələcəkdə isə ailənin olub-olmaması barədə qərar taleyüklü qərarlardan biridir ki, onu ailə başçısı olaraq kişi qəbul edir. Bundan başqa, nəzərə alsaq ki, ailə qurmaqla bağlı bütün xərclər yalnız kişinin üzərinə düşür, o zaman, imkan varsa, ailəni qoruyub saxlamaqda o, başqalarından daha çox maraqlı olur. Ancaq, təəssüf ki, belə hallar da olur ki, ər maddi və ya cinsi xarakterli ər-arvadlıq vəzifələrini yerinə yetirmir. Belə hallarda arvad hakimə müraciət edə bilər ki, o, əri öz vəzifələrini yerinə yetirməyə və ya boşanmağa məcbur etsin. Ancaq əgər ər yaxşılığa doğru dəyişmirsə və arvadı boşamırsa, o zaman hakim İslam adından onları boşaya bilər. Bütün bunlar arvadın təşəbbüsü ilə olur. Beləliklə, boşanmanı ər elan edir, ancaq bəzi hallarda arvadın tələbi ilə müsəlman hakimi onların boşanmasını elan edə bilər. Əgər ər kimisə öz nümayəndəsi təyin edərsə, o zaman o da həmçinin ərin adından onun arvadını boşaya bilər. Həmçinin boşanma yazılı formada həqiqidir, o şərtlə ki, kişi məhz öz arvadına boşanma məktubunu ünvanlasın və onun xətti aydın olsun. Əgər ki, ər danışa və ya yaza bilmirsə, o zaman onlara jest dilində elan edilmiş boşanma həqiqi hesab ediləcək.<br />
<br />
== Arvadın təşəbbüsü ilə boşanma ==<br />
<br />
Arvadın təşəbbüsü ilə boşanma növü ''əl-xül'' adlanır. Bu növ boşanma nəzərdə tutur ki, arvad, hətta öz vəzifələrini yerinə yetirən ərlə yaşamaq istəmirsə, müəyyən hallarda boşanmağı tələb edə bilər. Ancaq, yenə də, ər boşadığı hallarda olduğu kimi, boşanmağı tələb edən qadının da buna tutumlu səbəbləri olmalıdır. Ərin xasiyyəti pis olduğuna və s.-ə görə ona qarşı duyulan ikrah hissi bu səbəblərə aiddir. Əgər arvad boşanmağı tələb edirsə, o zaman o, ərinə ondan aldığı toy hədiyyəsini (məhr) qaytarmalı və ya ikitərəfli razılıqla təyin edilmiş pul məbləğini ödəməlidir. Məhrin qaytarılması və ya danışılmış əmlakın ödənilməsi ona başqa qadınla evlənmək imkanı verəcək. Bundan sonra ər onunla mütləq boşanmalıdır. Bu məsələ üzrə fikir ayrılığı yarandığı halda onların ikisi də hakimə müraciət edə bilər. Yuxarıda göstəriləndən çıxarılan nəticə ondanibarətdir ki, İslamda boşanmaqda üstünlük hüququ ərə məxsusdur, ancaq yuxarıda göstərilən halların təhlili zamanı göründüyü kimi, bu heç də o demək deyil ki, qadın boşanma haqqında təşəbbüs irəli sürə bilməz. Həmçinin biz öyrəndik ki, müsəlman hakimi qadının xahişi ilə və buna tutumlu səbəb olduğu halda onun əriylə nikahını poza bilər.<br />
<br />
== Boşanmanın elanolunma vaxtı ==<br />
<br />
Boşanmanı yalnız müəyyən vaxtda həyata keçirmək lazımdır və əgər müsəlman bu qaydanı pozarsa, o, yenilik etmiş günahkar hesab edilər, ancaq belə boşanma, əksər müsəlman hüquqşünaslarının fikrincə, yenə də həqiqi hesab olunar. Daha öncə deyildi ki, İslamda boşanma dini normadır və kim onu icra etmək istəsə, mütləq bu məsələdə İslamın buyurduqlarına riayət etməlidir. Quranda Uca Allah buyurur: {{ЦК|Ey Peyğəmbər! Qadınları boşadığınız zaman onları gözləmə müddətlərində boşayın, gözləmə müddətini hesablayın və Rəbbiniz olan Allahdan qorxun|65|1}}. İmam İbn Kasir Quranı izah etdiyi məlum əsərində yazmışdır ki, müsəlman alimləri bu ayədə "müəyyən edilmiş müddət" ifadəsini "təmiz dövr" kimi anlayırdılar ki, bu vaxt ərzində qadın öz əriylə yaxınlıq etməmiş olsun (yəni ər-arvad arasında cinsi yaxınlıq olmadığı iki aybaşı arasındakı müddət). Cox tez-tez eşitməli oluruq ki, bir çox müasir müsəlmanlar münaqişələrdən və ya problemlər yarandıqdan dərhal sonra, vaxtı və digər şərtləri nəzərə almadan, öz ər və arvadlarından boşanırlar. Yuxarıda göstərilən Quran ayəsi onu göstərir ki, belə boşanma günahdır və yenilikdir. Beləliklə, İslam qaydalarına uyğun olaraq, boşanma yalnız ər-arvad arasında yaxınlıq olmamış "təmiz dövr"də icra olunmalıdır. Başqa cür boşanma yenilik və günah hesab ediləcək, ancaq əksər hüquqşünasların fikrincə bu boşanma hüquqi qüvvəyə malik olacaq.<br />
<br />
<br />
<br />
== Boşanmanın elanolunma qaydası ==<br />
<br />
İslama əsasən, ərə öz arvadıyla üç dəfə boşanmaq hüququ verilir, ancaq İslam ona bir dəfəyə bir dəfədən artıq boşanmağı qadağan edir. Üçüncü son boşanmanı elan etdikdən sonra ər-arvad yenidən nikahda birləşə bilməz, hələ ki boşanmış qadın başqa adama ərə getməmiş və onunla tam ər-arvadlıq münasibətlərində yaşamamışdır. Əgər bundan sonra o qadın öz ərindən boşansa və ya dul qalsa, o zaman o, əvvəl onunla evli olmuş kişi ilə yenidən nikah bağlaya bilər. Quranda deyilir: {{ЦК|Əgər onu (üçüncü dəfə) boşayarsa, bundan sonra o (qadın) başqa bir kişiyə ərə getməyincə ona (əvvəlki ərinə) halal olmaz. Əgər (sonrakı əri) onu boşasa, Allahın hədlərini yerinə yetirəcəklərini güman etdikləri təqdirdə (yenidən) əlaqə qurmalarında ikisinə də heç bir günah yoxdur. Bunlar Allahın hədləridir, onları anlayan adamlara bəyan edir|2|230}}. Buna görə də addımbaşı boşanmaq qətiyyən olmaz, necə ki bizim dövrdə bəzi cahil kişilər edir. Onların çoxu üçün, vaxtı nəzərə almadan, bir dəfəyə və ya dalbadal üç dəfə boşanmaq az qala qəhrəmanlıq olub, hətta elələri rast gəlir ki, onlar İslama görə, başqa cür deyil, məhz bu qaydada boşanmaq lazım olduğunu hesab edir.<br />
<br />
Uca Allah Quranda buyurur: {{ЦК|Boşanma iki dəfə (olar). Bundan sonra (qadını şəriətə) müvafiq qayda üzrə saxlamaq, yaxud xoşluqla buraxmaq gərəkdir|2|229}}. Alimlər deyirlər ki, əgər bir dəfəyə üç dəfə boşanmaq mümkün olsaydı, o zaman Uca Allah boşanmaların miqdarını üç ayrı-ayrı boşanma olaraq dəqiqləşdirməzdi. Müsəlman alimləri o fikirdə yekdildirlər ki, bir "təmiz dövr" ərzində iki və ya üç dəfə dalbadal boşanmaq qəti surətdə qadağan edilir, necə ki, ər-arvad yaxınlıq etmiş aybaşı və "təmiz dövr" ərzində qadağan olduğu kimi. Bir "təmiz dövr” ərzində bir dəfədən artıq boşanmağın qadağan edilməsi İslamın ər-arvad arasında barışıq üçün şanslar saxlamaq niyyəti ilə bağlıdır, çünki iki dəfə dalbadal boşandıqda bu şanslar azalır, üç dəfə boşanma isə ər-arvadı ailəsini tamamilə dağılmadan xilas etmək imkanından qətiyyən məhrum edir.<br />
<br />
Əksər hüquqşünasların fikrincə, boşanmadan sonra arvad boşanma sözləri deyildikdən etibarən üç ay ərzində ər evində qalmalıdır. Qadına başqa adama ərə getməyi qadağan edilən boşanmadan sonrakı bu dövr ''idda'' adlanır. Şafi məzhəbi hüquqşünaslarının fikrincə, ''idda'' üç "təmiz dövr" bitdikdən sonra başa çatır. Hənafi məzhəbinə aid alimlərin fikrincə isə, ''idda'' zamanı həmçinin, üç "təmiz dövr" ərzində, hər aybaşıdan sonra bir dəfə boşanmağa icazə verilir ki, bu da cəmdə üç boşanma təşkil edir. Qeyd etmək vacibdir ki, hamilə qadının iddası uşağın doğulmasına qədər davam edir, ər öldüyü halda isə dul qadının iddası dörd ay və on gün təşkil edir.<br />
<br />
<br />
== İfadə tərzləri nəzərilə boşanmanın növləri ==<br />
<br />
İslamda boşanma açıq (sərih) və metaforik (kinayə) olur. Bir çox müsəlmanlar boşanma zamanı istifadə edilən kəlmələr haqqında suallarla daim müraciət edirlər. Bəziləri ər-arvad arasında istənilən davanın boşanma olduğunu düşündüyü zaman, başqaları yenə də ümid edirlər ki, ailəni qoruyub saxlamaq imkanı boşanma zamanı onların deyəcəyi sözlərdən asılı olacaq. Həm onlara, həm o birilərinə kömək etmək üçün, müsəlmanların diqqətini ona yönəltmək istəyirik ki, ər-arvad arasında fikir ayrılıqları zamanı istifadə edilmiş sözlərdən, həqiqətən, çox şey asılıdır. Əgər bu yalnız boşanmaya yönəlik sözlər idisə, bu halda boşanma həqiqidir. Ərin öz arvadından birmənalı olaraq boşanmaq istədiyini bildirən sözlər açıq (sərih) adlanırlar. Bu sözlərə "boşanma" sözü və onunla bağlı feillər aiddir, necə ki "mən səndən boşandım", "sən boşanmısan". Bundan yalnız o hallar istisnadır ki, ər ağlı başından çıxmış olsun və ya onun həyatı üçün real təhlükə olsun.<br />
<br />
<br />
Əgər ər boşanmaya və başqa nəyəsə yönəlmiş sözlərdən istifadə etmişdirsə, o zaman boşanma yalnız o halda həqiqi olar ki, ərin arvadından boşanmaq niyyəti olsun. Boşanmanın belə forması metafora (kinayə) adlanır və yalnız boşanmaq niyyəti olduğu halda həqiqidir. Məsələn, əgər ər-arvad arasında fikir ayrılığı zamanı ər öz arvadına "Valideynləringilə get" və ya "mən səninlə ünsiyyətdə olmaq istəmirəm" deyirsə, belə hallarda ər məhz boşanmanı nəzərdə tutduğunu izah etməyincə, boşanma baş vermir. Əgər onun bu zaman arvadından boşanmaq niyyəti vardısa, onda şərhlər artıqdır və boşanma həqiqidir, əgər o istəyirdisə ki, onlar sakitləşə və öz səhvlərini dərk edə bilməkləri üçün bir müddət ayrı yaşasınlar, onda bu, boşanma hesab edilmir. Beləliklə, əksər müsəlman hüquqşünaslarının fikrincə, nikah pozulduğu zaman deyilməli olan xüsusi ifadələr mövcud deyil. Həmçinin bilmək vacibdir ki, əksər hüquqşünasların fikrincə, boşanma zamanı şahidlərin olması tələb olunmur, hərçənd ki, nikah bağlanılan zaman iki şahidin olması mütləq tələbdir.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ЭКорана|Motzki, Harald|Marriage and Divorce|EQCOM_00111|том= 3|стр=276|ref= H. Motzki}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{book|Kohn, S.|Die Eheschließung im Koran|London, 1934|}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Marriage and Divorce}}<br />
* {{Энис/2|Schacht, J. and Layish, A.|Ṭalāḳ|COM_1159|том=|стр=}}<br />
* {{book|Stern, G.H.|Marriage in early Islam|London, 1939|}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = MaxAK<br />
|сортировка =|ссылка = Talaq<br />
|публикация = 2017-11-28|обновление =<br />
|ИЭК = Marriage and Divorce|ЭК = EQCOM_00111<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 =SIM_5639 |ЭИ2 = COM_1159<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =|ИЭС2007 = 752<br />
|Цитатник = |Википедия= Таляк<br />
|уровень = 3|важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
{{Шариат|nocat=1}}<br />
{{Исламское семейное право}}<br />
<br />
[[Категория:Брак]]<br />
<br />
[[ar:طلاق]]<br />
[[en:Divorce]]<br />
[[tr:Boşanma]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B0&diff=383Шаблон:Ибн Маджа2018-01-30T07:31:44Z<p>Ilham.zabirov: Новая страница: «{{публикация|книга | автор = Ибн Маджа | часть = | часть ссылка = | ча…»</p>
<hr />
<div>{{публикация|книга<br />
| автор = [[Ибн Маджа]]<br />
| часть = <br />
| часть ссылка = <br />
| часть оригинал = <br />
| часть вид = <br />
| часть соавторы = <br />
| часть ответственный = <br />
| заглавие = Сунан<br />
| ссылка = <br />
| оригинал = <br />
| вид = <br />
| томов = <br />
| соавторы = <br />
| ответственный = <br />
| издание = <br />
| место = <br />
| издательство = <br />
| год = <br />
| том = {{{том|}}}<br />
| volume = <br />
| выпуск = <br />
| книга = <br />
| раздел = {{{1|}}}{{#if:{{{№|}}}|№ {{{№|}}}}}<br />
| страницы = {{{стр|}}}<br />
| pages = <br />
| столбцы = <br />
| страниц = <br />
| allpages = <br />
| столбцов = <br />
| серия = <br />
| тираж = <br />
| isbn = <br />
| ref = {{{ref|Ибн Маджа}}}<br />
}}<noinclude>{{doc}}</noinclude></div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%B4&diff=382Шаблон:Ахмад2018-01-30T07:31:22Z<p>Ilham.zabirov: Новая страница: «{{публикация|книга | автор = Ахмад | часть = | часть сс…»</p>
<hr />
<div>{{публикация|книга<br />
| автор = [[Ахмад ибн Ханбаль|Ахмад]]<br />
| часть = <br />
| часть ссылка = <br />
| часть оригинал = <br />
| часть вид = <br />
| часть соавторы = <br />
| часть ответственный = <br />
| заглавие = Муснад<br />
| ссылка = <br />
| оригинал = <br />
| вид = <br />
| томов = <br />
| соавторы = <br />
| ответственный = <br />
| издание = <br />
| место = <br />
| издательство = <br />
| год = <br />
| том = {{{том|}}}<br />
| volume = <br />
| выпуск = <br />
| книга = <br />
| раздел = {{{1|}}}<br />
| страницы = {{{стр|}}}<br />
| pages = <br />
| столбцы = <br />
| страниц = <br />
| allpages = <br />
| столбцов = <br />
| серия = <br />
| тираж = <br />
| isbn = <br />
| ref = {{{ref|Ахмад}}}<br />
}}<noinclude>{{doc}}</noinclude></div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BA&diff=381Шаблон:Малик2018-01-30T07:30:46Z<p>Ilham.zabirov: Новая страница: «{{публикация|книга | автор = Малик | часть = | часть ссылк…»</p>
<hr />
<div>{{публикация|книга<br />
| автор = [[Малик ибн Анас|Малик]]<br />
| часть = <br />
| часть ссылка = <br />
| часть оригинал = <br />
| часть вид = <br />
| часть соавторы = <br />
| часть ответственный = <br />
| заглавие = Муватта<br />
| ссылка = <br />
| оригинал = <br />
| вид = <br />
| томов = <br />
| соавторы = <br />
| ответственный = <br />
| издание = <br />
| место = <br />
| издательство = <br />
| год = <br />
| том = {{{том|}}}<br />
| volume = <br />
| выпуск = <br />
| книга = <br />
| раздел = {{{1|}}}{{#if:{{{№|}}}|№ {{{№|}}}}}<br />
| страницы = {{{стр|}}}<br />
| pages = <br />
| столбцы = <br />
| страниц = <br />
| allpages = <br />
| столбцов = <br />
| серия = <br />
| тираж = <br />
| isbn = <br />
| ref = {{{ref|Малик}}}<br />
}}<noinclude>{{doc}}</noinclude></div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Bo%C5%9Fanma&diff=377Boşanma2018-01-30T06:30:06Z<p>Ilham.zabirov: </p>
<hr />
<div>{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 310px;"<br />
|colspan="2" |<center>'''Развод'''</center><br />
|-<br />
|''{{s|по-арабски}}''||<center>طلاق</center><br />
|-<br />
|''категория''||брак<br />
|-<br />
|''синонимы''||таляк<br />
|-<br />
|''упоминание в Коране''||{{hqa|2|227|241}}; {{hqa|33|49}}; {{hqa|65|1}}; {{hqa|66|5}}.<br />
|}<br />
<br />
Boşanma ({{lang+ar|ُالطَّلَاق||ət-tələkü}}) — nikahın pozulması. İslam ər-arvad arasında münasibətlərdə qarşılıqlı hörmətə, qayğıya, səbirə və ədalətə çağırır. Ancaq bəzən elə alınır ki, ailədə fikir ayrılıqlarının həlli üçün boşanmadan başqa yol qalmır. Buna görə də bəzi hallarda ailədə yaranmış vəziyyətdən yeganə mümkün olan və ədalətli çıxış yalnız nikahın pozulması olur. İslam boşanmanı təqdir etmir, ancaq ona qəti qadağa da qoymur. Demək olar ki, İslamda boşanma qayda deyil, daha çox — ondan istisnadır. {{Превью}}<br />
<br />
<br />
== Quranda ==<br />
<br />
Quranda boşanmanı dörd növə ayırmaq olar: iki birbaşa boşanma forması — tələk və tələk ''iftidat'' (''ödəmə'') {{hqa2|2|229}} və boşanmaya gətirən iki prosedur — ''ilə'' ( və ya ''zihər''){{hqa2|2|226|227}}, {{hqa2|58|2|4}} və ''li'an'' {{hqa2|24|6|9}}{{sfn|H. Motzki|2003}}<br />
<br />
Boşanmanın əsas müddəaları ət-Tələk ("Boşanma") surəsinin əvvəlində qeyd olunur:<br />
<br />
{{ЦК|Ey Peyğəmbər! Qadınları boşadığınız zaman onları gözləmə müddətlərində boşayın, gözləmə müddətini hesablayın və Rəbbiniz olan Allahdan qorxun. Onları, açıq-aşkar zinakarlıq etmələri istisna olmaqla, öz evlərinizdən qovub çıxartmayın və onlar özləri də çıxmasınlar. Bu, Allahın hüdudlarıdır. Allahın qoyduğu hüdudları aşan kimsə özünə zülm etmiş olar. Sən bilmirsən, ola bilsin ki, Allah bundan sonra başqa bir hökm versin. {{аят}} (Gözləmə) vaxtı bitdikdə onları (şəriətə) müvafiq olaraq saxlayın və yaxud onlardan müvafiq qaydada ayrılın. Aranızdan iki ədalətli şahid çağırın və Allah üçün şahidlik edin. Allaha və Axirət gününə iman gətirənlərə verilən nəsihət budur. Allahdan qorxana, (Allah) çıxış yolu göstərər <br />
{{аят}} və ona təsəvvürünə gətirmədiyi bir yerdən ruzi bəxş edər. Kim Allaha təvəkkül etsə, (Allah) ona kifayət edər. Allah Öz əmrini yerinə yetirəndir. Allah hər şey üçün bir ölçü qoymuşdur. <br />
{{аят}} Heyzdən kəsilmiş (yaşlı) qadınlarınızın (iddəsi barəsində) şübhəniz varsa, onların, eləcə də hələ heyz görməmiş qızların gözləmə müddəti üç aydır. Hamilə qadınların gözləmə müddəti isə onlar hamiləlikdən azad olana qədərdir. Kim Allahdan qorxarsa, (Allah) onun işini asanlaşdırar. <br />
{{аят}} Bu, Allahın sizə nazil etdiyi əmridir. Kim Allahdan qorxarsa, (Allah )onun (günahlarından) keçər və onun mükafatını artırar. <br />
{{аят}} Onlara (gözləmə müddətləri başa çatanadək) imkanınız daxilində öz yaşadığınız yerdə qalmağa yer verin. Sıxışdırmaq məqsədilə onlara zərər yetirməyin. Əgər onlar hamilədirlərsə, hamiləlikdən azad olana qədər onlara (malınızdan) xərcləyin. Sizin üçün uşaq əmizdirirlərsə, onların haqqını verin. Öz aranızda xoşluqla razılığa gəlin. Bir-birinizi çətinliyə salsanız, uşağı əmizdirməyi başqa bir qadına həvalə edin. <br />
{{аят}} Var-dövlət sahibi öz varına görə xərcləsin. İmkanı az olan isə Allahın ona verdiyindən xərcləsin. Allah heç kəsin üzərinə Özünün ona verdiyi (nemətdən) artıq yük qoymaz. Allah hər bir çətinlikdən sonra asanlıq verir|65|1|7|перевод=Кулиев}}<br />
<br />
== Boşanma haqqında stereotiplər ==<br />
<br />
Bəzi insanlar güman etməyə meyllidir ki, İslamda boşanma kişinin müstəsna hüququdur, qadın isə heç bir halda boşanma tələb edə bilməz. Başqaları düşünürlər ki, müsəlmanlar addımbaşı boşanır və arvadlarını “əlcək kimi" dəyişirlər. İnsanların üçüncü qismi, təəssüf ki, hesab etməyə meyllidir ki, ər necə və nə vaxt istəsə, öz arvadından boşanmağa haqqı var. Həmçinin, cahillikdən, bəzi boşananlar boşanmadan sonra bir-birinə qarşı amansız düşmən kəsilirlər, keçmiş ər-arvadın ailələri isə bir-birinə açıq-aydın nifrət etməyə başlayır. Boşanma və onun nəticələri haqqında bütün bu və digər yanlış təsəvvürləri nəzərə alaraq, İslamda nikahın pozulmasıyla bağlı ən əhəmiyyətli nüanslara qısaca toxunacağıq.<br />
<br />
<br />
== Boşanma İslamın normalarına uyğun olmalıdır ==<br />
Anlamaq lazımdır ki, İslamda boşanma, eynilə evlənmə (nikah) kimi, dinin bir hissəsidir. Və əgər insan arzu edirsə ki, onun boşanması İslam nöqteyi-nəzərindən həqiqi olsun, o zaman o, İslamın bu əmələ təqdim etdiyi müvafiq tələbləri yerinə yetirməlidir. Bir çox müsəlmanlar ailə qurmaq məsələsinə son dərəcə ciddi yanaşır və çalışırlar ki, hər şey İslam qanunlarına uyğun olsun, ancaq boşanma zamanı hər kəs öz forma və modellərini kəşf edir ki, onların əksəriyyəti İslamın tələblərinə zidd olur.<br />
<br />
Onu yadda saxlamaq lazımdır ki, Quranda Uca Allah Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} və onun ardınca bütün möminlərə buyurmuşdur ki, yalnız müəyyən şərtləri nəzərə alaraq öz arvadlarından boşansınlar. Quranda deyilmişdir: <br />
{{ЦК|Ey Peyğəmbər! Qadınları boşadığınız zaman onları gözləmə müddətlərində boşayın, gözləmə müddətini hesablayın və Rəbbiniz olan Allahdan qorxun|65|1}}<br />
<br />
Buna görə yadda saxlamaq lazımdır ki, İslamda boşanma eynilə evlənmə kimi İslamın bir hissəsidir, və onların ikisi də dinlə birbaşa bağlıdır. Və boşanma zamanı İslamın hər hansı tələblərinin pozulması eynilə ailə qurduqda İslam tələblərinin pozulması kimi günahdır və Rəbbin sözündən çıxmaq deməkdir.<br />
<br />
<br />
== Tutumlu səbəb olmadan boşanma İslama ziddir ==<br />
İslamda boşanma qanuniləşmiş addımdır, ancaq bu addımı tutumlu səbəb olmadan atmaq pislənilir. Boşanma nəinki ər-arvad üçün və onların uşaqları varsa, uşaqları üçün şəxsi faciədir, o, hətta ər-arvadın yaxın qohumlarının və dostlarının hislərinə ciddi toxunur. Bunları nəzərə alaraq, İslam səbəbsiz boşanmanı qınayır. Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "Nə özünüzə, nə başqalara ziyan vurmayın" <ref>{{Малик}}</ref><ref>{{Ахмад}}</ref><ref name="Ибн Маджа" >{{Ибн Маджа}}</ref>. Buna görə boşanmazdan əvvəl İslam ər-arvaddan və cəmiyyətdən ailənin qorunub saxlanılması üçün müəyyən profilaktik tədbirlərin görülməsini tələb edir və ailə dağılmasın deyə onun daxilindəki münaqişənin nizama salınması üçün bütün vasitələrdən istifadə edildiyinə əmin olmağı xahiş edir. Ər-arvadın öz aralarında ümumi dil tapmaq cəhdindən tutmuş, onların qohumlarından və ya etibar etdikləri şəxslərdən ibarət arbitraj hakimlərinin müdaxiləsinədək, qəti ölçülər götürülmədən problemi həll etməyə çalışmaq lazımdır. Quranda Uca Allah buyurur: {{ЦК|Onlarla xoş rəftar edin. Əgər onlar xoşunuza gəlmirsə, ola bilsin ki, xoşla-madığınız bir şeydə Allah sizə çoxlu xeyir nəsib etmiş olsun.|4|19}}.<br />
<br />
Həmçinin Quranda deyilir: {{ЦК|Əgər ər-arvad arasında ixtilaf olacağından qorxsanız, onda kişinin ailəsindən bir hakim və qadının ailəsindən bir hakim göndərin. Əgər bunlar islah etmək istəsələr, Allah da onları barışdırar.|4|35}}. Lakin əgər heç nə etmək olmursa və ailə münasibətlərində problemlər qar topası kimi ancaq artırsa, yalnız bu halda boşanma qanuniləşmiş olacaq. Quranda Uca Allah buyurur: {{ЦК|Əgər (ər-arvad) ayrılsalar, Allah hər birini Öz lütfündən zəngin edər. Allah (hərşeyi) Əhatəedəndir, Müdrikdir|4|130}}. Beləliklə, İslamda boşanma qanuniləşdirilmişdir, ancaq ona yalnız qaçılmaz halda, ailədə problemlərin və fikir ayrılıqlarının həlli üçün məcburi ölçü kimi, əl atırlar.<br />
<br />
== Boşanma kim tərəfdən həyata keçirilə bilər? ==<br />
<br />
Əsasən ər boşayır və əgər o, öz arvadını boşamaq istəyirsə, o, əmək qabiliyyətli olmalı və yalnız öz iradəsi ilə boşanmalıdır, ancaq Hənəfiyyə məzhəbinə əsasən, məcburi boşanma həqiqi hesab edilir. Ehtiyac olduqda arvad həmçinin boşanmaq haqqında təşəbbüs irəli sürə bilər, hakim isə bu məsələnin həllində ona kömək etməlidir. Peyğəmbərin {{сас}} hədisində deyilir: "Boşamaq hüququ yalnız ərə məxsusdur". Bu o deməkdir ki, Rəbbin ər-arvad arasında vəzifələri bölüşdürdüyü ailə ittifaqı çərçivəsində boşanma qərarını qəbul etmək məhz ərin üstünlük hüququdur. Və bununla mübahisə etmək olmaz, axı fizioloji xüsusiyyətlərə görə kişi və qadın bir-birindən fərqlənirlər. Belə fərqlərdən biri ibarətdir ki, adətən, qərar qəbul edilən məqamda kişi vəziyyəti daha real qiymətləndirir, nəyin ki qadın.<br />
<br />
Qadın adətən hisslərə qapılır, kişi isə daha çox nəticəni düşünür. Gələcəkdə isə ailənin olub-olmaması barədə qərar taleyüklü qərarlardan biridir ki, onu ailə başçısı olaraq kişi qəbul edir. Bundan başqa, nəzərə alsaq ki, ailə qurmaqla bağlı bütün xərclər yalnız kişinin üzərinə düşür, o zaman, imkan varsa, ailəni qoruyub saxlamaqda o, başqalarından daha çox maraqlı olur. Ancaq, təəssüf ki, belə hallar da olur ki, ər maddi və ya cinsi xarakterli ər-arvadlıq vəzifələrini yerinə yetirmir. Belə hallarda arvad hakimə müraciət edə bilər ki, o, əri öz vəzifələrini yerinə yetirməyə və ya boşanmağa məcbur etsin. Ancaq əgər ər yaxşılığa doğru dəyişmirsə və arvadı boşamırsa, o zaman hakim İslam adından onları boşaya bilər. Bütün bunlar arvadın təşəbbüsü ilə olur. Beləliklə, boşanmanı ər elan edir, ancaq bəzi hallarda arvadın tələbi ilə müsəlman hakimi onların boşanmasını elan edə bilər. Əgər ər kimisə öz nümayəndəsi təyin edərsə, o zaman o da həmçinin ərin adından onun arvadını boşaya bilər. Həmçinin boşanma yazılı formada həqiqidir, o şərtlə ki, kişi məhz öz arvadına boşanma məktubunu ünvanlasın və onun xətti aydın olsun. Əgər ki, ər danışa və ya yaza bilmirsə, o zaman onlara jest dilində elan edilmiş boşanma həqiqi hesab ediləcək.<br />
<br />
== Arvadın təşəbbüsü ilə boşanma ==<br />
<br />
Arvadın təşəbbüsü ilə boşanma növü ''əl-xül'' adlanır. Bu növ boşanma nəzərdə tutur ki, arvad, hətta öz vəzifələrini yerinə yetirən ərlə yaşamaq istəmirsə, müəyyən hallarda boşanmağı tələb edə bilər. Ancaq, yenə də, ər boşadığı hallarda olduğu kimi, boşanmağı tələb edən qadının da buna tutumlu səbəbləri olmalıdır. Ərin xasiyyəti pis olduğuna və s.-ə görə ona qarşı duyulan ikrah hissi bu səbəblərə aiddir. Əgər arvad boşanmağı tələb edirsə, o zaman o, ərinə ondan aldığı toy hədiyyəsini (məhr) qaytarmalı və ya ikitərəfli razılıqla təyin edilmiş pul məbləğini ödəməlidir. Məhrin qaytarılması və ya danışılmış əmlakın ödənilməsi ona başqa qadınla evlənmək imkanı verəcək. Bundan sonra ər onunla mütləq boşanmalıdır. Bu məsələ üzrə fikir ayrılığı yarandığı halda onların ikisi də hakimə müraciət edə bilər. Yuxarıda göstəriləndən çıxarılan nəticə ondanibarətdir ki, İslamda boşanmaqda üstünlük hüququ ərə məxsusdur, ancaq yuxarıda göstərilən halların təhlili zamanı göründüyü kimi, bu heç də o demək deyil ki, qadın boşanma haqqında təşəbbüs irəli sürə bilməz. Həmçinin biz öyrəndik ki, müsəlman hakimi qadının xahişi ilə və buna tutumlu səbəb olduğu halda onun əriylə nikahını poza bilər.<br />
<br />
== Boşanmanın elanolunma vaxtı ==<br />
<br />
Boşanmanı yalnız müəyyən vaxtda həyata keçirmək lazımdır və əgər müsəlman bu qaydanı pozarsa, o, yenilik etmiş günahkar hesab edilər, ancaq belə boşanma, əksər müsəlman hüquqşünaslarının fikrincə, yenə də həqiqi hesab olunar. Daha öncə deyildi ki, İslamda boşanma dini normadır və kim onu icra etmək istəsə, mütləq bu məsələdə İslamın buyurduqlarına riayət etməlidir. Quranda Uca Allah buyurur: {{ЦК|Ey Peyğəmbər! Qadınları boşadığınız zaman onları gözləmə müddətlərində boşayın, gözləmə müddətini hesablayın və Rəbbiniz olan Allahdan qorxun|65|1}}. İmam İbn Kasir Quranı izah etdiyi məlum əsərində yazmışdır ki, müsəlman alimləri bu ayədə "müəyyən edilmiş müddət" ifadəsini "təmiz dövr" kimi anlayırdılar ki, bu vaxt ərzində qadın öz əriylə yaxınlıq etməmiş olsun (yəni ər-arvad arasında cinsi yaxınlıq olmadığı iki aybaşı arasındakı müddət). Cox tez-tez eşitməli oluruq ki, bir çox müasir müsəlmanlar münaqişələrdən və ya problemlər yarandıqdan dərhal sonra, vaxtı və digər şərtləri nəzərə almadan, öz ər və arvadlarından boşanırlar. Yuxarıda göstərilən Quran ayəsi onu göstərir ki, belə boşanma günahdır və yenilikdir. Beləliklə, İslam qaydalarına uyğun olaraq, boşanma yalnız ər-arvad arasında yaxınlıq olmamış "təmiz dövr"də icra olunmalıdır. Başqa cür boşanma yenilik və günah hesab ediləcək, ancaq əksər hüquqşünasların fikrincə bu boşanma hüquqi qüvvəyə malik olacaq.<br />
<br />
<br />
<br />
== Порядок объявления развода ==<br />
Согласно исламу, мужу дается право на три раза развода со своей женой, однако ислам запрещает ему давать более одного развода за раз. После объявления третьего окончательного развода супруги больше не могут заново сойтись в браке, пока разведенная женщина не выйдет замуж за другого человека, с которым должна жить полноценной супружеской жизнью. Если же потом она разведётся с ним или станет [[вдова|вдовой]], то она может заново заключить брак с мужчиной, который до этого был женат на ней. В Коране сказано: {{ЦК|Если он развёлся с ней в третий раз, то ему не дозволено жениться на ней, пока она не выйдет замуж за другого. И если тот разведётся с ней, то они не совершат греха, если воссоединятся, полагая, что они смогут соблюсти ограничения Аллаха. Таковы ограничения Аллаха. Он разъясняет их для людей знающих.|2|230}}. Поэтому категорически нельзя разбрасываться разводами, как поступают некоторые невежественные мужчины в наше время. Для многих из них дать три развода за один раз или подряд, без учёта времени стало чуть ли не героизмом, даже встречаются такие, кто считает, что по исламу именно так и нужно разводиться, — не иначе.<br />
<br />
Всевышний Аллах в Коране сказал: {{ЦК|Развод допускается дважды, после чего надо либо удержать жену на разумных условиях, либо отпустить её по-доброму.|2|229}}. Учёные говорят, что если бы сразу можно было давать три развода, то Всевышний Аллах не уточнил бы количество разводов тремя отдельными разводами. Мусульманские ученые единодушны в том, что категорически запрещается разводиться два или три раза подряд в течение одного «чистого периода», также как нельзя разводиться во время месячных и в «чистое время», в течение которого супруги вступали в близость. Запрет на использование более одного развода в один «чистый период» связан с желанием ислама сохранить супругам шансы для примирения, так как использование двух разводов подряд уменьшает эти шансы, а троекратный развод вовсе лишает супругов возможности спасти семью от полного распада.<br />
<br />
По мнению большинства правоведов после развода жена должна оставаться в супружеском доме до окончания трёх месячных после произнесения слов развода. Этот послеразводный период, в течение которого женщине запрещается выходить замуж за другого человека называется ''‘иддой''. По мнению правоведов шафиитского мазхаба ''‘идда'' заканчивается после окончания трёх «чистых периодов». По мнению учёных ханафитского мазхаба также разрешается давать во время ''‘идды'' по одному разводу в течение трёх «чистых периодов» между месячными, пока разводов в сумме не получится три. Стоит отметить, что ''‘идда'' беременной женщины продолжается до [[рождение|рождения]] ребёнка, а в случае смерти мужа ''‘идда'' вдовы составляет четыре месяца и десять дней.<br />
<br />
== Виды развода с учетом его формулировок ==<br />
Развод в исламе бывает откровенным (''сарих'') и метафорой (''кинайа''). Многие мусульмане постоянно обращаются с вопросами по поводу фраз, используемых при разводе. Пока одни думают, что любая ссора между супругами является разводом, другие все-таки надеются, что от сказанных ими слов при разводе будет зависеть возможность сохранить семью. Чтобы помочь и тем и другим, хочется обратить внимание мусульман на то, что от использованных слов при разногласиях супругов, действительно, многое зависит. Если это были слова, указывающие только на развод, в таком случае развод действителен. Слова, указывающие на однозначное желание мужа совершить развод со своей женой называются откровенными (''сарих''). К ним относится слово «развод» и глаголы, связанные с ним, как «я развёлся с тобой», «ты разведена». Исключением из этого являются только те случаи, когда муж был невменяемым или в случае, если он не разведётся, была реальная угроза для его жизни. <br />
<br />
Если муж использовал слова, указывающие на развод и ещё на что-то другое, то развод будет действительным только в том случае, если у мужа было [[намерение]] разводиться с женой. Такая форма развода называется метафорой (''кинайа''), и действительна только при наличии намерения на развод. К примеру, если вовремя разногласия между супругами, муж скажет своей жене: «уезжай к своим родителям» или «я не хочу с тобой общаться», то в таких случай развод не наступает, пока муж не объяснит, что он имел в виду именно развод. Если у него в это время было намерение развестись с ней, то комментарии излишни и развод действителен, а если он хотел, чтобы они какое-то время пожили раздельно, для того чтобы смогли успокоиться и переосмыслить свои ошибки, то это разводом не считается. Таким образом, по мнению большинства мусульманских правоведов не существует специальных формулировок, которые необходимо произносить при расторжении брака. Также стоит знать о том, что по мнению большинства правоведов не требуется наличие свидетелей во время развода, хотя при заключении брака присутствие двух свидетелей является обязательным требованием.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ЭКорана|Motzki, Harald|Marriage and Divorce|EQCOM_00111|том= 3|стр=276|ref= H. Motzki}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{book|Kohn, S.|Die Eheschließung im Koran|London, 1934|}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Marriage and Divorce}}<br />
* {{Энис/2|Schacht, J. and Layish, A.|Ṭalāḳ|COM_1159|том=|стр=}}<br />
* {{book|Stern, G.H.|Marriage in early Islam|London, 1939|}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = MaxAK<br />
|сортировка =|ссылка = Talaq<br />
|публикация = 2017-11-28|обновление =<br />
|ИЭК = Marriage and Divorce|ЭК = EQCOM_00111<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 =SIM_5639 |ЭИ2 = COM_1159<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =|ИЭС2007 = 752<br />
|Цитатник = |Википедия= Таляк<br />
|уровень = 3|важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
{{Шариат|nocat=1}}<br />
{{Исламское семейное право}}<br />
<br />
[[Категория:Брак]]<br />
<br />
[[ar:طلاق]]<br />
[[en:Divorce]]<br />
[[tr:Boşanma]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Bo%C5%9Fanma&diff=376Boşanma2018-01-30T06:09:42Z<p>Ilham.zabirov: </p>
<hr />
<div>{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 310px;"<br />
|colspan="2" |<center>'''Развод'''</center><br />
|-<br />
|''{{s|по-арабски}}''||<center>طلاق</center><br />
|-<br />
|''категория''||брак<br />
|-<br />
|''синонимы''||таляк<br />
|-<br />
|''упоминание в Коране''||{{hqa|2|227|241}}; {{hqa|33|49}}; {{hqa|65|1}}; {{hqa|66|5}}.<br />
|}<br />
<br />
Boşanma ({{lang+ar|ُالطَّلَاق||ət-tələkü}}) — nikahın pozulması. İslam ər-arvad arasında münasibətlərdə qarşılıqlı hörmətə, qayğıya, səbirə və ədalətə çağırır. Ancaq bəzən elə alınır ki, ailədə fikir ayrılıqlarının həlli üçün boşanmadan başqa yol qalmır. Buna görə də bəzi hallarda ailədə yaranmış vəziyyətdən yeganə mümkün olan və ədalətli çıxış yalnız nikahın pozulması olur. İslam boşanmanı təqdir etmir, ancaq ona qəti qadağa da qoymur. Demək olar ki, İslamda boşanma qayda deyil, daha çox — ondan istisnadır. {{Превью}}<br />
<br />
<br />
== Quranda ==<br />
<br />
Quranda boşanmanı dörd növə ayırmaq olar: iki birbaşa boşanma forması — tələk və tələk ''iftidat'' (''ödəmə'') {{hqa2|2|229}} və boşanmaya gətirən iki prosedur — ''ilə'' ( və ya ''zihər''){{hqa2|2|226|227}}, {{hqa2|58|2|4}} və ''li'an'' {{hqa2|24|6|9}}{{sfn|H. Motzki|2003}}<br />
<br />
Boşanmanın əsas müddəaları ət-Tələk ("Boşanma") surəsinin əvvəlində qeyd olunur:<br />
<br />
{{ЦК|Ey Peyğəmbər! Qadınları boşadığınız zaman onları gözləmə müddətlərində boşayın, gözləmə müddətini hesablayın və Rəbbiniz olan Allahdan qorxun. Onları, açıq-aşkar zinakarlıq etmələri istisna olmaqla, öz evlərinizdən qovub çıxartmayın və onlar özləri də çıxmasınlar. Bu, Allahın hüdudlarıdır. Allahın qoyduğu hüdudları aşan kimsə özünə zülm etmiş olar. Sən bilmirsən, ola bilsin ki, Allah bundan sonra başqa bir hökm versin. {{аят}} (Gözləmə) vaxtı bitdikdə onları (şəriətə) müvafiq olaraq saxlayın və yaxud onlardan müvafiq qaydada ayrılın. Aranızdan iki ədalətli şahid çağırın və Allah üçün şahidlik edin. Allaha və Axirət gününə iman gətirənlərə verilən nəsihət budur. Allahdan qorxana, (Allah) çıxış yolu göstərər <br />
{{аят}} və ona təsəvvürünə gətirmədiyi bir yerdən ruzi bəxş edər. Kim Allaha təvəkkül etsə, (Allah) ona kifayət edər. Allah Öz əmrini yerinə yetirəndir. Allah hər şey üçün bir ölçü qoymuşdur. <br />
{{аят}} Heyzdən kəsilmiş (yaşlı) qadınlarınızın (iddəsi barəsində) şübhəniz varsa, onların, eləcə də hələ heyz görməmiş qızların gözləmə müddəti üç aydır. Hamilə qadınların gözləmə müddəti isə onlar hamiləlikdən azad olana qədərdir. Kim Allahdan qorxarsa, (Allah) onun işini asanlaşdırar. <br />
{{аят}} Bu, Allahın sizə nazil etdiyi əmridir. Kim Allahdan qorxarsa, (Allah )onun (günahlarından) keçər və onun mükafatını artırar. <br />
{{аят}} Onlara (gözləmə müddətləri başa çatanadək) imkanınız daxilində öz yaşadığınız yerdə qalmağa yer verin. Sıxışdırmaq məqsədilə onlara zərər yetirməyin. Əgər onlar hamilədirlərsə, hamiləlikdən azad olana qədər onlara (malınızdan) xərcləyin. Sizin üçün uşaq əmizdirirlərsə, onların haqqını verin. Öz aranızda xoşluqla razılığa gəlin. Bir-birinizi çətinliyə salsanız, uşağı əmizdirməyi başqa bir qadına həvalə edin. <br />
{{аят}} Var-dövlət sahibi öz varına görə xərcləsin. İmkanı az olan isə Allahın ona verdiyindən xərcləsin. Allah heç kəsin üzərinə Özünün ona verdiyi (nemətdən) artıq yük qoymaz. Allah hər bir çətinlikdən sonra asanlıq verir|65|1|7|перевод=Кулиев}}<br />
<br />
== Boşanma haqqında stereotiplər ==<br />
<br />
Bəzi insanlar güman etməyə meyllidir ki, İslamda boşanma kişinin müstəsna hüququdur, qadın isə heç bir halda boşanma tələb edə bilməz. Başqaları düşünürlər ki, müsəlmanlar addımbaşı boşanır və arvadlarını “əlcək kimi" dəyişirlər. İnsanların üçüncü qismi, təəssüf ki, hesab etməyə meyllidir ki, ər necə və nə vaxt istəsə, öz arvadından boşanmağa haqqı var. Həmçinin, cahillikdən, bəzi boşananlar boşanmadan sonra bir-birinə qarşı amansız düşmən kəsilirlər, keçmiş ər-arvadın ailələri isə bir-birinə açıq-aydın nifrət etməyə başlayır. Boşanma və onun nəticələri haqqında bütün bu və digər yanlış təsəvvürləri nəzərə alaraq, İslamda nikahın pozulmasıyla bağlı ən əhəmiyyətli nüanslara qısaca toxunacağıq.<br />
<br />
<br />
== Boşanma İslamın normalarına uyğun olmalıdır ==<br />
Anlamaq lazımdır ki, İslamda boşanma, eynilə evlənmə (nikah) kimi, dinin bir hissəsidir. Və əgər insan arzu edirsə ki, onun boşanması İslam nöqteyi-nəzərindən həqiqi olsun, o zaman o, İslamın bu əmələ təqdim etdiyi müvafiq tələbləri yerinə yetirməlidir. Bir çox müsəlmanlar ailə qurmaq məsələsinə son dərəcə ciddi yanaşır və çalışırlar ki, hər şey İslam qanunlarına uyğun olsun, ancaq boşanma zamanı hər kəs öz forma və modellərini kəşf edir ki, onların əksəriyyəti İslamın tələblərinə zidd olur.<br />
<br />
Onu yadda saxlamaq lazımdır ki, Quranda Uca Allah Məhəmməd peyğəmbərə {{сас}} və onun ardınca bütün möminlərə buyurmuşdur ki, yalnız müəyyən şərtləri nəzərə alaraq öz arvadlarından boşansınlar. Quranda deyilmişdir: <br />
{{ЦК|Ey Peyğəmbər! Qadınları boşadığınız zaman onları gözləmə müddətlərində boşayın, gözləmə müddətini hesablayın və Rəbbiniz olan Allahdan qorxun|65|1}}<br />
<br />
Buna görə yadda saxlamaq lazımdır ki, İslamda boşanma eynilə evlənmə kimi İslamın bir hissəsidir, və onların ikisi də dinlə birbaşa bağlıdır. Və boşanma zamanı İslamın hər hansı tələblərinin pozulması eynilə ailə qurduqda İslam tələblərinin pozulması kimi günahdır və Rəbbin sözündən çıxmaq deməkdir.<br />
<br />
<br />
== Tutumlu səbəb olmadan boşanma İslama ziddir ==<br />
İslamda boşanma qanuniləşmiş addımdır, ancaq bu addımı tutumlu səbəb olmadan atmaq pislənilir. Boşanma nəinki ər-arvad üçün və onların uşaqları varsa, uşaqları üçün şəxsi faciədir, o, hətta ər-arvadın yaxın qohumlarının və dostlarının hislərinə ciddi toxunur. Bunları nəzərə alaraq, İslam səbəbsiz boşanmanı qınayır. Peyğəmbər {{сас}} demişdir: "Nə özünüzə, nə başqalara ziyan vurmayın" <ref>{{Малик}}</ref><ref>{{Ахмад}}</ref><ref name="Ибн Маджа" >{{Ибн Маджа}}</ref>. Buna görə boşanmazdan əvvəl İslam ər-arvaddan və cəmiyyətdən ailənin qorunub saxlanılması üçün müəyyən profilaktik tədbirlərin görülməsini tələb edir və ailə dağılmasın deyə onun daxilindəki münaqişənin nizama salınması üçün bütün vasitələrdən istifadə edildiyinə əmin olmağı xahiş edir. Ər-arvadın öz aralarında ümumi dil tapmaq cəhdindən tutmuş, onların qohumlarından və ya etibar etdikləri şəxslərdən ibarət arbitraj hakimlərinin müdaxiləsinədək, qəti ölçülər götürülmədən problemi həll etməyə çalışmaq lazımdır. Quranda Uca Allah buyurur: {{ЦК|Onlarla xoş rəftar edin. Əgər onlar xoşunuza gəlmirsə, ola bilsin ki, xoşla-madığınız bir şeydə Allah sizə çoxlu xeyir nəsib etmiş olsun.|4|19}}.<br />
<br />
Həmçinin Quranda deyilir: {{ЦК|Əgər ər-arvad arasında ixtilaf olacağından qorxsanız, onda kişinin ailəsindən bir hakim və qadının ailəsindən bir hakim göndərin. Əgər bunlar islah etmək istəsələr, Allah da onları barışdırar.|4|35}}. Lakin əgər heç nə etmək olmursa və ailə münasibətlərində problemlər qar topası kimi ancaq artırsa, yalnız bu halda boşanma qanuniləşmiş olacaq. Quranda Uca Allah buyurur: {{ЦК|Əgər (ər-arvad) ayrılsalar, Allah hər birini Öz lütfündən zəngin edər. Allah (hərşeyi) Əhatəedəndir, Müdrikdir|4|130}}. Beləliklə, İslamda boşanma qanuniləşdirilmişdir, ancaq ona yalnız qaçılmaz halda, ailədə problemlərin və fikir ayrılıqlarının həlli üçün məcburi ölçü kimi, əl atırlar.<br />
<br />
== Кто может совершать развод? ==<br />
В основе своей развод даёт муж и если он хочет дать своей жене развод, должен быть дееспособным и разводиться только по своей воле, однако согласно [[ханафит]]скому мазхабу, развод по принуждению считается действительным. В случае необходимости жена тоже может инициировать развод, а судья должен помочь ей в решении этого вопроса. В хадисе Пророка {{сас}} сказано: «''Право на развод принадлежит только мужу''»<ref name="Ибн Маджа" /><ref>{{ад-Даракутни}}</ref>. Это значит, что в семейном союзе, в котором Господь распределил обязанности между супругами, преимущественное право на принятие решения о разводе принадлежит именно мужу. И с этим не поспоришь, ведь по физиологическим особенностям мужчина и женщина отличаются друг от друга. Одно из таких различий заключается в том, что мужчина обычно более трезво оценивает ситуацию при принятии решений, нежели женщина.<br />
<br />
Женщина обычно прислушивается к [[эмоции|эмоциям]], а мужчина больше думает о последствиях. А быть семье в дальнейшем или нет — одно из судьбоносных решений, которое, как глава семьи, принимает мужчина. И если в добавок учитывать то, что все расходы, связанные с созданием семьи ложатся только на него, то он больше других будет заинтересован в том, чтобы сохранить семью, если для этого есть возможность. Но, к сожалению, бывают и такие случаи, когда муж не выполняет свои супружеские обязанности материального или [[интим]]ного характера. В таких случаях жена может обратиться к судье, чтобы он заставил мужа выполнять свои обязанности или развестись. А если муж не меняется в лучшую сторону и не даёт жене развод, то [[судья]] от имени ислама может их развести. Все это происходит по инициативе жены. Таким образом, развод объявляет муж, а в некоторых случаях по требованию жены может объявить об их разводе мусульманский судья. Если же муж назначит кого-нибудь своим представителем, то он тоже от его имени может дать развод. Также действителен развод в письменной форме, при условии, что мужчина адресовал письмо с разводом именно своей жене и его почерк будет понятным, а если муж не умеет говорить или писать, то развод, объявленный им на языке жестов будет считаться действительным.<br />
<br />
== Развод по инициативе жены ==<br />
Вид развода по инициативе жены именуется ''аль-хуль‘''. Этот вид предполагает, что жена, не желающая жить с мужем, даже выполняющим свои обязанности, может потребовать развод в определённых случаях. Но, опять-таки, как и в случае, когда развод даёт муж, женщина при требовании развода также должна иметь веские причины. К ним относится неприязнь к мужу, по причине его дурного [[характер]]а и т. д. Если жена требует развод, то она должна вернуть мужу [[свадебный дар]] (''махр''), который получила от него или установленную по обоюдному согласию сумму [[деньги|денег]]. Возврат махра или обговоренного имущества даст ему возможность жениться на другой женщине. После этого муж обязательно должен дать ей развод. В случае возникновения разногласий по данному вопросу они оба могут обратиться к судье. Вывод из вышеупомянутого заключается в том, что в исламе преимущественное право на развод принадлежит мужу, но это вовсе не означает, что женщина не может инициировать развод, как было видно при разборе вышеупомянутых ситуаций. Также мы узнали о том, что мусульманский судья по просьбе женщины может расторгнуть брак с её мужем, если на то есть весомая причина.<br />
<br />
== Время объявления развода ==<br />
Развод следует совершить только в определённое время, и если мусульманин нарушит этот порядок, будет считаться грешником, совершающим [[нововведение]], однако такой развод, по мнению большинства мусульманских правоведов, всё равно будет считаться действительным. Ранее говорилось о том, что развод в исламе является религиозной нормой, и что тот, кто хочет его совершить обязательно должен следовать предписаниям ислама в этом вопросе. Всевышний Аллах в Коране сказал: {{ЦК|О Пророк! Когда вы даёте жёнам развод, то разводитесь в течение установленного срока.|65|1}}. Имам [[Ибн Касир]] в своем известном труде по толкованию Корана написал, что мусульманские учёные в этом айате под «установленным сроком» понимали «чистый период», во время которого женщина не вступала в близость со своим мужем (то есть период между двумя месячными, в течение которого между супругами не было половой близости). Очень часто приходится слышать о том, что многие современные мусульмане сразу же после конфликтов или возникновения проблем, без учета времени и других обстоятельств, разводятся со своими супругами. Приведённый выше айат Корана указывает на то, что такой развод является греховным поступком и нововведением. Таким образом, в соответствии с установлениями ислама, развод должен быть совершён только в «чистое время», в течение которого между супругами не было близости. Иначе развод будет считаться нововведением и греховным действием, но по мнению большинства правоведов развод будет иметь юридическую силу.<br />
<br />
== Порядок объявления развода ==<br />
Согласно исламу, мужу дается право на три раза развода со своей женой, однако ислам запрещает ему давать более одного развода за раз. После объявления третьего окончательного развода супруги больше не могут заново сойтись в браке, пока разведенная женщина не выйдет замуж за другого человека, с которым должна жить полноценной супружеской жизнью. Если же потом она разведётся с ним или станет [[вдова|вдовой]], то она может заново заключить брак с мужчиной, который до этого был женат на ней. В Коране сказано: {{ЦК|Если он развёлся с ней в третий раз, то ему не дозволено жениться на ней, пока она не выйдет замуж за другого. И если тот разведётся с ней, то они не совершат греха, если воссоединятся, полагая, что они смогут соблюсти ограничения Аллаха. Таковы ограничения Аллаха. Он разъясняет их для людей знающих.|2|230}}. Поэтому категорически нельзя разбрасываться разводами, как поступают некоторые невежественные мужчины в наше время. Для многих из них дать три развода за один раз или подряд, без учёта времени стало чуть ли не героизмом, даже встречаются такие, кто считает, что по исламу именно так и нужно разводиться, — не иначе.<br />
<br />
Всевышний Аллах в Коране сказал: {{ЦК|Развод допускается дважды, после чего надо либо удержать жену на разумных условиях, либо отпустить её по-доброму.|2|229}}. Учёные говорят, что если бы сразу можно было давать три развода, то Всевышний Аллах не уточнил бы количество разводов тремя отдельными разводами. Мусульманские ученые единодушны в том, что категорически запрещается разводиться два или три раза подряд в течение одного «чистого периода», также как нельзя разводиться во время месячных и в «чистое время», в течение которого супруги вступали в близость. Запрет на использование более одного развода в один «чистый период» связан с желанием ислама сохранить супругам шансы для примирения, так как использование двух разводов подряд уменьшает эти шансы, а троекратный развод вовсе лишает супругов возможности спасти семью от полного распада.<br />
<br />
По мнению большинства правоведов после развода жена должна оставаться в супружеском доме до окончания трёх месячных после произнесения слов развода. Этот послеразводный период, в течение которого женщине запрещается выходить замуж за другого человека называется ''‘иддой''. По мнению правоведов шафиитского мазхаба ''‘идда'' заканчивается после окончания трёх «чистых периодов». По мнению учёных ханафитского мазхаба также разрешается давать во время ''‘идды'' по одному разводу в течение трёх «чистых периодов» между месячными, пока разводов в сумме не получится три. Стоит отметить, что ''‘идда'' беременной женщины продолжается до [[рождение|рождения]] ребёнка, а в случае смерти мужа ''‘идда'' вдовы составляет четыре месяца и десять дней.<br />
<br />
== Виды развода с учетом его формулировок ==<br />
Развод в исламе бывает откровенным (''сарих'') и метафорой (''кинайа''). Многие мусульмане постоянно обращаются с вопросами по поводу фраз, используемых при разводе. Пока одни думают, что любая ссора между супругами является разводом, другие все-таки надеются, что от сказанных ими слов при разводе будет зависеть возможность сохранить семью. Чтобы помочь и тем и другим, хочется обратить внимание мусульман на то, что от использованных слов при разногласиях супругов, действительно, многое зависит. Если это были слова, указывающие только на развод, в таком случае развод действителен. Слова, указывающие на однозначное желание мужа совершить развод со своей женой называются откровенными (''сарих''). К ним относится слово «развод» и глаголы, связанные с ним, как «я развёлся с тобой», «ты разведена». Исключением из этого являются только те случаи, когда муж был невменяемым или в случае, если он не разведётся, была реальная угроза для его жизни. <br />
<br />
Если муж использовал слова, указывающие на развод и ещё на что-то другое, то развод будет действительным только в том случае, если у мужа было [[намерение]] разводиться с женой. Такая форма развода называется метафорой (''кинайа''), и действительна только при наличии намерения на развод. К примеру, если вовремя разногласия между супругами, муж скажет своей жене: «уезжай к своим родителям» или «я не хочу с тобой общаться», то в таких случай развод не наступает, пока муж не объяснит, что он имел в виду именно развод. Если у него в это время было намерение развестись с ней, то комментарии излишни и развод действителен, а если он хотел, чтобы они какое-то время пожили раздельно, для того чтобы смогли успокоиться и переосмыслить свои ошибки, то это разводом не считается. Таким образом, по мнению большинства мусульманских правоведов не существует специальных формулировок, которые необходимо произносить при расторжении брака. Также стоит знать о том, что по мнению большинства правоведов не требуется наличие свидетелей во время развода, хотя при заключении брака присутствие двух свидетелей является обязательным требованием.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ЭКорана|Motzki, Harald|Marriage and Divorce|EQCOM_00111|том= 3|стр=276|ref= H. Motzki}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{book|Kohn, S.|Die Eheschließung im Koran|London, 1934|}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Marriage and Divorce}}<br />
* {{Энис/2|Schacht, J. and Layish, A.|Ṭalāḳ|COM_1159|том=|стр=}}<br />
* {{book|Stern, G.H.|Marriage in early Islam|London, 1939|}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = MaxAK<br />
|сортировка =|ссылка = Talaq<br />
|публикация = 2017-11-28|обновление =<br />
|ИЭК = Marriage and Divorce|ЭК = EQCOM_00111<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 =SIM_5639 |ЭИ2 = COM_1159<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =|ИЭС2007 = 752<br />
|Цитатник = |Википедия= Таляк<br />
|уровень = 3|важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
{{Шариат|nocat=1}}<br />
{{Исламское семейное право}}<br />
<br />
[[Категория:Брак]]<br />
<br />
[[ar:طلاق]]<br />
[[en:Divorce]]<br />
[[tr:Boşanma]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%90%D1%8F%D1%82&diff=380Шаблон:Аят2018-01-30T05:52:44Z<p>Ilham.zabirov: Новая страница: «<span class="ayat-delimiter">&#1757;</span><noinclude>Категория:Шаблоны:Коран</noinclude>»</p>
<hr />
<div><span class="ayat-delimiter">&#1757;</span><noinclude>[[Категория:Шаблоны:Коран]]</noinclude></div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=Bo%C5%9Fanma&diff=375Boşanma2018-01-30T05:51:53Z<p>Ilham.zabirov: Новая страница: «{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 310px;" |colspan="2" |<center>'''Развод'''</center> |- |''{{s|по-арабски}}''||<cen…»</p>
<hr />
<div>{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 310px;"<br />
|colspan="2" |<center>'''Развод'''</center><br />
|-<br />
|''{{s|по-арабски}}''||<center>طلاق</center><br />
|-<br />
|''категория''||брак<br />
|-<br />
|''синонимы''||таляк<br />
|-<br />
|''упоминание в Коране''||{{hqa|2|227|241}}; {{hqa|33|49}}; {{hqa|65|1}}; {{hqa|66|5}}.<br />
|}<br />
'''Разво́д''' ({{lang+ar|ُالطَّلَاق||ат-т̣ала̄к̣у}}) — расторжение [[брак]]а. Ислам призывает к взаимоуважению, [[забота|заботе]], [[терпение|терпению]] и [[справедливость|справедливости]] в отношениях между супругами. Но иногда так получается, что кроме развода, другого пути для разрешения семейных разногласий не остаётся. Поэтому, в некоторых случаях, единственно возможным и справедливым выходом из создавшейся ситуации в [[семья|семье]] может являться только расторжение брака. Ислам не поощряет развод, но и не налагает на него полный [[запрет]]. Можно сказать, что развод в исламе не правило, а скорее — исключение из него.{{Превью}}<br />
<br />
<br />
Boşanma ({{lang+ar|ُالطَّلَاق||ət-tələkü}}) — nikahın pozulması. İslam ər-arvad arasında münasibətlərdə qarşılıqlı hörmətə, qayğıya, səbirə və ədalətə çağırır. Ancaq bəzən elə alınır ki, ailədə fikir ayrılıqlarının həlli üçün boşanmadan başqa yol qalmır. Buna görə də bəzi hallarda ailədə yaranmış vəziyyətdən yeganə mümkün olan və ədalətli çıxış yalnız nikahın pozulması olur. İslam boşanmanı təqdir etmir, ancaq ona qəti qadağa da qoymur. Demək olar ki, İslamda boşanma qayda deyil, daha çox — ondan istisnadır. {{Превью}}<br />
<br />
<br />
== В Коране ==<br />
<br />
Quranda boşanmanı dörd növə ayırmaq olar: iki birbaşa boşanma forması — tələk və tələk ''iftidat'' (''ödəmə'') {{hqa2|2|229}} və boşanmaya gətirən iki prosedur — ''ilə'' ( və ya ''zihər''){{hqa2|2|226|227}}, {{hqa2|58|2|4}} və ''li'an'' {{hqa2|24|6|9}}{{sfn|H. Motzki|2003}}<br />
<br />
Boşanmanın əsas müddəaları ət-Tələk ("Boşanma") surəsinin əvvəlində qeyd olunur:<br />
<br />
<br />
{{ЦК|Ey Peyğəmbər! Qadınları boşadığınız zaman onları gözləmə müddətlərində boşayın, gözləmə müddətini hesablayın və Rəbbiniz olan Allahdan qorxun. Onları, açıq-aşkar zinakarlıq etmələri istisna olmaqla, öz evlərinizdən qovub çıxartmayın və onlar özləri də çıxmasınlar. Bu, Allahın hüdudlarıdır. Allahın qoyduğu hüdudları aşan kimsə özünə zülm etmiş olar. Sən bilmirsən, ola bilsin ki, Allah bundan sonra başqa bir hökm versin. {{аят}} (Gözləmə) vaxtı bitdikdə onları (şəriətə) müvafiq olaraq saxlayın və yaxud onlardan müvafiq qaydada ayrılın. Aranızdan iki ədalətli şahid çağırın və Allah üçün şahidlik edin. Allaha və Axirət gününə iman gətirənlərə verilən nəsihət budur. Allahdan qorxana, (Allah) çıxış yolu göstərər <br />
{{аят}} və ona təsəvvürünə gətirmədiyi bir yerdən ruzi bəxş edər. Kim Allaha təvəkkül etsə, (Allah) ona kifayət edər. Allah Öz əmrini yerinə yetirəndir. Allah hər şey üçün bir ölçü qoymuşdur. <br />
{{аят}} Heyzdən kəsilmiş (yaşlı) qadınlarınızın (iddəsi barəsində) şübhəniz varsa, onların, eləcə də hələ heyz görməmiş qızların gözləmə müddəti üç aydır. Hamilə qadınların gözləmə müddəti isə onlar hamiləlikdən azad olana qədərdir. Kim Allahdan qorxarsa, (Allah) onun işini asanlaşdırar. <br />
{{аят}} Bu, Allahın sizə nazil etdiyi əmridir. Kim Allahdan qorxarsa, (Allah )onun (günahlarından) keçər və onun mükafatını artırar. <br />
{{аят}} Onlara (gözləmə müddətləri başa çatanadək) imkanınız daxilində öz yaşadığınız yerdə qalmağa yer verin. Sıxışdırmaq məqsədilə onlara zərər yetirməyin. Əgər onlar hamilədirlərsə, hamiləlikdən azad olana qədər onlara (malınızdan) xərcləyin. Sizin üçün uşaq əmizdirirlərsə, onların haqqını verin. Öz aranızda xoşluqla razılığa gəlin. Bir-birinizi çətinliyə salsanız, uşağı əmizdirməyi başqa bir qadına həvalə edin. <br />
{{аят}} Var-dövlət sahibi öz varına görə xərcləsin. İmkanı az olan isə Allahın ona verdiyindən xərcləsin. Allah heç kəsin üzərinə Özünün ona verdiyi (nemətdən) artıq yük qoymaz. Allah hər bir çətinlikdən sonra asanlıq verir|65|1|7|перевод=Кулиев}}<br />
<br />
== Стереотипы о разводе ==<br />
Некоторые люди склонны полагать, что развод в исламе является исключительным правом [[мужчины]], а [[женщина]] ни в коем случае не может потребовать развод. Другие думают, что мусульмане разбрасываются разводами на каждом шагу и «меняют жен, как перчатки». Третья часть людей, к сожалению, склонна считать, что муж имеет право разводиться со своей женой, как хочет и когда захочет. Также, из-за невежества, некоторые разведённые после развода становятся лютыми [[враг]]ами, а семьи бывших супругов начинают откровенно ненавидеть друг друга. В виду всех этих и других неправильных представлений о разводе и его последствиях, вкратце затронем наиболее важные нюансы, связанные с расторжением брака в [[ислам]]е.<br />
<br />
== Развод должен соответствовать нормам ислама ==<br />
Нужно понимать, что развод в исламе, так же как и [[женитьба]] (''никах''), является частью религии. И если человек желает, чтобы его развод, с точки зрения ислама был действительным, то он должен выполнять соответствующие требования ислама к этому поступку. Многие мусульмане скрупулёзно подходят к вопросу создания семьи и стараются, чтобы всё соответствовало канонам ислама, но при разводе каждый изобретает свои формы и модели, в большинстве своём, противоречащие требованиям ислама.<br />
<br />
Необходимо помнить о том, что Всевышний Аллах в Коране приказал пророку [[Мухаммад]]у {{сас}}, а вслед за ним и всем [[верующий|верующим]], разводиться со своими жёнами только с учетом определённых условий. В Коране сказано: {{ЦК|О, Пророк, когда вы даёте жёнам развод, то разводитесь с ними по установленному для них сроку, и отсчитывайте этот срок, и остерегайтесь Аллаха, Господа вашего!|65|1}}. Поэтому следует помнить о том, что развод в исламе — это такая же часть ислама как и женитьба, и они оба напрямую связаны с религией. А нарушение каких-либо требований ислама при разводе — это такой же [[грех]] и ослушание Господа, как и нарушение требований ислама при создании семьи.<br />
<br />
== Развод без веских причин противоречит исламу ==<br />
В исламе развод является узаконенным действием, но порицается без наличия веских причин. Учитывая то, что развод является не только личной трагедией для супругов и для их [[дети|детей]], если он есть, но также серьёзно задевает чувства близких [[родственник]]ов супругов и их друзей, ислам порицает развод без причины. Пророк {{сас}} сказал: «''Не причиняйте вред ни себе, ни другим''»<ref>{{Малик}}</ref><ref>{{Ахмад}}</ref><ref name="Ибн Маджа" >{{Ибн Маджа}}</ref>. Поэтому, до совершения развода, ислам требует от супругов и общества выполнения определённых профилактических мер для сохранения семьи и просит убедиться в том, что были использованы все способы для урегулирования конфликта внутри семьи, не допуская распада семьи. Начиная от старания супругов найти между собой общий язык, кончая вмешательством третейских судей из числа их родственников или доверенных лиц, нужно стараться решить проблему без принятия крайних мер. Всевышний Аллах в Коране сказал: {{ЦК|Живите с ними достойно, и даже если они неприятны вам, то ведь вам может быть неприятно то, в чем Аллах заложил много добра.|4|19}}. <br />
<br />
Также в Коране сказано: {{ЦК|Если вы опасаетесь разлада между ними, то отправьте одного судью из его семьи и одного судью из её семьи. Если они оба пожелают примирения, то Аллах поможет им.|4|34}}. Но если ничего не получается сделать и проблемы в семейных отношениях только растут, как снежный ком, то лишь в таком случае развод будет узаконенным. Всевышний Аллах в Коране сказал: {{ЦК|Если они расстанутся, то Аллах обогатит каждого из них из своей милости.|4|130}}. Таким образом, развод в исламе узаконен, но к нему прибегают, только в крайнем случае, как к вынужденной мере при решении семейных проблем и разногласий.<br />
<br />
== Кто может совершать развод? ==<br />
В основе своей развод даёт муж и если он хочет дать своей жене развод, должен быть дееспособным и разводиться только по своей воле, однако согласно [[ханафит]]скому мазхабу, развод по принуждению считается действительным. В случае необходимости жена тоже может инициировать развод, а судья должен помочь ей в решении этого вопроса. В хадисе Пророка {{сас}} сказано: «''Право на развод принадлежит только мужу''»<ref name="Ибн Маджа" /><ref>{{ад-Даракутни}}</ref>. Это значит, что в семейном союзе, в котором Господь распределил обязанности между супругами, преимущественное право на принятие решения о разводе принадлежит именно мужу. И с этим не поспоришь, ведь по физиологическим особенностям мужчина и женщина отличаются друг от друга. Одно из таких различий заключается в том, что мужчина обычно более трезво оценивает ситуацию при принятии решений, нежели женщина.<br />
<br />
Женщина обычно прислушивается к [[эмоции|эмоциям]], а мужчина больше думает о последствиях. А быть семье в дальнейшем или нет — одно из судьбоносных решений, которое, как глава семьи, принимает мужчина. И если в добавок учитывать то, что все расходы, связанные с созданием семьи ложатся только на него, то он больше других будет заинтересован в том, чтобы сохранить семью, если для этого есть возможность. Но, к сожалению, бывают и такие случаи, когда муж не выполняет свои супружеские обязанности материального или [[интим]]ного характера. В таких случаях жена может обратиться к судье, чтобы он заставил мужа выполнять свои обязанности или развестись. А если муж не меняется в лучшую сторону и не даёт жене развод, то [[судья]] от имени ислама может их развести. Все это происходит по инициативе жены. Таким образом, развод объявляет муж, а в некоторых случаях по требованию жены может объявить об их разводе мусульманский судья. Если же муж назначит кого-нибудь своим представителем, то он тоже от его имени может дать развод. Также действителен развод в письменной форме, при условии, что мужчина адресовал письмо с разводом именно своей жене и его почерк будет понятным, а если муж не умеет говорить или писать, то развод, объявленный им на языке жестов будет считаться действительным.<br />
<br />
== Развод по инициативе жены ==<br />
Вид развода по инициативе жены именуется ''аль-хуль‘''. Этот вид предполагает, что жена, не желающая жить с мужем, даже выполняющим свои обязанности, может потребовать развод в определённых случаях. Но, опять-таки, как и в случае, когда развод даёт муж, женщина при требовании развода также должна иметь веские причины. К ним относится неприязнь к мужу, по причине его дурного [[характер]]а и т. д. Если жена требует развод, то она должна вернуть мужу [[свадебный дар]] (''махр''), который получила от него или установленную по обоюдному согласию сумму [[деньги|денег]]. Возврат махра или обговоренного имущества даст ему возможность жениться на другой женщине. После этого муж обязательно должен дать ей развод. В случае возникновения разногласий по данному вопросу они оба могут обратиться к судье. Вывод из вышеупомянутого заключается в том, что в исламе преимущественное право на развод принадлежит мужу, но это вовсе не означает, что женщина не может инициировать развод, как было видно при разборе вышеупомянутых ситуаций. Также мы узнали о том, что мусульманский судья по просьбе женщины может расторгнуть брак с её мужем, если на то есть весомая причина.<br />
<br />
== Время объявления развода ==<br />
Развод следует совершить только в определённое время, и если мусульманин нарушит этот порядок, будет считаться грешником, совершающим [[нововведение]], однако такой развод, по мнению большинства мусульманских правоведов, всё равно будет считаться действительным. Ранее говорилось о том, что развод в исламе является религиозной нормой, и что тот, кто хочет его совершить обязательно должен следовать предписаниям ислама в этом вопросе. Всевышний Аллах в Коране сказал: {{ЦК|О Пророк! Когда вы даёте жёнам развод, то разводитесь в течение установленного срока.|65|1}}. Имам [[Ибн Касир]] в своем известном труде по толкованию Корана написал, что мусульманские учёные в этом айате под «установленным сроком» понимали «чистый период», во время которого женщина не вступала в близость со своим мужем (то есть период между двумя месячными, в течение которого между супругами не было половой близости). Очень часто приходится слышать о том, что многие современные мусульмане сразу же после конфликтов или возникновения проблем, без учета времени и других обстоятельств, разводятся со своими супругами. Приведённый выше айат Корана указывает на то, что такой развод является греховным поступком и нововведением. Таким образом, в соответствии с установлениями ислама, развод должен быть совершён только в «чистое время», в течение которого между супругами не было близости. Иначе развод будет считаться нововведением и греховным действием, но по мнению большинства правоведов развод будет иметь юридическую силу.<br />
<br />
== Порядок объявления развода ==<br />
Согласно исламу, мужу дается право на три раза развода со своей женой, однако ислам запрещает ему давать более одного развода за раз. После объявления третьего окончательного развода супруги больше не могут заново сойтись в браке, пока разведенная женщина не выйдет замуж за другого человека, с которым должна жить полноценной супружеской жизнью. Если же потом она разведётся с ним или станет [[вдова|вдовой]], то она может заново заключить брак с мужчиной, который до этого был женат на ней. В Коране сказано: {{ЦК|Если он развёлся с ней в третий раз, то ему не дозволено жениться на ней, пока она не выйдет замуж за другого. И если тот разведётся с ней, то они не совершат греха, если воссоединятся, полагая, что они смогут соблюсти ограничения Аллаха. Таковы ограничения Аллаха. Он разъясняет их для людей знающих.|2|230}}. Поэтому категорически нельзя разбрасываться разводами, как поступают некоторые невежественные мужчины в наше время. Для многих из них дать три развода за один раз или подряд, без учёта времени стало чуть ли не героизмом, даже встречаются такие, кто считает, что по исламу именно так и нужно разводиться, — не иначе.<br />
<br />
Всевышний Аллах в Коране сказал: {{ЦК|Развод допускается дважды, после чего надо либо удержать жену на разумных условиях, либо отпустить её по-доброму.|2|229}}. Учёные говорят, что если бы сразу можно было давать три развода, то Всевышний Аллах не уточнил бы количество разводов тремя отдельными разводами. Мусульманские ученые единодушны в том, что категорически запрещается разводиться два или три раза подряд в течение одного «чистого периода», также как нельзя разводиться во время месячных и в «чистое время», в течение которого супруги вступали в близость. Запрет на использование более одного развода в один «чистый период» связан с желанием ислама сохранить супругам шансы для примирения, так как использование двух разводов подряд уменьшает эти шансы, а троекратный развод вовсе лишает супругов возможности спасти семью от полного распада.<br />
<br />
По мнению большинства правоведов после развода жена должна оставаться в супружеском доме до окончания трёх месячных после произнесения слов развода. Этот послеразводный период, в течение которого женщине запрещается выходить замуж за другого человека называется ''‘иддой''. По мнению правоведов шафиитского мазхаба ''‘идда'' заканчивается после окончания трёх «чистых периодов». По мнению учёных ханафитского мазхаба также разрешается давать во время ''‘идды'' по одному разводу в течение трёх «чистых периодов» между месячными, пока разводов в сумме не получится три. Стоит отметить, что ''‘идда'' беременной женщины продолжается до [[рождение|рождения]] ребёнка, а в случае смерти мужа ''‘идда'' вдовы составляет четыре месяца и десять дней.<br />
<br />
== Виды развода с учетом его формулировок ==<br />
Развод в исламе бывает откровенным (''сарих'') и метафорой (''кинайа''). Многие мусульмане постоянно обращаются с вопросами по поводу фраз, используемых при разводе. Пока одни думают, что любая ссора между супругами является разводом, другие все-таки надеются, что от сказанных ими слов при разводе будет зависеть возможность сохранить семью. Чтобы помочь и тем и другим, хочется обратить внимание мусульман на то, что от использованных слов при разногласиях супругов, действительно, многое зависит. Если это были слова, указывающие только на развод, в таком случае развод действителен. Слова, указывающие на однозначное желание мужа совершить развод со своей женой называются откровенными (''сарих''). К ним относится слово «развод» и глаголы, связанные с ним, как «я развёлся с тобой», «ты разведена». Исключением из этого являются только те случаи, когда муж был невменяемым или в случае, если он не разведётся, была реальная угроза для его жизни. <br />
<br />
Если муж использовал слова, указывающие на развод и ещё на что-то другое, то развод будет действительным только в том случае, если у мужа было [[намерение]] разводиться с женой. Такая форма развода называется метафорой (''кинайа''), и действительна только при наличии намерения на развод. К примеру, если вовремя разногласия между супругами, муж скажет своей жене: «уезжай к своим родителям» или «я не хочу с тобой общаться», то в таких случай развод не наступает, пока муж не объяснит, что он имел в виду именно развод. Если у него в это время было намерение развестись с ней, то комментарии излишни и развод действителен, а если он хотел, чтобы они какое-то время пожили раздельно, для того чтобы смогли успокоиться и переосмыслить свои ошибки, то это разводом не считается. Таким образом, по мнению большинства мусульманских правоведов не существует специальных формулировок, которые необходимо произносить при расторжении брака. Также стоит знать о том, что по мнению большинства правоведов не требуется наличие свидетелей во время развода, хотя при заключении брака присутствие двух свидетелей является обязательным требованием.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
* {{ЭКорана|Motzki, Harald|Marriage and Divorce|EQCOM_00111|том= 3|стр=276|ref= H. Motzki}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{book|Kohn, S.|Die Eheschließung im Koran|London, 1934|}}<br />
* {{IEQ|автор=|часть=Marriage and Divorce}}<br />
* {{Энис/2|Schacht, J. and Layish, A.|Ṭalāḳ|COM_1159|том=|стр=}}<br />
* {{book|Stern, G.H.|Marriage in early Islam|London, 1939|}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = MaxAK<br />
|сортировка =|ссылка = Talaq<br />
|публикация = 2017-11-28|обновление =<br />
|ИЭК = Marriage and Divorce|ЭК = EQCOM_00111<br />
|ЭИ3 = |ЭИ1 =SIM_5639 |ЭИ2 = COM_1159<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =|ИЭС2007 = 752<br />
|Цитатник = |Википедия= Таляк<br />
|уровень = 3|важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
{{Шариат|nocat=1}}<br />
{{Исламское семейное право}}<br />
<br />
[[Категория:Брак]]<br />
<br />
[[ar:طلاق]]<br />
[[en:Divorce]]<br />
[[tr:Boşanma]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA&diff=374Шаблон:Заголовок2018-01-24T06:56:18Z<p>Ilham.zabirov: Новая страница: «<includeonly><nowiki /><!-- nowiki позволяет использовать шаблон через пустую строку и не получить пуст…»</p>
<hr />
<div><includeonly><nowiki /><!-- nowiki позволяет использовать шаблон через пустую строку и не получить пустое место -->{{#invoke:Title transformations|main}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude></div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=%C6%8Fl-%C6%8Fqsa&diff=372Əl-Əqsa2018-01-24T06:55:05Z<p>Ilham.zabirov: </p>
<hr />
<div>{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 260px;"<br />
|colspan="2" |<center>'''əl-Əqsa'''</center><br />
|-<br />
|colspan="2" |<center>[[Файл:Jerusalem Al-Aqsa Mosque BW 2010-09-21 06-38-12.jpg|275px]]</center><br />
|-<br />
|{{s|''ərabcə''}}||<center>الأقصى</center><br />
|-<br />
|''kateqoriya''||мечеть<br />
|-<br />
|''yer''||[[Yerusalim]], Fələstin<br />
|-<br />
|''Quranda''||{{s|1 dəfə: {{hqa|17|1}}.}}<br />
|}<br />
<br />
əl-Əqsa ({{lang-ar|الأقصى||əl-Əqsa}} — Yerusəlimdə (ər. Qüds) "Beytül-Müqəddəs" (əl-Hərəm əş-Şərif) ziyarətgahının cənub-qərb bucağında yerləşən məsciddir. Məkkədə Hörmətli məsciddən (Məscid əl-Hərəm) və Mədinədə Peyğəmbər Məscidindən (Məscid ən-Nəbəvi) sonra İslamın üçüncü ziyarətgahıdır. Əl-İsra ("Gecə səyahəti") surəsinin birinci ayəsində qeyd olunan " ən uzaq dua yeri" (əl-məscid əl-əqsa) əl-Əqsa məscidi kimi tanınır: <br />
<br />
{{ЦК|Dəlillərimizdən bəzisini ona (Peyğəmbərə) göstərmək üçün Öz qulunu gecə vaxtı Məscidulharamdan ətrafına xeyir-bərəkət verdiyimiz Məsciduləqsaya aparan (Allah) pak və müqəddəsdir. Həqiqətən, O, Eşidəndir, Görəndir.|17|1}}{{Превью}}<br />
<br />
== Quranda ==<br />
<br />
Ərəb sözü “əqsa” “qasi” sifətinin üstün formasıdır, "uzaq" və ya "ən uzaq" deməkdir və "ən uzaqdakı" kimi tərcümə olunur. "Ən uzaq məscid" termininin ilkin mənası davamlı elmi müzakirələrin predmetidir. Məhəmməd Peyğəmbərin {{сас}} dövründə Məkkədə müqəddəs məscid (əl-Məscid əl-Xərəm) adlanırdı, halbuki "ən uzaq dua yeri" səmada, Yerusəlimdə və ya Məkkənin yaxınlığındakı yerdə ola bilərdi. Yalnız daha sonrakı zamanlarda əl-Əqsa Yerusəlim məscidinin xüsusii adına çevrildi. Siyasi nəzərdən çıxış edərək Əməvilər ({{изхи|41|661}}— {{изхи|132|750}}) Məkkə və Mədinə ilə müqayisədə daha çox Yerusəlimin əhəmiyyətini vurğulayırdı, amma sonralar bu mübahisə mənasını itirdi. Bununla belə Yerusəlim və əl-Əqsa müsəlmanların (əl-qibləteyn ülyası) ilk dua istiqaməti və müqəddəsliyə görə İslamda üçüncü yer (səlis əl-hərəmeyn) kimi öz dini əhəmiyyətini qoruyub saxlamışdır. Ət-Təbaridən (vəf. {{изхи|310|922}}) başlayaraq bütün nüfuzlu Quran şərhçiləri nəticədə əl-Əqsanı Yerusəlimdə yerləşdirirdilər {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Tarix ==<br />
<br />
İsa Peyğəmbərin {{ас}} anadan olmasından on əsr əvvəl Allahın hökmü ilə Davud Peyğəmbər {{ас}} tərəfindən Yerusəlim şəhəri seçilmişdi. Davudun oğulu Suleyman Peyğəmbər {{ас}} Allahın ona nazil etdiyi vəhyə əsasən Yerusəlimdə məbəd tikdi. Miladdan əvvəl 586-cı ildə Yerusəlim məbədi bəbilistanlılar tərəfindən dağıdıldı. 516-cı ildə Məbəd bərpa edildi və orada yenidən Allaha ibadət etməyə başladılar. Yeni eranın 70-ci ilində Məbəd yenidən dağıdıldı, ancaq bu dəfə romalılar tərəfindən {{Ссылка|автор=Сиддик М.|url=http://islam.com.ua/islam-in-my-life/1220-all-category/fatvy/islamskie-nauki-i-pervoistochniki/ghizny-prorokov-islama-i-ih-spodvighnikov/10289-mechety-aly-aksa|title=Кто построил мечеть Аль-Акса?|site=Islam.com.ua|info=Ислам для всех|дата=22.11.2016|name="Сиддик"}}.<br />
<br />
Təxminən 619-cu ildə Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} Yerusəlimə köçürüldü (isra) və oradan o, səmaya ucaldıldı (mirac). {{hqa-line|17|1}} Məkkədə olarkən, həmçinin Mədinəyə köçdükdən sonra 17 ay ərzində Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} və onun sahabələri əl-Əqsa məscidinə tərəf namaz gılırdılar ki, bundan sonra namazın istiqamətinin dəyişməsi (qiblə) baş verdi. Müsəlmanlar indiyədək Məkkədəki Kəəbəyə tərəf namazlarını gılırlar (Səudiyyə Ərəbistanı) <ref name="Сиддик" />.<br />
<br />
636-cı ildə raşidi xəlifə Ömərin {{ра}} başçılığı ilə müsəlmanlar Yerusəlimi tutdular. Ömər {{ра}} Allahın Elçisi {{сас}} Yerusəlimə gecə səyahəti zamanı namaz qıldığı yerdə namaz qıldı. O, xaçpərəstlərlə məscidin tikilməsi məsələsini razıllaşdırdı və onun qayanın qarşısında tikilməsinə qərar verildi. Tikiləcək məscidin yerində olan zibil və daşları xəlifə Ömər {{ра}} öz paltarında daşıyırdı [3]. Müsəlmanlar kifayət qədər tez bir zamanda gələcək məscid üçün yer təmizlədilər, sonra Ömər {{ра}} məscidin tikintisinə başlamağı əmr etdi ki, həmin məscid hal-hazırda əl-Əqsa məscidi adlanır.<br />
<br />
Məscidin personalı (imamlar, xətiblər və müəllimlər) və xeyriyyəçilik fondlarının (vəqf) dəstəyi haqqında məsələ tədqiq olunmamış qalır. {{изхи|1058|1648}} - {{изхи|1060|1650}} illərdə Yerusəlimi ziyarət etmiş Osmanlı səyahətçisi Övliyə Çələbi osmanlı sultanlarınının qəyyumluq etdiyi dörd məzhəbə aid imam və vaizlər, Quran qiraətçiləri və azançılar daxil olmaqla səkkiz yüz "xidmətçi" haqqında xəbər verir. Ancaq onlardan neçəsinin əl-Əqsa məscidinə aid olduğunu demək çətindir. XVIII əsrinin yerli salnaməçisi əl-Qüdsi həmçinin əl-Əqsa ilə bağlı bir neçə vəzifəni müəyyən edir {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}.<br />
<br />
<br />
Birinci dünya müharibəsindən sonra Fələstinin Osmanlı imperiyasından Britaniya hakimiyyəti altına keçməsi ilə və Fələstində Yəhudilər üçün Milli Ev yaradılan zaman 1920-ci il (üçüncü) Fələstin Milli Konqresi öz şüarlarından biri kimi "Əl-Əqsa məscidini Qoruyaq" şüarını qəbul etdi. Britaniya mandatına uyğun olaraq Ali Müsəlman Şurası və onun prezidenti əl-Həcc Amin əl-Hüseyni Yerusəlimin və əl-Əqsanın statusunu daha da möhkəmləndirdi. Şura başqa ərəb və müsəlman ölkələrindən alınmış vəsaitlərin hesabına maliyyələşdirilən bərpa işlərinə, əsasən də Qübbət əs-Səhra məscidində gedən bərpa işinə nəzarəti həyata keçirirdi. Məscidin yanında daha erkən aparılmış bərpa işlərindən qalan artefaktların yerləşdirildiyi İslam muzeyi, onun yanında isə əl-Əqsa kitabxanası tikilmişdi. 1929-cu il iğtişaşlarından və 1930-cu ildə Ağlaşma Divarı üzrə Beynəlxalq komissiyanın təyinatından sonra Yerusəlimdə 1931-ci ildə Ümumi Müsəlman Konqresi baş tutdu və o, bərpa işləri üçün yığılmış vəsaitlərin qalan hissəsini əl-Əqsa universitetinin yaradılmasına sərf edilməsi barədə qərar qəbul etdi, ancaq bu layihə həyata keçmədi {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}.<br />
<br />
İordaniya hökmdarları 1920-1921-ci illərdə bərpa işlərinə qoyduqları sərmayədən başlayaraq, Hərəm əş-Şərifə xüsusi maraq göstərdilər. 1948-dən 1967-ci ilədək İordaniya qanunlar qəbul etdi və əl-Əqslanın bərpa edilməsinə nəzarət etmək üçün xüsusi komitə təsis etdi. Britaniya mandatı altında hakimlik edən kral Abdullah 1946-cı ildə İordaniya müstəqillik əldə edəndən sonra da kral olaraq qalırdı. O 20 iyul 1951-ci il tarixində, cümə günü günorta əl-Əqsanın pilləkanı ilə qalxan anda öldürülmüşdü. Məbədlə xüsusi əlaqəni, başqa şeylərdən əlavə, həmçinin İordaniya ordusunun “əl-Əqsa” adlanan rəsmi jurnalının adı da simvolizə edirdi. Misir və Səudiyyə Ərəbistanı tez-tez ianələr vasitəsilə əl-Əqsaya sədaqətlərini vurğulayırdı. {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}<br />
<br />
<br />
1967-ci il müharibəsindən sonra, Şərqi Yerusəlim üzərində İsrailin idarəçiliyi bərqərar olan zaman, müsəlman dünyasında əl-Əqsanın təhlükəsizliyinə görə nigarançılıq gücləndi. 21 avqust 1969-cu il tarixində Avstraliyadan olan Dennis Maykl Rohan (Dennis Michael Rohan) adlı xristian fundomentalist fanatiki əl-Əqsa məscidini yandırıb, binaya, həmçinin onun interyeri və işləmələrinə əhəmiyyətli dərəcədə zərər vurdu. Alov unikal taxta minbəri də məhv etdi, hansı ki, bildirildiyi kimi, Hələbdə Saləh əd-Dinin (vəf. {{изхи|589|1193}}) əmrilə ucaldılmışdı. Bu hadisə beynəlxalq etiraza, həmçinin Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən qəbul edilmiş qınanc aktına gətirib çıxardı ki, bu da İslamın üçüncü ziyarətgahının təhdid altında olması barədə müsəlmanların nigaranlığını gücləndirdi. Bu narahatlıqdan Rabatda 1969-cu ildə İslam Konfransı Təşkilatnın əsası qoyuldu ki, hazırda İslam Əməkdaşlığı Təşkilatı adlanır. Sonrakı onilliklər ərzində taxta məmulatlara, naxışlara və hündür mozaikalı pəncərələrə vurulmuş zərər bərpa edildi. Məscidin daxili taxta günbəzi səliqə ilə bərpa edildi, bayırdan isə günbəz, qurğuşundan olan əvvəlki tilli örtüyü əvəz olunaraq, gümüşü alüminiumla üzləndi. Bu bərpa işləri əsasən bu yer üçün xüsusi məsuliyyət daşımaqda davam edən İordaniya tərəfindən maliyyələşdirildi. Faktiki müdafiəsi və məzmununun çox hissəsi yerli vəqf administrasiyası tərəfindən yerinə yetirildi ki, bu da İsrail və İordaniya arasında, 1993-cü ildən etibarən isə Fələstin administrasiyası ilə də de-fakto zəif simbiozu əks etdirir {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}.<br />
<br />
Əl-Əksa məscidi və onun qarşısındakı meydança bir sıra hadisələrin, o cümlədən 1981-ci ilin aprelində Birləşdirilmiş Ştatlarda doğulmuş İsrail vətəndaşı Alan Qudmanın (Alan Goodman) törətdiyi atışmanın şahidi oldu. Bu hadisə qiyama səbəb olmuş və nəticədə dörd nəfər həlak olmuş, on bir nəfər yaralanmışdır. Hərdən bir müsəlman nümayişləri və İsrail ordusuyla toqquşmalar baş verirdi. Kiçik yəhudi qrupları bəzən yahudi məbədinin yeri kimi bu rayona yiyələnmək üçün iddia bildirirlər. Onlar əl-Hərəm əş-Şərif ərazisində dua etmək hüququnu əldə etməyə, daha sonra isə Yerusəlim məbədini bərpa etməyə can atırdılar. Bu qruplar vaxtaşırı Məbəd dağı adlandırdıqları yerə təxribatçı yürüşlər edirdi. İsrail tərəfindən divarların ətrafında və qonşu qədim yeraltı tunellərdə aparılan qazıntılar eyni dərəcədə müsəlmanların qəzəbinə səbəb oldu {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}.<br />
<br />
Fələstin ərəblərinin 1990-cı illərin sonundan etibarən İsraildə qaldırdığı islam hərəkatı dəfələrlə bəyan etmişdir ki, "əl-Əqsa təhlükədədir" və bu baxışların təbliğatı üçün kütləvi nümayişlər keçirmişdir. Bu hərəkat nəticədə əl-Əqsanın alt məkanlarının bərpa edilməsi ilə bağlı kampaniya təşkil etdi. Bu məkanları ərəb dilində bəzən "Köhnə əl-Əqsa", adətən əl-musəllə əl-Mərvani, yəni Mərvan ibn əl-Validlə (hak. {{изхи|64|683}} — {{изхи|65|685}}) bağlı namaz yeri, və ya ivritdən tərcümədə "Süleymanın Tövləsi" adlandırırlar. Müsəlmanlar tərəfindən aparılan tikinti işləri 28 sentyabr 2000-ci ili tarixində İsrailin baş naziri Ariel Şaronun mübahisəli səfərinə gətirib çıxardı və ikinci intifadəyə səbəb oldu. Əl-Əqsa məscidiylə həmçinin "Əl-Əqsa şəhidləri briqadası" termini və s. bağlıdır. {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}} İsrail hakimiyyəti vaxtaşırı əl-Əqsa məscidinə girişdə məhdudiyyət qoyur.<br />
<br />
<br />
== Əl-Əqsa kollektiv yaddaşda və siyasi mübahisələrdə ==<br />
<br />
Vizual təsəvvürlərdə əl-Əqsaya istinad çox vaxt vizual cəhətdən daha təsirli olan Qaya Günbəziylə qarışdırılır, hansı ki, poçt markaları, plakatlar, qrafiti və divar naxışlarından, həmçinin təşkilatların, kütləvi informasiya vasitələrlərinin və ticarət müəssisələrinin loqotiplərindən göründüyü kimi, çox vaxt məscidin rəmzi olaraq xidmət edir. Bu vizual referentin geniş istifadəsi Fələstində və bütovlükdə müsəlman dünyasında meydana çıxır. Əl-Əqsa xristian və müsəlman olaraq bütün fələstinlilər üçün Fələstinin emosional əhəmiyyətə malik olan xüsusi milli simvolu oldu. Eyni zamanda, bu yerin orta əsr ədəbiyyatında qeyd olunan yəhudi tarixinə istinad bu yerin müasir ərəb təsvirlərindən yox oldu və ya ümumiyyətlə inkar edilir {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}.<br />
<br />
<br />
Onun tarixinə Əl-Əqsaya aid olan müasir Fələstin kollektiv yaddaşı və onun tarixinə istinadlar, həmçinin sionizmə və İsrail dövlətinə qarşı yönəlmiş mübahisələr çox vaxt əl-Əqsanı itirmək qorxusunu əks etdirir. Bu qorxunu fələstin ədəbiyyatında da (məsələn, Əbd ər-Rəhim Mahmudun poeziyasında), beynəlxalq islam sənədlərində də, çoxsaylı veb-saytlarda da görmək olar. Bununla belə, çoxsaylı dini tikililər, dini və mədəniyyət (həmçinin qadın) assosiasiyaları, media təşkilatları və hətta ticarət müəssisələri əl-Əqsa adını daşıyır və bununla da xalqın şüurunda öz yerini təsdiq edir.{{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}.<br />
<br />
== Tikinti və bərpaetmə ==<br />
<br />
Peyğəmbərin {{сас}} ölümünədək əl-Hərəm əş-Şərifin yerində məscid yox idi. Məbəd Dağının ətrafındakı sahələr yerli sakinlər tərəfindən zibil yığılan yer kimi istifadə olunurdu. Xəlifə Ömər {{ра}} tərəfindən Yerusəlimin kapitulyasiyası qəbul edildikdən sonra, {{Из хиджры|17}}-ci ildə zibilin təmizlənməsi və məscidin tikintisi başlandı. Xəlifə I Müaviyyənin {{ра}} hakimiyyəti dövründə ({{Из хиджры|41}}—{{Из хиджры|60}}) qall zəvvarı Arkulf şərqi hissədə, onun fikrincə, yahudi Məbədinin qalıqları olan yerdə "sarasinlərin" kiçik ibadət evini gördü. Bu məscid Ömərə {{ра}} aid edilmişdi. {{sfn|N. Johnson|2001|name="Johnson"}}<br />
<br />
Əl-Əqsa Beytül-Müqəddəs ziyarətgahının cənub-qərb bucağında yerləşir. 1938—1942 illərdə aparılmış təmir zamanı məscidin tikintisi və bərpa edilməsi üzrə 5 böyük dövr aşkar edilmişdi. Beşinci dövr Məmlük sultanı İz əd-Din əl-Aybək Misri ilə bağlıdır ki, onun dövründə terrasın qərbi tağlı keçidləri və qərbi bayır araları tikilmişdilər. IV dövrdə məscid tampliyerlərlər tərəfindən tutulmuşdu ({{Из хиджры|492}}—{{Из хиджры|582}}). Tikintinin və ya bərpaetmənin birinci üç dövrü tarixi ədəbiyyatda xatırlanan əməvi xəlifələri Əbd əl-Məlik ({{Из хиджры|65}}—{{Из хиджры|86}}) və I əl-Validlə ({{Из хиджры|86}}—{{Из хиджры|96}}), həmçinin abbasi xəlifələri əl-Mənsur ({{Из хиджры|136}}—{{Из хиджры|158}}) və əl-Məhdi ilə ({{Из хиджры|158}}—{{Из хиджры|169}}) bağlıdır<ref name="Johnson" />.<br />
<br />
{{Из хиджры|374}}-cü ildə əl-Əqsanı görmüş əl-Muqəddəsi, {{Из хиджры|439}}-də - Nəsir Xosrov və əs-Suyutinin sitat gətirdiyi XIV əsrə aid “Musir əl-qərəm” kitabının naməlum müəllifi bildirirlər ki, məscid Əbd əl-Məlik tərəfindən tikilmişdi. Əl-Əqsanın qalıqları məscidin cənub hissəsində və onun indiki şimal divarından on doqquz metr aralıda tapılmışdı. İkinci əl-Əqsanın geniş mərkəzi nefi, mihrabın qarşısında günbəzi və yunan divar yazılarını daxil edən on doqquz metr uzunluğunda şimal divarı mövcud idi. Üçüncü əl-Əqsada günbəzdən şimala doğru neflər və keçidlər dağıdılmış və yeni sütunlar ucaldılmışdı. Əl-Müqəddəsi yazırdı ki, bu "mərmərsayağı düzəldilmiş" sütunlar xüsusilə məscid üçün hazırlanmışdı. Onlar 1938-1942 il təmirinə qədər yerində qalmış və Beytül-Müqəddəs ziyarətgahının muzeyinə verilmişdi. {{Из хиджры|752}}-ci ildə Yerusəlimdə yazılmış “Musir əl-qərəm” bildirir ki, əl-Əqsa məscidi {{Из хиджры|130}} il zəlzələsindən sonra əl-Mənsur tərəfindən bərpa edilmiş və əl-Məhdinin dövründə ikinci zəlzələdən sonra yenidən tikilmişdi; bu ikinci zəlzələ mənbələrdə qeydə alınmışdır və, bir qayda olaraq, daha erkən zəlzələnin qeydi hesab edilir. <ref name="Johnson" /><br />
<br />
Самые подробные мусульманские источники, в которых упоминаются описания мечети принадлежат аль-Мукаддаси, Насиру Хосрову и автору ''Мусир аль-гарам'' воспроизведенного ас-Суйути, но они иногда противоречат друг другу. Греческие папирусы {{Из хиджры|90}}—{{Из хиджры|96}} годов, найденные в египетском селении Афродито упоминают рабочих и материалы, которые использовались для строительства мечети и дворца в Иерусалиме, но они не сообщают о какой именно мечети идёт речь<ref name="Johnson" />. Одним важным источником является труд местного летописца Муджир ад-дин аль-‘Уляйми, написанный примерно в {{изхи|901|1496}} году, чьё описание соответствует сегодняшней аль-Аксе. В качестве интересного можно отметить, что он использует для здания мечети термин ''джами‘'', тем самым тонко выделяя это сооружение из более широкого понятия ''масджид''.<br />
<br />
Məscidin təsvirləri qeyd edilən ən ətraflı müsəlman mənbələri əl-Müqəddəsiyə, Nəsir Xosrova və as-Suyuti tərəfindən bərpa edilmiş “Musir əl-qərəm”in müəllifinə məxsusdur, ancaq onlar bəzən bir-birinə zidd olur. Afrodito adlı misir kəndində tapılmış və {{Из хиджры|90}}—{{Из хиджры|96}} illərə aid olan yunan papiruslarda Yerusəlimdə məscidin və sarayın tikintisinə cəlb olunmuş fəhlələr və materiallar xatırlanır, lakin onlar söhbətin məhz hansı məscid barədə getdiyini bildirmir. <ref name="Johnson" /> Təxminən {{изхи|901|1496}}-cı ildə yerli salnaməçi Mücir əd-din əl-'Üləymi tərəfindən yazılmış əsər daha bir əhəmiyyətli mənbədir ki, burada verilmiş təsvir bugünkü əl-Əqsaya uyğundur. Maraqlı fakt kimi qeyd etmək olar ki, o, məscidin binasını nəzərdə tutaraq “cami” terminini istifadə edir və bununla da incə tərzdə bu tikilini daha geniş “məscid” anlamından ayırmış olur.<br />
<br />
Kresuellin (Creswell) verdiyi məlumata görə, I əl-Valid birinci əl-Əqsanı, əl-Məhdi {{Из хиджры|424}}-cü il zəlzələsindən sonra ikincisini, fatimi xəlifəsi əz-Zahir isə üçüncü əl-Əqsanı tikdi. O hesab edirdi ki, Afroditodakı papiruslar məscidin tikilməsinin təşəbbüskarı I əl-Valid olduğunu təsdiq etmişdir. Ştern (Stern) güman edirdi ki, birinci və ikinci əl-Əqsalar Əməvilərin, üçüncüsü isə Abbasilərin dövründə bərpa edilmişdi. Bundan başqa, o hesab edirdi ki, günbəzin üzərindəki fatimi mozaikası məscid Əməvilər tərəfindən yenidən tikildikdən sonra əlavə edilmişdi. Ədəbi və arxeoloji məlumatları qiymətləndirərək, Hamilton (Hamilton) birinci əl-Əqsanı Əbd əl-Malikə, ikincisini — I əl-Validə, üçüncüsünü — {{Из хиджры|130}} il zəlzələsindən sonra əl-Mənsura və əl-Məhdiyə aid etmişdir. O fərz etmişdir ki, ikinci əl-Əqsa əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirilmişdi, çünki binanın əsli həddən artıq kiçik idi. <ref name="Johnson" /> Qrabar (Grabar) daha çox tikintiyə və materiallara diqqət ayırırdı və qeyd edirdi ki, bəzi tikinti materialları qonşu regionlardan gətirilmişdi. Bəzəklər, işləmələr və ağac oyması, həmçinin yuxarı qalereyadakı pəncərələr memar və sənətkarların məscidin bəzədilməsində səy göstərdikləri müxtəlif dövrləri əks etdirir. {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}<br />
<br />
Günbəzin bünövrəsi tərəfində qalmış mozaikada {{Из хиджры|426}}-ci ildə əz-Zahirin təşkil etdiyi təmir haqqında yazı və dərhal bismillahdan (Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim) sonra əl-İsra surəsinin birinci ayəsi mövcuddur. Əz-Zahirin günbəzdəki ikinci yazısı hal-hazırda itirilmişdir, ancaq Əli əl-Həravinin verdiyi məlumata görə, {{Из хиджры|569}}-cü ildə dərhal bismillahdan sonra bu yazıya həmçinin 17:1 ayəsi daxil idi. 17:1 ayəsinin bir hissəsinin yazısı mihrabdan şərqə doğru divarda {{Из хиджры|583}}-ci ildən sonra peyda olmuşdu, transeptin (köndələn nefin) şərq hissəsində yerləşən 17:1-6 ayələrinin yazısı isə {{Из хиджры|732}}-ci il tarixinə aiddir. <ref name="Johnson" />.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
<br />
* {{публикация|книга|автор=ас-Салляби, ‘Али Мухаммад|часть= |заглавие= ‘Умар ибн аль-Хаттаб. Второй праведный халиф|ссылка=http://sawab.org/wp-content/uploads/2013/07/ru_umar.pdf#page=436|ответственный= |место= М.|издательство=Умма |год=2011|страницы=|ref=‘А. М. ас-Салляби}}<br />
* {{ЭКорана|Johnson, N. J.|Aqṣā Mosque|EQSIM_00026|том=1|стр=126—127|ref=N. Johnson}}<br />
* {{Энис/3|Kupferschmidt, Uri M.|al-Aqṣā mosque|COM_22686|том=|стр=|год=2009-1|ref=U. Kupferschmidt}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{book|Dodd, E. C. and Khairallah, S.|The image of the word. A study of quranic verses in Islamic architecture|Beirut, 1981}}<br />
* {{book|Gil, M.|A history of Palestine, 634—1099|Cambridge, 1992}}<br />
* {{Энис/2|Grabar, O.|al-Ḥaram al-Sharīf|SIM_2712|том=3|стр=173-175}}<br />
* {{Энис/2|Grabar, O.|al-Masd̲j̲id al-Ạkṣā|SIM_4998|том=6|стр=707-708}}<br />
* {{IEQ|автор=Muzaffar Iqbal and Naseer Ahmad|часть=Aqṣā Mosque}}<br />
* {{book|Rosen-Ayalon, M.|The early Islamic monuments of al-Ḥaram al-Sharīf|Jerusalem, 1989}}<br />
* {{book|Wilkinson, J.|Jerusalem pilgrims before the Crusades|Warminster, 1977}}<br />
* {{book|Wilson, C. W.|Ordinance survey of Jerusalem, 1865|Jerusalem, 1980}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = Maqivi<br />
|сортировка =Акса|ссылка = Al-Aqsa<br />
|публикация = 2017-10-21|обновление =<br />
|ИЭК = Aqṣā Mosque|ЭК = EQSIM_00026<br />
|ЭИ3 = COM_22686|ЭИ1 = |ЭИ2 = SIM_4998<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =|ИЭС2007 = <br />
|Цитатник = |Википедия= Мечеть аль-Акса<br />
|уровень = 4|важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
[[Категория:Мечети]]<br />
[[Категория:Иерусалим]]<br />
<br />
[[ru: Аль-Акса]]</div>Ilham.zabirovhttps://az.holyquran.wiki/index.php?title=%C6%8Fl-%C6%8Fqsa&diff=371Əl-Əqsa2018-01-24T06:42:14Z<p>Ilham.zabirov: </p>
<hr />
<div>{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:2em; width: 260px;"<br />
|colspan="2" |<center>'''аль-Акса'''</center><br />
|-<br />
|colspan="2" |<center>[[Файл:Jerusalem Al-Aqsa Mosque BW 2010-09-21 06-38-12.jpg|275px]]</center><br />
|-<br />
|{{s|''по-арабски''}}||<center>الأقصى</center><br />
|-<br />
|''категория''||мечеть<br />
|-<br />
|''место''||[[Иерусалим]], Палестина<br />
|-<br />
|''в Коране''||{{s|1 раз: {{hqa|17|1}}.}}<br />
|}<br />
<br />
əl-Əqsa ({{lang-ar|الأقصى||əl-Əqsa}} — Yerusəlimdə (ər. Qüds) "Beytül-Müqəddəs" (əl-Hərəm əş-Şərif) ziyarətgahının cənub-qərb bucağında yerləşən məsciddir. Məkkədə Hörmətli məsciddən (Məscid əl-Hərəm) və Mədinədə Peyğəmbər Məscidindən (Məscid ən-Nəbəvi) sonra İslamın üçüncü ziyarətgahıdır. Əl-İsra ("Gecə səyahəti") surəsinin birinci ayəsində qeyd olunan " ən uzaq dua yeri" (əl-məscid əl-əqsa) əl-Əqsa məscidi kimi tanınır: <br />
<br />
{{ЦК|Dəlillərimizdən bəzisini ona (Peyğəmbərə) göstərmək üçün Öz qulunu gecə vaxtı Məscidulharamdan ətrafına xeyir-bərəkət verdiyimiz Məsciduləqsaya aparan (Allah) pak və müqəddəsdir. Həqiqətən, O, Eşidəndir, Görəndir.|17|1}}{{Превью}}<br />
<br />
== Quranda ==<br />
<br />
Ərəb sözü “əqsa” “qasi” sifətinin üstün formasıdır, "uzaq" və ya "ən uzaq" deməkdir və "ən uzaqdakı" kimi tərcümə olunur. "Ən uzaq məscid" termininin ilkin mənası davamlı elmi müzakirələrin predmetidir. Məhəmməd Peyğəmbərin {{сас}} dövründə Məkkədə müqəddəs məscid (əl-Məscid əl-Xərəm) adlanırdı, halbuki "ən uzaq dua yeri" səmada, Yerusəlimdə və ya Məkkənin yaxınlığındakı yerdə ola bilərdi. Yalnız daha sonrakı zamanlarda əl-Əqsa Yerusəlim məscidinin xüsusii adına çevrildi. Siyasi nəzərdən çıxış edərək Əməvilər ({{изхи|41|661}}— {{изхи|132|750}}) Məkkə və Mədinə ilə müqayisədə daha çox Yerusəlimin əhəmiyyətini vurğulayırdı, amma sonralar bu mübahisə mənasını itirdi. Bununla belə Yerusəlim və əl-Əqsa müsəlmanların (əl-qibləteyn ülyası) ilk dua istiqaməti və müqəddəsliyə görə İslamda üçüncü yer (səlis əl-hərəmeyn) kimi öz dini əhəmiyyətini qoruyub saxlamışdır. Ət-Təbaridən (vəf. {{изхи|310|922}}) başlayaraq bütün nüfuzlu Quran şərhçiləri nəticədə əl-Əqsanı Yerusəlimdə yerləşdirirdilər {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}.<br />
<br />
<br />
<br />
== Tarix ==<br />
<br />
İsa Peyğəmbərin {{ас}} anadan olmasından on əsr əvvəl Allahın hökmü ilə Davud Peyğəmbər {{ас}} tərəfindən Yerusəlim şəhəri seçilmişdi. Davudun oğulu Suleyman Peyğəmbər {{ас}} Allahın ona nazil etdiyi vəhyə əsasən Yerusəlimdə məbəd tikdi. Miladdan əvvəl 586-cı ildə Yerusəlim məbədi bəbilistanlılar tərəfindən dağıdıldı. 516-cı ildə Məbəd bərpa edildi və orada yenidən Allaha ibadət etməyə başladılar. Yeni eranın 70-ci ilində Məbəd yenidən dağıdıldı, ancaq bu dəfə romalılar tərəfindən {{Ссылка|автор=Сиддик М.|url=http://islam.com.ua/islam-in-my-life/1220-all-category/fatvy/islamskie-nauki-i-pervoistochniki/ghizny-prorokov-islama-i-ih-spodvighnikov/10289-mechety-aly-aksa|title=Кто построил мечеть Аль-Акса?|site=Islam.com.ua|info=Ислам для всех|дата=22.11.2016|name="Сиддик"}}.<br />
<br />
Təxminən 619-cu ildə Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} Yerusəlimə köçürüldü (isra) və oradan o, səmaya ucaldıldı (mirac). {{hqa-line|17|1}} Məkkədə olarkən, həmçinin Mədinəyə köçdükdən sonra 17 ay ərzində Məhəmməd Peyğəmbər {{сас}} və onun sahabələri əl-Əqsa məscidinə tərəf namaz gılırdılar ki, bundan sonra namazın istiqamətinin dəyişməsi (qiblə) baş verdi. Müsəlmanlar indiyədək Məkkədəki Kəəbəyə tərəf namazlarını gılırlar (Səudiyyə Ərəbistanı) <ref name="Сиддик" />.<br />
<br />
636-cı ildə raşidi xəlifə Ömərin {{ра}} başçılığı ilə müsəlmanlar Yerusəlimi tutdular. Ömər {{ра}} Allahın Elçisi {{сас}} Yerusəlimə gecə səyahəti zamanı namaz qıldığı yerdə namaz qıldı. O, xaçpərəstlərlə məscidin tikilməsi məsələsini razıllaşdırdı və onun qayanın qarşısında tikilməsinə qərar verildi. Tikiləcək məscidin yerində olan zibil və daşları xəlifə Ömər {{ра}} öz paltarında daşıyırdı [3]. Müsəlmanlar kifayət qədər tez bir zamanda gələcək məscid üçün yer təmizlədilər, sonra Ömər {{ра}} məscidin tikintisinə başlamağı əmr etdi ki, həmin məscid hal-hazırda əl-Əqsa məscidi adlanır.<br />
<br />
Məscidin personalı (imamlar, xətiblər və müəllimlər) və xeyriyyəçilik fondlarının (vəqf) dəstəyi haqqında məsələ tədqiq olunmamış qalır. {{изхи|1058|1648}} - {{изхи|1060|1650}} illərdə Yerusəlimi ziyarət etmiş Osmanlı səyahətçisi Övliyə Çələbi osmanlı sultanlarınının qəyyumluq etdiyi dörd məzhəbə aid imam və vaizlər, Quran qiraətçiləri və azançılar daxil olmaqla səkkiz yüz "xidmətçi" haqqında xəbər verir. Ancaq onlardan neçəsinin əl-Əqsa məscidinə aid olduğunu demək çətindir. XVIII əsrinin yerli salnaməçisi əl-Qüdsi həmçinin əl-Əqsa ilə bağlı bir neçə vəzifəni müəyyən edir {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}.<br />
<br />
<br />
Birinci dünya müharibəsindən sonra Fələstinin Osmanlı imperiyasından Britaniya hakimiyyəti altına keçməsi ilə və Fələstində Yəhudilər üçün Milli Ev yaradılan zaman 1920-ci il (üçüncü) Fələstin Milli Konqresi öz şüarlarından biri kimi "Əl-Əqsa məscidini Qoruyaq" şüarını qəbul etdi. Britaniya mandatına uyğun olaraq Ali Müsəlman Şurası və onun prezidenti əl-Həcc Amin əl-Hüseyni Yerusəlimin və əl-Əqsanın statusunu daha da möhkəmləndirdi. Şura başqa ərəb və müsəlman ölkələrindən alınmış vəsaitlərin hesabına maliyyələşdirilən bərpa işlərinə, əsasən də Qübbət əs-Səhra məscidində gedən bərpa işinə nəzarəti həyata keçirirdi. Məscidin yanında daha erkən aparılmış bərpa işlərindən qalan artefaktların yerləşdirildiyi İslam muzeyi, onun yanında isə əl-Əqsa kitabxanası tikilmişdi. 1929-cu il iğtişaşlarından və 1930-cu ildə Ağlaşma Divarı üzrə Beynəlxalq komissiyanın təyinatından sonra Yerusəlimdə 1931-ci ildə Ümumi Müsəlman Konqresi baş tutdu və o, bərpa işləri üçün yığılmış vəsaitlərin qalan hissəsini əl-Əqsa universitetinin yaradılmasına sərf edilməsi barədə qərar qəbul etdi, ancaq bu layihə həyata keçmədi {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}.<br />
<br />
İordaniya hökmdarları 1920-1921-ci illərdə bərpa işlərinə qoyduqları sərmayədən başlayaraq, Hərəm əş-Şərifə xüsusi maraq göstərdilər. 1948-dən 1967-ci ilədək İordaniya qanunlar qəbul etdi və əl-Əqslanın bərpa edilməsinə nəzarət etmək üçün xüsusi komitə təsis etdi. Britaniya mandatı altında hakimlik edən kral Abdullah 1946-cı ildə İordaniya müstəqillik əldə edəndən sonra da kral olaraq qalırdı. O 20 iyul 1951-ci il tarixində, cümə günü günorta əl-Əqsanın pilləkanı ilə qalxan anda öldürülmüşdü. Məbədlə xüsusi əlaqəni, başqa şeylərdən əlavə, həmçinin İordaniya ordusunun “əl-Əqsa” adlanan rəsmi jurnalının adı da simvolizə edirdi. Misir və Səudiyyə Ərəbistanı tez-tez ianələr vasitəsilə əl-Əqsaya sədaqətlərini vurğulayırdı. {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}<br />
<br />
<br />
1967-ci il müharibəsindən sonra, Şərqi Yerusəlim üzərində İsrailin idarəçiliyi bərqərar olan zaman, müsəlman dünyasında əl-Əqsanın təhlükəsizliyinə görə nigarançılıq gücləndi. 21 avqust 1969-cu il tarixində Avstraliyadan olan Dennis Maykl Rohan (Dennis Michael Rohan) adlı xristian fundomentalist fanatiki əl-Əqsa məscidini yandırıb, binaya, həmçinin onun interyeri və işləmələrinə əhəmiyyətli dərəcədə zərər vurdu. Alov unikal taxta minbəri də məhv etdi, hansı ki, bildirildiyi kimi, Hələbdə Saləh əd-Dinin (vəf. {{изхи|589|1193}}) əmrilə ucaldılmışdı. Bu hadisə beynəlxalq etiraza, həmçinin Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən qəbul edilmiş qınanc aktına gətirib çıxardı ki, bu da İslamın üçüncü ziyarətgahının təhdid altında olması barədə müsəlmanların nigaranlığını gücləndirdi. Bu narahatlıqdan Rabatda 1969-cu ildə İslam Konfransı Təşkilatnın əsası qoyuldu ki, hazırda İslam Əməkdaşlığı Təşkilatı adlanır. Sonrakı onilliklər ərzində taxta məmulatlara, naxışlara və hündür mozaikalı pəncərələrə vurulmuş zərər bərpa edildi. Məscidin daxili taxta günbəzi səliqə ilə bərpa edildi, bayırdan isə günbəz, qurğuşundan olan əvvəlki tilli örtüyü əvəz olunaraq, gümüşü alüminiumla üzləndi. Bu bərpa işləri əsasən bu yer üçün xüsusi məsuliyyət daşımaqda davam edən İordaniya tərəfindən maliyyələşdirildi. Faktiki müdafiəsi və məzmununun çox hissəsi yerli vəqf administrasiyası tərəfindən yerinə yetirildi ki, bu da İsrail və İordaniya arasında, 1993-cü ildən etibarən isə Fələstin administrasiyası ilə də de-fakto zəif simbiozu əks etdirir {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}.<br />
<br />
Əl-Əksa məscidi və onun qarşısındakı meydança bir sıra hadisələrin, o cümlədən 1981-ci ilin aprelində Birləşdirilmiş Ştatlarda doğulmuş İsrail vətəndaşı Alan Qudmanın (Alan Goodman) törətdiyi atışmanın şahidi oldu. Bu hadisə qiyama səbəb olmuş və nəticədə dörd nəfər həlak olmuş, on bir nəfər yaralanmışdır. Hərdən bir müsəlman nümayişləri və İsrail ordusuyla toqquşmalar baş verirdi. Kiçik yəhudi qrupları bəzən yahudi məbədinin yeri kimi bu rayona yiyələnmək üçün iddia bildirirlər. Onlar əl-Hərəm əş-Şərif ərazisində dua etmək hüququnu əldə etməyə, daha sonra isə Yerusəlim məbədini bərpa etməyə can atırdılar. Bu qruplar vaxtaşırı Məbəd dağı adlandırdıqları yerə təxribatçı yürüşlər edirdi. İsrail tərəfindən divarların ətrafında və qonşu qədim yeraltı tunellərdə aparılan qazıntılar eyni dərəcədə müsəlmanların qəzəbinə səbəb oldu {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}.<br />
<br />
Fələstin ərəblərinin 1990-cı illərin sonundan etibarən İsraildə qaldırdığı islam hərəkatı dəfələrlə bəyan etmişdir ki, "əl-Əqsa təhlükədədir" və bu baxışların təbliğatı üçün kütləvi nümayişlər keçirmişdir. Bu hərəkat nəticədə əl-Əqsanın alt məkanlarının bərpa edilməsi ilə bağlı kampaniya təşkil etdi. Bu məkanları ərəb dilində bəzən "Köhnə əl-Əqsa", adətən əl-musəllə əl-Mərvani, yəni Mərvan ibn əl-Validlə (hak. {{изхи|64|683}} — {{изхи|65|685}}) bağlı namaz yeri, və ya ivritdən tərcümədə "Süleymanın Tövləsi" adlandırırlar. Müsəlmanlar tərəfindən aparılan tikinti işləri 28 sentyabr 2000-ci ili tarixində İsrailin baş naziri Ariel Şaronun mübahisəli səfərinə gətirib çıxardı və ikinci intifadəyə səbəb oldu. Əl-Əqsa məscidiylə həmçinin "Əl-Əqsa şəhidləri briqadası" termini və s. bağlıdır. {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}} İsrail hakimiyyəti vaxtaşırı əl-Əqsa məscidinə girişdə məhdudiyyət qoyur.<br />
<br />
<br />
== Əl-Əqsa kollektiv yaddaşda və siyasi mübahisələrdə ==<br />
<br />
Vizual təsəvvürlərdə əl-Əqsaya istinad çox vaxt vizual cəhətdən daha təsirli olan Qaya Günbəziylə qarışdırılır, hansı ki, poçt markaları, plakatlar, qrafiti və divar naxışlarından, həmçinin təşkilatların, kütləvi informasiya vasitələrlərinin və ticarət müəssisələrinin loqotiplərindən göründüyü kimi, çox vaxt məscidin rəmzi olaraq xidmət edir. Bu vizual referentin geniş istifadəsi Fələstində və bütovlükdə müsəlman dünyasında meydana çıxır. Əl-Əqsa xristian və müsəlman olaraq bütün fələstinlilər üçün Fələstinin emosional əhəmiyyətə malik olan xüsusi milli simvolu oldu. Eyni zamanda, bu yerin orta əsr ədəbiyyatında qeyd olunan yəhudi tarixinə istinad bu yerin müasir ərəb təsvirlərindən yox oldu və ya ümumiyyətlə inkar edilir {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}.<br />
<br />
<br />
Onun tarixinə Əl-Əqsaya aid olan müasir Fələstin kollektiv yaddaşı və onun tarixinə istinadlar, həmçinin sionizmə və İsrail dövlətinə qarşı yönəlmiş mübahisələr çox vaxt əl-Əqsanı itirmək qorxusunu əks etdirir. Bu qorxunu fələstin ədəbiyyatında da (məsələn, Əbd ər-Rəhim Mahmudun poeziyasında), beynəlxalq islam sənədlərində də, çoxsaylı veb-saytlarda da görmək olar. Bununla belə, çoxsaylı dini tikililər, dini və mədəniyyət (həmçinin qadın) assosiasiyaları, media təşkilatları və hətta ticarət müəssisələri əl-Əqsa adını daşıyır və bununla da xalqın şüurunda öz yerini təsdiq edir.{{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}.<br />
<br />
== Tikinti və bərpaetmə ==<br />
<br />
Peyğəmbərin {{сас}} ölümünədək əl-Hərəm əş-Şərifin yerində məscid yox idi. Məbəd Dağının ətrafındakı sahələr yerli sakinlər tərəfindən zibil yığılan yer kimi istifadə olunurdu. Xəlifə Ömər {{ра}} tərəfindən Yerusəlimin kapitulyasiyası qəbul edildikdən sonra, {{Из хиджры|17}}-ci ildə zibilin təmizlənməsi və məscidin tikintisi başlandı. Xəlifə I Müaviyyənin {{ра}} hakimiyyəti dövründə ({{Из хиджры|41}}—{{Из хиджры|60}}) qall zəvvarı Arkulf şərqi hissədə, onun fikrincə, yahudi Məbədinin qalıqları olan yerdə "sarasinlərin" kiçik ibadət evini gördü. Bu məscid Ömərə {{ра}} aid edilmişdi. {{sfn|N. Johnson|2001|name="Johnson"}}<br />
<br />
Əl-Əqsa Beytül-Müqəddəs ziyarətgahının cənub-qərb bucağında yerləşir. 1938—1942 illərdə aparılmış təmir zamanı məscidin tikintisi və bərpa edilməsi üzrə 5 böyük dövr aşkar edilmişdi. Beşinci dövr Məmlük sultanı İz əd-Din əl-Aybək Misri ilə bağlıdır ki, onun dövründə terrasın qərbi tağlı keçidləri və qərbi bayır araları tikilmişdilər. IV dövrdə məscid tampliyerlərlər tərəfindən tutulmuşdu ({{Из хиджры|492}}—{{Из хиджры|582}}). Tikintinin və ya bərpaetmənin birinci üç dövrü tarixi ədəbiyyatda xatırlanan əməvi xəlifələri Əbd əl-Məlik ({{Из хиджры|65}}—{{Из хиджры|86}}) və I əl-Validlə ({{Из хиджры|86}}—{{Из хиджры|96}}), həmçinin abbasi xəlifələri əl-Mənsur ({{Из хиджры|136}}—{{Из хиджры|158}}) və əl-Məhdi ilə ({{Из хиджры|158}}—{{Из хиджры|169}}) bağlıdır<ref name="Johnson" />.<br />
<br />
{{Из хиджры|374}}-cü ildə əl-Əqsanı görmüş əl-Muqəddəsi, {{Из хиджры|439}}-də - Nəsir Xosrov və əs-Suyutinin sitat gətirdiyi XIV əsrə aid “Musir əl-qərəm” kitabının naməlum müəllifi bildirirlər ki, məscid Əbd əl-Məlik tərəfindən tikilmişdi. Əl-Əqsanın qalıqları məscidin cənub hissəsində və onun indiki şimal divarından on doqquz metr aralıda tapılmışdı. İkinci əl-Əqsanın geniş mərkəzi nefi, mihrabın qarşısında günbəzi və yunan divar yazılarını daxil edən on doqquz metr uzunluğunda şimal divarı mövcud idi. Üçüncü əl-Əqsada günbəzdən şimala doğru neflər və keçidlər dağıdılmış və yeni sütunlar ucaldılmışdı. Əl-Müqəddəsi yazırdı ki, bu "mərmərsayağı düzəldilmiş" sütunlar xüsusilə məscid üçün hazırlanmışdı. Onlar 1938-1942 il təmirinə qədər yerində qalmış və Beytül-Müqəddəs ziyarətgahının muzeyinə verilmişdi. {{Из хиджры|752}}-ci ildə Yerusəlimdə yazılmış “Musir əl-qərəm” bildirir ki, əl-Əqsa məscidi {{Из хиджры|130}} il zəlzələsindən sonra əl-Mənsur tərəfindən bərpa edilmiş və əl-Məhdinin dövründə ikinci zəlzələdən sonra yenidən tikilmişdi; bu ikinci zəlzələ mənbələrdə qeydə alınmışdır və, bir qayda olaraq, daha erkən zəlzələnin qeydi hesab edilir. <ref name="Johnson" /><br />
<br />
Самые подробные мусульманские источники, в которых упоминаются описания мечети принадлежат аль-Мукаддаси, Насиру Хосрову и автору ''Мусир аль-гарам'' воспроизведенного ас-Суйути, но они иногда противоречат друг другу. Греческие папирусы {{Из хиджры|90}}—{{Из хиджры|96}} годов, найденные в египетском селении Афродито упоминают рабочих и материалы, которые использовались для строительства мечети и дворца в Иерусалиме, но они не сообщают о какой именно мечети идёт речь<ref name="Johnson" />. Одним важным источником является труд местного летописца Муджир ад-дин аль-‘Уляйми, написанный примерно в {{изхи|901|1496}} году, чьё описание соответствует сегодняшней аль-Аксе. В качестве интересного можно отметить, что он использует для здания мечети термин ''джами‘'', тем самым тонко выделяя это сооружение из более широкого понятия ''масджид''.<br />
<br />
Məscidin təsvirləri qeyd edilən ən ətraflı müsəlman mənbələri əl-Müqəddəsiyə, Nəsir Xosrova və as-Suyuti tərəfindən bərpa edilmiş “Musir əl-qərəm”in müəllifinə məxsusdur, ancaq onlar bəzən bir-birinə zidd olur. Afrodito adlı misir kəndində tapılmış və {{Из хиджры|90}}—{{Из хиджры|96}} illərə aid olan yunan papiruslarda Yerusəlimdə məscidin və sarayın tikintisinə cəlb olunmuş fəhlələr və materiallar xatırlanır, lakin onlar söhbətin məhz hansı məscid barədə getdiyini bildirmir. <ref name="Johnson" /> Təxminən {{изхи|901|1496}}-cı ildə yerli salnaməçi Mücir əd-din əl-'Üləymi tərəfindən yazılmış əsər daha bir əhəmiyyətli mənbədir ki, burada verilmiş təsvir bugünkü əl-Əqsaya uyğundur. Maraqlı fakt kimi qeyd etmək olar ki, o, məscidin binasını nəzərdə tutaraq “cami” terminini istifadə edir və bununla da incə tərzdə bu tikilini daha geniş “məscid” anlamından ayırmış olur.<br />
<br />
Kresuellin (Creswell) verdiyi məlumata görə, I əl-Valid birinci əl-Əqsanı, əl-Məhdi {{Из хиджры|424}}-cü il zəlzələsindən sonra ikincisini, fatimi xəlifəsi əz-Zahir isə üçüncü əl-Əqsanı tikdi. O hesab edirdi ki, Afroditodakı papiruslar məscidin tikilməsinin təşəbbüskarı I əl-Valid olduğunu təsdiq etmişdir. Ştern (Stern) güman edirdi ki, birinci və ikinci əl-Əqsalar Əməvilərin, üçüncüsü isə Abbasilərin dövründə bərpa edilmişdi. Bundan başqa, o hesab edirdi ki, günbəzin üzərindəki fatimi mozaikası məscid Əməvilər tərəfindən yenidən tikildikdən sonra əlavə edilmişdi. Ədəbi və arxeoloji məlumatları qiymətləndirərək, Hamilton (Hamilton) birinci əl-Əqsanı Əbd əl-Malikə, ikincisini — I əl-Validə, üçüncüsünü — {{Из хиджры|130}} il zəlzələsindən sonra əl-Mənsura və əl-Məhdiyə aid etmişdir. O fərz etmişdir ki, ikinci əl-Əqsa əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirilmişdi, çünki binanın əsli həddən artıq kiçik idi. <ref name="Johnson" /> Qrabar (Grabar) daha çox tikintiyə və materiallara diqqət ayırırdı və qeyd edirdi ki, bəzi tikinti materialları qonşu regionlardan gətirilmişdi. Bəzəklər, işləmələr və ağac oyması, həmçinin yuxarı qalereyadakı pəncərələr memar və sənətkarların məscidin bəzədilməsində səy göstərdikləri müxtəlif dövrləri əks etdirir. {{sfn|U. Kupferschmidt|2009}}<br />
<br />
Günbəzin bünövrəsi tərəfində qalmış mozaikada {{Из хиджры|426}}-ci ildə əz-Zahirin təşkil etdiyi təmir haqqında yazı və dərhal bismillahdan (Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim) sonra əl-İsra surəsinin birinci ayəsi mövcuddur. Əz-Zahirin günbəzdəki ikinci yazısı hal-hazırda itirilmişdir, ancaq Əli əl-Həravinin verdiyi məlumata görə, {{Из хиджры|569}}-cü ildə dərhal bismillahdan sonra bu yazıya həmçinin 17:1 ayəsi daxil idi. 17:1 ayəsinin bir hissəsinin yazısı mihrabdan şərqə doğru divarda {{Из хиджры|583}}-ci ildən sonra peyda olmuşdu, transeptin (köndələn nefin) şərq hissəsində yerləşən 17:1-6 ayələrinin yazısı isə {{Из хиджры|732}}-ci il tarixinə aiddir. <ref name="Johnson" />.<br />
<br />
{{Литература}}<br />
<br />
* {{публикация|книга|автор=ас-Салляби, ‘Али Мухаммад|часть= |заглавие= ‘Умар ибн аль-Хаттаб. Второй праведный халиф|ссылка=http://sawab.org/wp-content/uploads/2013/07/ru_umar.pdf#page=436|ответственный= |место= М.|издательство=Умма |год=2011|страницы=|ref=‘А. М. ас-Салляби}}<br />
* {{ЭКорана|Johnson, N. J.|Aqṣā Mosque|EQSIM_00026|том=1|стр=126—127|ref=N. Johnson}}<br />
* {{Энис/3|Kupferschmidt, Uri M.|al-Aqṣā mosque|COM_22686|том=|стр=|год=2009-1|ref=U. Kupferschmidt}}<br />
;Дополнительная литература<br />
* {{book|Dodd, E. C. and Khairallah, S.|The image of the word. A study of quranic verses in Islamic architecture|Beirut, 1981}}<br />
* {{book|Gil, M.|A history of Palestine, 634—1099|Cambridge, 1992}}<br />
* {{Энис/2|Grabar, O.|al-Ḥaram al-Sharīf|SIM_2712|том=3|стр=173-175}}<br />
* {{Энис/2|Grabar, O.|al-Masd̲j̲id al-Ạkṣā|SIM_4998|том=6|стр=707-708}}<br />
* {{IEQ|автор=Muzaffar Iqbal and Naseer Ahmad|часть=Aqṣā Mosque}}<br />
* {{book|Rosen-Ayalon, M.|The early Islamic monuments of al-Ḥaram al-Sharīf|Jerusalem, 1989}}<br />
* {{book|Wilkinson, J.|Jerusalem pilgrims before the Crusades|Warminster, 1977}}<br />
* {{book|Wilson, C. W.|Ordinance survey of Jerusalem, 1865|Jerusalem, 1980}}<br />
<br />
{{Инфо10|автор = Maqivi<br />
|сортировка =Акса|ссылка = Al-Aqsa<br />
|публикация = 2017-10-21|обновление =<br />
|ИЭК = Aqṣā Mosque|ЭК = EQSIM_00026<br />
|ЭИ3 = COM_22686|ЭИ1 = |ЭИ2 = SIM_4998<br />
|Исламика = |ИЭС1991 =|ИЭС2007 = <br />
|Цитатник = |Википедия= Мечеть аль-Акса<br />
|уровень = 4|важность = средняя<br />
|язык = проверить |шариат = проверить<br />
|мета= }}<br />
<br />
[[Категория:Мечети]]<br />
[[Категория:Иерусалим]]</div>Ilham.zabirov